Uwagi autora

Zważywszy na to, że większość opowieści zamieszczonych w tej książce dotyczy tygrysów ludojadów, nie od rzeczy będzie krótko wyjaśnić, dlaczego zwierzęta te czasami przejawiają ludożercze skłonności. Tygrys staje się ludojadem pod wpływem okoliczności zmuszających go do wyboru takiego rodzaju pożywienia, które jest mu w istocie obce. Owe okoliczności to w dziewięciu przypadkach na dziesięć odniesione rany, w przypadku zaś pozostałym – podeszły wiek. Rana czyniąca tygrysa ludojadem jest albo skutkiem nieprecyzyjnego strzału, w którego wyniku nie udaje się dojść[1] ranionego zwierza, albo powstaje wówczas, gdy tygrys zbyt beztrosko sobie poczyna podczas próby zabicia jeżozwierza. Ludzie nie są dla tygrysów naturalnym obiektem łowów i tylko z wymienionych przyczyn, żeby utrzymać się przy życiu, uciekają się one do zdobywania ludzkiego mięsa.

Tygrys, polując w typowy dla siebie sposób, czyni to, bądź skradając się ku zwierzęcej ofierze, bądź urządzając zasadzkę, i o powodzeniu decyduje tutaj szybkość ataku oraz – w mniejszym stopniu – stan pazurów i uzębienia. Toteż kiedy tygrys cierpi od jednej lub wielu ran albo gdy jego uzębienie ulegnie uszkodzeniu, a pazury zużyciu, tak że staje się on niezdolnym do polowania na dziko żyjącą zwierzynę, wtedy konieczność przymusza go do zabijania ludzi. Osobiście sądzę, że owo przejście z mięsa zwierzęcego na ludzkie dokonuje się przeważnie przypadkowo. Za ilustrację tego, co rozumiem przez słowo „przypadkowo", niech posłuży przykład ludożerczej tygrysicy z Muktesaru[2]. Będąc stosunkowo młodym zwierzęciem, w wyniku potyczki z jeżozwierzem straciła oko, a w części przedramieniowej i opuszkach prawej przedniej łapy utkwiło niemal pięćdziesiąt igieł długości od jednego do dziewięciu cali. Kilka igieł, natrafiwszy na kość, wygięło się do tego stopnia, że szpic i odłamana nasada prawie się ze sobą stykały. W miejsca, z których tygrysica próbowała usunąć igły zębami, wdało się ropiejące zapalenie i gdy tak leżała w gęstym poszyciu, przymierając głodem i liżąc rany, traf sprawił, że ten właśnie spłacheć wybrała kobieta, aby naciąć trawy na paszę dla bydła. Początkowo tygrysica nie zwracała na nią uwagi, lecz gdy kobieta zaczęła żąć trawę w jej bezpośredniej bliskości, zwierzę zadało cios, który zmiażdżył kobiecie czaszkę. Śmierć nastąpiła natychmiast, bo kiedy znaleziono ofiarę następnego dnia, w jednej ręce wciąż trzymała sierp, podczas gdy druga ręka obejmowała pęk trawy gotowej do ścięcia. Zostawiwszy ofiarę tam, gdzie upadła, tygrysica, kulejąc, oddaliła się na przeszło milę i zaległa w niewielkim zagłębieniu pod zwalonym drzewem. W dwa dni później z tegoż drzewa pewien mężczyzna postanowił odrąbać trochę szczapek na opał i tygrysica, która leżała po przeciwnej stronie pnia, odebrała mu życie. Człowiek upadł na drzewo, a ponieważ przedtem zdjął płaszcz i koszulę, możliwe jest, że po tym, jak tygrysica, zadając mu śmierć, wbiła pazury bezpośrednio w jego ciało, zapach zbroczonych krwią, bezwładnie przewieszonych przez pień zwłok po raz pierwszy nasunął jej myśl, że przecież to jest coś, czym można zaspokoić głód. Jakkolwiek było, zanim się oddaliła, pożarła niewielką część torsu mężczyzny. Następnego dnia sięgnęła po trzecią ofiarę, tym razem już niczym niesprowokowana. Od tamtej pory stała się zawołanym ludojadem i zabiła dwudziestu czterech ludzi, póki nie przyszło jej zdać z tego sprawy.

Zdarza się czasem, że niepokojony tygrys zabija człowieka, bądź kiedy broni swego łupu, bądź kiedy jest ranny, albo wreszcie kiedy jest to tygrysica z młodymi; ale tygrysy te nawet przy najbardziej dowolnych kryteriach nie powinny być nazywane ludojadami, a często tak właśnie się czyni. Osobiście uważam, iż zanim uzna się, że sprawcą mordu jest tygrys lub lampart, należy zawsze za pierwszym razem, a może i za drugim razem także, zastosować swoiste domniemanie niewinności i w ogóle, kiedy to tylko jest możliwe, powinno się poddać ofiarę badaniu post mortem. Wymóg nekroskopii rzekomych ofiar tygrysów i lampartów czy też hien lub wilków, gdy zdarzenie miało miejsce na otwartej równinie, należy traktować bardzo poważnie, ponieważ, jakkolwiek powstrzymam się od podawania konkretnych przykładów, znam przypadki, kiedy pochopne posądzanie tych drapieżników o spowodowanie ludzkiej śmierci okazywało się nieuzasadnione.

Istnieje powszechne, acz błędne mniemanie, że ludojady są stare i pokryte parchami, a za przyczynę parchów uważa się jakoby nadmierną zawartość soli w ludzkim mięsie. Nie czuję się powołany do wygłaszania miarodajnych opinii co do zawartości soli w ludzkim czy zwierzęcym mięsie, mogę wszakże autorytatywnie stwierdzić, że bynajmniej nie zauważa się szkodliwego wpływu ludzkiego mięsa na futro ludojadów, a wręcz przeciwnie, wszystkie ludojady, które widziałem, miały futro w wyjątkowo dobrej kondycji.

Kolejny nietrafny pogląd tyczący ludojadów głosi, że potomstwo tych zwierząt automatycznie nabiera takich samych skłonności. Przypuszczenie to, aczkolwiek na pierwszy rzut oka wydaje się uzasadnione, nie znajduje jednakże potwierdzenia w faktach, co tłumaczy się po prostu tym, że istoty ludzkie nie są naturalnym obiektem łowów tygrysów i lampartów.

Tygrysie lub lamparcie młode oczywiście zje wszystko, co mu matka przyniesie, i znam nawet przypadek, że potomstwo pomagało matce w zabijaniu ludzi, ale nie jest mi znany ani jeden przykład, żeby młode po naturalnym ustaniu rodzicielskiej opieki lub kiedy matka ludojad została zabita, same podjęły ludożercze praktyki.

Kiedy dochodzi do zabicia człowieka przez drapieżnika, często trzeba rozsądzić, czy sprawcą jest tygrys, czy lampart. Generalna reguła brzmi – i nie znam tutaj wyjątków – że tygrysy są odpowiedzialne za wypadki zachodzące za dnia, podczas gdy lamparty można obwiniać za wypadki następujące po zapadnięciu ciemności. Oba gatunki zamieszkują mroczne leśne ostępy, mają podobne zwyczaje, zabijają w podobny sposób i potrafią przenosić swoje ofiary na znaczne odległości. Można by zatem sądzić, że i polować będą o podobnej porze; to, że tak się nie dzieje, należy przypisać różnym stopniom rozzuchwalenia u tych dwóch gatunków. Tygrys, stawszy się ludojadem, traci wszelki respekt przed człowiekiem, a jako że ludzie prowadzą raczej dzienny tryb życia, łatwiej jest mu pozyskać łup za dnia i nie potrzebuje nawiedzać skupisk ludzkich w ciągu nocy. Lampart natomiast, nawet gdy ma na koncie pokaźną liczbę ofiar, nigdy do końca nie wyzbywa się strachu przed człowiekiem, a chcąc uniknąć konfrontacji przy świetle dziennym, poluje albo na osoby, które noc zastała na dworze, albo nocą włamuje się do ludzkich siedzib. Wymienione wyżej cechy, te mianowicie, że tygrysy przestają odczuwać strach przed człowiekiem i polują za dnia, lamparty natomiast się człowieka boją i polują w nocy, sprawiają, że jeśli chodzi o ludojady, tygrysy są łatwiejsze do ustrzelenia niż lamparty.

Częstość zabijania ludzi przez tygrysa ludojada zależy od kilku czynników: po pierwsze, od obfitości naturalnego żeru w okolicy, w której ma ostoję; po drugie, od rodzaju ułomności, która uczyniła go ludojadem; po trzecie wreszcie, od tego, czy jest to samiec, czy samica z młodymi.

Gdy nie mieliśmy sposobności ukształtowania sobie opinii na jakiś temat w oparciu o własne doświadczenie, wówczas jesteśmy skłonni polegać na zdaniu innych i w żadnym przypadku nie przejawia się to tak wyraźnie jak wtedy, gdy chodzi o tygrysy. I nie mam tu na myśli tylko ludojadów, lecz tygrysy w ogóle. Ktokolwiek pierwszy dla udosadnienia języka użył przenośni w rodzaju „okrutny jak tygrys" albo „krwiożerczy jak tygrys", nie tylko wykazał się żałosną ignorancją na temat zwierzęcia, które podał w osławę, ale nadto dał żywot obiegowym liczmanom, głównie odpowiedzialnym za nieprzychylną opinię, jaką tygrysy mają u ludzi – wyjątek stanowią ci nieliczni, którzy mieli możność wyrobienia sobie własnego sądu.

Ilekroć napotykam takowe niedorzeczności przyobleczone w drukarską szatę, niezmiennie nasuwa mi się obraz małego chłopca ze starą odprzodówką[3] na ramieniu – której prawa lufa miała pęknięcie na odcinku sześciu cali, a dzięki oplotom mosiężnego drutu lufy w ogóle trzymały się łoża[4] – jak wędruje po dżunglach Teraju[5] i Bhabaru[6] w czasach, gdy tygrysów było dziesięć razy więcej niż obecnie, posypiając nocą, gdzie popadło, i raz po raz będąc budzonym ich porykiem – czasami z oddali, czasami tuż, tuż; i widzę, jak wówczas pacholę, dorzuciwszy uschły patyk do ognia, odwraca się na drugi bok i bez cienia obawy kontynuuje przerwany sen, wiedząc ze swego jakże jeszcze ułomnego doświadczenia i z tego, co powiedzieli mu inni, którzy jak on bratali się z dżunglą, że żaden niesprowokowany tygrys nigdy nie zrobi mu krzywdy; a kiedy w ciągu dnia, mimo wykazywanej roztropności, nie udało się chłopcu uniknąć spotkania z tygrysem, wystarczyło, że się zatrzymał i dał mu pierwszeństwo w przechodzie, aby zaraz móc kontynuować wędrówkę. Widzę także, jak pewnego razu chłopiec ów, próbując podkraść się do pół tuzina żerujących na polanie kuraków, podpełza do przyskrajnego krzewu, podnosi się, by wyjrzeć na polanę… aż tu po jej przeciwnej stronie zarośla się rozchylają i ukazuje się tygrys z wypisanym na obliczu pytaniem: „Hejże, dzieciaku, a cóż ty tu u licha robisz?", nie otrzymawszy zaś odpowiedzi, wolno się oddala, nie zaszczycając już chłopca spojrzeniem. Albo też myślę o tysiącach mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy pracują w lasach, ścinają trawę lub zbierają chrust i dzień w dzień wielekroć przechodzą w pobok miejsc, gdzie polegują tygrysy, a po powrocie do domu w głowie nawet nie postaje im myśl, że byli obserwowani przez te „okrutne" i „krwiożercze" zwierzęta.

