Edward Lubowski

AH JAKIMŻ KUBUŚ BYŁ ARTYSTĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

AH! JAKIMŻ KUBUŚ BYŁ ARTYSTĄ!

Lubowski Edward

I.

Na jednej z uliczek wązkich Starego miasta, odznaczała się z pomiędzy innych kamienic szarych pleśnią starości, jedna, położona we środku, świeżo na żółty kolor odmalowana, co jej nadawało pozór intruza kanarka, wśród domorosłych wróbli.

Sąsiedni też właściciele mocno zdziwieni tem nowatorstwem, mocniej jeszcze zagniewani na właścicielkę, p Czeczeńską sędziwego wieku kobietę, wydelegowali z pomiędzy siebie, pana Wojciecha Mordęgę, żeby wybadał, jaka być mogła przyczyna takiego odróżniania się od panów braci, przechowujących tradycyjnie konserwatywne pojęcia i zwyczaje.

Pan Wojciech wszakże niewiele mogąc wyrozumieć, a nie chcąc się zdradzić z niewiadomością, zbywał wszystkich tajemniczą miną, kiwnięciem ręki i potrząśnieniem siąw 'gęstą czupryną. Sąsiedzi zrozumieli niemy ten a tragiczny gest i nie pytali więcej, podejrzliwie tylko obserwując odtąd, dom kanarkowy i jego mieszkańców.

Mieszkańców jednak nie było w nim wiele. Na dole sklepikarka z wiktuałami, — szewc staromodnego kroju, nie tytułujący się jeszcze "fabrykantem obuwia", wyśpiewujący po całych dniach pobożne pieśni których umiał mnóstwo i przerywający sobie czasami robotę, szturchnięciem pomocnika swego Janka, lub krótką namiętną filipiką z piania stróżową. Ta bowiem nie zmiatała umyślnie, nagromadzonych śmieci z przed domu pana majstra w podwórku, a to za to, że przed dwunastu laty zarzucał jej fałszowanie tekstu kantyczków.

Na drugiem pięterku, złożonem z czterech pokoi a przedzielonem na dwa mieszkanka, — mieścił się w jednem większem, woźny Sądu Appellac. z żoną i kilkorgiem dzieci — w drugiem mniejszem, rozgospodarował się od kilku miesięcy pan Jacques Lecour, mający na drzwiach napis; "Artysta muzyczny i Członek Orkiestry". Pierwsze zaś piętro całe, zajmowała właścicielka domu z jedyną swoją wnuczką Andzią.

Na podwórku obszernem, napełnionem baliami, szaflami i różnemi gratami gospodarskiemi, wznosiło się we środku drzewo akacyi, zasadzone ręką nieboszczyka pana Czeczeńskiego, męża dzisiejszej właścicielki. Pod tem drzewem zasiadał co wieczór pan majster, spożywając wieczerzę wraz ze swym pomocnikiem, który harując u niego od rana do nocy we wszelkiego rodzaju posługach, był jednak uważany za krewniaka, a miał kiedyś odziedziczyć po nim warsztat z całem, dosyć zresztą skromnem gospodarstwem. Dzieciaki też z sąsiednich domków garnęły się w dni skwarne pod chłodny cień akacyi, bawiąc się w przesypywanie piasku którego tam nigdy nie brakło i w "ducę", hazardowną grę o guziki.

Krzyku więc bywało dosyć zawsze na podwórku, a gdy jeszcze zaintonował pan majster wraz z Jankiem: "Kiedy ranne" i gdy pani stróżową poswarzyła się z niedołężnym swym a dozgonnym towarzyszem, hałasu było tyle, że pani domu otwierać musiała lufcik, i surowem słowem napędzać do uciszenia się.

Trafiamy właśnie na taką chwilę, kiedy pan majster basowym głosem prowadził za sobą piskliwy głos Janka, i pani stróżowa wylewała potok słów doborowych, nie robiących najmniejszego wrażenia na ogłupiałym jej małżonku, i chór dzieciaków kłócił się zajadle o guzik medalowy, wygrany przez najstarszego z pomiędzy nich

Lecz lufcik nie otwierał się wcale... przeciwnie, okno całe zakryte było spuszczoną firanką, tak pak gdyby nikogo nie było.

Czy nie było nikogo?

Ej — a cóż to za wiotka postać stanąwszy na stołeczku, przytuliła twarz swoją do szyby, wznosząc oczy w górę.... ku niebu., lub ku drugiemn piętru?

Jeszcze nie znamy jej twarzy, a już sądząc z prześlicznej kibici, z kształtów załamujących się ponętnie pod szarą sukienką, z nóżki maleńkiej, zgrabniutkiej, obutej w czarny prunelowy trzewiczek, bez żadnych fałszywych naddatków — z ogromnych wreszcie złocistego połysku włosów, zaczesanych w tył po prostu a z wielkim gustem, — gotowi bylibyśmy rękę położyć na ogniu, że i twarz nie mniejszym jaśnieć musi wdziękiem.

