Publikacja pierwsza 2022

Wydawca: IRE Marzena Martyniak

Tytuł: Redukowanie napięcia emocjonalnego u dziecka. Poradnik dla rodzica dziecka w wieku 0–10 lat.

Autor: Marzena Martyniak

Korekta tekstu: Monika Małecka

Projekt okładki: Marzena Martyniak

Opracowanie graficzne: Marzena Martyniak

Zdjęcia i ilustracje w książce: własność Marzeny Martyniak, pexels.com, pixabay.com, freepik.com

Zdjęcie na okładce głównej: Marzena Martyniak

ISBN 978-83-67517-05-8

Wszystkie prawa zastrzeżone, żadna część tej książki nie może być przedrukowana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie lub za pomocą jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych lub innych obecnie znanych lub wynalezionych w przyszłości, w tym kopiowania i nagrywania lub w jakimkolwiek systemie przechowywania lub wyszukiwania informacji, bez pisemnej zgody od wydawcy. Ochrona praw autorskich.

Dedykuję tę książkę wszystkim rodzicom,

którzy podobnie jak ja,

chcą ofiarować swoim dzieciom

bezwarunkową miłość i szacunek.

PODZIĘKOWANIA

Szczególne podziękowania składam moim kochanym dzieciom Stasiowi i Alicji, którzy dali początek tej książce i zapewne bez których ta książka by nie powstała. Kocham Was, moje skarby. Danielu, bardzo ci dziękuję za najwspanialszy dar – dzieci i za wsparcie w ich wychowaniu.

Serdeczne podziękowania dla moich rodziców i rodzeństwa, dzięki którym mogłam doświadczyć mnóstwa emocji – tych przyjemnych i bolesnych. Mamo i Tato, dziękuję Wam bardzo, bo to, gdzie jestem, zawdzięczam Wam. To Wy zaraziliście mnie pasją do życia, chęcią realizacji marzeń, odwagą i pracowitością.

Podziękowanie dla Moniki Małeckiej za towarzyszenie w realizacji projektu. Za wiele godzin rozmów o rodzinie, za godziny śmiechu i minuty smutku.

Serdeczne podziękowania dla Moniki Bernaś, mojej przyjaciółki odkąd pamiętam.

Serdeczne podziękowanie dla Anetki Bil za obecność i bezcenne wsparcie na zakręcie życiowym. Twoja odwaga, siła, serce wypełnione miłością przywróciły mi nadzieję, zachęciły, by kontynuować to, co jest moim przeznaczeniem, czyli pomaganie innym. Thank you my soul sister.

Serdeczne podziękowanie dla Krzysztofa K., za wsparcie w spełnieniu misji mojej duszy. Twoja wiara we mnie dodawała mi skrzydeł w realizowaniu moich marzeń. Dziękuję.

Serdeczne podziękowania dla Ovidijus B., za podarowanie mi energii do napisania tej książki. Thank you beauty soul.

WSTĘP

Czy zastanawialiście się kiedykolwiek, dlaczego już malutkie dziecko odczuwa napięcie emocjonalne? Z tego samego powodu, co my dorośli. Jego organizm zbudowany jest z tych samych narządów, organów pełniących tę samą funkcję, co u nas dorosłych. Powodem pojawiania się napięcia jest stres. Jakaś sytuacja czy wydarzenie wymaga naszej natychmiastowej reakcji i organizm szybko odpowiada na ten sygnał. Kiedy dziecko jest małe i doświadcza stresu, to jego naturalną reakcją jest płacz wołający o pomoc. Jeżeli maluszek szybko otrzyma pomoc, jego napięcie się zmniejszy. A co się dzieje, kiedy tej pomocy nie otrzyma? Wtedy odpowiedzialne za odczuwanie stresu hormony wręcz zalewają jego organizm, a co najgorsze wyrządzają szkody w rozwijającym się mózgu, w najbardziej wrażliwej na działanie hormonów stresu części – hipokampie. Nadmierne wydzielania jednych hormonów jednocześnie hamuje wydzielanie innych np. dopaminy czy serotoniny. Hormony mają ogromny wpływ na nasze emocje. Te, których funkcją jest zmniejszanie intensywności strachu, w momencie odczuwania stresu są zablokowane. Dziecko zaczyna odczuwać więcej emocji nieprzyjemnych, a te przyjemne odczuwane są coraz rzadziej. Musimy wiedzieć, że każde napięcie wpływa na funkcjonowanie wielu narządów. Serce, mięśnie, wątroba i inne narządy w sytuacji stresu zaczynają funkcjonować szybciej. Każdy organ i narząd współpracuje z innymi, każda zmiana w funkcjonowaniu jednego organu wpływa na funkcjonowanie pozostałych. Kiedy urodziłam dzieci, już na sali poporodowej widziałam, jak wielkim wyzwaniem jest dla nas dorosłych kontakt z malutką istotą. Wiele młodych mam miało wypisane na twarzach przerażenie, bo nie wiedziały, jak mogą uspokoić noworodka.