Od czasu, jak pamiętny tygrys wyłonił się z zarośli, minęło już pół wieku, z czego przez trzydzieści dwa lata z większą lub mniejszą regularnością oddawałem się tropieniu ludojadów. Przed moimi oczami przesunęły się sceny tak straszne, że poruszyłyby nawet kamień, ale nigdy nie widziałem, żeby tygrys był rozmyślnie okrutny lub krwiożerczy ponad potrzebę zaspokojenia swego głodu albo głodu swych młodych. Rola tygrysa polega na utrzymaniu równowagi w przyrodzie i tylko z bezwzględnej konieczności zabija ludzi, a kiedy zwierzyna będąca zwyczajowym obiektem jego łowów zostaje wytępiona przez człowieka, jest w rzeczywistości odpowiedzialny tylko za dwa procent przypisywanych mu strat wśród domowego bydła.

Myśliwi zwykli mocno trwać przy swoich poglądach, co jest zrozumiałe, gdyż każdemu z nich wiele lat zajęło ich ugruntowanie, wobec czego zdaję sobie sprawę, że mogą tu istnieć różne punkty widzenia, i bynajmniej nie oczekuję, że wszystko, co wyżej powiedziałem, spotka się z ogólnym uznaniem.

Wszelako jestem przekonany, iż niezależnie od tego, czy ów „punkt widzenia" określa wyżka na drzewie, grzbiet słonia, czy twardy grunt pod stopami, wszyscy myśliwi będą ze mną zgodni, że jeżeli tygrys, ten dżentelmen o wielkim duchu i bezgranicznej odwadze, zostanie wytępiony – co nieuchronnie nastąpi, jeżeli opinia publiczna nie stanie w jego obronie – wtedy Indie stracą najwspanialszego przedstawiciela swej fauny, a cały świat stanie się nieskończenie uboższy.

Lamparty, odmiennie niż tygrysy, są do pewnego stopnia padlinożercami, ludojadami zaś stają się wtedy, kiedy wskutek splotu okoliczności zdarzy im się rozsmakować w ludzkim mięsie, a liczebność zwierzyny będącej ich naturalnym łupem ulegnie drastycznemu zmniejszeniu.

Mieszkańcy przedgórza Himalajów są przeważnie wyznawcami hinduizmu i jako tacy mają zwyczaj poddawania swoich zmarłych kremacji. Ceremonia ta odbywa się zawsze nad brzegami rzek i strumieni, by prochy mogły spłynąć do Gangesu, a później do morza. Biorąc pod uwagę, że większość wiosek znajduje się na terenach wysoko położonych, w odległości wielu mil od dolin, gdzie płyną rzeki i strumienie, łatwo zrozumieć, iż dla tych małych społeczności pogrzeb stanowi niemałe przedsięwzięcie, bo oprócz tego, że duża grupa ludzi jest zajęta dźwiganiem zwłok, zachodu wymaga również zbieranie i znoszenie opału potrzebnego do kremacji. W zwykłych okolicznościach obrządek ten przebiega bardzo sprawnie, lecz kiedy wybucha epidemia, której żniwo przekracza możliwości pochówku, wtedy rytuał ulega uproszczeniu, i ciała z kawałkiem żarzącego się węgla w ustach są po prostu zrzucane ze wzgórza na dno doliny.

I jeśli wówczas jakiś cierpiący na brak naturalnego pokarmu lampart znajduje takie porozrzucane ciała, szybko staje się on amatorem ludzkiego mięsa, kiedy zaś epidemia mija i nastają normalne warunki, zwierzę pozbawione dostępu do łatwego łupu zabiera się do zabijania ludzi.

Z dwóch lampartów ludojadów grasujących w prowincji Kumaon[7], które łącznie pozbawiły życia pięćset dwadzieścia pięć osób, pierwszy uaktywnił się po wielkiej epidemii cholery, podczas gdy drugi pojawił się w ślad za tajemniczą chorobą zwaną „zarazą wojenną"[8], która przetoczyła się przez Indie w 1918 roku.

[1] Dojść (myśl.) – w tym kontekście: zbliżyć się i dostrzelić.

[2] Wszystkie nazwy miejscowości podano w pisowni angielskiej z racji powszechnego jej użycia na terenie Indii. Objaśnienia w przypisach pochodzą od tłumacza, chyba że zaznaczono inaczej.

[3] Broń ładowana przez wylot lufy.

[4] Drewniana część broni palnej.

[5] Teraj (z hindi) – podmokły, malaryczny pas ciągnący się między przedgórzem Himalajów a równinami.

[6] Bhabar (z hindi) – obszary suche, położone wyżej, na przedgórzu Himalajów.

[7] Region w północnych Indiach rozciągający się na zachód od granicy z Nepalem; na północ od Kumaonu leży Garhwal, również w książce wymieniany; do XIX w. Kumaon i Garhwal były samodzielnymi państewkami.

[8] Była to pandemia grypy; na świecie zmarło 20 mln ludzi.

I
Ludojad z Champawat

I

O tygrysie, później urzędowo nazywanym ludojadem z Champawat, usłyszałem po raz pierwszy w czasie, gdy polowałem z moim przyjacielem Eddiem Knowlesem w okolicach Malani.

Eddie, który zawsze będzie pamiętany w naszej prowincji jako myśliwy z prawdziwego zdarzenia i niewyczerpana skarbnica myśliwskich opowieści, należał do tych nielicznych szczęśliwców, którym los wszystkiego użycza tylko w najlepszej postaci. I tak: jego sztucer nie miał sobie równych, jeśli chodzi o celność i moc rażenia, a podczas gdy jeden z jego braci był najlepszym strzelcem w całych Indiach, drugi brat był najlepszym tenisistą w całej Armii Indyjskiej. Kiedy przeto Eddie oznajmił mi, iż jego szwagier – oczywiście najlepszy myśliwy na świecie – został wyznaczony przez rząd do rozprawy z ludojadem, można było przyjąć za pewnik, że dni ludojada są policzone. Jednakowoż z jakichś niewytłumaczonych przyczyn tygrys zdołał wywinąć się z opresji i kiedy po czterech latach zawitałem do Naini Tal, nadal stanowił dla rządu przedmiot strapienia. Ustanowiono nagrody, zaangażowano wytrawnych myśliwych, a z Almory odkomenderowano oddział Gurkhów[9], lecz pomimo tych środków poczet ofiar ludojada rósł w zastraszającym tempie.

Zwierzę okazało się tygrysicą, która już jako wytrawny ludojad przywędrowała z Nepalu, skąd przepędził ją zbrojny oddział Nepalczyków po tym, jak zabiła dwustu ludzi; w ciągu zaś czterech lat aktywności w prowincji Kumaon wzbogaciła swoje konto o dalsze dwieście trzydzieści cztery ofiary.

Tak oto sprawy się miały, kiedy krótko po moim przybyciu do Naini Tal[10] złożył mi wizytę Berthoud. Berthoud – podówczas wicekomisarz Naini Tal, a obecnie po tragicznej śmierci pochowany w obskurnym grobowcu w Haldwani – był człowiekiem bardzo lubianym i szanowanym, toteż nic dziwnego, że kiedy mi opowiedział, jakie niebezpieczeństwo zawisło nad mieszkańcami dystryktu i jaką udręką jest ludojad dla niego osobiście, obiecałem mu, że wyruszę do Champawat niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o następnej ofierze.

Postawiłem wszelako dwa warunki: po pierwsze, aby odwołano obwieszczenie o nagrodzie, i po drugie, żeby zarówno zawodowi myśliwi, jak i żołnierze regularnej armii, którzy przybyli z Almory, zostali natychmiast wycofani. Powody, dla których to uczyniłem, nie wymagają chyba uzasadnienia, bo jestem przekonany, że podobnie jak ja, żaden myśliwy nie chciałby być uważany za łowcę nagród, jak również wolałby uniknąć ryzyka narażenia się na przypadkowy strzał. Warunki te zostały przyjęte i już po tygodniu Berthoud złożył mi poranną wizytę, aby mnie poinformować, że w nocy piesi posłańcy przynieśli wiadomość, iż ludojad zabił kobietę w wiosce Pali położonej między wioskami Dabidhura a Dhunaghat.

Wyruszyłem zaraz po śniadaniu, gdyż przewidując możliwość rychłej wyprawy, już wcześniej nająłem sześciu ludzi do niesienia obozowego sprzętu. Po przebyciu w tym dniu siedemnastu mil dotarliśmy do Dhari. Nazajutrz na pierwszy posiłek zatrzymaliśmy się w Mornauli; spędziwszy noc w Dabidhurze, wieczorem osiągnęliśmy Pali, w pięć dni po śmierci kobiety.

Ludność wioski licząca pięćdziesięcioro mężczyzn, kobiety i dzieci znajdowała się w stanie skrajnego przerażenia. Chociaż w chwili naszego przybycia słońce stało jeszcze wysoko, wszyscy mieszkańcy siedzieli pozamykani w chatach i dopiero kiedy moi ludzie rozpalili na dziedzińcu ognisko, a ja rozsiadłem się przy nim z kubkiem herbaty, tu i ówdzie drzwi nieśmiało się uchylały i co niektórzy odważyli się wychynąć ze swoich sadyb. Oznajmiono mi, że od pięciu dni nikt nie oddalił się od swojej chaty (stan sanitarny dziedzińca dowodnie o tym świadczył), że żywność jest na wyczerpaniu i że ludzie poumierają z głodu, jeżeli tygrys nie zostanie zabity albo przynajmniej przepędzony.

Tygrys stale krążył w pobliżu. Przez trzy noce z rzędu słychać go było na drodze w odległości stu jardów od domostw, a w dniu naszego przybycia widziano go na polu uprawnym tuż poniżej wioski.

Naczelnik wyraził gotowość oddania izby do mojej dyspozycji, ale jako że było nas ośmiu, a w dodatku jedyne drzwi stamtąd wychodziły na zanieczyszczony dziedziniec, zdecydowałem się spędzić noc pod gołym niebem.

Po zaimprowizowanym posiłku dopilnowałem, żeby moi ludzie znaleźli się bezpiecznie zakwaterowani w izbie, sam zaś usiadłem obok drogi, opierając się plecami o drzewo. Wieśniacy twierdzili, że tygrys zwykł przechadzać się tą drogą, a jako że była pełnia, mogłem oczekiwać sposobności do strzału.

