Poradnik klienta usług finansowych

Jarosław Hornowski, Adam Janiszewski, Paweł Rudolf, Katarzyna Seweryniak

BIURA USŁUG PŁATNICZYCH – PRAWA I OBOWIĄZKI

Warszawa 2014 – wydanie papierowe

Warszawa 2014 – wydanie elektroniczne

Publikacja została wydana nakładem Komisji Nadzoru Finansowego

© Komisja Nadzoru Finansowego
Pl. Powstańców Warszawy 1
00-030 Warszawa
www.knf.gov.pl

Warszawa 2014
Wydanie I

ISBN ePUB: 978-83-63380-25-0
ISBN Mobi: 978-83-63380-31-1

Stan prawny: 31.12.2013 r

Skład wersji elektronicznych
INPINGO SA

Niniejsza publikacja wydana została w celach edukacyjnych w ramach projektu CEDUR. Informacje w niej zawarte mają wyłącznie charakter ogólny i nie stanowią porady inwestycyjnej.

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie decyzje inwestycyjne, podjęte przez czytelnika na podstawie zawartych w niniejszej publikacji informacji.

SPIS TREŚCI

WSTĘP

PODSTAWA PRAWNA DZIAŁANIA BIUR USŁUG PŁATNICZYCH

BIURO USŁUG PŁATNICZYCH JAKO DOSTAWCA USŁUG PŁATNICZYCH W POLSCE

ZASADY DZIAŁANIA BIUR USŁUG PŁATNICZYCH

Proces rejestracji biur usług płatniczych

Warunki działania biura usług płatniczych

Ograniczenia dla działalności biur usług płatniczych

CZYM SĄ USŁUGI PŁATNICZE (KATALOG)

PRZEKAZ PIENIĘŻNY JAKO USŁUGA PŁATNICZA

Przekaz pieniężny a przekaz pocztowy – czym się różnią?

JAKIE WALUTY MOGĄ BYC PRZEDMIOTEM PRZEKAZU PIENIĘŻNEGO?

KTO MOŻE BYĆ KLIENTEM BIURA USŁUG PŁATNICZYCH?

OBOWIĄZKI INFORMACYJNE WOBEC KLIENTÓW W ZWIĄZKU ZE ŚWIADCZENIEM USŁUG PŁATNICZYCH

Obowiązki informacyjne – zagadnienia ogólne

Obowiązki informacyjne – pojedyncze transakcje przekazu pieniężnego

Umowa ramowa o świadczenie usług przekazu pieniężnego

Obowiązki informacyjne związane z wykonaniem indywidualnych transakcji płatniczych w ramach umowy ramowej

PRAWA I OBOWIĄZKI W ZAKRESIE ŚWIADCZENIA USŁUGI PRZEKAZU PIENIĘŻNEGO

Obowiązki biura usług płatniczych w ramach przyjmowania zlecenia transakcji i jego autoryzacji

Obowiązki biura w ramach wykonania transakcji przekazu pieniężnego

Opłaty pobierane przez dostawców w związku z wykonaniem przekazu pieniężnego oraz waluta, w której dokonywana jest płatność

Kwestia potrącania opłat z kwoty wykonywanej transakcji płatniczej

Czas realizacji przekazu pieniężnego

SYTUACJE PROBLEMOWE ZWIĄZANE Z NIEWYKONANIEM LUB NIEWŁAŚCIWYM WYKONANIEM PRZEKAZU PIENIĘŻNEGO

Zmiana i zakończenie umowy z klientem

DZIAŁANIA NADZORCZE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

Inspekcja w biurze usług płatniczych

Opłaty na pokrycie kosztów nadzoru

OBOWIĄZKI BIUR USŁUG PŁATNICZYCH WZGLĘDEM KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

Wartość oraz liczba transakcji wykonanych przez biura usług płatniczych

Ubezpieczenia oraz gwarancje

DODATKOWE UPRAWNIENIA KNF WOBEC BUP

SŁOWNICZEK POJĘĆ

PODSTAWA PRAWNA DZIAŁANIA BIUR USŁUG PŁATNICZYCH

Jak zostało wspomniane we wstępie świadczenie usług płatniczych jest działalnością uregulowaną w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Ustawa określa zasady świadczenia usług płatniczych oraz wydawania i wykupu pieniądza elektronicznego, w tym: (1) warunki świadczenia usług płatniczych, w szczególności dotyczące przejrzystości postanowień umownych i wymogów w zakresie informowania o usługach płatniczych; (2) prawa i obowiązki stron wynikające z umów o świadczenie usług płatniczych, a także zakres odpowiedzialności dostawców z tytułu wykonywania usług płatniczych; (3) warunki wydawania i wykupu pieniądza elektronicznego; (4) zasady prowadzenia działalności przez instytucje płatnicze, biura usług płatniczych, instytucje pieniądza elektronicznego i oddziały zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego, w tym za pośrednictwem agentów oraz zasady sprawowania nadzoru nad tymi podmiotami.

Usługi płatnicze mogą być świadczone tylko i wyłącznie przez podmioty wymienione w tej Ustawie jako dostawcy usług płatniczych, chyba, że zastosowanie znajdą przewidziane przez tę Ustawę wyjątki (np. świadczenie usług wymiany walutowej z gotówki na gotówkę bez pośrednictwa rachunku płatniczego, czy też wykonywanie transakcji płatniczych w ramach wykonywanego niezawodowo gromadzenia i dostarczania gotówki w toku działalności niezarobkowej, w szczególności zbierania i wydatkowania środków pieniężnych w ramach zbiórek publicznych). Świadczenie usług płatniczych przez podmioty niewymienione przez Ustawę na liście dostawców usług płatniczych (przy założeniu, że taka działalność nie jest poddana wyłączeniom przewidzianym przez Ustawę) jest karane. Wskazana Ustawa stanowi bowiem wprost, że kto, nie będąc uprawnionym, prowadzi działalność w zakresie świadczenia usług płatniczych lub w zakresie wydawania pieniądza elektronicznego, podlega grzywnie do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

Ustawa o usługach płatniczych nie jest jedynym aktem prawnym regulującym działalność biur usług płatniczych. Ze względu na fakt, że działalność w zakresie usług płatniczych w charakterze biura usług płatniczych jest działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, druga z tych ustaw musi być również brana pod uwagę przy wskazywaniu podstaw prawnych regulujących działalność Biur. Sama ustawa o usługach płatniczych wskazuje, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie dotyczących podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności w zakresie usług płatniczych w charakterze biura usług płatniczych, w tym w sprawach odmowy wpisu do rejestru, wydania decyzji o zakazie prowadzenia działalności i wykreślenia wpisu w rejestrze, stosuje się przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dodatkowo przepisy tejże ustawy stosuje się do kontroli działalności gospodarczej biura usług płatniczych.

Istotną ustawą dla funkcjonowania biur usług płatniczych jest ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgodnie z tą ustawą, biuro usług płatniczych jako tzw. instytucja obowiązana musi spełniać szereg obowiązków zapobiegających praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Przykładowo można wskazać, że: (1) przeprowadzając transakcję przekazu pieniężnego, której równowartość przekracza 15 000 euro, biuro ma obowiązek zarejestrować taką transakcję. W przypadku, gdy jest ona przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji; (2) biuro przeprowadzając transakcję, której okoliczności wskazują, że może ona mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, ma obowiązek zarejestrować taką transakcję, bez względu na jej wartość i charakter; (3) biuro musi stosować wobec swoich klientów środki bezpieczeństwa finansowego obejmujące identyfikację klienta i weryfikację jego tożsamości m.in. przy przeprowadzaniu transakcji z klientem, z którym nie zawarło uprzednio umowy, a której równowartość przekracza 15 000 euro.

Działalność biur usług płatniczych, oprócz aktów rangi ustawowej regulowana jest jeszcze w trzech rozporządzeniach – jednym wydanym przez Prezesa Rady Ministrów, a dotyczącym wpłat na pokrycie kosztów nadzoru nad biurami usług płatniczych, a także dwoma wydanymi przez Ministra Finansów: (1) w sprawie minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaniem przez biuro usług płatniczych transakcji płatniczych wynikających z umowy o świadczenie usług płatniczych oraz terminu powstania obowiązku zawarcia umowy gwarancji; (2) w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia biur usług płatniczych wymaganego w związku z wykonywaniem transakcji płatniczych wynikających z umowy o świadczenie usług płatniczych.