W organizmie człowieka bardzo często dochodzi do tzw. napięcia nerwowego. Taki stan wywołują trudne, stresujące sytuacje i wydarzenia. Aktywizacja całego organizmu wywołana napięciem jest naturalnym i nieodłącznym elementem życia człowieka i nie należy się jej obawiać. Jeżeli napięcie jest chwilowe, wówczas mobilizuje nas do działania. Jeżeli czas trwania napięcia się przedłuża, wówczas jego działanie jest destrukcyjne dla organizmu.

Hormony produkowane w wyniku napięcia, tj. adrenalina, noradrenalina i kortyzol, wywołują konkretne reakcje w organizmie i warto się im przyjrzeć po kolei. Sprawdźmy, czy ty albo twoje dziecko nie doświadczacie zbyt częstego napięcia.

ADRENALINA

Nazywana jest hormonem strachu, walki oraz ucieczki, ponieważ przygotowuje nasz organizm do stawienia czoła niebezpieczeństwu.

Co się dzieje w organizmie, kiedy wydziela się ten hormon?

następuje skok ciśnienia tętniczego,

nagłe kołatanie serca,

poblednięcie,

wzmożona potliwość,

drżenia nerwowo-mięśniowe,

bóle głowy,

rozszerzenie źrenic.

Co konkretnie wywołuje produkcję tego hormonu?

Życie w chronicznym stresie czy doświadczanie częstego zagrożenia sprawiają, że adrenalina ciągle w naszym organizmie krąży i szkodzi naszemu zdrowiu. Adrenalina podnosi poziom ciśnienia tętniczego krwi, zwęża naczynia krwionośne i osłabia ich ściany, przyczyniając się do rozwoju miażdżycy. Skutkiem długotrwałego działania hormonu adrenaliny mogą być: uszkodzenie serca, bezsenność, nerwica, zawroty głowy, kłopoty ze wzrokiem i bezdech senny. Badania Harvard Medical School pokazują, że długotrwałe skutki nadmiernej produkcji adrenaliny przyczyniają się do zaburzeń lękowych, depresji i uzależnień.

CZYNNIKI GENERUJĄCE NAPIĘCIA U DZIECKA

CZYNNIKI ROZWOJOWE

Rozwijające się dziecięce umysły i ciała są wyjątkowo podatne na wszelkiego rodzaju promieniowanie generowane przez telefony komórkowe, smartfony, pady, tablety i inne rodzaje urządzeń bezprzewodowych. Promieniowanie szybko trafia do mózgu, ponieważ czaszki dziecka są cieńsze i mniejsze niż dorosłych.

Tkanki mózgowe dzieci pochłaniają około dwa razy więcej promieniowania mikrofalowego niż tkanki mózgowe dorosłych, szpik kostny dzieci pochłania dziesięć razy więcej promieniowania mikrofalowego niż szpik kostny dorosłych. Istnieje wiele potencjalnych zagrożeń dla zdrowia psychicznego i fizycznego związanych z nadużywaniem telefonów komórkowych przez dzieci. Do najpoważniejszych z nich należą: niskie IQ i nieprawidłowy rozwój umysłowy dziecka, brak snu, guzy mózgu i choroby psychiczne, agresywne zachowanie, doświadczanie niepokoju i lęku, zmęczenie i roztargnienie.

CZYNNIKI SYTUACYJNE

1. Oglądanie telewizji.

2. Nadmierna ilość bajek oglądanych na telewizorze, tablecie, telefonie.

3. Korzystanie przez dziecko z telefonu podczas np. wizyt w kawiarniach, restauracjach, podczas podróży, w poczekalniach, a także podczas wizyt gości.