Właścicielka tych nadzwyczaj ponętnych przymiotów, ciągle jeszcze z główką wzniesioną w górę i zdającą się tam patrzeć z natężeniem, — ani się zastanowiła, że maleńki stołeczek pośliznąć się może, narażając ją na przykre spadnięcie, — ze gdyby któś był również ciekawy i patrzał na nią z góry, — (co przyszło by mu daleko łatwiej) — naraziłaby się na dziwne posądzenia, — że wreszcie gdyby ktoś zaszedł od pokoju z tyłu... i ujrzał ją tak dziwnie zajętą jakimś tajemniczym przedmiotem, uczułby się mocno zdziwiony takim postępkiem szesnastoletniej panienki.

Bo Andzia wnuczka pani Czeczeńskiej, miała ani mniej ani więcej tylko lat szesnaście — a patrzącą była właśnie Andzia.

Ale co, co na Boga rozbudziło do tego stopnia jej ciekawość? — co nauczyło ją przebiegłej ostrożności, iż z po" za firanki urządziła sobie obserwatoryum, — a mianowicie co mogło zająć w tym stopni wyobraźnię tak jeszcze świeżą szesnastoletniej panienki?

Ah! to pewnie ten ciemny koronkowy obłoczek, który rozwinął się jak wachlarz, na promieniejącej białością słoneczną, masie nieba? — lub może ten ptaszek maleńki krążący wysoko, wysoko i zdający się prawie dotykać skrzydłem lazurów nieba? — lub może?.... nie, nic już niewierny takiego, coby w dzień pogodny mogło się ukazać na jasnem niebie.

— Andziu, — znowu? — odezwał się w tej chwili głos surowy za plecami wiotkiej dziewczyny, która przelękniona, zarumieniona, zawstydzona, zeskoczywszy szybkko na ziemię, spuściła czemprędzej oczy, jak przystoi na dobrze wychowaną panienkę, którą łapią na gorącym uczynku.

Nieomyliliśmy się, — twarzyczka była prześliczną, oczy ciemne, ogniste, głębokie, rysy regularne, usteczka świeże, malinowe, nadarmo usiłujące powściągnąć uśmiech, który zdawał się tam niezbędnym i ciągłym.

Rumieniec zawstydzenia, podniósł jeszcze blask cery śnieżnie-białej, gładkiej i bez skazy — a usta które zrazu na wpół się otwarłszy, chciały wymówić gorące słówko obrony, teraz zaś gwałtem się przymknęły, — takim ciągnęły do siebie urokiem, że z pewnością zawróciłyby głowę najwybredniejszemu mężczyznie, lub najsurowszemu ojcu — sędziemu.....

Ale tu nie stał mężczyzna, nie stał ojciec — lecz kobieta z białemi jak mleko włosami, z pomarszczoną twarzą; z gestem rozkazującym a w tej chwili groźnym — ubrana cała czarno; stała we drzwiach, w kapeluszu czarnym nagłowie, — widocznie dopiero przybyła z miasta.

Z ręką wyciągniętą w górę, ku oknu, spytała powtórnie:

— Znowu? — czy nie prosiłam cię, iżbyś nie była ciekawą, i jeszcze do tego w sposób ubliżający każdemu, a tem też bardziej młodej dziewczynie?

— Babciu, bo...

— Czy już za nic masz słowa starej babki, która cię nosiła na rękach, wychowała i nauczyła wielbić Boga?

— Babciu...

— Zakazałam ci patrzeć tam — nie dla tego iżby tam było coś strasznego lub ciekawego, ale dla tego że nieprzyzwoitą jest ciekawość, nieprzyzwoitszą stokroć, gdy się chce wkradać w cudze tajemnice.

— Tajemnice, nie....

— Cóż cię może obchodzić człowiek obcy, którego nie znasz, który ciebie nie zna, który nie może mieć z tobą nic wspólnego ani wychowaniem ani charakterem;... tak jest, powtarzam ci, jest on i pozostanie dla ciebie obcym, i jeśli nie zaniechasz myśleć o nim, wypowiem mu wręcz mieszkanie i wypędzę...

— Moja babciu....

— Cóżto? — ujmujesz się za nim? — zawołała staruszka srogim głosem przystąpiwszy bliżej do dziewczyny, która drzeć poczęła i płakać.

Powiedz mi dziewczyno — porwała ją za rękę — powiedz prawdę — ty go znasz? Tyś mówiła z nim?... Milczysz? więc ledwieś podrosła od ziemi, już odrywasz się od mojego serca i lecisz na ślepo w przepaść?!... Biada mi, biada naszej rodzinie, nieszczęśliwa!

Ręce opadły staruszce, zachwiała się na nogach byłaby upadła na ziemię tak się uczuła silnie wzruszoną, gdyby przelękła dziewczyna nie podsunęła jej szybko krzesła.

— Moja babciuniu, już nigdy patrzeć nie będę! — wybuchła Andzia głośnym płaczem, tuląc się do kolan babki, — nigdy! ale czyżem wiedzieć mogła, że ci to tak przykrem będzie! Byłam ciekawą prawda... i powiem ci babciu dla czego, tak, powiem wszystko, prawdę jak na świętej spowiedzi... Posłuchaj....

