Bronisława Ostrowska

CÓRKA WODNICY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. KLĄTWA OTOCZY.

II. DZIECKO MORZA.

III. ZŁOTE WIĘZIENIE.

IV. KRÓLEWSKIE PACHOLĘ.

V. UCIECZKA.

VI. W KRÓLEWCU MORZA.

VII. SKRZYDŁA.

VIII. UPADEK.

IX. MEWA.

CÓRKA WODNICY

Baśń

Bronisława Ostrowska

I. KLĄTWA OTOCZY.

W dawnych, bardzo dawnych czasach na szerokiem morzu była wyspa.

Wyspa nazywała się Otoczą, iż otaczało ją zewsząd morze, niby zaślubny pierścień.

Morze było wszystkiem dla wyspy. Nigdy bowiem jej łódź rybacza w najdalszych wędrówkach nie dopłynęła do cudzego wybrzeża, ani też żaden statek z obcej ziemi nie przybił do jej cichych przystani. Nie podejrzewali mieszkańcy istnienia innego lądu; nie znali innego widnokręgu prócz zielono-błękitnej oddali morskiej, stykającej się prawie niedostrzeżenie z pogodną kopułą nieba. Życzliwe fale w codziennym odpływie wynosiły na brzegi żyzną sól, wyrzucały muszle bezcenne, perły, korale, a kiedy o zachodzie słońca, z pluskiem wioseł powracały łodzie rybacze do brzegów, to niewody i siecie pełne były wszelakich skarbów morza.

A na wyspie jak szeroka i długa rozlegały się tedy śmiechy, śpiewy i błogosławieństwa.

Ziemi miała Otocza mało.

Wązki tylko pas nizkiego wybrzeża rozkwitał zielenią winnic i ogrodów, oraz pastwiskami, kędy się pasły stada śnieżnorunych, długorogich kóz.

Wyżej wyspa szła amfiteatrem, podnoszącym się stopniowo wschodami koralowych skał, aż do spiętrzonego na szczycie królewskiego grodu.

Na stopniach tu i owdzie przy domostwach mieszkańców zieleniły się sady, a wokół królewskiego zamku roztaczał się rozległy ogród pełen przedziwnych roślin, ale największą część wyspy zajmowały owe różowe skały, w których wykute były też mury grodowe, zamek i świątynie.

Nie w ziemi czerpała Otocza bogactwa swoje, ale w morzu, i nie dziw, że wszystko zawdzięczając morzu, jemu też oddawała chwałę i cześć boską.

Nie zasiadł na tronie Otoczy król, któryby przedtem w odbicie pełni miesięcznej na pełnem morzu pierścienia zaślubnego nie cisnął.

A to na znak wierności żywiołowi wody i księżycowi, co jest jedynym ponad wodę mocarzem, sam tylko drogi morzu znacząc, przypływy jego i odpływy miarkując.

Dopełniał się ten prastary obyczaj na Otoczy przez długie, długie wieki i wyspa rozkwitała szczęściem jako ulubienica morza.

Aż stało się, iż królowi rządzącemu Otoczą narodziło się dziecię przedziwnej piękności.

Dziecię rozwijało się szybko, ku radości matki i dumie ojca, a piękność zdała się w niem rosnąć z dniem każdym.

Było tak piękne, że człowiek żaden nie zdołał niczego odmówić jego prośbie, a zwierzęta szły za niem, jak oczarowane, i lizały mu stopy z zachwytu.

Wszyscy ubóstwiali królewicza i zdumiewali się tak jego urodą, że pocichu pomawiano nawet matkę o czary.

A dziecię szczęśliwie dorastało w pacholę, aż przyszedł dzień chłopięcych jego postrzyżyn.

Z przebiegu tego obrzędu wróżono na Otoczy o przyszłości dziecka, przeto lud cały zebrał się dnia tego na wybrzeżu, gdzie arcykapłan miał postrzyżyn dopełnić.

Kiedy wyprowadzono królewicza z zamku, w białej tylko krótkiej szatce z wełny kóz, bosego i z odkrytą głową, to cały lud wydał okrzyk zachwytu, bo myślał, że małe bożę zstąpiło z ołtarza świątyni.

Za królewiczem postępowali rodzice oraz arcykapłan w pozłocistej szacie, i cały orszak uroczystym krokiem zeszedł ku morskiemu brzegowi.

Dzień był słoneczny i morze leżało spokojne, gdy postawiono królewicza tuż nad brzegiem na złomie różowej skały.

A gdy tak stał wysoko nad ludem, ze skrzyżowanemi na piersiach rączkami, to słońce zdało się zazdrościć złota jego włosom, a morze szafiru jego oczom.

Arcykapłan przystąpił dla dopełnienia obrzędu i złotemi nożycami obciął jego bujne, nietknięte dotąd ostrzem kędziory; poczem uroczystym ruchem rzucił je na morze.

Zabłysły w słońcu jak drogocenny klejnot, lecz nie poleciały z wiatrem ponad wodę, tylko wnet zapadły w spokojną głębinę, jakby pociągnął je niewidzialny ciężar.

A cały lud podniósł wielki okrzyk radości, bowiem poczytano to za szczęśliwą wróżbę.

Od tego dnia postrzyżyn upłynęło lat kilka, a królewicz z pacholęcia wyrósł już w młodzieńca.

I stary król zapragnął jeszcze przed śmiercią obaczyć syna swego na tronie. Aby ucieszyć serce ładem jego rządów, i złożyć wcześniej z ramion ciężar królewskiego berła.

Ogłosił tedy wolę swą wobec syna i ludu, — i oto nadszedł w życiu królewicza wielki dzień drugiego obrzędu, — dzień zaślubin królewskich z morzem.

Była noc pełni miesięcznej, i czerwony okrąg księżyca powstawał zdaleka nad morzem, które marszczyło się zaledwie lekką, fosforycznie iskrzącą łuską.

U brzegu barka, kształt złotego gryfa mająca, zdawała rwać się niecierpliwie do lotu.

Królewicz rodzicom najpierw się do nóg pokłonił, potem ludowi rzucił pozdrowienie, i, przyjąwszy sygnet z rąk arcykapłańskich, dumnym ruchem do złotej łodzi skoczył.

Jak chybka mewa ruszyła od brzegu barka, żegnana błogosławieństwem rzesz, i szybowała pewnym lotem po głębi.

A tam, gdzie dziobem krajała głębinę, tam pryskała w górę fala fosforycznemi iskrami, zasię za łodzią ciągnęła się długa brózda, niby smuga żywego ognia.

Księżyc bladł, podnosząc się coraz wyżej nad morzem; kiedy odbije się tuż przed złotym gryfem, zdobiącym dziób łodzi, tedy królewicz pierścień swój w głąb ciśnie na znak wierności wiecznej żywiołowi wody.

Nagle — czyli oczy mylą oczekujące na wybrzeżu tłumy? — Tuż przed łodzią ze spokojnej głębi powstaje nagle wielka, pierzasta, świecąca w sobie srebrem fala i wyciąga do królewicza dwie białe strugi pian, niby wabiące, śnieżyste ramiona.

Płynie od niej szum srebrny, przedziwna muzyka, jakby się nagle morze anielskiemi harfami rozegrało.

Królewicz stoi zapatrzony i zasłuchany. Widzi go chwilę lud na tle wysokiej fali, jak posąg młodego boga we srebrnej wnęce świątyni.

Okrzyk grozy wydziera się ze wszystkich piersi.

Fala opada, wygarniając w siebie łódź, a w zamęcie srebrnej, śpiewającej piany lud Otoczy nic już dojrzeć ni dosłyszeć nie może.

Ale zaledwie znikła łódź królewicza pod falą, zakotłowało się morze i zmąciło odedna, a olbrzymie wały wodne, fosforycznym płomieniem gorejące na grzbietach, jak zastęp potwornych smoków, runęły na wybrzeże Otoczy.

Zdawało się, że za jednym skokiem pochłoną całą wyspę.

Lud, który nigdy dotąd wściekłości morza nie zaznał, porwał się do ucieczki, oszalały przestrachem.

Skamienieli rozpaczą rodzice królewicza sami tylko zostali na wybrzeżu; przełożyli bowiem raczej śmierć we wściekłych bałwanach nad osierocone i samotne życie.

Ale morze nie wzięło ich żywota.

Spiętrzone wały wodne, jak człowiek, co rozumem opanował wybuch ślepego gniewu, stanęły tylko chwilę niby ściana ognia wokół wyspy, a potem zwolniły pędu i upadły na wybrzeże zaledwie o piędź dalej, niźli w czasie codziennego przypływu.