Wiele nocy spędziłem w dżungli na łowach, ale po raz pierwszy zdarzyło mi się w nocy czatować na ludojada. Droga ciągnąca się przede mną była co prawda jasno oświetlona przez księżyc, lecz rosnące po moich obu stronach rozłożyste drzewa rzucały głęboki cień, więc kiedy nocny wiatr zaczął poruszać gałęziami, cienie zaczęły się poruszać także, a mnie się zdawało, że skrada się ku mnie tuzin tygrysów, i rychło zacząłem żałować, iż tak pochopnie wystawiłem się na łaskę i niełaskę ludojada. Byłem zbyt przerażony, aby wywiązać się z zadania, które sam na siebie nałożyłem, i w rezultacie całą noc przesiedziałem dzwoniąc zębami, tyleż z zimna, co ze strachu. Ledwie brzask pobielił piętrzące się w oddali śnieżyste szczyty Himalajów, oparłem głowę o podciągnięte kolana i po upływie godziny w tej pozycji zastali mnie moi ludzie – w mocnych objęciach snu; co się tyczy tygrysa, to nie widziałem ani nie słyszałem niczego, co by świadczyło o jego obecności.

Powróciwszy do wioski – jak spostrzegłem, wszyscy byli niezmiernie zaskoczeni tym, że udało mi się przeżyć noc – usiłowałem znaleźć mężczyzn gotowych zaprowadzić mnie do miejsc, gdzie tygrys dokonywał mordów, nikt wszelako nie przejawiał na to ochoty; co najwyżej z pozycji wioskowego dziedzińca wskazywali palcami okolice, w których wydarzenia te się rozegrały. Ostatnia tragedia – ta, po której przybyłem do wioski – miała miejsce za stopniem góry po zachodniej stronie wioski. Kobiety i dziewczęta, których było w przybliżeniu dwadzieścia i które tamtego feralnego dnia zrywały dębowe liście na karmę dla bydła, bardzo chętnie szczegółowo opowiedziały mi całe zdarzenie.

Wyruszyły z wioski na dwie godziny przed południem. Po przejściu około pół mili dotarły do drzew, wspięły się na nie i zaczęły zrywać liście. Późniejsza ofiara oraz jej dwie towarzyszki wybrały drzewo rosnące na skraju niewielkiego parowu, głębokiego – co później ustaliłem – na cztery stopy i szerokiego na stóp dwanaście. Nazrywawszy potrzebną ilość liści, jedna z kobiet zaczęła schodzić z drzewa i wówczas tygrys, któremu udało się niepostrzeżenie podkraść, podniósł się na tylne łapy i chwycił ją za stopę. Oderwawszy szarpnięciem ofiarę od gałęzi, zaciągnął ją do parowu i tam zluzował chwyt, lecz gdy kobieta próbowała powstać, rozerwał jej gardło, po czym wyskoczył z parowu, unosząc ciało w gęste poszycie.

Wszystko to rozegrało się w odległości kilku stóp od dwóch pozostałych kobiet jeszcze siedzących na drzewie, a inne widziały to z oddali. Jak tylko tygrys zniknął z pola widzenia, zdjęte trwogą kobiety co sił pobiegły do wioski. Mężczyźni właśnie przybyli na południowy posiłek. Wkrótce cała społeczność uzbroiła się w bębny, metalowe garnki i w ogóle wszystko, co mogło wywołać hałas, i ekspedycja ratunkowa wyruszyła – mężczyźni na czele, kobiety w ariergardzie. Po dotarciu do parowu zaczęto rozstrząsać istotny problem: „co dalej?", gdy z nagła tygrys wmieszał się w obrady, wydając donośny ryk z odległości trzydziestu jardów. Jak jeden mąż ludek podał tyły i na złamanie karku pomknął do wioski. Odzyskawszy dech, członkowie społeczności jęli obrzucać się wzajem oskarżeniami, kto pierwszy spanikował i wywołał ogólny popłoch. Padały cierpkie słowa, zanim ktoś nie poddał myśli, że skoro nikt nie przyznaje się do tchórzostwa, a wszyscy deklarują odwagę, to dlaczego nie wrócić i nie próbować ratować kobiety, nie tracąc już więcej czasu. Propozycję przyjęto i trzy razy grupa zbliżała się do jaru. Za trzecim razem jeden z mężczyzn wypalił ze strzelby, na co tygrys odpowiedział rykiem z głębi zarośli; po tej próbie roztropnie poniechano dalszych ratowniczych posunięć. Na moje pytanie, dlaczego strzelił w powietrze zamiast w zarośla, mężczyzna odpowiedział, że przecież tygrys i tak już był bardzo rozsierdzony, więc gdyby przypadkiem go trafił, ten bez pochyby by go zabił.

Tego ranka przez trzy godziny krążyłem wokół wioski w poszukiwaniu śladów, żywiąc przy tym nadzieję przemieszaną z obawą, że uda mi się tygrysa spotkać. Gdy przeszukiwałem gęsto zadrzewiony mroczny parów, w pewnej chwili z kępy krzewów z wrzaskiem wystrzelił bukiet[11] bażantów nepalskich[12], nieomal przyprawiając mnie o atak serca.

Moi ludzie przygotowali mi śniadanie pod orzechowcem. Po posiłku naczelnik poprosił mnie, abym zgodził się strzec tych, którzy będą na polu żąć pszenicę; oświadczył zarazem, że albo plon zostanie zebrany w mojej obecności, albo nie zostanie zebrany w ogóle, gdyż mieszkańcy wioski są zbyt przerażeni, żeby opuścić domy. W pół godziny później cała społeczność wspomagana przez moich ludzi uwijała się przy pracy, podczas gdy ja wartowałem z nabitym sztucerem. Około wieczora plon z pięciu wielkich łanów był zebrany; pozostały tylko dwa małe zagoniki przylegające do domostw, ale z nimi zdaniem naczelnika będzie można sprawić się następnego dnia.

Stan sanitarny wioski poprawił się znacznie, więc przyjąłem oferowaną mi izbę i odespałem zaległości z poprzedniej nocy, zabezpieczywszy wprzódy wejście kolczastymi krzewami.

Jakkolwiek moja obecność zaczęła napawać ludzi odwagą i poruszali się oni już o wiele śmielej, to jednak odwaga ta nie była jeszcze na tyle duża, żeby miało sens ponawianie prośby o oprowadzenie mnie po dżungli. Ludzie ci znali każdą piędź ziemi w promieniu wielu mil, toteż gdyby zechcieli, mogliby zaprowadzić mnie tam, gdzie istniało największe prawdopodobieństwo spotkania ludojada albo przynajmniej natrafienia na jego tropy. To, że ludojadem jest tygrys, nie ulegało wątpliwości, lecz nie wiedziałem, czy jest to osobnik młody, czy stary, czy jest to samiec, czy samica – a właśnie te tak ważne dla dalszej strategii łowów informacje zdołałbym wyczytać z jego śladów.

Po porannej herbacie oznajmiłem, że potrzebuję mięsa dla moich ludzi, i poprosiłem o wskazanie mi terenu, gdzie mógłbym upolować gorala[13]. Wioska leżała na szczycie długiego grzbietu ciągnącego się w kierunku wschód–zachód. Tuż poniżej drogi, przy której spędziłem noc, ku północy spływał stromy stok mający formę szeregu trawiastych skłonów, na których, jak mi powiedziano, gorale występowały w obfitości i gdzie kilku mężczyzn zadeklarowało się mnie zaprowadzić. Baczyłem, żeby nie okazać ukontentowania tą propozycją; dobrawszy sobie trzech ludzi, na odchodnym powiedziałem naczelnikowi, że jeżeli rzeczywiście gorali będzie tak wiele, jak mówił, to oprócz jednego, którego przyobiecałem moim ludziom, ustrzelę jeszcze dwa dla wioski.

Przekroczywszy drogę, zaczęliśmy schodzić bardzo stromą grzędą. Bezustannie przepatrywaliśmy prawą i lewą stronę, nie dostrzegając jednak niczego. Pół mili niżej, u zbiegu wąwozów, obraliśmy sobie punkt obserwacyjny, który dawał widok na znajdujący się po prawej stronie trawiasty stok gęsto usiany skałami. Usiadłem u podnóża samotnie rosnącej sosny, oparłem się plecami o jej pień i jąłem lustrować stok; po paru minutach jakieś poruszenie wysoko na wzgórzu przyciągnęło moją uwagę. Gdy się to powtórzyło, stwierdziłem, że jest to goral strzygący łyżkami[14]; korpus zwierzęcia skrywała trawa i tylko łeb był widoczny. Moi towarzysze niczego nie zauważyli, a ponieważ w tym momencie goral pozostawał w zupełnym bezruchu, będąc przy tym doskonale wtopionym w otoczenie, nie mogłem wskazać im dokładnie miejsca, gdzie się znajduje, toteż określiwszy im tylko ogólnie pozycję zwierzęcia, poprosiłem, aby usiedli i statystowali mi przy dawaniu strzału. Miałem ze sobą stary sztucer Martini Henry[15], broń, która dawała dotkliwy odrzut, ale rekompensowała to niezwykłą precyzją. W tym przypadku w grę wchodziło dwieście jardów, a to znaczyło dla tej pukawki tyle co nic. Położyłem się zatem na ziemi, oparłem sztucer o wystający korzeń sosny, starannie wycelowałem i wypaliłem.

Chmura dymu z czarnego prochu[16] przesłoniła widok, a moi towarzysze orzekli, że trafiłem prawdopodobnie w skałę albo kupę zeschłych liści. Nie zmieniając pozycji, przeładowałem[17] sztucer. Trochę poniżej punktu, w który celowałem, zauważyłem ruch pośród traw i tylne biegi[18] gorala. Gdy bezwładnie staczające się po stromym stoku zwierzę dotarło do beztrawiastego gruntu, zaczęło nabierać prędkości, a kiedy na połowie wysokości zbocza znowu natrafiło na gęstą trawę, ruch ten wypłoszył dwa inne zalegające tam gorale. Wydawszy ostrzegawczy głos, para zwierząt jęła rączo piąć się po stoku. Odległość była teraz mniejsza, ustawiłem więc odpowiednio szczerbinę, poczekałem, aż większy z nich trochę zwolni i przestrzeliłem mu krzyże; kiedy zaś drugi goral zmienił kierunek i ukazał mi się na kulawy sztych[19], wpakowałem mu kulę na komorę[20].

Czasami zdarza nam się dokonać rzeczy, które wydają się niewykonalne. I tak, strzelając z niewygodnej pozycji na odległość dwustu jardów pod kątem sześćdziesięciu stopni w górę, za widomy cel mając jedynie białe znamię na podgardlu zwierzęcia, zdawało się szansą ledwie jedną na milion, że taki strzał się uda, a mimo to ciężki ołowiany pocisk pchnięty gazami czarnego prochu nie chybił ani o włos, kładąc gorala w ogniu[21]. A zaraz potem nieżywe zwierzę, spadając po pożlebionym, gęsto usianym skałami stoku, trafiło w miejsce, gdzie zalegały dwa inne osobniki, i zanim pierwszy goral wytoczył się z trawy, one również, martwe, zsuwały się po zboczu. Zabawna była radość i zdumienie mężczyzn, którzy nigdy nie widzieli sztucera w akcji. Zniknęła nawet obawa przed ludojadem, gdyż raźno pospieszyli po zdobycz na dno wąwozu.

Wyprawa okazała się wielkim sukcesem, i to więcej niż pod jednym względem, bo oprócz tego, że zapewniłem wszystkim mięsne racje, zdobyłem jeszcze zaufanie całej wioski. Gadce myśliwskiej, jak wiadomo, nie zbywa na kolorach; tak i teraz, podczas gdy gorale były obielane[22] i rozbierane[23], trzej mężczyźni na całego dali folgę fantazji. Do miejsca, w którym jadłem śniadanie, docierały okrzyki zadziwienia, gdy zgromadzeni ludzie usłyszeli, że gorale zostały ustrzelone z odległości przeszło mili, a zaczarowane kule nie tylko że, ot tak sobie, zabiły zwierzęta, ale ponadto ściągnęły je wprost do stóp sahiba.

Po południowym posiłku naczelnik zapytał mnie, gdzie chcę się udać i ilu ludzi chciałbym zabrać ze sobą. Z napierającego na mnie tłumu chętnych wybrałem dwóch spośród tych mężczyzn, którzy towarzyszyli mi poprzednio, za czym pod ich przewodnictwem wyruszyłem obejrzeć miejsce ostatniej tragedii.

Mieszkańcy tamtych okolic są wyznawcami hinduizmu i jako tacy mają zwyczaj palenia ciał swych zmarłych. W razie porwania człowieka przez ludojada na krewnych spoczywa obowiązek odzyskania w celu kremacji przynajmniej części zwłok, nawet gdyby miało to być tylko parę odłamków kości. W przypadku tej kobiety obrządku tego jeszcze nie dopełniono, toteż kiedy wyruszaliśmy, krewni ofiary zobowiązali nas do przyniesienia niechby najmniejszej cząstki, jaką uda nam się znaleźć.

Od najwcześniejszego dzieciństwa uczyłem się rozumieć mowę dżungli. Wprawdzie tym razem dysponowałem relacją naocznych świadków, ale naoczni świadkowie nie zawsze są miarodajni, podczas gdy dżungla niezawodnie utrwala to, co się rzeczywiście wydarzyło. Po dotarciu do celu szybko zorientowałem się, że tygrys tylko z jednego miejsca mógł podkraść się niezauważony, a mianowicie z parowu. Gdy tam wszedłem sto jardów poniżej drzewa i zacząłem posuwać się pod górę, na pasie miękkiej ziemi wciśniętym między dwie duże skały znalazłem tropy tygrysa. Wynikało z nich, że była to dojrzała tygrysica. W trochę wyższej części wąwozu, w odległości około czterdziestu jardów od drzewa, tygrysica przyczaiła się za skałą, wyczekując zapewne, aż któraś z kobiet zacznie z niego schodzić. Zerwawszy potrzebną ilość liści, jedna z kobiet jęła opuszczać się po gałęzi o średnicy około dwóch cali. Wtedy tygrysica, podczołgawszy się niepostrzeżenie, stanęła na tylnych łapach, chwyciła ją za stopę i zaciągnęła do parowu. Wygląd gałęzi świadczył o desperackiej walce o życie: na liściach i korze znalazłem strzępy skóry zdartej z wewnętrznej części dłoni. Miejsce, w którym tygrysica zadała kobiecie śmierć, nosiło ślady zmagań, widniała tam również plama skrzepłej krwi. Skrwawiony ślad przecinał następnie parów, prowadząc poza krawędź jego przeciwległej ściany. Postępując owym śladem, natrafiliśmy w zaroślach na miejsce, gdzie tygrysica pożarła swą zdobycz.

Często można spotkać się z poglądem, że ludojady nie zjadają głowy, dłoni i stóp swoich ofiar. To nieprawda. Ludojady, jeśli coś im w tym nie przeszkodzi, zjadają wszystko łącznie z zakrwawionym odzieniem, jak mogłem się o tym pewnego razu przekonać. (To jest już jednak inna historia i jeszcze do niej powrócę).

Znaleźliśmy ubranie i kilka odłamków kości, które starannie owinęliśmy w przyniesiony specjalnie w tym celu kawałek czystej tkaniny. Jakkolwiek żałośnie niewiele tych szczątków zostało, wystarczyło jednak do spełnienia obrządku kremacji, po której prochy tej należącej do wyższej kasty kobiety będą mogły spłynąć do Matki Ganges.

Odpocząwszy krótko przy herbacie, udałem się na miejsce jeszcze jednej tragedii. Poza obrębem wioski, obok uczęszczanej drogi, znajdowała się dzierżawa wielkości paru akrów, której właściciel wybudował sobie chatę na zboczu, nieco powyżej drogi. Żona tego człowieka, matka dwojga dzieci – chłopca liczącego cztery lata i sześcioletniej dziewczynki – wraz ze swą młodszą siostrą ścinały trawę na zboczu powyżej chaty, gdy naraz pojawiła się tygrysica i porwała starszą z sióstr. Przez sto jardów młodsza siostra biegła za tygrysicą, wykrzykując, żeby puściła ona jej siostrę, a zabrała ją. Świadkami tego aktu bezprzykładnego poświęcenia było wielu ludzi z wioski. Uniósłszy kobietę na odległość około stu jardów, tygrysica puściła zdobycz i zwróciła się przeciw swej prześladowczyni. Z głośnym rykiem skoczyła ku dzielnej kobiecie, ale ta już biegła na przełaj do wioski po ratunek. Początkowo wydawane przez nią nieartykułowane dźwięki przypisywano zadyszce, strachowi i podnieceniu, lecz kiedy grupa, która wyruszyła na ratunek – daremnie zresztą – powróciła, okazało się, że kobieta straciła mowę. O tym wszystkim opowiedziano mi w wiosce, gdy zaś udałem się prowadzącą pod górę ścieżką i odwiedziłem bohaterkę opowiadania w jej dwuizbowej chacie, jej niemota trwała już od dwunastu miesięcy.

Była akurat zajęta przepierką; poza osobliwym wyrazem oczu wydawała się całkiem normalną, a kiedy powiedziałem, że przybywam, by zastrzelić tygrysa, który zabił jej siostrę, w modlitewnym geście złożyła dłonie i pochyliwszy się, dotknęła moich stóp, co sprawiło, że poczułem się jak szalbierz. W rzeczy samej naprawdę przybyłem w zadeklarowanym celu, ale widoki na to, że zdołam rozprawić się z tygrysem, który nigdy nie zabijał dwa razy w tej samej okolicy, nigdy też nie wracał do łupu, operując przy tym na obszarze o powierzchni wieluset mil kwadratowych, równały się szansie znalezienia igły w dwóch stogach siana.

Zanim jeszcze wyruszyłem z Naini Tal, ułożyłem mnóstwo strategicznych wariantów; jeden już wypróbowałem i żadna siła nie zmusiłaby mnie do jego powtórzenia, a jeżeli chodzi o inne, to i one nie jawiły mi się obiecująco. Nie było również nikogo, kogo mógłbym zapytać o radę, ponieważ był to w ogóle pierwszy ludojad, jaki kiedykolwiek pojawił się w prowincji Kumaon. Przez następne trzy dni wędrowałem po dżungli od wschodu do zachodu słońca, odwiedzając wszystkie rozrzucone na wiele mil wokoło miejsca, w których, jak mnie zapewniali wieśniacy, istniała szansa spotkania tygrysicy.

Muszę tutaj uczynić dygresję i zaprzeczyć krążącym pogłoskom, jakobym wtedy i przy następnych okazjach przebierał się za kobietę, przynęcając w ten sposób ludojady, które następnie zabijałem sierpem lub siekierą. Wprawdzie zdarzało się, że przywdziawszy sari, ścinałem trawę lub wchodziłem na drzewa i zrywałem liście, ale nigdy podstęp nie okazał się skuteczny, jakkolwiek, o ile mogłem się zorientować, w dwóch przypadkach ludojady skradały się ku drzewu, na którym siedziałem, pozostając przy tym ukryte – raz za skałą, drugi raz za zwalonym drzewem – co uniemożliwiło mi danie strzału.

Wracam jednakże do wątku. Ponieważ wyglądało na to, że tygrysica na dobre opuściła tamte okolice, postanowiłem, ku rozżaleniu mieszkańców Pali, przenieść się do Champawat, miejscowości położonej o piętnaście mil na wschód od Pali. Wyruszywszy bardzo wcześnie, zatrzymałem się na posiłek w Dhunaghat, do Champawat zaś dotarłem przed zachodem słońca. Drogi w tej okolicy były uważane za niebezpieczne, toteż ludzie, przechodząc z wioski do wioski lub podążając na bazary, łączyli się w większe grupy. Podczas marszu z Dhunaghat do naszej ośmioosobowej grupy dołączali mieszkańcy przydrożnych wiosek, tak że do Champawat dotarliśmy w sile trzydziestu ludzi. Niektórzy spośród tych, którzy się do nas przyłączyli, znajdowali się w grupie odbywających wędrówkę do Champawat dwa miesiące wcześniej i od nich usłyszałem następującą relację:

– Po tej stronie Champawat droga przez kilka mil biegnie obok południowego zbocza góry, równolegle do doliny, znajdującej się pięćdziesiąt jardów niżej. Przed dwoma miesiącami nasza grupa złożona z dwudziestu mężczyzn zdążała na bazar w Champawat i kiedy znaleźliśmy się na tej części drogi, usłyszeliśmy rozpaczliwe krzyki dochodzące z doliny. Stłoczeni na skraju drogi, kuliliśmy się ze strachu, słysząc krzyki coraz bliżej, i zaraz ukazał się tygrys z nagą kobietą w paszczy. Tygrys trzymał ją w okolicy krzyży, a stopy i włosy wlokły się po ziemi; nieszczęsna uderzała się w piersi, wzywając Boga i ludzi na pomoc. Wyraźnie widzieliśmy, jak tygrys minął nas ze swoim łupem w odległości pięćdziesięciu jardów, i kiedy krzyki zamarły w oddali, mogliśmy kontynuować podróż.

– Było was dwudziestu mężczyzn i nie uczyniliście nic?

– Nie, sahibie, nie uczyniliśmy nic, bo się baliśmy, a co może człowiek uczynić, kiedy się boi? A poza tym, nawet gdyby udało nam się uratować tę kobietę, nie doprowadzając tygrysa do furii i nie ściągając nieszczęścia na nas samych, nic by to jej nie pomogło, bo cała była we krwi, i z pewnością i tak by umarła od ran.

W dalszym toku opowiadania dowiedziałem się, że była to mieszkanka wioski położonej blisko Champawat, a tygrys napadł ją, gdy zbierała chrust. Ci, którzy byli razem z nią, pobiegli do wioski i podnieśli alarm. W chwili, gdy wyruszała grupa ratunkowa, nadeszło owych dwudziestu strwożonych mężczyzn. Jako że widzieli oni, w którym kierunku podążył tygrys z ofiarą, przyłączyli się do grupy z wioski i historia ta miała następujący ciąg dalszy:

– Było nas wtedy już pięćdziesięciu lub sześćdziesięciu, a kilku miało strzelby. Dwieście jardów od miejsca, gdzie kobieta zbierała chrust i gdzie została zaatakowana, znaleźliśmy jej potargane odzienie. Wtedy jedni zaczęli bić w bębny, drudzy strzelać na oślep i tak posuwaliśmy się przez ponad milę, aż dotarliśmy do czoła doliny i tam znaleźliśmy martwą kobietę, właściwie jeszcze dziewczynę, leżącą na skalnej płycie. Tygrys tylko zlizał krew z ciała, a jako że nie było pośród nas kobiety, my, mężczyźni, odwracaliśmy twarze, bo leżąc na plecach, wyglądała tak, jakby spała, i mogła obudzić się w zawstydzeniu, kiedy owijaliśmy ją w części naszego przyodziewku.

Nic dziwnego, że przeżycia takie, ciągle przywoływane w opowieściach podczas nocnych czuwań w głucho zamkniętych chatach, wpłynęły na charakter i zachowanie ludzi żyjących przez lata na obszarach zawładniętych przez ludojada, a przybysz z zewnątrz mógł ulec wrażeniu, że wstąpił w pradawny świat bezlitosnych, drapieżczych praw, kiedy władztwo szablozębnego tygrysa wpędzało ludzi do jaskiń. Byłem młody i niedoświadczony w owych dniach, w których rozgrywały się te wydarzenia w okolicach Champawat, ale już wówczas, nawet po krótkim pobycie w tej udręczonej krainie, nabrałem przekonania, że nie ma nic straszniejszego niż żyć w cieniu ludojada, a doświadczenia następnych trzydziestu dwóch lat jeszcze bardziej we mnie to przeświadczenie umocniły.

Tahsildar[24] Champawat, otrzymawszy w mej sprawie listy polecające, odwiedził mnie u schyłku dnia w bungalowie, w którym się rozlokowałem, i zasugerował mi, abym nazajutrz przeniósł się do innego bungalowu oddalonego o kilka mil – w okolicę, gdzie ludojad zabił wielu ludzi.

Wczesnym rankiem następnego dnia wyruszyłem w towarzystwie tahsildara do wskazanego bungalowu. Gdy jadłem śniadanie na werandzie, dwóch ludzi przybyło z wieścią, że tygrys zabił krowę w wiosce odległej o dziesięć mil. Tahsildar musiał udać się do Champawat, gdzie czekały na niego obowiązki, pierwej mi oznajmiwszy, że wróci przed wieczorem i będzie nocował w bungalowie razem ze mną. Moi przewodnicy okazali się dobrymi piechurami, droga zaś prowadziła przeważnie w dół, toteż dziesięć mil pokonaliśmy w rekordowym czasie. W wiosce zaprowadzono mnie do obory i pokazano mi tygodniowe cielę – zabite i częściowo pożarte przez lamparta. Nie mając czasu ni ochoty na zajmowanie się lampartem, wynagrodziłem przewodników i podążyłem z powrotem do bungalowu, gdzie okazało się, że tahsildar jeszcze nie wrócił. Do zmierzchu pozostała przeszło godzina, więc poszedłem w towarzystwie czaukidara[25] bungalowu do miejsca, w którym, jak mnie zapewniał, jakiś tygrys zwykł gasić pragnienie; miejsce to znajdowało się u wypływu źródła nawadniającego pobliski ogród. Na miękkiej ziemi wokół źródła widniały tygrysie tropy sprzed paru dni, ale były to tropy zupełnie różniące się od zbadanych przeze mnie w jarze, w którym straciła życie kobieta z Pali.

Powróciwszy do bungalowu, zastałem tam tahsildara, i zaraz opowiedziałem mu o wydarzeniach dnia. Wyraził żal, że odbyłem tak długi marsz na darmo, za czym oświadczył, że musi niezwłocznie wyruszyć, bo ma długą drogę przed sobą. Kłóciło się to z zadeklarowanym przezeń zamiarem pozostania na noc w bungalowie, lecz zbytnio mnie nie zaskoczyło. Zaniepokoiło mnie jednakże ryzyko, które podejmował. Był wszelako głuchy na perswazje i w końcu nie pozostało mi nic innego, jak uchylić kapelusza przed jego odwagą, kiedy zobaczyłem, jak w asyście tylko jednego człowieka niosącego nikle świecącą lampę wprost z werandy wkracza w ciemność nocy, mając do przebycia cztery mile w okolicy, gdzie ludzie poruszali się tylko w większych grupach i to wyłącznie za dnia. Towarzyszyłem mu wzrokiem, póki chybotliwe światło nie znikło mi z oczu, po czym wszedłem do bungalowu.

Z bungalowem tym łączy się pewne zdarzenie, którego jednakże w tym miejscu nie będę opowiadał, ponieważ ta książka dotyczy spraw dżungli, a nie sfery zjawisk nadprzyrodzonych.

II

Cały następny ranek spędziłem na obchodzeniu rozległego sadu i plantacji herbaty, potem zażyłem kąpieli w strumieniu, około południa zaś, ku mej uldze, pojawił się tahsildar, cały i zdrów.

Podczas rozmowy z nim powędrowałem wzrokiem wzdłuż długiego zbocza, gdzie w oddali znajdowała się otoczona uprawnymi polami wioska. W pewnym momencie wybiegł stamtąd człowiek, zdążając w naszym kierunku. Po chwili spostrzegłem, że na przemian to biegł, to szedł, i wyglądało na to, że chce nam przekazać jakąś ważną wiadomość. Przeprosiwszy tahsildara, puściłem się pędem w dół zbocza; gdy mężczyzna zobaczył, że zmierzam mu naprzeciw, zatrzymał się i usiadł dla unormowania tchu. Kiedy się do niego zbliżyłem na odległość głosu, krzyknął do mnie:

– Przyjdź szybko, sahibie. Ludojad właśnie zabił dziewczynę.

– Zostań, gdzie jesteś! – odkrzyknąłem i szybko zawróciłem do bungalowu.

Powiedziałem tahsildarowi, co się stało, porwałem sztucer oraz kilka naboi i wraz z tahsildarem pospieszyliśmy do wioski. Posłaniec nie potrafił zsynchronizować procesu mówienia z poruszaniem się: kiedy otwierał usta, zamierał w bezruchu, a kiedy zaczynał biec, natychmiast milkł – toteż zasugerowałem mu, by ograniczył się do wskazywania drogi, i w milczeniu biegliśmy w dół zbocza.

W wiosce oczekiwał nas wielce poruszony tłum mężczyzn, kobiet i dzieci i, jak to zwykle bywa w takich sytuacjach, wszyscy zaczęli mówić równocześnie. Odciągnąłem jednego z mężczyzn na bok i zapytałem, co się stało. Wskazał na kilka dębów luźnie porastających łagodny stok w odległości dwustu jardów od wioski, i oznajmił mi, że to tam właśnie, pod tymi drzewami, w chwili, gdy dwanaście osób zajętych było zbieraniem chrustu, znienacka pojawił się tygrys i porwał jedną z nich – dziewczynę w wieku szesnastu, siedemnastu lat. Pozostali uciekli do wioski, a ponieważ wiedzieli, że zatrzymałem się w bungalowie, natychmiast pchnięto posłańca, aby mnie powiadomił o zdarzeniu.

Żona mężczyzny, z którym rozmawiałem, była w rzeczonej grupie i to ona wskazała mi rosnące na stopniu wzgórza drzewo, w którego pobliżu znajdowała się dziewczyna w chwili, gdy nastąpił atak. Nikt z grupy nawet się nie obejrzał, żeby zobaczyć, czy tygrys uniósł ofiarę, a jeżeli tak, to w którym kierunku.

Nakazawszy wszystkim, by zachowali ciszę i pozostali w wiosce aż do mego powrotu, skierowałem się ku drzewu. Teren był tam przejrzysty i trudno było sobie wyobrazić, jak zwierzę wielkości tygrysa mogło podkraść się do dwunastu ludzi niezauważone, tak że dopiero stłumiony krzyk dziewczyny zdradził, co się dzieje.

Miejsce ataku znaczyła kałuża krwi, a tuż obok, w żywym kontraście do szkarłatnej plamy, leżał naszyjnik z niebieskich paciorków. Stamtąd ślad prowadził w górę.

Tropienie było łatwe: po stronie, gdzie zwisała głowa dziewczyny, widniały plamy krwi, po drugiej stronie zaś znać było ślad wleczonych po ziemi stóp. Pół mili dalej znalazłem sari, a na szczycie wzgórza – spódnicę. I znowu tygrysica trzymała w paszczy nagą kobietę, lecz tym razem ofiara dostąpiła miłosierdzia szybkiej śmierci.

Na wierzchołku wzgórza trop wchodził w gąszcz tarniny, na której kolcach spostrzegłem pasma kruczoczarnych dziewczęcych włosów. Zaraz potem tygrysica zapuściła się w pokrzywy i właśnie szukałem sposobu, jak je ominąć, gdy posłyszałem za sobą czyjeś kroki. Odwróciwszy się, zobaczyłem zbliżającego się ku mnie uzbrojonego w karabin mężczyznę. Zapytałem go, dlaczego za mną idzie, skoro wyraźnie nakazałem, żeby nikt nie opuszczał wioski. Odpowiedział, że to tahsildar kazał mu iść za mną, on zaś nie śmiał nie podporządkować się jego poleceniu. Odniosłem wrażenie, że dysputa na ten temat byłaby tylko stratą cennego czasu, więc kazałem mu zdjąć ciężkie buty, które on następnie ukrył w krzakach, trzymać się blisko mnie i dawać baczenie na to, co dzieje się za nami.

Musiałem ruszyć tropem tygrysicy wprost przez pokrzywy, gdyż okazało się, że nie ma drogi okrężnej, a jako że ubrany byłem w krótkie spodnie, cienkie podkolanówki i płytkie buty na gumowych podeszwach, łączyło się to z bardzo niemiłymi doznaniami.

Za pokrzywami krwawy ślad skręcał ostro w lewo, schodząc jednocześnie w dół bardzo spadzistego zbocza gęsto porośniętego paprociami i górską odmianą bambusa. Sto jardów niżej tygrysica weszła w stromo opadające łożysko strumienia, gdzie poruszanie się sprawiało jej niejaką trudność, o czym świadczyła obsunięta ziemia i poprzemieszczane kamienie. Uszedłem wzdłuż owego strumienia jakieś pięćset czy sześćset jardów, przy czym mój towarzysz stawał się coraz niespokojniejszy. Kilkanaście razy chwycił mnie za ramię, trwożnie poszeptując, iż słyszy tygrysa – to z prawej strony, to z lewej, to znów z tyłu. Na połowie wysokości wzgórza natrafiliśmy na sterczynę skał, wysoką na mniej więcej trzydzieści stóp, a ponieważ mój kompan osiągnął już nieodwołalny kres wytrzymałości nerwowej, kazałem mu wejść na skały i czekać mego powrotu. Nad wyraz ochoczo usadowił się na szczycie, dając mi znak, że ma się dobrze, a ja zacząłem dalej posuwać się wzdłuż strumienia, który, okrążywszy skałę, wpadał do parowu ciągnącego się po lewej stronie i sto jardów niżej. W miejscu wpływu uformowała się mała sadzawka; zbliżywszy się do jej brzegu, od razu natknąłem się na plamy krwi.

Tygrysica przyniosła dziewczynę wprost do tego miejsca, a moje nadejście musiało jej przeszkodzić w uczcie. Odłamki kości leżały obok odciśniętych przed chwilą tygrysich tropów, w które jeszcze wsączała się woda, na brzegu sadzawki zaś leżało coś, co zaintrygowało mnie już podczas drogi w dół strumienia: teraz okazało się, że jest to część ludzkiej nogi. Już nigdy potem, w ciągu wszystkich lat polowań na ludojady, nie zdarzyło mi się widzieć czegoś równie poruszającego jak owa odgryziona tuż poniżej kolana, tak równo jakby odcięta toporem, dziewczęca noga, z której ciągle sączyła się krew.

Pochłonięty opisanym widokiem na chwilę zapomniałem o tygrysicy, gdy naraz poczułem, że grozi mi śmiertelne niebezpieczeństwo. Błyskawicznie przyłożyłem broń do ramienia, kładąc palce na obu spustach; uniósłszy głowę, spostrzegłem, jak grudki ziemi staczają się po piętnastostopowej skarpie i z pluskiem spadają do wody. Byłem nowicjuszem w polowaniach na ludojady i popełniłem błąd, tak lekkomyślnie wystawiając się na atak. Szybkie uniesienie sztucera prawdopodobnie uratowało mi życie, bo to przez raptownie wyhamowany rozpęd do skoku tygrysica spowodowała osypanie się grudek ziemi.

Skarpa była za stroma na to, by się wspinać na nią powoli, przeto, postąpiwszy nieco w górę strumienia, wziąłem krótki rozbieg, przeskoczyłem sadzawkę i siłą pędu sięgnąłem drugiego brzegu na tyle wysoko, że udało mi się chwycić jakąś krzewinę i wciągnąć się na skarpę. Rzut oka na kobierzec strobilantesów[26], których przygięte łodygi z wolna się podnosiły, pozwalał zorientować się, którędy świeżo przeszła tygrysica; w pewnym oddaleniu pod skalnym nawisem znalazłem miejsce, w którym na chwilę pozostawiła szczątki dziewczyny, postanowiwszy mi się przyjrzeć.

Teraz, taszcząc ciało ofiary, weszła w istny labirynt skał o powierzchni ładnych paru akrów, gdzie posuwanie się było trudne i niebezpieczne. Plątanina paproci i jeżyn maskowała liczne rozpęknięcia i rozpadliny, tak że jeden nieopatrzny krok mógł mieć fatalne następstwa. W tych warunkach nie mogłem poruszać się szybko, co tygrysica wykorzystywała, czyniąc częste popasy dla posilenia się; kilkanaście razy natrafiałem na takie miejsca, po czym za każdym razem krwawy ślad stawał się wyraźniejszy.

Była to jej czterysta trzydziesta szósta ofiara. Tygrysica zdążyła przywyknąć do natrętów przeszkadzających jej w uczcie, gdyż grupy ratunkowe niejednokrotnie wyruszały jej śladem, lecz teraz po raz pierwszy zdarzyło się, że ktoś tropił ją tak zapamiętale, przeto gniewnymi pomrukami zaczęła zdradzać oznaki rozdrażnienia. Tylko ci, którzy kiedykolwiek znaleźli się w podobnej sytuacji, potrafią zrozumieć, jakie wrażenie robi tygrysi pomruk pośród skał poprzetykanych gęstą roślinnością, wymuszających konieczność ważenia każdego kroku, by nie skręcić karku przez upadek w niewidoczną rozpadlinę lub pieczarę. Wszelako owe groźby w równej mierze mnie przerażały, co napawały nadzieją, albowiem gdyby tygrysica straciła panowanie nad sobą i przypuściła na mnie frontalny atak, dałoby mi to wymarzoną okazję do wyrównania z nią rachunków za wszystko, czego się dopuściła.

Skończyło się jednakże tylko na pogróżkach z jej strony, a kiedy się zorientowała, że próby odstraszenia mnie jeszcze zwiększają moją determinację, poniechała i tego.

Byłem na tropie już od przeszło czterech godzin. Jakkolwiek co chwila widziałem ruch w zaroślach, ani razu nie dostrzegłem choćby skrawka tygrysiego futra; w końcu wydłużające się cienie upomniały mnie, że już czas zawrócić, jeżeli chciałem dotrzeć do wioski przed zapadnięciem ciemności.

Mając na uwadze obrządek kremacji, zakopałem nogę na brzegu sadzawki w miejscu, gdzie była zabezpieczona przed tygrysicą i przy tym łatwa do odnalezienia.

Mój tkwiący na skale towarzysz odetchnął z ulgą, kiedy mnie zobaczył. Moja długa nieobecność i pomrukiwania, które słyszał, upewniły go, że tygrysica znów odniosła sukces w łowach, a jego jedynym strapieniem było – jak to otwarcie wyznał – że przyjdzie mu samemu wracać do wioski.

W drodze powrotnej coraz bardziej utwierdzałem się w przekonaniu, że nie ma nic równie niebezpiecznego jak taki marsz, gdy za sobą ma się roztrzęsionego faceta z naładowaną bronią; zmieniłem wszakże zdanie, kiedy mój kompan, krocząc z kolei przede mną, pośliznął się i upadł, a ja wejrzałem wprost w wylot lufy jego fuzji kalibru .450[27] – strzeladła po przeróbkach, bez bezpiecznika. Od tamtego dnia niezłomnie hołduję zasadzie, że na polowanie na ludojady wyruszam sam – wyjątek czynię dla Ibbotsona – ponieważ kiedy towarzysz łowów jest nieuzbrojony, wtedy powstaje dodatkowa trudność jego ochrony, kiedy natomiast jest uzbrojony, jeszcze trudniej chronić samego siebie.

Gdy dotarliśmy na szczyt wzgórza, towarzyszący mi człowiek jął odszukiwać swoje buty, ja zaś usiadłem, by zapalić papierosa i ułożyć plan na dzień następny.

W ciągu nocy tygrysica z pewnością pożre wszystko, co jej jeszcze zostało, po czym przez cały dzień będzie polegiwać wśród skał.

Podchód na tamtym terenie nie rokował sukcesu, a jeślibym nie doszedł do strzału[28], lecz tylko ją spłoszył, wówczas zapewne opuściłaby okolicę na dobre i już w ogóle nie byłbym władny jej zagrozić. Jedynym zatem rozwiązaniem było urządzenie obławy, zakładając oczywiście, że uda mi się zebrać wystarczająco wielu ludzi.

Siedziałem na południowej krawędzi wielkiego amfiteatru wzgórz, nienoszącego najmniejszego śladu siedzib ludzkich. Płynący od zachodu strumień utorował sobie głębokie łożysko w poprzek amfiteatru. Natrafiwszy po wschodniej stronie na twardą skałę, strumień skręcał na północ, opuszczając amfiteatr przez wąską gardziel.

Wzgórze piętrzące się wprost przede mną na wysokość dwóch tysięcy stóp pokrywała niska trawa, gdzieniegdzie rosły na nim pojedyncze sosny i tak było strome po wschodniej stronie, że tylko goral zdołałby się tamtędy wspiąć. Gdyby udało mi się zebrać tylu ludzi, żeby móc obsadzić cały grzbiet górski od strumienia do owej stromej ściany i gdyby ludzie ci zdołali ruszyć tygrysicę z jej ostoi, najprawdopodobniejszą drogą jej ucieczki byłby wąski wąwóz.

Uczestnicy obławy z pewnością mieliby bardzo ciężkie zadanie do wykonania, gdyż stromy północny stok, na którym przebywała tygrysica, był gęsto zalesiony, długość jego wynosiła trzy czwarte mili, a szerokość sięgała ćwierci mili; jednakże gdyby postępowano ściśle według moich instrukcji, istniała realna szansa, że dostanę tygrysicę na strzał[29].

Tahsildar oczekiwał mnie w wiosce. Wyłożyłem mu mój plan, prosząc go równocześnie, aby poczynił odpowiednie kroki w celu zebrania tak wielu ludzi, jak to okaże się możliwe. Obiecał zrobić, co będzie w jego mocy, i uzgodniliśmy, że spotkamy się nazajutrz o godzinie dziesiątej w pobliżu drzewa, obok którego poniosła śmierć dziewczyna, po czym on ruszył do Champawat, a ja wróciłem do bungalowu.

O świcie byłem już na nogach. Po zaimprowizowanym posiłku poleciłem moim ludziom spakować rzeczy i czekać na mnie w Champawat, sam zaś podążałem w dół, aby jeszcze raz rzucić okiem na teren zamierzonej obławy. Gdy rozważyłem plan ponownie, nadal wydawał mi się on dorzeczny. Na godzinę przed umówionym terminem stawiłem się na miejscu uzgodnionym z tahsildarem.

Doskonale zdawałem sobie sprawę, jak wielkie trudności będzie miał tahsildar ze znalezieniem chętnych do wzięcia udziału w obławie, albowiem strach przed ludojadem tak głęboko owładnął całą krainą, że zwykłe namowy na pewno nie wystarczą, aby wyciągnąć ludzi z domów. O godzinie dziesiątej przyszedł tahsildar z jednym człowiekiem, ale potem ludzie napływali dwójkami, trójkami, dziesiątkami – aż około południa było ich już dwustu dziewięćdziesięciu ośmiu.

Ponadto tahsildar dał szeroko do zrozumienia, że przymknie oko na nielegalnie posiadaną broń, a w razie potrzeby postara się również o amunicję: broń, jaka wyszła na jaw tamtego dnia, zapełniłaby całe muzeum.

Kiedy obławnicy się zebrali i amunicja została rozdzielona, zaprowadziłem ich na wzgórze w miejsce, w którym znalazłem spódnicę dziewczyny, i kazałem im sformować szyk wzdłuż linii górskiego grzbietu. Następnie wskazałem na rosnącą na zboczu przeciwległego wzgórza sosnę obłupaną z kory uderzeniem pioruna. Na mój znak dany chusteczką spod wskazanej sosny posiadający broń mieli strzelać, a pozostali – uderzać w bębny, krzyczeć i powodować lawinę kamieni; jednocześnie zakazałem opuszczania stanowisk pod jakimkolwiek pozorem, póki sam nie przyjdę i wszystkich nie zbiorę. Wysłuchawszy zapewnień, iż wszystko, co powiedziałem, zostało zrozumiane i będzie respektowane, wyruszyłem w towarzystwie tahsildara przeświadczonego, że będzie bezpieczniejszy przy mnie niż z naganiaczami, którzy, jak się obawiał, spowodują swoimi strzelbami masę nieszczęść.

Nadłożywszy sporo drogi, przeciąłem wyższą część doliny, wspiąłem się na wzgórze i zacząłem schodzić ku osmalonej sośnie. Zbocze było bardzo strome; tahsildar paradujący w lakierkach oświadczył, że już nie jest w stanie iść dalej. W chwili, gdy zdejmował to trochę nieodpowiednie obuwie, by ulżyć pokrytym bąblami stopom, naganiacze, sądząc, że zapomniałem dać sygnał, wypalili ze wszystkich strzelb naraz i podnieśli wielki krzyk. Od wąwozu dzieliło mnie jeszcze sto pięćdziesiąt jardów i tylko dzięki temu, że wychowałem się wśród gór, nie skręciłem karku, gdy odrabiałem ten dystans.

Pędząc w dół, zauważyłem u wylotu wąwozu miejsce porośnięte trawą, a jako że nie stało mi już czasu na rozglądanie się za dogodniejszym stanowiskiem, tam właśnie się usadowiłem, obrócony plecami do wzgórza, z którego przed chwilą zbiegłem. Trawa była wysoka na jakieś dwie stopy i zakrywała mi tułów do połowy; tuszyłem, że jeżeli będę siedział w zupełnym bezruchu, pozostanę niezauważony. Naprzeciw mnie piął się stok, u góry obsadzony ludźmi, a wąwóz, ku któremu, jak przewidywałem, skieruje się tygrysica, miałem za lewym ramieniem.

Na grzbiecie górskim rozszalało się pandemonium. Oprócz kanonady strzelb rozległo się dudnienie bębnów i wrzask setek gardeł. Kiedy hałas osiągnął apogeum, nieznacznie z prawej, w odległości około trzystu jardów, dostrzegłem tygrysicę sadzącą w dół upłazu oflankowanego parowami. Przebyła ledwie krótki dystans, gdy siedzący pod sosną tahsildar wypalił z obu luf swojej dubeltówki, czym osiągnął tyle, że tygrysica zrobiła w tył zwrot i pomknęła w przeciwnym kierunku; gdy znikała w gęstych zaroślach, dałem za nią strzał rozpaczy.

Usłyszawszy trzy strzały, ludzie znajdujący się na wzgórzu w sposób naturalny wysnuli wniosek, że tygrysica została zabita. Rozładowali więc strzelby i wydali triumfalny okrzyk. Wstrzymałem oddech w oczekiwaniu na to, co się stanie, gdy tygrysica znowu pojawi się na wzgórzu, lecz ta niespodziewanie ukazała się przede mną, nieco z lewej, i przesadziwszy strumień jednym skokiem, pędziła wprost do wąwozu. Mój dwulufowy sztucer[30] kalibru .500 w wersji ulepszonej[31], na proch bezdymny, został przystrzelany[32] na poziomie morza i na większych wysokościach trochę górował[33], toteż kiedy tygrysica zatrzymała się, pomyślałem, że pocisk przeniósł nad jej grzbietem, a przystanęła tylko dlatego, że miała odcięty odwrót; strzał jednakże był celny, acz trochę spóźniony[34]. Spuściwszy łeb, zwróciła się ku mnie na kulawy sztych, stwarzając mi wymarzoną okazję do posłania jej rozstrzygającej kuli z odległości mniejszej niż trzydzieści jardów. Zaznaczyła[35] ten drugi strzał, ale wciąż trzymała się na nogach, z uszami na płask i obnażonymi kłami, ja zaś siedziałem ze sztucerem przyłożonym do ramienia i rozważałem, co mi najlepiej czynić, gdy przypuści szarżę, albowiem komory nabojowe sztucera były puste, a naboi już nie miałem. Zabrałem tylko trzy ładunki, gdyż nie sądziłem, że będę miał okazję wystrzelić więcej niż dwa razy, a trzeci nabój wziąłem ot tak, na wszelki wypadek.

Szczęściem ranne zwierzę zupełnie nieoczekiwanie poniechało ataku. Bardzo wolno tygrysica zawróciła, przekroczyła płynący po jej prawej stronie strumień, pokonała kilka skał i weszła na wąską półkę biegnącą w skos stromu wzgórza i prowadzącą do wielkiej, płaskiej, wysterczającej skały. W miejscu złączenia skały z urwiskiem zadomowił się mały krzak, którego gałązki teraz tygrysica zaczęła odrywać. Puściłem w trąbę ostrożność i zakrzyknąłem do tahsildara, żeby przyniósł mi swoją strzelbę. Odkrzyknął mi długą odpowiedź, z której wszakże zrozumiałem tylko jedno słowo: „stopy". Położyłem sztucer na ziemi, popędziłem pod górę, niemal wyrwałem mu dubeltówkę z rąk i z powrotem pomknąłem w dół.

Kiedy dobiegłem do strumienia, tygrysica odeszła od krzaka i postąpiła po wysuniętej skale w moim kierunku. Gdy dzieliło mnie od niej dwadzieścia stóp, uniosłem strzelbę i… ku mej zgrozie spostrzegłem, że między lufami a baskilą[36] zieje szczelina na trzy ósme cala. Skoro jednak – pomyślałem – jakimś cudem strzelba nie rozleciała się, kiedy tahsildar wystrzelił z obu luf równocześnie, to może i teraz wytrzyma, jakkolwiek mogłem stracić wzrok przez wsteczny wyrzut gazów. Tak czy owak, musiałem zaryzykować: umieściłem wielki paciorek, pełniący rolę muszki, na rozwartej paszczy tygrysicy i dałem ognia. Może sfuszerowałem strzał, a może zapewnienie gładkolufowej kuli[37] stabilnego lotu na dystans dwudziestu stóp przekraczało możliwości tej strzelby – dość, że pocisk ugodził tygrysicę nie w paszczę, lecz w łapę, skąd później wyłuskałem go palcami. Tygrysica jednakże już dochodziła kresu, i nawet uderzenie kuli w łapę wystarczyło, by upadła i znieruchomiała, z łbem zwisającym poza krawędź skały.

Odkąd tygrysica weszła w wąwóz, zupełnie zapomniałem o obławnikach, gdy naraz blisko na wzgórzu rozległ się okrzyk, który przypomniał mi o ich istnieniu:

– O, jest tam, na skale. Ściągnijmy ją i posiekajmy na kawałki!

Zrazu, usłyszawszy „posiekajmy na kawałki", pomyślałem, że padłem ofiarą omamu, ale rychło okazało się, że bynajmniej się nie przesłyszałem, bo teraz i inni dostrzegli tygrysicę i takie nawoływania jęły powtarzać się na całym zboczu.

Szczęśliwym trafem półka, po której ranne zwierzę wspięło się na skałę, znajdowała się po przeciwnej stronie naganiaczy i była na tyle szeroka, że mogłem się nią bokiem przecisnąć. Gdy wszedłem na skałę i przekroczyłem tygrysicę – ufając, że nie żyje, nie miałem bowiem czasu tego sprawdzić przez obrzucenie jej kamieniami – ludzie właśnie wyłonili się z lasu i szybko się zbliżali, wymachując strzelbami, siekierami, pordzewiałymi mieczami i włóczniami.

Skała wysoka na dwanaście do czternastu stóp stanowiła naturalną przeszkodę na drodze tego pochodu, ponieważ jej zewnętrzna ściana została wygładzona przez strumień podczas przyboru wód i trudno było znaleźć na niej oparcie nawet dla bosych stóp. Wściekłość ludzi wywołana widokiem ich straszliwego oprawcy była zrozumiała, gdyż każdy spośród nich w jakiś sposób od tygrysicy ucierpiał. Zwłaszcza jeden z naganiaczy, który sprawiał wrażenie obłąkanego i pełnił rolę prowodyra, wykrzykiwał bezustannie:

– To jest szaitan[38], który zabił mi żonę i dwóch synów.

Jak to się zwykle dzieje w przypadku tłumu, wzburzenie równie szybko opadło, jak się wznieciło, i chcąc oddać sprawiedliwość wspomnianemu mężczyźnie, muszę powiedzieć, że to on pierwszy odłożył broń, podszedł do skały i powiedział:

– Coś nas opętało, sahibie, kiedy ujrzeliśmy naszego wroga, ale już nam przeszło i prosimy ciebie i tahsildara o przebaczenie.

Wyciągnąwszy ze strzelby pozostały pełny nabój, położyłem ją na tygrysicy, zwiesiłem się na rękach i z pomocą ludzi dosięgnąłem gruntu. Pokazałem im, którędy można dostać się na skałę; martwe zwierzę zostało ostrożnie spuszczone na dół i zaniesione na odkryte miejsce, gdzie zaraz otoczył je tłum.

Już wtedy, gdy tygrysica stała na skale i patrzyła na mnie z góry, coś nienaturalnego uderzyło mnie w wyglądzie jej pyska, a zbadawszy to teraz, stwierdziłem, że oba kły po prawej stronie były wyłamane – górny w połowie, dolny aż do trzonu. Właśnie to trwałe okaleczenie – rezultat postrzału – nie pozwoliło jej polować w naturalny sposób i pchnęło ją do ludożerstwa.

Mężczyźni prosili mnie, abym nie ściągał skóry tam, na miejscu, lecz żebym pozwolił im zatrzymać tygrysicę do zmroku po to, by obnieść ją po wioskach, ponieważ – jak argumentowali – jeżeli kobiety i dzieci nie zobaczą jej na własne oczy, nigdy nie uwierzą, że ich straszny ciemiężca nie żyje.

Szybko ścięto dwa młode drzewka, za czym po obu stronach przywiązano do nich tygrysicę, używając turbanów, pasów i przepasek na biodra. Gdy już wszystko było gotowe, kilku ludzi podźwignęło tygrysicę i ruszyliśmy do podnóża urwistej góry, za którą leżały wioski uczestników opowiedzianych wydarzeń; woleli oni zmierzyć się ze stromizną zbocza niźli przedzierać się przez gęste lasy porastające górę, na której odbyła się obława. Utworzono dwa ludzkie łańcuchy w ten sposób, że każdy z mężczyzn chwycił za pas lub inną część ubrania swego sąsiada idącego przed nim, inni zaś pilnowali, aby ci, którzy nieśli tygrysicę, mieli pewne oparcie dla stóp. Kiedy „łańcuchy" wydawały się już wystarczająco długie i mocne, orszak zaczął pokonywać górę, jako żywo przypominając armię mrówek usiłujących wnieść żuka po pionowej ścianie. Za pierwszym pochodem postępował drugi, znacznie mniejszy, który niósł tahsildara. Gdyby któryś z łańcuchów się rozerwał, efekt byłby zatrważający, ale na szczęście nic takiego nie nastąpiło. Po osiągnięciu wierzchołka ludzie ze śpiewem skierowali się na wschód, zaś my z tahsildarem skręciliśmy na zachód i podążyliśmy do Champawat.

Nasza marszruta prowadziła wzdłuż górskiego grzbietu, gdzie jeszcze raz miałem sposobność stanąć pośród krzewów jeżyn, na których uprzednio znalazłem pasma włosów dziewczyny i skąd po raz ostatni objąłem wzrokiem scenerię walnej rozprawy z ludojadem.

Po drodze w dół zbocza naganiacze znaleźli głowę nieszczęsnej dziewczyny. U gardzieli wąwozu w znieruchomiałym powietrzu pionowo wznosiła się smużka dymu: to krewni ostatniej ofiary ludojada postanowili dokonać kremacyjnego obrządku w miejscu, w którym ludojad został zastrzelony.

Wieczorem, stojąc na dziedzińcu siedziby tahsilu, zobaczyłem orszak pochodni, jak wijąc się zstępuje po przeciwzboczu, a wkrótce wieczorną ciszę zaczęła wypełniać ludowa pieśń. W godzinę później tygrysicę złożono u mych stóp.

Napierający ze wszystkich stron gapie bynajmniej nie ułatwiali mi skórowania zwierzęcia, toteż aby uprościć sobie zadanie, na razie poniechałem ściągania skóry z głowy i łap, zamierzając uczynić to później. Pod okiem policji ścierwo przetrwało do następnego dnia, kiedy to zostało pocięte i rozdzielone wśród ludzi przybyłych z całej okolicy. Cząstki te miały być noszone przez dzieci na szyi i pełnić rolę amuletów, między innymi obdarzających ich posiadaczy odwagą oraz chroniących ich przed atakami dzikich zwierząt. Palce dziewczyny, które tygrysica połknęła w całości, tahsildar później przysłał mi w spirytusie, a ja pochowałem je przy jeziorze Naini Tal, w pobliżu świątyń Nanda Dewi[39].

Podczas gdy ja oddawałem się skórowaniu tygrysicy, tahsildar wraz ze swoim personelem, naczelnikami i starszyzną okolicznych wiosek oraz kupcami z Champawat pochłonięci byli układaniem programu uroczystości, które miały się odbyć następnego dnia i którym ja miałem przewodniczyć. Około północy, gdy już ostatni goście oddalili się, wyrażając okrzykami radość, że wreszcie będą mogli bez obawy korzystać z dróg i ścieżek, do których ludojad wzbraniał im dostępu przez cztery lata, oświadczyłem tahsildarowi, iż nie mogę już zostać ani chwili dłużej, prosząc go jednocześnie, ażeby zastąpił mnie podczas uroczystości; po czym moi ludzie i ja wyruszyliśmy w siedemdziesięciopięciomilową drogę powrotną, którą musieliśmy przebyć w dwa dni.

O wschodzie słońca rozdzieliłem się z moimi ludźmi, kierując się do Dabidhury, gdzie chciałem poświęcić kilka godzin na wyprawienie skóry i gdzie zamierzałem spędzić noc. Kiedy znalazłem się w okolicy Pali, przyszło mi do głowy, że może byłoby to dla niemej kobiety jakimś zadośćuczynieniem, gdyby usłyszała, że jej siostra została pomszczona. Zostawiwszy konia, by się pasł – a jako że wychował się na granicy wiecznych śniegów, zadowalał się wszystkim, od liści dębowych począwszy, a na pokrzywach skończywszy – wszedłem na wzgórze i przed chatą kobiety rozpostarłem skórę, łeb ułożywszy na kamieniu naprzeciw drzwi. Baraszkujące przed chatą dzieci obserwowały te poczynania zdumionymi oczami, po chwili zaś, usłyszawszy mój głos, ukazała się w drzwiach ich matka.

Nie będę snuł rozważań na temat szoku i przeciwszoku, gdyż nic nie wiem o tych sprawach. Wiem jedynie, że kobieta, która była niema przez dwanaście miesięcy i która cztery dni wcześniej nawet nie próbowała prowadzić ze mną rozmowy, teraz biegała od chaty do drogi, wołając męża i sąsiadów, aby szybko przyszli zobaczyć, co sahib przyniósł. Ów nagły powrót mowy zdawał się wprawić jej dzieci w osłupienie, bo nie mogły oderwać oczu od matczynej twarzy.

Przyjąłem zaproszenie na herbatę i opowiedziałem tłoczącym się ludziom, w jaki sposób upolowałem ludojada. W godzinę później byłem już w drodze i jeszcze w odległości pół mili od wioski dobiegały mnie wyrazy życzliwości, które słali za mną mieszkańcy Pali.

Miałem bardzo emocjonujące spotkanie z lampartem następnego ranka, lecz wspominam o tym tylko dlatego, że opóźniło to mój wymarsz z Dabidhury i nałożyło dodatkowy wysiłek na mnie i na mojego niepozornego wierzchowca. Na szczęście mały pony był równie mocny w nogach co krzepki duchem, i już to trzymając się jego ogona, gdy droga prowadziła pod górę, już to jadąc wierzchem, gdy teren był płaski, czy też biegnąc obok niego, kiedy droga prowadziła w dół, czterdzieści pięć mil do Naini Tal palnąłem w dziewięć godzin.

W kilka miesięcy później na uroczystości w Naini Tal sir John Hewett, wicegubernator Zjednoczonych Prowincji[40], za udzieloną mi pomoc obdarował tahsildara Champawat strzelbą, a mężczyznę towarzyszącego mi przy tropieniu tygrysicy – pięknym myśliwskim nożem. Obie sztuki zostały opatrzone grawerunkiem z odpowiednim napisem i będą zapewne jako chlubne dziedzictwo przekazywane w odnośnych rodzinach kolejnym pokoleniom.

[9] Różnoetniczna formacja wojowników, utworzona w mieście Gurkha (stąd nazwa) przez jednego z książąt nepalskich; w drugiej połowie XVIII w. Gurkhowie podporządkowali sobie Nepal i rozpoczęli najazdy na Indie; na początku XIX w. zostali ostatecznie pokonani przez Brytyjczyków i z czasem stali się ich sprzymierzeńcami.

[10] Obecnie Nainital.

[11] Bukiet (myśl.) – większa liczba zrywających się ptaków ozdobnie upierzonych.

[12] Inna nazwa: kalej czarny; Lophura leucomelana; ptak o długości ok. 70 cm i wadze do 1,7 kg; występuje w północnym Pakistanie, w północnych Indiach, na części obszaru Chin i na Półwyspie Indochińskim.

[13] Naemorhedus goral; krótkoroga kozica wysoka w kłębie na 70 cm i ważąca do 35 kg; zamieszkuje górzyste tereny od Birmy po Syberię i północne Indie.

[14] Łyżki (myśl.) – m.in. u kozicy: uszy.

[15] Broń z tzw. zamkiem odchylnym; jej nazwa została utworzona od nazwisk dwóch konstruktorów – szwajcarskiego i szkockiego.

[16] Proch składający się z saletry potasowej, siarki i węgla; w odróżnieniu od prochów bezdymnych, będących pochodnymi nitrocelulozy lub nitrogliceryny, proch czarny przy wystrzale tworzy wielką ilość dymu.

[17] Przeładować (myśl.) – w tym kontekście: ponownie naładować.

[18] Biegi (myśl.) – m.in. u kozicy: nogi.

[19] Na kulawy sztych (myśl.) – przodem, lecz nieco z ukosa.

[20] Komora (myśl.) – klatka piersiowa.

[21] Położyć w ogniu (myśl.) – spowodować natychmiastową śmierć.

[22] Obielać (myśl.) – oskórowywać.

[23] Rozbierać (myśl.) – ćwiartować.

[24] Tahsildar (z urdu) – główny poborca podatkowy tahsilu, czyli jednostki administracyjnej składającej się z kilku wiosek.

[25] Czaukidar (z urdu) – stróż.

[26] Strobilanthes; rodzaj ten obejmuje w przybliżeniu 180 gatunków roślin zielnych, podkrzewów i krzewów, rosnących głównie na Półwyspie Indyjskim.

[27] Tj. 0,450 cala – sposób oznaczania kalibrów brytyjskich; podawane wartości liczbowe określają rzeczywistą kalibrację przeważnie w stopniu tylko przybliżonym (dotyczy to zresztą również kalibrów europejskich i amerykańskich).

[28] Dojść do strzału (myśl.) – wypracować pozycję umożliwiającą danie skutecznego strzału.

[29] Dostać na strzał (myśl.) – znaleźć się w sytuacji umożliwiającej danie skutecznego strzału.

[30] Inaczej: sztucer podwójny lub dubeltowy (często, lecz nie całkiem poprawnie, zwany również ekspresem); rodzaj broni łamanej – czyli takiej, w której przy otwarciu zamka lufy opadają ku dołowi – o dwóch lufach gwintowanych, najczęściej ułożonych obok siebie.

[31] Nabój kalibru .500 B.P. Express zawierał proch dymny i istniał w dwóch wersjach: z łuską o długości 76,20 mm oraz z łuską o długości 82,55 mm. W obu przypadkach pociski miały średnicę nieco mniejszą niż 13 mm, ważyły od 22 do 31 g i opuszczały lufę z prędkością od 518 do 536 m/s. Na początku XX w. pojawiła się ulepszona wersja .500 B.P. Express, w której zamiast prochu czarnego zastosowano bardzo małą dawkę kordytu, będącego odmianą prochu bezdymnego. W Indiach broń o tym kalibrze zdobyła sobie dosyć znaczną popularność.

[32] Czynność polegająca na takim wyregulowaniu przyrządów celowniczych broni, by punkt celowa
nia pokrywał się z punktem trafienia pocisku.

[33] Z powodu rzadszej atmosfery i mniejszej grawitacji.

[34] W jego wyniku pocisk trafił w tylną część ciała.

[35] Zaznaczyć strzał (myśl.) – zareagować na trafienie kuli wyraźnym ruchem ciała.

[36] Część broni łamanej łącząca lufy z kolbą i mieszcząca w sobie główne mechanizmy broni.

[37] Kuli przeznaczonej do wystrzeliwania z broni śrutowej – o lufach gładkościennych.

[38] Diabeł (przypis z oryg.).

[39] Himalajska bogini gór.

[40] Obecnie stan Uttar Pradesh.

II
Robin

Dostępne w wersji pełnej

III
Tygrysy z Chowgarh

Dostępne w wersji pełnej

IV
Kawaler z Powalgarh

Dostępne w wersji pełnej

V
Ludojad z Mohanu

Dostępne w wersji pełnej

VI
Ryba z moich snów

Dostępne w wersji pełnej

VII
Ludojad z Kandy

Dostępne w wersji pełnej

VIII
Tygrys znad strumienia Pipal Pani

Dostępne w wersji pełnej

IX
Ludojad z Thak

Dostępne w wersji pełnej

X
Tygrysy inaczej

Dostępne w wersji pełnej

Książkę poleca

Tytuł oryginału: Man-Eaters of Kumaon

Przekład: Roman Sikora

Korekta: PRE-TEKST Paulina Kielan

Projekt okładki: Monika Troszok

Copyright © Oxford University Press 1945

Translation copyright © ATRA

2016

Wydanie II poprawione

Źródła ilustracji:

Okładka: Nora De Angelli, www.noraphotos.com.

Strona tytułowa: Fotolia.

ISBN 978-83-65443-04-5

Wydawca:

ATRA

ul. Powstańców Śląskich 19/33

47-120 Zawadzkie

biuro@atraworld.pl

www.atraworld.pl

696 610 827

Nasze książki można kupić na www.atraworld.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com