Poradnik klienta usług finansowych

Bartłomiej Chinowski

Elektroniczne metody płatności.
Istota, rozwój, prognozy

 Warszawa 2013 – wydanie papierowe

Warszawa 2014 – wydanie elektroniczne

Wprowadzenie

Płatności elektroniczne, zwane także e-płatnościami1 to płatności dokonywane za pośrednictwem internetu2. Obejmują one wszystkie operacje finansowe dokonywane na odległość przy użyciu urządzeń elektronicznych takich jak: komputery, telefony komórkowe i tablety3. Płatności elektroniczne mogą być realizowane różnymi kanałami: poleceniami przelewu, kartami płatniczymi lub za pośrednictwem dostawców płatności elektronicznych. W większości przypadków są one odwzorowaniem tradycyjnych metod płatności – jak płatność przelewem lub kartą płatniczą – dostosowanych do specyfiki internetu. Podstawą ich działania jest dostawca usług płatniczych (PSP4), pośredniczący między bankiem klienta dokonującego zakupu a sprzedawcą lub pośredniczący tylko między stronami transakcji.

W większości systemów płatności elektronicznych nie ma praktycznie żadnej różnicy między płatnością krajową a płatnością zagraniczną. Jest to znacznie tańsze rozwiązanie niż zagraniczny przelew bankowy.

Powstanie i rozwój płatności elektronicznych jest ściśle związany z handlem internetowym. Dzięki temu są one znacznie lepiej przystosowane do wymagań handlu elektronicznego niż karty płatnicze i tradycyjne przelewy bankowe, których koncepcje tworzone były jeszcze przed upowszechnieniem internetu. Można wymienić następujące przewagi konkurencyjne płatności elektronicznych:

wygodę – dostawca usług płatniczych zapewnia wymianę niezbędnych informacji między stronami transakcji, dzięki czemu klient nie musi wypełniać polecenia przelewu ani przekazywać adresu dostawy sprzedawcy;

bezpieczeństwo – wielu dostawców płatności udziela gwarancji dostarczenia towaru odpowiedniej jakości przez sprzedawcę, a w razie niewywiązania się przez niego z umowy kupujący może łatwiej odzyskać swoją wpłatę;

szybkość – informacja o dokonaniu wpłaty przez klienta jest przekazywana sprzedającemu niemal natychmiast, dzięki czemu od razu może on rozpocząć realizację zamówienia;

pewność – klient tylko potwierdza polecenie przelewu wcześniej wypełnione przez dostawcę płatności, dzięki czemu wyeliminowane jest ryzyko pomyłki przy wpisywaniu danych sprzedawcy.

Z punktu widzenia sprzedawcy zaletą płatności elektronicznych jest wysokość prowizji – jest ona niższa niż w przypadku transakcji zawieranych za pomocą kart płatniczych5. Na rynku płatności internetowych konkurencja między dostawcami usług płatniczych jest większa niż na funkcjonującym na granicy oligopolu rynku kart płatniczych. Dzięki temu dostawcy usług płatniczych są zmuszeni do rynkowej rywalizacji i oferują sklepom korzystającym z ich systemu korzystniejsze warunki handlowe. W efekcie technologia i liczba zastosowań płatności elektronicznych rozwijają się znacznie szybciej niż w przypadku tradycyjnych metod płatności. Jednym z przykładów szybkiego rozwoju płatności elektronicznych i stagnacji tradycyjnych metod płatności są płatności transgraniczne. W większości systemów płatności elektronicznych nie ma praktycznej różnicy między płatnością krajową a płatnością zagraniczną, podczas gdy np. zagraniczny przelew bankowy obciążany jest przez banki wysoką prowizją, a często wymaga też dokonania przewalutowania po niekorzystnych dla klienta kursach walut.

Płatności elektroniczne zdobywają coraz większą popularność także w Polsce. W przypadku rynku polskiego dodatkowym czynnikiem przemawiającym na korzyść płatności elektronicznych jest niewielka – w stosunku do innych krajów rozwiniętych – popularność kart umożliwiających płatność w internecie6. W związku z tym osoby płacące za internetowe zakupy przy wykorzystaniu tradycyjnych, nieprzystających do e-handlu metod płatności, mają większą motywację do zastąpienia ich płatnościami elektronicznymi, niż gdyby korzystały z kart płatniczych. W konsekwencji, dzięki ominięciu szerokiego wykorzystania jednej generacji płatności, polski handel elektroniczny ma szansę dogonić pod względem popularyzacji nowoczesnych metod płatności rynki krajów najbardziej zaawansowanych.

Handel elektroniczny w Polsce ma szansę w niedługim czasie stać się jednym z najbardziej zaawansowanych na świecie.

W opracowaniu omówione zostały techniczne, ekonomiczne oraz prawne uwarunkowania rozwoju rynku płatności elektronicznych. Przedstawiono zarys blisko 20-letniej historii ewolucji metod płatności, a także aktualny stan oraz przewidywania dotyczące tego segmentu gospodarki w kilkuletnim horyzoncie czasowym. Omówione zostały również procesy zachodzące na rynku polskim, z uwzględnieniem jego pozycji na tle rynków innych państw Unii Europejskiej. Część opracowania poświęcona jest spojrzeniu na płatności z punktu widzenia użytkownika końcowego – opisane zostały przewagi konkurencyjne oraz ryzyko wynikające ze stosowanych obecnie rozwiązań technicznych i prawnych.

Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie procesów, które w ostatnich latach zaszły na rynku płatności elektronicznych. Nie do uniknięcia jest sytuacja, w której wybrane cytowane dane, w porównaniu z szybko aktualizowanymi informacjami w internecie, mogą w momencie opublikowania nie być tymi ostatnimi dostępnymi. Pozostaje jedynie zachęcić zainteresowanych czytelników, aby korzystając z podanych w przypisach i bibliografii źródeł, postarali się uzyskać najnowsze dane samodzielnie. W obecnej dobie technologicznej jest to problem wszystkich publikacji drukowanych, a niniejsza nie jest tu wyjątkiem.

Stosowane w niniejszym opracowaniu słownictwo podparte jest częściowo angielską terminologią. Polskie nazewnictwo w omawianej dziedzinie jeszcze się nie ugruntowało bądź w ogóle nie powstało. Jednocześnie należy zauważyć, że nawet terminologia angielskojęzyczna bywa niejednoznaczna – np. termin PSP bywa używany zamiennie z Independent Sales Organization – ISO czy Merchant Service Provider – MSP.

Omawiane dane dotyczące rozmiarów rynków internetowych i zawieranych na nich transakcji mogą znacząco różnić się, w zależności od cytowanego źródła. Ośrodki badawcze przyjmują różne metody pozyskiwania informacji i różnie definiują pojęcia rynku internetowego i poszczególnych metod płatności. Jednak choć wymienione dane wykazują znaczące różnice w wartościach bezwzględnych, to w większości przypadków potwierdzają występowanie tych samych trendów.

1 Terminologia usług płatniczych została szczegółowo omówiona w opracowaniu M. Polasika i K. Maciejewskiego Innowacyjne usługi płatnicze w Polsce i na świecie, „Materiały i studia” nr 241, NBP, Warszawa 2009, s.14–16.

2 Niniejsze opracowanie omawia zagadnienia związane z płatnościami na stronach internetowych, nie zajmuje się natomiast pokrewną problematyką związaną z płatnościami elektronicznymi dokonywanymi za pośrednictwem telewizji i konsol do gier.

3 Ani w praktyce biznesowej, ani w teorii naukowej nie istnieje jedna, powszechnie uznawana definicja pojęcia płatności. W zależności od potrzeb może ona obejmować płatności mobilne, w skład których wchodzą metody płatności, których funkcjonowanie nie jest uzależnione od internetu, czyli z definicji nie są płatnościami internetowymi. Granica między płatnościami mobilnymi a płatnościami elektronicznymi jest nieostra i wydaje się, że w przyszłości jeszcze bardziej będzie się zacierać.

4 Ang. Payment Service Provider.

5 K. Budek, Jak ułatwić płacenie e-klientom, [w:] Internet Standard Raport eCommerce 2012, red. A. Jadczak, Internet Standard, Warszawa 2012, s. 12.

6 Oprócz kart kredytowych można do tego celu stosować karty przedpłacone (pre-paid), karty wirtualne i wybrane modele kart debetowych.

Publikacja została wydana nakładem Komisji Nadzoru Finansowego

© Komisja Nadzoru Finansowego

Pl. Powstańców Warszawy 1

00-030 Warszawa

www.knf.gov.pl

Warszawa 2013

Wydanie I

ePub ISBN: 978-83-63380-76-2

Mobi ISBN: 978-83-63380-82-3

Niniejsza publikacja wydana została w celach edukacyjnych w ramach projektu CEDUR. Informacje w niej zawarte mają wyłącznie charakter ogólny i nie stanowią porady inwestycyjnej.

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie decyzje inwestycyjne, podjęte przez czytelnika na podstawie zawartych w niniejszej publikacji informacji.

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.
Warszawa 2014