Ale za to nie cofnęły się już wcale, i kiedy nowa fala przyszła zastąpić pierwszą, to posunęła się znów naprzód nieznacznym prawie ale niecofnionym zalewem, tak, że o świcie woda doszła już do stóp owej skały, na której niegdyś stał podczas postrzyżyn królewicz, a teraz zrozpaczeni rodzice patrzyli w szalejące otchłanie.

Nie może pojąć lud tajemnicy, co nagle zaciężyła nad wyspą; nie może pojąć nagłej niesprawiedliwości morza.

Teraz oto powrócił na brzeg, ochłonąwszy z pierwszego przerażenia, i, skupiając się w małe gromadki, rozprawia.

Więc niedość, że morze zabrało największe ukochanie ludowi, jeszcze za to mści się samo na wyspie?

Czyż skazało na nieubłaganą zatratę obsypywaną niegdyś łaskami ulubienicę? I za co? Jakąż zbrodnię popełniła? jakiem świętokradztwem obraziła morze? Wszak składała wiernie daniny, czciła każdy przypływ w pełni księżycowej i nie odmówiła nigdy żywiołowi wody żadnego z powinnych hołdów.

Coraz głośniej rozlegają się pytania i narzekania. Szukają winowajców.

Jedni dopatrują win w drugich, inni sami siebie oskarżają.

Aż oto głos zabrał jeden z zauszników królewskich i lud zdradliwie podburza:

— To wszystko czary królowej! Nie pożałowała nawet rodzonego syna, ażeby wyspę zgubić. Widzicie — uśmiecha się teraz, patrząc w morze.

Istotnie na twarzy królowej wybłyskał nieprzytomny uśmiech, a wzrok stawał się pogodny i dziecinny.

Ludem przebiegł szmer niedowierzania i grozy:

— Czary...

Ale królowa zstąpiła ku nim ze skały i rzekła nagle:

— Nam się wydało, że królewicza zatopiła fala. Jego łódź zabłąkała się tylko i teraz trafić nie może do wyspy. Trzeba na najwyższym tarasie ogień rozpalić, aby zdaleka widną się stała Otocza. Kiedy zobaczy ogień — powróci.

I zrozumieli wszyscy, że królowa zmysły straciła z boleści, i żal wielki ogarnął ich serca.

Rozeszli się posępnie do domów, a królowa, ogień swój rozpaliwszy, dnie i noce pędzić przy nim poczęła, wróżby przeróżne głosząc i ognia, niby kapłanka strzegąc.

Stary król sam tylko został na wybrzeżu.

I odtąd rzadko widywano go inaczej, jak zapatrzonego w morze; jakby chciał nierozwiązaną tajemnicę wydrzeć wzburzonym odmętom.

Od tego dnia nie cofnęło się odpływem morze wkrąg Otoczy.

Szło powolnym, ale niecofnionym zalewem, zabierając piędź po piędzi, zagon po zagonie, ale nie oddając już ani źdźbła z tego, co raz pokryło wzburzoną topielą.

A że zabierane tak, nizkie wybrzeże Otoczy było jedyną żyzną na wyspie ziemią, więc choćby nawet morze nie posunęło się już dalej i oparło o pierwsze tylko stopnie skaliste, to i tak wyspa ginąćby musiała powoli; nie starczyłoby jej bowiem z rzadkich na wyżynie pól ani paszy dla kóz, ani wina, ani owoców sadu.

Ale i tej zemsty niedość było morzu.

Od owej nocy nie uspokoiło się ani na chwilę, i żaden statek nie zdołał wypłynąć na rozbujane bałwany.Łupiny łodzi rybaczych, co ośmieliły się wyruszyć z przystani, pochłonęła kolejno głębina. Kruszyła je o skały z głośnym, radosnym rykiem i pokrywała szumiącą topielą.

Pod słonecznem niebem, co nie zamąciło nad wyspą dawnej swej pogody, tem bardziej grozą przejmuje mieszkańców ta burza, powstająca ode dna.

A tak zaciekła w każdej najmniejszej fali, że nawet u brzegu nie zdołał rybak niewodu nawiązać. Rwało morze wszystkie niewody i siecie, skąpiło ryb, nie wyrzucało na brzegi skarbów żadnych.

Niekiedy tylko wieszało na skałach długie papyrusy alg, zapisane żałobnie czarnemi znakami. Jakby przysyłało wyspie wypisany wyrok morza, którego jednak odczytać nie potrafiły oczy ludzkie.

Wyspa malała. Z dnia na dzień, z godziny na godzinę czuli mieszkańcy zacieśniający się wokół Otoczy pierścień spienionych bałwanów.