Staruszka opuściwszy głowę na piersi, głęboko zadumana, milczała, a dziewczę ciągle u jej kolan, tak mówiło szybko, urywanie, gorąco:

— Dwa już miesiące temu, jak pan Jakób... bo czytałem jego nazwisko na kartce meldunkowej — stojąc w otwartem oknie swego mieszkania, grał na skrzypcach coś tak pięknego i rzewnego, żem otwarła swoję okienko i słuchała chciwie... Grał długo, nareszcie urwał nagle — jam wtedy spojrzała w górę. I on patrzał na mnie babciu... niewiem co mi się wtedy stało, ale byłabym się rozpłakała, tak mi było tęskno, smutno... przypomniała mi się moja mama, o której nic mi nigdy powiedzieć nie chcesz babciu... On ukłonił mi się z lekka, ja zamknęłam okno czemprędzej... Źlem postąpiła babciu, prawda? Trzeba mi było przyznać się do wszystkiego? W kilka dni potem, o pierwszej w nocy obudziłam się nagle; nad głową moją rozlegał się śpiew męzki, któremu towarzyszył chór zmięszany męzkich i kobiecych głosów, brzydki, chrapliwy.... Bawiono się u niego... sam mi to powiedział... raz gdym spotkawszy się z nim na schodach, przemówiła do niego poraz pierwszy... Szedł aleby ci babciu zapłacić czynsz, ja stałam przy drzwiach... przedstawił mi się jako najbliższy sąsiad — ja mu wtedy powiedziałam, że wiem o sąsiedztwie, bo słyszę w nocy nieraz, głośne śpiewy... Zarumienił się babciu, widziałam to na własne oczy i przysiągł, że mi już nigdy snu nie przerwie.... Potem dwa razy jeszcze spotkał mnie przed domem, lecz już nic nie mówiliśmy ze sobą... Gniewasz się babciu?... Źlem uczyniła prawda, — ale sama niewiem dla czego, byłam ciekawą dowiedzieć się co robi w domu, skoro jut od tej pory, nie grał ani razu ani nie śpiewał...

— Powinnaś mi była powiedzieć wszystko... ten pan Lacour to obieżyświat, pędziwiatr, hulaka, sowizdrzał taki jakich dziś tysiące... Twoja z nim znajomość, jeszcze bez wiedzy mojej, tylko ci ubliżyć mogła... Jesteś młodziutką moja Andziu; — przyjść musi ten dzień w którym rozstaniesz się ze mną i pójdziesz dzielić losy z człowiekiem, którego nazywać będziesz swoim mężem, ale niechże przynajmniej ja stara ci go wybiorę, ja mam doświadczenie, znam świat i ludzi, przecierpiałam wiele, nie omylę się tak łatwo... Lecz ty biedna, zaufasz lada komu, zajmiesz się piękną twarzą, ładnym wąsikiem...

Andzia spłonęła cała.

— I nie poznasz się na charakterze... a czy ty wiesz biedna, jakim być powinien mężczyzna, który przyrzeka młodej dziewczynie szczęście całego życia? Czy ty wiesz, że tysiące kobiet całe życie opłakuje jedną chwilę niezastanowienia; czy ty wiesz, że i matka twoja... tak, wiedz raz nareszcie, że i matka twoja nie posłuchała mnie, ale wbrew mojej woli oddała rękę złemu człowiekowi, i umarła we dwa lata po ślubie, nie doznawszy ani jednego dnia tego szczęścia o którem marzyła, dla którego poświęciła bez skrupułu własną matkę i jej błogosławieństwo. Ja ciebie moje dziecię uchronić chcę od tej doli, bądź ty przynajmniej szczęśliwą, gdy ani ona ani ja nie byłam nią nigdy.

I objęła drżącemi rękami, główkę swej wnuczki.

— Dowiadywałam się już o niego, wiedz o tem, zaraz nazajutrz gdym cię spostrzegła tak jak dzisiaj, patrzącą w jego okna. To co mi powiedziano, nakazuje mi wypędzić go od nas, — tak, niemogę dłużej znosić pod moim dachem człowieka bez skrupułów, z najgorszemi nawyknieniami, — tak, dziś jeszcze wypowiem mu mieszkanie. Dziewczyno masz zaledwie szesnaście latek, znajdzie się przecie taki któremu otwarcie, podasz rękę i powiesz: "Kocham cię jak mego męża, jak mego przyszłego opiekuna. "

— Wszak ci odtąd zaufać mogę?

— Tak najdroższa babciu! — nigdy już nic nie uczynię takiego, o czembyś ty nie wiedziała.

Rozpogodziła się pomarszczona twarz staruszki, położyła jedną rękę na złocistych włosach swej wnuczki i rzekła:

— Niechaj ci Bóg pobłogosławi, niechaj ci życie nie będzie nigdy męczarnią a uczucia fałszem!