4. Kłótnie dorosłych.

5. Hałas.

6. Trudności emocjonalne rodziców.

7. Niezaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka (jedzenie, sen, przytulanie, poznawanie świata, spacery, bezpieczeństwo).

SPOSOBY ROZŁADOWYWANIA NAPIĘCIA – 2 LATA

SSANIE KCIUKA W DZIEŃ W SYTUACJI ZMĘCZENIA, GŁODU I PRZYGNĘBIENIA

Ssanie kciuka nie powoduje nieodwracalnych zmian zgryzu u dziecka, zwłaszcza jeśli wygaśnie przed pojawieniem się stałych zębów. Im bardziej będziesz starać się oduczyć dziecko ssania kciuka na tym etapie, tym większe prawdopodobieństwo, że odruch ten powróci w późniejszych latach i zamieni się w nawyk.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Kiedy widzisz, że dziecko ssie palec, podejdź do niego spokojnie, delikatnie wyciągnij kciuk z buzi i pocałuj rączkę. Weź malucha na ręce lub kolana, przytul go, pogłaskaj po główce.

2. Sprawdź, czego dokładnie potrzebuje dziecko i postaraj się zaspokoić jego potrzebę (chce jeść lub spać, a może potrzebuje ciebie i twojego dotyku).

3. Zapewnij dziecku rutynowe czynności dnia (posiłki, spacer, zabawę i sen).

4. Pozwól dziecku spać tyle czasu, ile potrzebuje jego organizm.

5. Przygotuj dziecku pełnowartościowe jedzenie. Unikaj podawania mu cukru – glukoza daje dużo energii, ale jej poziom szybko spada i dziecko może doświadczać wahań nastroju.

6. Zapewnij dziecku czas na swobodną zabawę

7. Pamiętaj o byciu z dzieckiem, przytulaj je i rozmawiaj z nim.

WAŻNE

1. Nie krzycz na dziecko.

2. Nie wyrywaj dziecku kciuka z buzi.

3. Nie smaruj dziecku kciuka maściami czy olejkami.

4. Nie naśmiewaj się z dziecka.

GRYZIENIE

W wypadku dwulatków gryzienie często pełni funkcję komunikowania się z otoczeniem. Może być sposobem rozładowania napięcia emocjonalnego wywołanego frustracją, zmęczeniem lub chorobą.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Sprawdź, co jest źródłem takiego zachowa dziecka (zmęczenie, frustracja, gniew).

2. Kiedy widzisz, że dziecko gryzie inne dziecko, podejdź spokojnie do nich, odsuń delikatnie maluchy od siebie i miłym głosem powiedz: „Ojojoj, ależ twoje ząbki są twarde, Stasiu. U Aluni widać ich ślad”. Pogłaskaj ślad ugryzienia ze smutkiem w oczach i powiedz: „Malutka rączka. Aluniu, czy mogę ją pocałować?”.

3. Poproś spokojnie dzieci, aby usiadły obok ciebie. Blisko twojego ciała: „Alunia i Staś, usiądźcie proszę obok mnie. Widzę, Stasiu, że czułeś złość, rozumiem. Kiedy czujemy złość, to wtedy pchamy ścianę. Alunia teraz czuje smutek, bo boli ją rączka. Stasiu, podmuchajmy Aluni rączkę. Aluniu, możemy podmuchać?”.

4. Przytul dzieci, pocałuj je w głowę i posiedź z nimi do czasu, aż odczuwane przez nie emocje strachu i smutku opadną.

5. Pokaż dzieciom, jak wyraża się złość: „Dzieciaczki, kiedy czujecie złość, możecie pchać ścianę lub tupać nogami w podłogę”.

WAŻNE

1. Nie krzycz na dziecko.

2. Nie bij dziecka.

3. Nie szarp malucha.

4. Nie zostawiaj dziecka.

SPOSOBY ROZŁADOWYWANIA NAPIĘCIA – 6 LAT

JĄKANIE SIĘ

Jąkanie się występuje częściej u chłopców i zwykle ustępuje samoistnie ok. 7 roku życia.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Kiedy dziecko się jąka, powiedz spokojnym głosem: „Jestem tutaj i słucham ciebie uważnie. Wiem, że coś ważnego chcesz mi powiedzieć, a ja chcę to usłyszeć”.

2. Przytul dziecko, pogłaskaj jego plecy i uważnie wysłuchaj tego, co do ciebie mówi.

3. Rozmawiaj przy dziecku spokojnie i zawsze dawaj innym osobom możliwość dokończenia zdania.

4. Zapewnij dziecku ruch na świeżym powietrzu.

5. Daj dziecku możliwość spędzania czasu samemu na jego ulubionych aktywnościach.

6. Zadbaj o to, aby codziennie w domu był czas na rozmowy o tym, co było ważne dla dziecka, co wywołało u niego niepokój, strach, złość, gniew i smutek.

WAŻNE

1. Nie przerywaj dziecku w momencie, gdy coś opowiada: „mów wolniej, bo za chwilę zaczniesz się jąkać”.

2. Nie używaj zwrotów: „yyyyyy… no wysłów się wreszcie!”, „nie jąkaj się”, „przestań się wreszcie jąkać!” .

3. Nie krytykuj: „jak będziesz się tak jąkał, to nikt cię nie będzie rozumiał”, „a ty znowu się jąkasz!”.

4. Nie naśmiewaj się z dziecka, zwłaszcza w obecności innych.

5. Nie kłóć się i nie krzycz w obecności dziecka.

OBGRYZANIE PAZNOKCI

Obgryzanie paznokci zazwyczaj ma charakter przejściowy i zanika w momencie, gdy dziecko upora się z czymś dla niego trudnym.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Kiedy widzisz, że dziecko obgryza paznokcie, spokojnie powiedz, że do buzi wkłada się jedzenie.

2. Podejdź do dziecka lub zaproś je do siebie: „Chciałabym teraz dać ci buziaka i przytulić się do ciebie, czy podejdziesz do mnie teraz?”. Przytul dziecko delikatnie i pocałuj je w policzek. Zapytaj, czy ma ochotę na rozmowę.

3. Usiądźcie na chwilę razem, niech dziecko przytuli się do ciebie i opowie o tym, co u niego słychać, jakie emocje odczuwa w tym momencie, jak minął mu dzień z przyjaciółmi w przedszkolu. Wysłuchaj go uważnie i okaż zainteresowanie.

4. Pamiętaj o zapewnieniu dziecku przyjemnej i spokojnej atmosfery w domu.

5. Zadbaj o to, aby dziecko miało czas na swobodne zabawy i ulubione aktywności.

6. Nie proponuj dziecku zbyt wielu zajęć dodatkowych.

7. Pokaż dziecku, jak można się zrelaksować po całym dniu. Spokojna muzyka, czytanie książek, ciepła kąpiel, miła rozmowa to tylko niektóre z takich aktywności.

8. Ogranicz oglądanie TV, tabletu, telefonu.

WAŻNE

1. Nie krzycz na dziecko, posługując się komunikatami m.in. „przestań wkładać te brudne paluchy do buzi!”.

2. Nie krytykuj dziecka, stosując wyrażenia: „nie mogę na to patrzeć”, „to obrzydliwe”, „to wstrętne”.

3. Nie strasz dziecka: „obgryzaj te paznokcie tak dalej, to za chwilę nie będziesz miał już czego obgryzać”.

SPOSOBY ROZŁADOWYWANIA NAPIĘCIA – 9 LAT

ZAWROTY GŁOWY

Tym objawom często towarzyszą bóle głowy, senność, nudności lub wymioty.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Przyjrzyj się sytuacjom, w których dziecko ma zawroty głowy. Zanim te sytuacje się wydarzą, okaż mu uwagę, przytulając je i pytając: „Co teraz czujesz? Czy potrzebujesz mojej pomocy?”.

2. Postaraj się, aby zredukować sytuacje, w których dziecko doświadcza tak silnych reakcji napięciowych. Jeżeli jest to niemożliwe, poproś inne osoby o wsparcie oraz zwróć się po pomoc do specjalisty.

3. Kiedy dziecko mówi ci, że źle się czuje, poproś, aby położyło się lub usiadło. Przytul się do dziecka, pobądź z nim tyle czasu, ile potrzebuje, aby objawy się zmniejszyły. Daj dziecku czas na odpoczynek.

4. Staraj się zapewnić dziecku przyjazną i spokojną atmosferę w domu i poza nim. Dom jest miejscem, w którym dziecko ma mieć przestrzeń na zrelaksowanie się w obecności osób, przy których czuje się akceptowane i kochane.

5. Zadbaj o to, aby dziecko było wyspane i zapewnij mu zdrowe i regularne posiłki.

6. Dopasuj ilość zajęć dodatkowych do możliwości dziecka.

7. Zwracaj uwagę na to, co się dzieje w życiu dziecka, jak układają się jego relacje z rówieśnikami, jak wygląda jego życie w szkole, czy ma jakieś trudności, problemy. Każdego dnia rozmawiaj z dzieckiem o ważnych dla niego sprawach, zrób to w miłej atmosferze.

WAŻNE

1. Nie ignoruj objawów: „czy aby na pewno nie przesadzasz?”, „no już przestań, jak zjesz śniadanie, to ci przejdzie”, „na pewno za chwilę ci przejdzie, szykuj się do szkoły”.

2. Nie wymagaj zbyt wiele: „pamiętaj, masz się tyle uczyć, żebym nie musiała się ciebie wstydzić”.

3. Nie sugeruj udawania objawów: „akurat teraz ci się kręci w głowie, jak trzeba się uczyć?”, „a ty jak zwykle, znowu coś”, „nie myśl sobie, że nie pójdziesz do szkoły”.

4. Nie krzycz na dziecko.

5. Nie kłóć się w obecności dziecka.

6. Nie zostawiaj dziecka samego.

MARUDZENIE I POJĘKIWANIE

Takie zachowania w tym wieku zdarzają się najczęściej, gdy dziecko doświadcza napięcia związanego z nadmiarem obowiązków oraz trudnością w spełnieniu oczekiwań rodziców.

TAK ZREDUKUJ NAPIĘCIE U DZIECKA

1. Przyjrzyj się sytuacjom, w których dziecko marudzi.

2. Kiedy dziecko marudzi, podejdź do niego i powiedz spokojnym tonem: „Co się dzieje? Czego potrzebujesz?”. Przytul dziecko, wysłuchaj, co ma ci do powiedzenia. „Rozumiem, że czujesz gniew. Ja bardzo potrzebuję twojej pomocy w obowiązkach domowych, ponieważ chciałabym usiąść i spędzić z tobą czas”.

3. Zapewnij dziecku czynności i aktywności rutynowe, dopasuj ich ilość do możliwości i wieku.

4. Pamiętaj, aby dziecko miało czas na zrelaksowanie się i spędzanie czasu, tak jak lubi.

5. Codziennie rozmawiaj z dzieckiem o jego emocjach, relacjach z rówieśnikami, nauczycielami. Bądź ciekawy tego, jak się czuje, czego potrzebuje, czego mu brakuje.

6. Okazuj swoje zainteresowanie i miłość każdego dnia. Uśmiechaj się do dziecka, przytulaj je, zachęcaj do wspólnych aktywności. Pokazuj dziecku, że wykonywanie obowiązków może dawać przyjemność i satysfakcję.

WAŻNE

1. Nie krytykuj dziecka: „to ma być poodkurzane?! Kiedy w końcu zaczniesz się przykładać do swoich obowiązków?”, „nie potrafisz nawet dobrze zmyć stołu”, „to ma być równo poukładane?!”.

2. Nie krzycz na dziecko: „przestań ciągle tak jęczeć!”, „masz za dobrze i zaczyna ci się w głowie przewracać!”, „co tak mamroczesz, tak ci źle jest?!”, „coś ci znowu nie pasuje?!”.

3. Nie używaj komunikatów: „nie użalaj się nad sobą, inni mają gorzej”, „ojej, jakie ty masz problemy”, „jaki ty biedny i nieszczęśliwy jesteś”.

4. Nie zastraszaj dziecka: „jak ci coś nie odpowiada, to…”, „ucisz się, bo za moment stracę cierpliwość i ci się skończy”.

SKUTKI DŁUGOTRWAŁEGO NAPIĘCIA EMOCJONALNEGO. PIERWSZE NEGATYWNE OBJAWY DŁUGOTRWAŁEGO NAPIĘCIA: