DZIENNIKARZ ROKU 2014 | Piotr Andrusieczko

Coś, co pociąga

Rozmowa z Piotrem Andrusieczką, Dziennikarzem Roku 2014

Kiedy przyszła pierwsza myśl, że ma Pan szansę dostać tę samą nagrodę, którą dostali Olejnik, Lis, Paradowska...?

Zabrzmi to jak fałszywa skromność, ale nie sądziłem, że mogę wygrać. Oczywiście wiedziałem, że „Press” wskazał mnie wśród dziennikarzy, którzy mieli dobry rok, ale nadzieje gasły, gdy na scenę wychodziły kolejne osoby. Kiedy usłyszałem pierwsze słowa zapowiedzi przed ogłoszeniem zwycięzcy i zorientowałem się, że chodzi o mnie, bałem się wyjść na tę scenę. Zdawałem sobie sprawę, że mało kto na sali mnie skojarzy.

Na gali Grand Press rzeczywiście było widać, że nie ma Pan wśród warszawskich dziennikarzy wielu znajomych. Czuł się tam Pan jak z innej bajki?

Trochę tak. Dziennikarzy, których znam, spotykam zazwyczaj na Wschodzie. Na przykład Pawła Reszkę z „Tygodnika Powszechnego” czy Wojtka Bojanowskiego z TVN, z którym miałem okazję pracować na Ukrainie. W redakcji „Gazety Wyborczej” byłem tylko kilka razy, znają mnie tam raczej w dziale zagranicznym.

Czy polskie media pomyliły się co do Ukrainy? Pod koniec 2013 roku redakcje nie zamierzały wysyłać tam korespondentów – twierdziły, że nic wielkiego się na Ukrainie nie dzieje.

Nikt nie był do tego przygotowany. Kiedy 27 listopada 2013 roku wylądowałem w Kijowie, było już po pierwszych protestach, też nie wiedziałem, jak sytuacja będzie się rozwijać. Chyba trochę zapomnieliśmy o wynikach badań socjologicznych, które od pewnego czasu wyraźnie pokazywały wzrost napięcia w społeczeństwie ukraińskim i że kolejny Majdan nie będzie przypominał karnawału pomarańczowej rewolucji z 2004 roku, tylko może dojść do rozlewu krwi.

Pan pojechał wtedy do Kijowa jako pracownik naukowy Instytutu Historii i Politologii Akademii Pomorskiej, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Ukraiński Żurnał” czy współpracownik „Nowej Europy Wschodniej”?

akapWtedy byłem czynnym wykładowcą akademickim, ale pojechałem tam jako dziennikarz z myślą o pisaniu do „Ukraińskiego Żurnału” i „Nowej Europy Wschodniej”.it

Rzucił Pan pracę na uczelni dla dziennikarstwa?

Przez jakiś czas starałem się łączyć te zajęcia. Ale to było wariactwo. Przylatywałem z Kijowa na dzień zajęć ze studentami i od razu wracałem na Ukrainę. Musiałem podjąć jakąś decyzję. Gdy konflikt na Ukrainie się przedłużał, stwierdziłem, że zawieszam pracę naukową i skupiam się na dziennikarstwie.

Założył Pan kanał na YouTube, uruchomił bloga w serwisie „Nowej Europy Wschodniej” i konto na Twitterze. Czyli stworzył sobie media do relacjonowania wydarzeń na Ukrainie.

akaBo zauważyłem, jak ważna jest wizualna strona relacji z kijowskiego Majdanu. Filmami i zdjęciami łatwiej było przekazać te emocje. Żałuję tylko, że wcześniej nie miałem odpowiedniego sprzętu do filmowania.pit

Zapytam inaczej: duże polskie gazety nie były zainteresowane współpracą, dlatego szukał Pan swoich kanałów komunikacji?

Od początku Majdanu współpracowałem z telewizjami: TVN, Polsatem, TVP Info i radiem Tok FM. Nadawałem relacje telefoniczne. Zapadła mi w pamięć szczególnie ta z 18 lutego 2014 roku, gdy na Majdan został przypuszczony szturm. Przez większość tej relacji słychać było tylko mój kaszel, bo atakujący rzucili sporo granatów gazowych i hukowych.

A ja pamiętam Pana wcześniejsze relacje dla TVN 24 o tym, co się dzieje w okolicach siedziby prezydenta Ukrainy. Berkut pobił wtedy ponad 40 dziennikarzy, niektórych wręcz skatował. Miał Pan tego dnia więcej szczęścia czy rozumu?

To było chyba połączenie. Przepychanka obok administracji prezydenta trwała kilka godzin, zanim doszło do szturmu. Podchodziłem do pierwszych linii, gdzie stał Berkut. Ale kiedy zaczęli rzucać granaty, już się tam nie pchałem. Nie musiałem, nie jestem fotoreporterem. Moje szczęście polegało na tym, że wraz z Michałem Kacewiczem z „Newsweeka” odeszliśmy na godzinę z tego miejsca, żeby się ogrzać. Akurat gdy nas tam nie było, Berkut ruszył do szturmu. Mój kolega z „Krytyki Politycznej” Paweł Pieniążek był wśród tych pobitych dziennikarzy. Gdy go zobaczyłem w karetce, miał rozbitą głowę.

Potem było jeszcze ostrzej, a tymczasem Pan w lutym pisał w blogu: „Od dwóch tygodni próbuję się zmusić do napełnienia jakąś sensowną treścią swój blog. Jednak to co wydawało się istotnym wczoraj, przemyślenia, analiza, dzisiaj wydaje się nie mieć znaczenia”. Analityk wciąż jeszcze wygrywał w Panu z dziennikarzem?

Wtedy na Ukrainie wszystko tak szybko się działo, że brakowało mi czasu, by się zastanowić, o co w ogóle chodzi. Czasu na analizę mechanizmów kierujących obiema stronami konfliktu. Przecież w dziennikarstwie to jest ważne.

Ponadto z powodu emocji, jakie wtedy panowały na Majdanie, niektórym trudno było nie być stronniczym. Dziś może inaczej bym rozłożył akcenty w tym, co pisałem, ale starałem się być obiektywny.

W jaki sposób?

Pisząc na Facebooku, opisywałem tylko to, co się w danym momencie dzieje, po czym dodawałem do tego zdjęcie lub film, które oddawały emocje Majdanu. Ale to już nie były moje emocje, tylko ludzi.

Nadawał Pan coraz częściej dla polskich mediów, pojawiły się relacje w Tok FM, w portalu Onet. Te redakcje Pana znalazły czy sam Pan szukał kontaktu?

Media same nawiązały kontakt ze mną. Moje nazwisko w kręgu ludzi interesujących się Ukrainą było znane. Czasami wcześniej komentowałem w mediach sprawy ukraińskie. Redakcje miały moje namiary lub mogły je łatwo zdobyć.

Płaciły Panu za te relacje?

Sam nie wychodziłem z taką propozycją. Może to dziwnie zabrzmi, ale na Majdanie miałem poczucie, że najważniejsze jest pokazać ludziom, co się tam dzieje. Tylko Polsat, gdy się ze mną skontaktował, od razu zapowiedział, że będą płacić. Zapewnili mnie, że to jest stawka standardowa za takie relacje. Ale nie mam do nikogo pretensji.

Pod koniec lutego Majdan wygrywa, Kijów się uspokaja, lecz niespokojnie robi się na Krymie. Tam również pojechał Pan sam czy już na zlecenie któregoś medium?

Po Majdanie już nie mógłbym usiedzieć w Polsce. Jechałem tam jako autor „Ukraińskiego Żurnału” i „Nowej Europy Wschodniej”. Ale ze strony redakcji, z którymi współpracowałem, też było zapotrzebowanie na łączenia z Krymu.

Na Krym pojechałem dwa razy: najpierw przed referendum, w którym Krym oddzielał się od Ukrainy, a potem na samo referendum. Przekazywałem relacje dla telewizji i radia, napisałem tekst do „Polityki”, do ukazującego się w Polsce tygodnika po ukraińsku „Nasze Słowo”, redagowałem „Ukraiński Żurnał”. Zaczęło mi brakować czasu.

Ryszard Kapuściński podkreślał, że przed wyjazdem musi przeczytać górę książek okraju, do którego się wybiera. Lecz ta góra książek może też przeszkadzać, bo potem na miejscu nic nas nie dziwi. Panu przeczytane książki naukowe nie przeszkadzały?

Przed popełnianiem tego błędu uchronili mnie redaktorzy „Nowej Europy Wschodniej”, którzy mówili: „Słuchaj, nawet nasi czytelnicy, którzy się interesują Wschodem, nie muszą znać niektórych szczegółów i w tekstach trzeba wszystko wyjaśniać”. Ale wiedza nie przeszkadza w pracy. Na przykład na Krymie pomógł mi background dotyczący wcześniejszych konfliktów, znałem też Tatarów krymskich. Z kolei będąc na wschodzie Ukrainy, znałem badania socjologiczne, które pokazywały, w którym kierunku idą zachowania ludzi tam mieszkających.

Na Krymie media skupiały się na opisywaniu zielonych ludzików. Polskich dziennikarzy mniej interesowali ludzie, którzy naprawdę cieszyli się, że znowu będą mieszkać w Rosji.

Zielone ludziki były po prostu lepszym obrazkiem dla telewizji. Dochodziło do zabawnych sytuacji. Gdy pojechałem do ukraińskiej bazy wojskowej otoczonej przez żołnierzy bez znaków identyfikacyjnych na mundurach, jeden z dziennikarzy brytyjskich podszedł do mnie i zapytał: „A kto tu jest kim?”. Czyli jest też wielu dziennikarzy, którzy – w odróżnieniu od Kapuścińskiego – nie wnikają w specyfikę danego konfliktu, tylko dziś relacjonują jeden, a następnego dnia wsiadają w samolot i lecą pracować w innym miejscu. Ja spotykałem się z Tatarami krymskimi, pojechałem też do miejscowości turystycznej Ałuszta, gdzie nie było tej całej militarnej otoczki. Interesowali mnie ludzie, którzy dotychczas żyli z turystyki, a już wtedy zapowiadało się, że w nadchodzącym sezonie zbyt wielu turystów nie przyjedzie.

Dlaczego ci mieszkańcy Krymu, którzy mieli dość ukraińskiej władzy, bo przez 25 lat nic dla nich nie zrobiła, nie stali się tematem dla mediów?

Dziennikarzom zabrakło znajomości specyfiki Krymu. Niedawno przeprowadzałem wywiad z jednym z liderów Tatarów krymskich Mustafą Dżemilewem i wprost go zapytałem, czy Tatarzy nie czują się zdradzeni przez państwo ukraińskie. Bo byli lojalnymi obywatelami, zdaniem niektórych – jedynymi prawdziwymi Ukraińcami na Krymie. Dżemilew odpowiedział, że mają poczucie, iż ich zostawiono samym sobie. Ukraińscy żołnierze, gdy opuszczali Krym, nie przyszli nawet do Tatarów spytać, czy nie potrzebują jakiejś broni.

Kiedy pracował Pan na Krymie, był już wtedy piąty miesiąc na Ukrainie. Za co Pan tam spał i jadł, skoro nie miał delegacji z żadnej redakcji?

Muszę się w końcu do tego przyznać. Wziąłem kredyt w banku. W pewnym momencie zdałem sobie sprawę, że na Ukrainie dzieją się tak ważne rzeczy, iż bycie tam jest szansą dla dziennikarza, żeby się zrealizować. Nie myślałem o żadnych profitach. Musiałem tam po prostu być. Środki finansowe szybko topniały, ale na szczęście zaczęło przybywać honorariów.

W dodatku po jakimś czasie dziennikarze przysłani z polskich redakcji musieli wracać do kraju – a ja tam mogłem być cały czas i na bieżąco relacjonować wydarzenia.

Ile trzeba wziąć kredytu, żeby zapewnić sobie taki komfort: dziesięć tysięcy złotych czy więcej?

Wziąłem więcej. Ale też dlatego, że musiałem zainwestować w sprzęt.

Pana rodzice pochodzą z Ukrainy?

Moi rodzice są polskimi Ukraińcami. Urodzili się na terenach Polski w dzisiejszych granicach. Zostali przesiedleni w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” w okolice Koszalina. Byli wtedy dziećmi. Ja urodziłem się w Koszalinie. Mój dom był dwukulturowy. Rodzice często rozmawiali po ukraińsku. Działali też w Ukraińskim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym. Ja tam występowałem na różnych festiwalach, recytowałem wiersze. W liceum przeszedłem jednak bunt i zrezygnowałem z angażowania się. Do Ukrainy wróciłem późno, bo dopiero pod koniec lat 90. Co prawda pisałem pracę magisterską w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu o tożsamości Ukraińców w Polsce, ale gdy można już było swobodnie wyjeżdżać za granicę, nie czułem potrzeby, żeby tam jechać. Z przyjaciółmi pojechaliśmy na Bałkany. To był 1995 rok. Wtedy zobaczyłem serbskich uciekinierów z chorwackiej Krajiny, bo Chorwaci rozpoczęli ofensywę.

Trwała wojna. Pociągało to Pana?

Przyznam, że tak. Wcześniej, na studiach, o mały włos nie pojechałem na wojnę do Bośni jako fotoreporter. Nie pojechałem, bo nie miałem profesjonalnego sprzętu.

Ukraińskie pochodzenie nie przeszkadza Panu w zachowywaniu obiektywizmu?

Tam zawsze jestem traktowany jako obywatel Polski. A z ewentualnego braku obiektywizmu wyleczyli mnie sami Ukraińcy. Kilka razy uczestniczyłem w misjach obserwacyjnych podczas wyborów na Ukrainie. Gdy byłem na wyborach podczas pomarańczowej rewolucji, uważałem za skandaliczne, że obserwatorzy z Rumunii przywiązywali sobie do ubrań pomarańczowe wstążki. Byłem też w takim patrolu, który jeździł po komisjach wyborczych rozładowywać sytuacje konfliktowe. Wtedy zrozumiałem, jak istotne jest zachowywanie bezstronności.

Kilku dziennikarzy, którzy teraz pracowali na wschodniej Ukrainie, mówiło mi, że tam od razu wiadomo, kto ma rację i zachowanie obiektywizmu jest niemożliwe.

Mnie ten problem dotknął na Wschodzie, w Donbasie. Chciałem zrozumieć ludzi, którzy popierają separatystów; poznać, co nimi kieruje. Część odpowiedzi na to pytanie znalazłem. Ale miałem coraz większy problem z rozmawianiem z nimi. W pewnym momencie zorientowałem się, że już niczego więcej się od nich nie dowiem. Powielali stereotypy, które zaczerpnęli z mediów, głównie rosyjskich. Przyznaję, miałem coraz mniejszą ochotę na takie rozmowy.

W Słowiańsku i Doniecku byłem prawie trzy tygodnie. Jedną z pierwszych osób, które poznałem, była współpasażerka w pociągu z Doniecka do Słowiańska. Akurat w Słowiańsku pojawiły się zielone ludziki. Pociąg jechał okrężną drogą – zamiast godzinę, pięć. Kobieta była zwolenniczką oddzielenia Donbasu od Ukrainy. Potem to ona w Słowiańsku mi pomogła, gdy rozpoczął się szturm wojsk ukraińskich na to miasto. Z głównego placu w Słowiańsku łączyłem się wtedy z TVN. Ludzie usłyszeli polski język i zerwali mi tę relację. Napadli na mnie, krzycząc, że wszyscy w Polsce wspieramy juntę i faszystowskie władze w Kijowie. Nagle podeszła ta współpasażerka z pociągu i się ze mną przywitała. Napięcie wśród ludzi opadło, bo skoro ktoś stamtąd mnie zna i się ze mną wita, nie mogę być aż tak zły.

Ale w końcu separatyści szczerze powiedzieli Panu, że ma „ch… paszport”.

To było w Doniecku. Zgarnęli mnie z ulicy, kiedy robiłem zdjęcia. Gdy wieźli mnie do swojego rzekomego ministerstwa spraw wewnętrznych, przez dziesięć minut opowiadali mi, jak polscy artylerzyści rozstrzeliwali separatystów w Słowiańsku i strzelali do cywili. Wolałem nie wspominać, że ja też byłem w Słowiańsku. W końcu mnie wypuścili.

Ale ze Słowiańska, gdy był jeszcze pod kontrolą separatystów, też musiałem uciekać. W rosyjskich serwisach społecznościowych ktoś umieścił moje zdjęcie, podpisane moim imieniem i nazwiskiem, z apelem, żeby mnie odnaleźć i wrzucić do piwnicy. Zarzucono mi, że piszę nieprawdę i używam sformułowania „terroryści”. W swoich tekstach nigdy nie użyłem takiego słowa, chyba że cytowałem cudze wypowiedzi. W komentarzach pojawiły się też bardziej drastyczne propozycje, co należy ze mną zrobić.

Ale potem wracałem jeszcze na stronę separatystów. Duże wrażenie zrobiło na mnie to, co zobaczyłem na obrzeżach Doniecka: 16 dużych schronów, a w każdym mieszka około stu osób. Są tam też małe dzieci, starzy ludzie. Niektórzy żyją w tych schronach od połowy lipca. Pomagają im biznesmeni oraz byli dziennikarze, którzy mogli stamtąd wyjechać, ale sumienie im nie pozwoliło. Zostali i pomagają.

W kwietniu ubiegłego roku napisał Pan pierwszy tekst dla „Gazety Wyborczej”.

Sam się do niej zgłosiłem. Mój dobry kolega Jakub Parusiński, który w Kijowie był redaktorem naczelnym anglojęzycznego tygodnika „Kyiv Post”, powiedział mi, że „Wyborcza” szuka kogoś do współpracy na Ukrainie. Pojechałem do redakcji „Gazety” na spotkanie z Alicją Dąbrowską z działu zagranicznego. Dużo jej zawdzięczam, bo mi zaufała. Gdy gratulowała mi teraz tytułu Dziennikarza Roku, powiedziała, że trzyma w archiwum mój pierwszy tekst – pierwszą wersję, którą wysłałem, i wersję czwartą, która poszła do druku. Mam świadomość, że wciąż jeszcze nie jestem dograny warsztatowo z „Gazetą”.

Po rozpoczęciu współpracy z „Wyborczą” zaniedbał Pan bloga. Nowe media przegrały ze starymi?

Główny powód to brak czasu. Były okresy, że do „Gazety” pisałem codziennie. A żeby tekst powstał, musiałem gdzieś pojechać, coś zobaczyć. Wiem, że przyprawiałem ludzi w „Gazecie” o zawał serca, bo dostawali moje teksty w ostatniej chwili. Wynikało to z tego, że wracając, musiałem się przebijać przez posterunki kontrolne. Niekiedy nie miałem dostępu do łączności, nie mówię nawet o dostępie do Internetu, bo w niektórych miejscach nawet telefony nie działały. Wtedy tekst wysyłałem dopiero następnego dnia.

Zacząłem odczuwać zmęczenie. Wystarczało mi sił tylko na wpisy na Facebooku i wrzucenie zdjęcia czy filmu na YouTube.

To w Donbasie do hełmu z napisem „Press” przymocował Pan sobie tę rurkę z kamerą, którą widać na Pana Facebooku?

Tę kamerę kupiłem przed wyjazdem na Krym. Nie do końca się sprawdziła. W Słowiańsku ochrona Olega Cariowa, jednego z liderów separatystów, bardzo podejrzliwie na mnie patrzyła. Przestałem jej używać, bo za bardzo zwracała na mnie uwagę.

Na jednym z Pana filmów na YouTube widać mężczyznę klęczącego przed ukraińskimi żołnierzami i słychać Pana komentarz zza kadru: „Jak już to robisz, to tak, żeby nie było tego widać”.

To było na ukraińskim posterunku kontrolnym koło Słowiańska, gdzie jeździliśmy we trójkę: ja, Paweł Pieniążek i słowacki kolega, który zbierał materiały do filmu. Tę scenę akurat dobrze, że nagrał, bo ona była ciekawa ze względu na standardy dziennikarskie. Mężczyzna, który klęczał przed ukraińskimi żołnierzami, to dziennikarz rosyjskiego kanału LifeNews. Rozmawialiśmy z ukraińskimi żołnierzami, którzy nagle ogłosili alarm bojowy. Drogą szedł młody mężczyzna, z przewieszonym czymś na plecach. Z przodu widać było tylko szeroki pas, taki, na jakich się nosi karabin. Żołnierze zaczęli krzyczeć do niego: „Na ziemię!”. On teatralnie klęknął i pokazał legitymację prasową. Na pasku miał przewieszoną maskę przeciwgazową. Z tyłu wszystko filmowała ekipa LifeNews. Nie widziałem tego materiału w LifeNews, ale nie zdziwiłbym się, gdyby został wykorzystany do pokazania, jak to ukraińscy żołnierze znęcają się nad rosyjskimi dziennikarzami.

Na wojnie jest tylko strasznie czy może bywa śmiesznie?

Na wojnie strach ze śmiechem się przeplatają. Pod koniec sierpnia ze znajomymi ukraińskimi dziennikarzami z telewizji Hromadske TV pojechaliśmy na zaproszenie ukraińskich żołnierzy na pierwszą linię frontu koło Doniecka. Podszedł do nas żołnierz i pokazał przestrzelony ręcznik. Poprosił, żebyśmy przekazali Putinowi, że rozwalił mu też umywalkę i teraz nie mają się gdzie myć. Śmiejemy się, ale pytamy, czy może nam pokazać, gdzie wczoraj trafił ten pocisk. Zaczynamy tam iść, aż nagle dowódca tych żołnierzy krzyczy: „Stać! Wszyscy na miejsca!”. I w tym momencie tam, gdzie mieliśmy pójść, uderza pocisk z moździerza. Kamery były włączone i dzięki temu potem obliczyliśmy, że w ciągu czterech sekund dobiegliśmy do schronu dowódcy i ukryliśmy się w siedem osób w miejscu, które było zaplanowane dla dwóch. Przesiedzieliśmy tam kilkanaście minut. Wcześniej ten dowódca trzymał nas na dystans, a gdy strzały ucichły, powiedział: „To co, państwo dziennikarze, spodobało się?” – i zrobił się rozmowny.

Ale słyszałem też zarzuty żołnierzy, że dziennikarze ściągają na nich niebezpieczeństwo. Kiedyś pięć minut po tym, jak odjechaliśmy z posterunku ukraińskiego pod Słowiańskiem, ten posterunek został ostrzelany z moździerzy. Zginęło kilku żołnierzy. Pewnie do tego ostrzału i tak by doszło, ale żołnierze powiązali go z naszą wizytą.

Pchanie się na pierwszą linię frontu ma sens? Jaki ciekawy materiał można tam zebrać, oprócz tego, że pociski świszczą i wybuchają, a żołnierze dzielnie to znoszą? Co jeszcze ciekawego tam jest?

Ludzie, przede wszystkim ludzie. Ukraińska specyfika polega tam na tym, że walczą regularne oddziały i bataliony ochotnicze. Młodzi ludzie, ale spotkałem też takich w wieku 70 lat. Pod Donieckiem widziałem dwóch dwudziestokilkuletnich chłopaków, którzy wrócili z przepustki z rodzinnego Kijowa. Jeden z nich mówił po rosyjsku, drugi po ukraińsku. To pokazuje, jak sztucznie ta wojna została wywołana.

Jedną z najbardziej interesujących postaci był major Wichr, którego znalazłem pod Mariupolem. To dowódca zwiadu wojskowego, który niedawno był biznesmenem, właścicielem linii lotniczych. Zgłosił się do wojska na ochotnika, ale go nie przyjęli, bo był dla nich za stary – miał 48 lat. Wyruszył więc z kolegami milionerami z Charkowa na Wschód i zajmowali się tam partyzantką. Potem został jednak zmobilizowany. Bardzo nietuzinkowa postać.

Ale jak na każdej wojnie, jest też pijaństwo i maruderstwo. Byłem świadkiem, jak na posterunku kontrolnym byli funkcjonariusze Berkutu pobili żołnierzy. Okazało się, że tym razem to berkutowcy mieli rację. Żołnierze upili się w miejscowym barze i dobierali się do pracujących tam dziewczyn. One wezwały pomoc, a żołnierze zaczęli strzelać w powietrze.

Dlaczego Pan tego nie napisał w „Gazecie”?

Opisałem to tylko na Facebooku. Żeby zrobić porządny materiał, trzeba byłoby pozbierać wszystkie informacje. A nastąpiła blokada informacyjna. Tych żołnierzy szybko zabrano i nikt nie chciał powiedzieć nawet, z którego oddziału byli.

Obserwował Pan też wojnę w Gruzji w 2008 roku, gdy Rosjanie podchodzili pod Tbilisi. Teraz relacjonuje Pan tę na Ukrainie. Czy aby wojowanie nie za bardzo Pana kręci?

Jest w tym coś, co pociąga. Skłamałbym, gdybym powiedział, że zupełnie mnie nie kręci. Przyznam się, że jak dojeżdżam w okolice pierwszej linii frontu, czasami myślę, że to już ostatni raz albo zastanawiam się, czy może jednak lepiej nie jechać dalej. Nie lubię tych dojazdów. Natomiast gdy już dojadę, czuję się spokojniej. Denerwuję się z kolei, gdy jest spokojnie – bo wtedy zaczyna się niepewność, że w każdej chwili może być ostrzał. A gdy już się zacznie, przychodzi odprężenie, bo przynajmniej wiadomo, gdzie te pociski lądują.

A co żona i dzieci mówią na te Pana wyjazdy?

Moje sprawy osobiste są skomplikowane. Rodzina mieszka osobno. Nie konsultuję z nimi tych wyjazdów. Wszyscy, którzy mnie znają, wiedzą, że jeżeli podjąłem decyzję, że gdzieś jadę, trudno byłoby mi ją wyperswadować.

Książkę Grażyny Jagielskiej Pana mama już przeczytała?

Nie, moja mama tej książki na pewno nie czytała. Ale jest na bieżąco. Jeżeli nie ode mnie się dowiaduje, to sąsiedzi i znajomi jej donoszą, że znowu gdzieś pojechałem, bo widzieli moje relacje. Mama ma świadomość, że to mój wybór i to, co robię, jest dla mnie ważne.

Może Pan zapłacić rozłąką z bliskimi nie tylko na kilka miesięcy, tylko taką jak Waldemar Milewicz.

Mam tego świadomość. Tym bardziej że ja i większość kolegów, którzy pracują na Ukrainie, nie byliśmy wcześniej korespondentami wojennymi. Uczymy się na własnych błędach. Teraz sam widzę, że niekiedy zupełnie niepotrzebnie ryzykowałem.

A co z „Ukraińskim Żurnałem”, nadal Pan nim kieruje?

Tak, chociaż ostatnio większość obowiązków spadła na barki moich współpracowników. Na szczęście zespół jest dobrze dograny. Pismo utrzymuje się z grantów czeskiego Ministerstwa Kultury.

W Polsce nikt nie chciał się dołożyć do jego finansowania?

W Polsce nie udało nam się zdobyć dofinansowania. Dlatego redakcja mieści się w Pradze. Finanse gazety wspieraliśmy reklamami. Do kryzysu ukraińskiego chętnie reklamowały się u nas na przykład firmy ubezpieczeniowe, ukraińskie linie lotnicze. Reklamy zniknęły i dopiero teraz zaczynają powoli wracać.

Niektórzy mówią, że tytuł Dziennikarza Roku to Himalaje dziennikarstwa. Udało się je Panu zdobyć bardzo szybko, ale taryfy ulgowej dla Pana już teraz nie będzie.

Zdaję sobie sprawę, że upadek z tej wysokości może być bolesny. Mogę tylko odpowiedzieć: będę się starał pracować tak, jak pracowałem dotychczas. Mam nadzieję, że za rok nadal będę współpracownikiem „Gazety Wyborczej” i będę pisał o Ukrainie. Tematów związanych z Ukrainą jest dużo i myślę, że wciąż będzie potrzeba informowania o tym, co się tam dzieje. To w końcu jeden z naszych największych sąsiadów. •

Rozmawiał Mariusz Kowalczyk, „Press” 01/02.2015

Spis treści

DZIENNIKARZ ROKU 2014:

Coś, co pociąga - rozmowa z Piotrem Andrusieczką

NEWS:

„Afera Podsłuchowa” - Agnieszka Burzyńska, Piotr Nisztor, Joanna Apelska, Cezary Bielakowski, Grzegorz Sadowski, Michał Majewski, Sylwester Latkowski, „Wprost”

„Kwit na generała” - Wojciech Czuchnowski, „Gazeta Wyborcza”

„Koszt błędu urzędnika”, „Rok wakacji od fiskusa” - Paweł Rochowicz, „Rzeczpospolita”

Cykl: „Klauzula okrucieństwa”, „Panie profesorze, proszę przestać kłamać!”, „Sumienie doktora Chazana” - Magdalena Rigamonti, „Wprost”

„Igrzyska w Krakowie za słone miliardy” - Dawid Serafin, „Polska Gazeta Krakowska”

Cykl czterech informacji dotyczących zatrzymania rosyjskich szpiegów - Maciej Duda, Robert Zieliński, TVN24.pl

DZENNIKARSTWO ŚLEDCZE:

„Niby radca,kancelaria niby z Londynu i skrzywdzeni przez Amber Gold”, „On + ona = prawnik widmo” - Mira Suchodolska, „Dziennik Gazeta Prawna”, Marcin Rybak, „Polska Gazeta Wrocławska”

Cykl: „Nieprawidłowości w państwowym instytucie słuchu” - Dawid Tokarz, „Puls Biznesu”

Cykl tekstów o pośle PSL Janie Burym - Wojciech Cieśla, Michał Krzymowski, „Newsweek Polska”

PUBLICYSTYKA:

„Serdecznie witamy w Auschwitz” - Elżbieta Sidi, „Gazeta Wyborcza”

„Kontrreformacja2.1” - Wojciech Staszewski, „Newsweek Polska”

„Majątkowa nierównowaga” - Rafał Woś, „Dziennik Gazeta Prawna”

„Łódź miasto przeklęte” - Michał Matys, „Gazeta Wyborcza”

„Zwykła dziewczyna, która była aktorką” - Marek Górlikowski, „Gazeta Wyborcza”

REPORTAŻ PRASOWY:

„Głupia sprawa” - Anna Śmigulec, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Byliśmy normalną rodziną” - Marcin Wójcik, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Czy Bóg wybaczy siostrze Bernadetcie” - Justyna Kopińka, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Serce Marysi” - Edyta Gietka, „Polityka”

„Rysy” - Edyta Gietka, „Polityka”

„Solidarność w tygrysiej klatce” - Bartosz T. Wieleński, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Miłość bezwzględna” - Paweł Piotr Reszka, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

WYWIAD:

„Byliśmy głupi” - Grzegorz Sroczyński, „Gazeta Wyborcza”

„Michał Rusinek. Wdowy należy palić” - Małgorzata I. Niemczyńska, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Prof. Romuald Dębski: Jestem z pacjentką na dobre i na złe” - Aleksandra Szyłło, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Depresja Justyny kowalczyk. »Trzy ostatnie lata mojego życia okazały się kłamstwem«” - Paweł Wilkowicz, Sport.pl

„Miasto trupów” - Krzysztof Kwiatkowski, „Gazeta Wyborcza - Wysokie Obcasy”

„Ja tylko doradzałem” - Rafał Woś, „Dziennik Gazeta Prawna”

„Wykonuję taki zawód” - Adrian Stachowski, Dwutygodnik.com

DZIENNIKARSTWO SPECJALISTYCZNE:

„Zakładanie twarzy” - Dariusz Kortko, Judyta Watoła, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Wirus ebola zabił dotąd blisko 2,3 tys. osób, ale wciąż nia ma na niego leku. Bo nie on jest katem Afryki”, Przemysław Ciszak, MenStream.pl

„Poli boli” - Maciej Wesołowski, „Gazeta Wyborcza - Duży Format”

„Seks niepełnosprawny” - Ewa Wołkanowska-Kołodziej, „Przegląd”

„Nie będzie nieba ani piekła, będzie tylko sieć” - Robert Siewiorek, „Gazeta Wyborcza”

„Dłużnicy mimo woli” - Violetta Krasnowska-Sałustowicz, „Polityka”

Cykl „Jazda polska” - Artur Włodarski, „Gazeta Wyborcza”

The Best of Media 2014

Najlepsze materiały dziennikarskie

Ebook zawiera teksty nominowane do nagrody Grand Press 2014, na publikację których redakcja uzyskała zgodę.

Redakcja: Dorota Jastrzębowska, Joanna Sędek
Okładka: Michał Stasiak
Wydanie cyfrowe: Piotr Szaran

© 2015 – teksty:
Dwutygodnik.com,
„Dziennik Gazeta Prawna”,
„Gazeta Wyborcza”,
„Gazeta Wyborcza – Duży Format”,
„Gazeta Wyborcza – Wysokie Obcasy”,
MenStream.pl,
„Newsweek Polska”,
„Polityka”,
„Polska Gazeta Krakowska”,
„Polska Gazeta Wrocławska”,
„Przegląd”,
„Puls Biznesu”,
„Rzeczpospolita”,
Sport.pl,
TVN24.pl,
„Wprost”

ISBN 978-83-940977-2-1

Wydawca:
Fundacja Grand Press
ul. Mazowiecka 63/2
60-623 Poznań
tel. 61 861 66 14
http://www.press.pl