II.

Pani Czeczeńska była kobietą surowych zasad, zaszczepionych tradycyą w poczciwej rodzinie mieszczańskiej Starego-miasta, zasad wzmocnionych przygodami życia, które pozbawiwszy ją spokoju i ufności w ludzi, kazały jej tem mocniej przywiązać się do zasad moralnych i religijnych. Wyrobiła w sobie przekonanie, że zasady te mają swą nieubłaganą logikę, która prędzej lub później mści się na tych, którzy o niej wiedzieć nie chcą. Mąż jej, dawny wojskowy, stracił trzy domy bo wbrew jej radom zaufał koledze z lat szkolnych, jedynie dla tego, że ten był niegdyś jego przyjacielem. Przekonany, że kolega szkolny go nie zdradzi, nie zastanowił się nad jego charakterem, aż gdy go zawiódł podwójnie: albowiem stracił majątek, i stracił wiarę w poczciwe uczucie. Zawód ten okupił zgryzotą, która go zaprowadziła na łoże śmierci.

Pani Czeczeńska została w ciężkich kłopotach z jedynaczką, lecz energiją i ładem uporządkowała majątek o tyle, iż została się jej kamienica czysta, dająca jej fundusz na staranne wychowanie córki. Córka jednak dorosłszy, poszła ślepo za pierwszem uczuciem, które opanowało jej namiętny temperament — i zginęła marnie, a pani Czeczeńska ustaliła się w przekonaniu, że jak w jednym tak w drugim wypadku, pominięcie zasad głębszych, unieszczęśliwiło oboje; — zapomniała tylko w swym rygoryzmie o tem, że uczucia ludzkie w rozmaitych swych przejawach, nie zawsze dadzą się podciągnąć pod pewną stalą choćby najlepiej kreśloną formułkę, że często leczyć je można i trzeba, pro o temi ale łagodnemi środkami, a nie surowem tylko upomnieniem, mądrą ale suchą przestrogą.

Przelękła się więc i teraz o swą wnukę, i zaczęła natychmiast od środków ostrożności jakie jej się wydały najstosowniejsze i najkrótsze.

Posłała piśmienne wypowiedzenie mieszkania, panu Jakubowi Lacour "artyście i członkowi orkiestry".

Pan Jakób Lacour, nazywany przez swych kolegów powszechnie zdrobniale: "Kubusiem" leżał właśnie błogo wyciągnięty w swem łóżku, gdy mu stróżka z miną tajemniczą przyniosła list na górę.

Jakkolwiek była już pierwsza godzina w południe ale Kubuś słysząc coś o tem, że ludzie jenjalni chorują na nerwy, nieśpiąc po nocach, a może też i z wrodzonego po pędu, wylegiwał się długo, zaniedbując cokolwiek prób muzycznych i wszelkich lekcyj, których się podejmował od czasu do czasu.

Kubuś miał dobry apetyt, a choć późno w nocy jadł bardzo wiele a pił jeszcze więcej, jednak uczuł i teraz, że wypadałoby zjeść śniadanie.

Ale wstać z łóżka wydało mu się czemś nad jego siły leżał więc i czekał cierpliwie aż się zjawi który z koleżków i zawoła przez okno stróżki, która była jego major domus. Ucieszył się więc mocno, — ujrzawszy panią strużową która nawiasem mówiąc — była gorącą wielbicielką jego urody, obejścia i wieczorynków, z których jej nieraz kapnęło sporo dziesiątek do kieszeni.

Krzyknął więc z zapałem:

— Maciejowo! anioł cię przysyła!

— Nie proszę panicza, tylko pani gospodyni — dodała podając mu list.

— List, list do mnie? — Uśmiechnął się z tryumfem i spytał cichutko:

— Panienka?

Stróżowa machnęła ręką przecząco.

— Przynieś kochana Maciejowo herbaty, rumu i kilka bułek, a spieszcie się, bom głodny jak wilk... Hm.. czego ta stara chce odemnie?..

Roztwierając list, zaśpiewał:

"Pójdź ze mną dziewczę...

Ale ledwie przeczytał, zmarszczył białe swe czoło, pokręcił pięknego błąd wąsa, i splunął z gniewem na środek dosyć zanieczyszczonego pokoju.

— Czyby baba zwietrzyła?... stara czarownica, ot, już mi włazi w drogę, — nigdym nie miał szczęścia do starych bab...

Splunął znowu.

— Sam sobie winienem, — przez tę Julkę zaniedbałem kuć żelaza póki gorące, i gotowa mi się wyśliznąć ta mała ze swym ładnym posążkiem. Na pociechę, przewrócił się na drugą stronę z zamiarem przespania się jeszcze, dopókiby Maciejowa nie wróciła. Ale w tej chwili otwarły się drzwi z trzaskiem, i wszedł wysoki mężczyna, brunet z nosem czerwonym, w pomiętym kapeluszu na głowie, ze strzlbą w ręku, i krzyknął ode drzwi.

— Kubusiu śpisz, — śpisz jeszcze, a bodaj cię diabli wzięli! Zapomniałeś o naszem polowaniu?

Zerwał się Kubuś, który passjami lubił chodzić z fuzyjką za miasto, choć zwykle wracał nie mając ani wrony u torby.

— Józiu daj buzi za ten pomysł! No — rozerwiemy się troche, bo powiadam ci, od rana mam zgryzotę.

Rozruszał się nazwany "Józiem", postawił strzelbę przy ścianie i rozglądając się po pokoju, spytał rozczarowany:

— Cóżto? — nie masz nawet "czystej"?

— Będzie zaraz, a ja się tymczasem ubiorę — wystaw sobie, ta baba, ta stara czarownica.....

— Ale poślij i po serdelek, bom głodny...

— Ta baba...

— Która?

— No, babka tej małej, com ci mówił że leci na lep... przysyła mi dziś wypowiedzenie mieszkania....

— Nie zapłaciłeś?

— Właśnie to mnie gryzie najbardziej, żem płacił punktualnie jak nigdy, przez wzgląd na dalsze plany.

— Hm to to nie dobrze, a byłoby się co okroiło.

— Bagatela! okroiło grubo, i mała wcale nie szpetna.

— A to się nie wyprowadzaj — nim cię wyrugują komornikiem upłynie kilka miesięcy a tymczasem uwiniesz się z tą małą, chociaż powiem ci jako twój dobry przyjaciel, że przy twoim kolosalnym talencie i przy twojej artystycznej duszy, zaprzęgać się w małżeńskie jarzmo...

— Kto tu myśli zaprzęgać się? Ja tylko chcę się ożenić i zostać właścicielem tej chałupy, którą sprzedam Zweinosowi od ręki.

— To co innego — no i cóż, ta stara nie chce?

— Nie pytałem się, ale czuję że mara małą za sobą. Przecież to nie z takiemi przepiórkami dawałem sobie nieraz rady.

— Rozśmiali się obydwaj cynicznie.

— Z tem wszystkiem — mówił dalej czesząc sobie gęste włosy Kubuś przed połamanem lusterkiem — pokrzyżowała mi plany.

— Co mi radzisz?

— Ha już ci radziłem ale cóż ta "czysta".?

— Zaraz wróci Maciejowa...

— Bo wiesz, ze pójdziemy potem do Julki która dziś obchodzi suto swoje imieniny, a to potrwa już do rana.,.

— Wybornie! — klasnął w ręce Kubuś — przewybornie! —

Wróciła Maciejowa niosąc na tacy wiktuały.

— Poczciwa Maciejowo — krzyknął gość — przynieśno czystej a mocnej i serdelków, tylko się zwijaj, — a co ja tam widzę, rum Jamaica — daj go, tymczasem.

Maciejowa wyszła, a Józio — który już miał z 50 lat i mógł uchodzić za ojca 25 letniego Kubusia, nalał sobie ćwierć szklanki rumu, który wychylił duszkiem.

Orzeźwiony, popatrzał z uśmiechem na ubierającego się Kubusia, i rzekł:

— Kubusiu, z twoim kolosalnym talentem i z twoją duszą artystyczną....

— Mara plan! — przerwał mu kolosalny talent — wiesz, pójdę do tej baby, nastroję minę znękaną i tak jej łeb zdurzę, że chyba byłaby kuta "na wszystkie cztery nogi" żeby mi wzruszona, nie pozwoliła mieszkać tu do śmierci. Cóż ty na to?

— Cóżby mogło być niewybornego co ty poradzisz mój Kubusiu!

— Zaczekasz tu na mnie, a ja pójdę natychmiast.

— Dobrze moje dziecię.

— A powiadam ci jeżeli mi się uda z tą małą, będziecie mieli u mnie domek rozkoszny.

— Ba! — a jak cię mała za łeb weźmie?

— Mnie za łeb? — mnie? — obruszył się z pychą — chciałbym widzieć takiego, któryby mi był w stanie zaimponować a jeszcze do tego jakaś gąska, która jak patrzy na mnie, to się rumieni po uszy.

— Bal przecie nie zawsze będzie się rumienić — rozśmiał się znowu grubym swym głosem.

— No — siedź i czekaj, ja idę — dokończył Kubuś, ubrany elegancko, wytwornie, czem bardziej jeszcze odbijał od brudnego i pomiętego towarzysza.

— Kubusiu — zawołał tenże do trzymającego już klamkę — tylko się nie załap, bo przy twoim kolosalnym talencie, a wiesz, że pochlebiać nie lubię...

Kubuś uśmiechnął się zadowolony i wyszedł nie czekając już dokończenia frazesu, którzy mu powtarzali wszyscy koledzy bardzo często, zwłaszcza wtedy, gdy im wyprawiał biesiady. A zdarzało mu się to często, bo umiał zawsze: cudownym sposobem zkądś grosz wyciągnąć, i był hojnym czyli że lubił hulać z koleżkami. Szybko zbiegł ze schodów j ale nagle przypomniawszy sobie cel wizyty, zatrzymał się przed drzwiami, poburzył sobie trochę włosów i przybrał minę człowieka, zrezygnowanego na największe męczarnie. Pociągnął zlekka, nieśmiało, za dzwonek, wiedząc o tem, j że ostro dzwoni tylko wierzyciel, chlebodawca, pani domu w którym mąż jest pantoflem, i kobieta ubóstwiana przez swego admiratora. A że jeszcze nie był w żadnej z tych sytuacyj, a nadto przeczuwał poważny charakter pani Czeczeńskiej, więc wolał być ostrożnym, cichym i lękliwym,

Zaszeleściała suknia, ktoś odsunął rygiel, i stanęła we drzwiach osłupiała, przerażona prawie.. Andzia.

— Pan tu?... szepnęła bezwiednie, nie mogąc oczu od niego oderwać. Lecz nagle ochłonąwszy z wrażenia, wprzód nim równie zdumiony i ucieszony niespodzianką. Kubuś, słowo mógł przemówić, szybkim pędem uciekła do drugiego pokoju. Kubuś uśmiechnął się radośnie, i zamknąwszy. przezornie drzwi za sobą, posunął za dziewczyną.

— Ani kroku dalej! odezwał się słabo głos dziewczyny, czego pan chce tutaj? — babci niema, ja tylko sama...

— Droga, droga pani — odezwał się pieszczotliwie Kubuś, coraz więcej strategicznym ruchem zajmując miejsca — cóż zawiniłem, że dziś podwójna spotyka mnie przykrość? Dziś rano otrzymałem list pani Czeczeńskiej, a teraz pani nawet spójrzyć na mnie nie raczysz?

I pogładził swojego wąsa, ułożywszy twarz tak słodką, a zmodulowawszy głos tak harmonijnie, że Andzia prawie wstydząc się swojego strachu, wysunęła się z ciemnego kącika, i rzekła spokojnie:

— Znam pana tak mało, że nie chciałabym w nieobecności babci zatrzymywać pana dłużej...

— Pani, panno Anno — spojrzyj na mnie, czyżem tak straszny? Domyślam się wszystkiego, spotwarzyli mnie źli ludzie przed szanowną pani opiekunką, a ona dlatego każe mi się ztąd wyprowadzić...

— I cóż panu na tem tak zależy?.. spytała mimowoli Andzia, patrząc mvi bystro w oczy.

— Co? — spytał tremolando przystojny młodzieniec — pani się pytasz? Alboż ci już dawno nie mówiły oczy moje, to czego usta wypowiedzieć nie śmią? Panno Anno — od pierwszej chwili pokochałem cię i przysiągłem sobie żyć odtąd jedynie dla ciebie....

Kilka jeszcze takich frazesów powtórzył jednym tchem, a biedna dziewczyna słuchała ich chciwie, — i co smutniejsze, uwierzyła im najzupełniej,

Frazesy te, które łatwo znaleźć w pierwszej lepszej książce uczącej pisania listów, mają jednak nigdy nie starzejącą się potęgę, bo na młodziutkiem, takiem jak Andzi sercu, wywierają niezatarte wrażenie. Młode bowiem serce nie rozważa stylistycznych ozdób, ale w prostocie swej i niewinności — wierzy. O szlachetna wiaro serc młodych! — długoż za to pierwsze zaufanie do słów człowieka, do słów bliźniego, pokutować musisz życie całe, lub zamknąć później w zgorzkniałej piersi cały skarb pięknych uczuć, przeznaczony dla świata, i skostnieć w zwątpieniu, w przeklęstwie tej pierwszej chwili najszczerszego zaufania!

Kubuś nie wiele czytał w swojem życiu, ale z tych kilkunastu romansideł które połknął w wolnych chwilach od hucznej zabawy, utkwiło mu w głowie dużo czułych apostrof i zaokrąglonych zaklęć miłosnych. A że był przytem zuchwały swą młodością i rzeczywistą urodą, że widział tulące się przed nim w obawie dziewczątko, więc korzystał z chwili nieobecności staruszki, której na nieszczęście, niebyło właśnie w domu.

Kwandrans czasu wystarczył na to, ażeby podbić do reszty nieznającą życia a nieumiejącą z temperamentu, hamować uczuć swych, dziewczynę.

Uwierzyła mu zupełnie, — uwierzyła jego bajce, powtarzanej z takim zawsze sukcesem przez niższego rzędu donżuanów: że jest nieszczęśliwym, rozbitym i zgnębionym, że szuka serca, u którego mógłby się wypłakać, lub które dodawszy mu ochoty do życia, pomogłoby mu w zdobyciu sobie niepodległego stanowiska.

Andzia słuchała chciwie, prawie połykała każdy wyraz, a pod urokiem tych słów które pierwszy raz uderzyły gorącą jej wyobraźnię, miękła w przyrzeczonym babce oporze, tak dalece, że nareszcie pozwoliwszy się ująć za rękę, szepnęła zmieszana, z mocno bijącem sercem:

— Będę prosiła babci, żeby panu pozwoliła bywać u nas.

A kiedy on z wybuchem aktorskim najwyższego szczęścia, dziękował jej gorąco, dodała naiwnie:

— Miejmy nadzieję!

I zamknęła cichutko drzwi za nim, i stała długo zamyślona, drżąca, niespokojna a szczęśliwa!

Kubuś po pięć schodów naraz, przemierzywszy radosnym krokiem, wpadł do swego pokoju, zaniknął je na klucz, a przyłożywszy palec do ust, zaśmiał się serdecznie i zawołał:

— Ptaszek już w klatce!

— Gadasz? — wybełkotał towarzysz, który przez ten czas tak się uraczył "czystą, " że mglistemi oczyma zaczął na świat spoglądać.

— Mówię ci — będziesz miał u mnie darmo lokai — a teraz sza! pocichutku i przyzwoicie wytaszczaj się napowrót ze swą fuzyą, i czekaj mnie na Zjeździe, ja zaraz za tobą pospieszę. A zabawka musi być dzisiaj taka, jakiej jeszcze nie było, rozumiesz?

— Kubusiu, Kubusiu, alboż ja nie mówiłem, że przy twoim kolosalnym talencie...

I powstał zacny Józio, zataczając się cokolwiek na nogach.

III.

Pani Czeczeńska wysłuchawszy naiwnej spowiedzi swej wnuczki, struchlała nad jej zaślepieniem i nad zuchwałością napastnika. Teraz tem bardziej chciała się go pozbyć, zakazawszy najsurowiej Andzi wspominać kiedykolwiek o nim.

Ale Andzia odziedziczyła po swej nieszczęsnej matce, upór i krew niekrążącą chłodno. Zamiast płakać, wzdychać i więdnąć, zrobiła się tylko milczącą, automatycznie zatrudnioną zwykłemi robotami, i bardziej skrytą. Nie patrzyła już przez okno, w chwili gdy babcia zajśćby ją mogła, ale czatowała na ten moment, gdy Kubuś zbiegał ze schodów, ażeby posłać ukłon ręką lub słówko długo wprzódy obmyślane, a wkrótce potem, nie mogąc już powstrzymać swej niecierpliwości, napłakawszy się długo bo ją niepokoiło sumienie, — napisała pierwszy liścik do Kubusia, wyprawiwszy go przez usłużną i nastręczającą się już dawniej Maciejowej.

Za pierwszym listem poszedł drugi i trzeci — posypały się odpowiedzi gęste i długie, bo Kubuś wziął sprawę nie na żarty i sprawiwszy sobie "poufnego sekretarza" przepisywał kaligraficznie, poświęcając na to długie dnia godziny.

Przyjaciele mieli mu to nawet bardzo za złe, żałując chwil straconych marnie, skoro przy tak: "kolosalnym talencie i artystycznej duszy" mógłby — jak mu przysięgali zawzięcie — nie taką zrobić karyerę. Ale gdy ich mitygował ze tu chodzi o zagarnięcie kamieniczki i kapitaliku, gdy pomyśleli że przecież Kubuś pracując dla siebie, pracuje i dla nich, — zgodzili się już na ten uszczerbek czasu tak drogiego.

Andzi, korespondencya miłosna byłaby wystarczyła dosyć długo, — miała ona dla niej urok nowości a podtrzymywaną była ślepą jej wiarą w Berdeczne uczucia Kubusia, ale Kubusia nudzić już poczęło przepisywanie, zwłaszcza że trzeba się było koniecznie wynosić z mieszkania.

Postanowił więc, po naradzeniu się listownem z Andzią, wykonać coup d'état, to jest przedstawić się osobiście pani Czeczeńskiej, powiedzieć, że on żyć nie może bez Andzi a Andzia bez niego, i prosić o pozwolenie bywania otwarcie w domu.

Pewnego przeto popołudnia, ubrawszy się we frak czarny i białą krawatę, zadzwonił u drzwi pierwszego piętra. Andzia umyślnie siedziała w saloniku frontowym z babcią. Służąca otworzyła drzwi, i zanim je zamknęła, już przedsiębiorczy Kubuś, stanął we drzwiach salonu, kłaniając się nizko.

Andzia lekko krzyknęła, — tym razem nieszczerze — a pani Czeczeńska dobrym swoim wzrokiem poznawszy odrazu śmiałka, rzekła, nie podnosząc się z miejsca:

— Pan zapewne się omylił — proszę piętro wyżej.

— Nie — pani Dobrodziejko — nie omyliłem się bynajmniej. Chciałbym poprosić o wysłuchanie mnie.....

— Odmawiam z góry — rzekła sucho i ostro staruszka, podnosząc się impetycznie z fotelu.

— Chodzi tu jednak o los twojej córki pani i mój.

— Los mojej córki mnie tylko i ją obchodzi, mój panie... wszak tak Andziu?

Andzia zakryła twarz i nie odrzekła słowa.

Staruszka zamyśliła się chwilkę jakby rozmawiając sama ze sobą, nareszcie rzekła grzeczniej cokolwiek, ale bardzo chłodny:

— Przypuśćmy że się pan nie mylisz, cóż więc powiedzieć mi pragniesz?

— Pani Dobrodziejko — rzekł Kubuś coraz śmielej i postępując na środek pokoju — zostałem oczerniony, spotwarzony przed panią, niewiem bowiem czemu przypisać ten nagły gniew pani.. !

— Wszak myśmy pana nie znali, a że mieszkaniem rozporządziłam inaczej, cóżto pana obchodzić może?

— Pani, będę szczery i otwarty...

— Bardzo wątpię.

— Powiem to, czego dłużej utaić nie mogę... Kocham córkę pani.

— Jesteś pan zbyt śmiały!

— Tam gdzie chodzi o życie.....

— Tylko bez tej fanfaronady, która mnie starej nie zdurzy. Zatem powiadasz pan, że kochasz mą córkę nie znając jej?

— O przeciwnie!

— Domyślam się mój panie niestety!... wkradłeś się w mój dom potajemnie, łudząc młodą dziewczynę, która więcej zaufała obcemu..... zupełnie obcemu aniżeli własnej babce, — i powiodło ci się, rozumiem.

Cóż mi pan jeszcze chcesz powiedzieć? — że ona cię kocha, czy tak?

— Zdaje mi się...

— Jej nie spytam się o to. Spuszczona jej głowa, milczenie, któregoby się w tym razie wstydzić powinna, świadczą aż nadto, że udało się ją panu pozyskać dla siebie.

Mogłabym się oprzeć temu, mogłabym ją wywieźć, ale ja znam jej charakter, wiem że miałabym skrytego wroga w domu, że prędzej później zmuszoną byłabym zgodzić się na to, co się wręcz sprzeciwia moim przekonaniom. Zatem niech się spełni nieszczęsne przeznaczenie. Pozwalam panu bywać w moim domu, i starać się o pozyskanie jej ręki otwarcie.

— Babciu! — rzuciła się jej do nóg Andzia.

— Droga pani! — przypadł do jej kolan komedyancki Kubuś.

Pani Czeczńska odepchnęła z lekka oboje, mówiąc:

— Tylko bez tych fałszywych uniesień — nie sprzeciwiam się waszemu porozumieniu, którego się dawno domyślałam, — racz mnie pan tylko dziś przynajmniej, zostawić w spokoju.

Dumnie wskazała ręką drzwi Kubusiowi, który po raz pierwszy w życiu był tak zmięszany dziwnem tem wydarzeniem, że ledwo do drzwi trafić zdołał.

Ta kobieta stojąca nad grobem, zezwalająca z taką rezygnacyą i godnością na wstrętny sobie związek, wprawiła go w zadumanie, i kiedy wszedł do siebie, ażeby się zastanowić nad tem co dalej czynić, przypomniał sobie siwe włosy własnej matki — i uczuł się wzruszony głęboko.

Lecz wnet otrząsnął się z tego chorobliwego i niezwykłego mu stanu, a że właśnie dzisiaj czekali go przyjaciele nad brzegami Wisły z sieciami i wędkami, — bo Kubuś pielęgnował tak samo rybołówstwo jak i myślistwo — więc przebrał się Czemprędzej, i chyłkiem pobiegł na miejsce schadzki...

Po drodze pierwszy raz zaczął badać sam siebie czy kocha Andzię?

Dobrze jakoś niewiedział; — wiedział tylko że bardzo ładna, że ma gładkie lica, karminowe usteczka, ogniste oczy i maią rączkę.

— No — zakonkludował — kompletnie ładna, więc muszę  ją kochać. I kocham ją rzeczy wiście. Bo ciekawym — zawołał głośno, odplątując wędkę która się zaczepiła o baryerę — czego tu więcej trzeba w miłości? I niech mi tylko nie grymasi po ślubie, niech nie będzie wymagającą, niech mi pozwoli bawić się dowoli, a będzie jej ze mną jak w raju!... Niewiedzieć czego takem się zafrasował?......

A w tem powitał go głośny okrzyk towarzyszy:

— Witaj Kubusiu!

Wycałowawszy się dokumentnie ze wszystkimi w buzię, zawołał z rozpromienioną twarzą:

— No chłopcy, witajcie mnie ale kosmatą ręką?

— Co? już?

— Tak jest, już.

— Szelma zuch!

— Co chcecie — szepnął podżyły Józio — przy jego kolosalnym talencie...

— Już że chłop ma talent gruby, to nie ma co gadać.

I wszyscy w największej harmonii, jak na rybołowców przystało, zawinęli przed zaczęciem do najbliższej przystani, zwanej garkuchnia "pod Rakiem".

Podobno gdy ztamtąd wyszli, weselsi niż przedtem, ryby wszystkie spać już poszły.

— Ha — to i my spać chodźmy! — zawnioskował Kubuś.

I tak zakończył ten dzień, pełen dla niego trudu, wzruszenia i pracy.

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej