Autor nieznany

ARDA WIRAZ NAMAG

Księga o pobożnym Wirazie

przełożył Andrzej Sarwa

Armoryka

RELIGIJNE I HISTORYCZNE TEKSTY ŹRÓDŁOWE

Redaktor: Joanna Sarwa

Projekt okładki: Juliusz Susak

Fotografia na okładce: Andrzej Sarwa

Na okładce wykorzystano fragment jednego z obrazów z MARTYROLOGIUM ROMANUM znajdującego się w Bazylice Katedralnej w Sandomierzu (licencja: zezwolenie Biskupa Ordynariusza. Pismo Kurii Diecezjalnej Sandomierskiej Nr 1108/95, z dnia 14 listopada 1995 r.)

© Copyright by Andrzej Sarwa 2005, 2006

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel (0–15) 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

http://www.mandrago.vip.interia.pl/

Druk: Drukarnia Diecezjalna Sandomierz

ul. Żeromskiego 4

27-600 Sandomierz

ISBN 978-83-60276-19-8

Konwersja:

PRZEDMOWA

O autorze „Arda Wiraz namag”, czyli zaratusztriańskiej „Księgi o pobożnym Wirazie” nic nie wiadomo. Czasami uważa się, iż mógł to być jeden z bogobojnych komentatorów Awesty, żyjący w epoce Sasanidów (224 – 651 r. n.e.), zwykle jednak przyjmuje się, że tekst powstał dopiero w wieku IX n.e. Wskazuje na to głównie słownictwo użyte w „Księdze...”, oraz odniesienia do podboju Iranu przez Aleksandra Wielkiego, czyli wydarzenia paralelne do zawojowania kraju przez muzułmańskich Arabów, którzy podobnie jak król macedoński – zniszczyli starożytną religię mazdejską. Co prawda, zaratusztrianie aspirowali do uznania ich – podobnie jak chrześcijan i żydów – za tzw. „Lud Księgi”, czyli tych, którzy posiadali spisane autentyczne Boskie objawienie, czego ślady można odnaleźć nawet w „Koranie”, (sura XXII, aja 17) niemniej poddawano ich srogiej dyskryminacji, tak iż znaczna część zaratusztrian wyemigrowała do Indii, gdzie utworzyli zwartą, izolującą się od hinduistów, buddystów i muzułmanów, społeczność znaną pod nazwą Parsów.

Wszakże zaznaczyć należy, iż ścisłe datowanie nie jest możliwe, bowiem najstarsza zachowana kopia utworu datowana jest dopiero na wiek XIV.

Fabuła utworu jest nadzwyczaj prosta i nieskomplikowana. Tekst jest monotonny i raczej nudny. Zawiera opisy zaświatów, dokąd pobożny Wiraz się udał, by dowiedzieć się, co czeka nas po śmierci, a jednocześnie zweryfikować prawdziwość zasad wiary mazdejskiej, wyznawanej po zniszczeniu świętych pism zaratusztriańskich przez armię Aleksandra, zasad, które po tym wydarzeniu zachowały się wyłącznie ludzkiej pamięci.

„Arda Wiraz namag” opowiada o tym, jak w świątyni ognia zebrało się wyższe duchowieństwo mazdejskie i oddelegowało pobożnego Wiraza, męża jego siedmiu rodzonych sióstr, w zaświaty. Dostał się tam, przyjąwszy silny narkotyk sporządzony z konopi i bielunia. Wędrówkę rozpoczął od mostu Czinwad, stanowiącego granicę między życiem doczesnym, a pośmiertnym, następnie obejrzał niebo i niebiańskie rozkosze, a z nieba jego nadprzyrodzeni przewodnicy – aniołowie Srosz i Adur – powiedli go do piekła. Tu ujrzał straszliwe męki grzeszników. Po siedmiu dobach Wiraz obudził się z narkotycznego snu i opowiedział o swojej wędrówce, a jego opowieść została spisana.

Niektórzy przyrównują „Księgę o pobożnym Wirazie” do ”Boskiej komedii” Dantego, a nawet – doszukując się między obydwu tekstami paraleli twierdzą, iż ta święta księga zaratusztrian była dla Dantego inspiracją. Chociaż nie jest to oczywiście niemożliwe, bowiem „Księga...” powstała kilka stuleci wcześniej niż „Boska komedia”, to jednak jest mało prawdopodobne, bowiem Dante raczej na pewno nie miał dostępu do tego sakralnego tekstu zaratusztriańskiego. Za jego czasów o Wschodzie wiedziano jeszcze bardzo mało, a święte księgi zaratusztrian poczęły trafiać do Europy dopiero w wieku XVIII.

Ja natomiast widzę znaczne podobieństwo do chrześcijańskiej literatury pobożnościowej, tak bizantyjskiej, jak i wzorowanej na niej ruskiej. Uderzające są na przykład podobieństwa do XII-wiecznego ruskiego utworu „Wędrówka Bogarodzicy po miejscach męki” (Хождение Богородицы по му-кам), gdzie nawet opisy poszczególnych mąk piekielnych są identyczne, jak w „Arda Wiraz namag”: ”I ujrzała święta Bogarodzica męża powieszonego za nogi i czerwie pożerały go, i zapytała anioła: «Kto to jest i jaki grzech popełnił?» I rzekł do niej archistrateg¹: «To jest ten, który brał odsetki za swe złoto i srebro, by się za to wiecznie męczył.»

I ujrzała niewiastę powieszoną za ząb, i żmije rozmaite wyłaziły jej z ust i pożerały ją. I widząc to przenajświętsza zapytała: «Co to za niewiasta, jaki jest jej grzech?» I odrzekł archistrateg: «To jest ta, która chodziła do swych krewnych i do sąsiadów słuchając, co mówi, i układając słowa nieprzyjazne, budzące swary, by się za to tak tu męczyła». I rzekła święta Bogarodzica: «Dobrze byłoby człowiekowi temu, gdyby się nie narodził»”.

Współcześni zaratusztrianie nadal głęboko wierzą w prawdziwość przeżyć Wiraza. ”Księga...” jest czytywana na zgromadzeniach modlitewnych, budząc wielkie emocje – mężczyźni płaczą, a kobiety krzyczą w przerażeniu, słuchając słów opowieści Wiraza. Uważa się, iż ”Księga...” miała potężny wpływ na powstrzymywanie się zaratusztrian od grzechu.

”Arda Wiraz namag” z języka średnioperskiego (pahlawi) została przetłumaczona na nowoperski (w Iranie), sanskryt i gudżarati (w Indiach), angielski, francuski, niemiecki, hiszpański i rosyjski, oraz na ormiański.

Na język polski dokonałem przekładu z tłumaczenia z języka rosyjskiego, autorstwa Alija Iwanowicza Kolesnikowa z roku 1994, oraz tłumaczenia angielskiego Martina Hauga z roku 1917, posiłkując się przekładem hiszpańskim. Tekst został opatrzony przypisami – niektóre z nich przeniosłem z przekładu rosyjskiego, a niektóre są mojego autorstwa. Tekst angielski podzielony jest na rozdziały, podobnie uczyniono w tekście hiszpańskim, Kolesnikow wszakże tego nie uczynił, a ja poszedłem w jego ślady.

Jest to pierwszy polski przekład. Być może nie najlepszy (bo zawsze przekład z przekładu musi w stosunku do oryginału zawierać nieścisłości) niemniej jednak jedyny. Być może ktoś w przyszłości pokusi się o lepsze tłumaczenie. Tymczasem osobom zainteresowanym tematyką zaratusztriańską ofiarowuję do oceny poniższe tłumaczenie.

Andrzej Sarwa

Przypisy

¹ Archanioł.