Próżno lud klękał u brzegów, miesiącowi złotemu się modląc; próżno objaty rzucał we wzburzone odmęty.

Jeden z panów Otoczy, za pozwoleniem królewskiem, stołbce żelazne wokół wyspy bić kazał i mur obronny kręgiem wznosić przed zaborem morza.

Ale gdy mur stanął już do połowy, wielka fala runęła nań i, zwaliwszy całą pracę ludzi, zabrała wodza i pracowników.

Zaś zwłoki ich odrzuciła na brzegi Otoczy na znak, że nie przejednała się tym łupem.

Lud cały rozmyślał, jakby przebłagać morze.

Na tarasie prastarej świątyni Otoczy zasiadali co dnia kapłani, otoczeni rzeszą, i, modląc się, błagali o natchnienie, co czynić. Aż raz, gdy siedzieli tak na rozmyślaniu, stanęło pośród nich kilkoletnie dziecię. Poznali je wszyscy: był to mały pieśniarek sierota, którego ojciec zginął przy zalewie muru, a matka z rozpaczy rzuciła się w morze.

Miał kędziory czarne jak noc i takież oczy wielkie, jakby wciąż za czemś tęskniące.

Smukły, jak drzewina leśna, w przepasanej złotą krajką szatce, niósł w ręku małą koralową luteńkę, sztucznie wyrobioną z widlastej gałęzi korala, na której napięte złote struny brzęczały za każdym jego ruchem.

Stanął śmiało w gronie starców i dostojników, i wdzięcznym głosem przemówił:

— Oddajcie morzu mnie i moją luteńkę.

Posypały się pytania i wykrzykniki:

— Kto cię przysyła, dziecko? kto ci tak kazał mówić?

A mały strząsnął w tył czarne kędziory i odpowiedział:

— Sam przyszedłem.

— Czy rozumiesz co mówisz? Dlaczego chcesz, by cię oddano morzu?

— Żeby przeprosić morze.

Arcykapłan zbliżył się do dziecka.

— Skąd wiesz, że tak można przeprosić morze?

Mały począł tłómaczyć:

— Bo jak pytałem dawniej mamy, dlaczego ludzie płaczą, to mama powiedziała, że to morze na nich się gniewa. Więc pytałem mamy, jakby można przeprosić morze. A mama powiedziała, że trzebaby mu dać coś najdroższego. Potem, jak morze wzięło tatusia, to mama sama w morze skoczyła. Więc myślałem, że morze już się przestanie gniewać. Ale ludzie ciągle jeszcze płaczą. Więc chcę, żebyście teraz oddali morzu mnie i moją luteńkę.

— Ale dlaczego ciebie i luteńkę — pytał z rozrzewnieniem arcykapłan, głaszcząc kędziory dziecka.

A ono podniosło ku niemu swe wielkie, słodkie oczy, jakby zdziwione, że je o tak proste rzeczy pytają, i odpowiedziało spokojnie.

— Bo mamusia mnie zawsze mówiła, że jestem jej najdroższy, a ja nie mam nic droższego od tej luteńki.

Po rzeszach przeleciało wielkie westchnienie, niewiadomo czy zgody, czy tylko wzruszenia, a arcykapłan podniósł ręce w górę i rzekł uroczyście:

— Nie może zginąć ziemia, co takie serca rodzi. Ufajmy bracia!

Ale w tłumie poczęły się wnet rozprawy i spory. Jedni uważali, iż los przez usta tego dziecka przemówił, i że należy spełnić jego żądanie. Inni, rozczuleni pięknością i sercem małego, pragnęli życie jego dla przyszłości ocalić, aby wyrosło kiedyś ku ratunkowi Otoczy.

Niezgoda nie ustawała, aż arcykapłan zabrał głos znowu i rzekł:

— Zaprowadźmy dziecię do króla. Niech on sam osądzi, co czynić. I zaprowadzono dziecię przed oblicze królewskie.

Ale król, gdy usłyszał rzecz całą, przygarnął do piersi pacholątko, które mu ukochanego syna przypomniało, i zostawił je przy boku swoim, jako nadwornego pieśniarka.

— Zastąp mi syna, — rzekł dziecku, — i staraj się pieśnią pocieszać nas tymczasem, póki wyrosłszy ocalenia nie znajdziesz całej wyspie. A nie przestawaj ufać, że je znajdziesz, bowiem takie serce jak twoje zwycięża wszystkie przeszkody.

I mały został na dworze, nie odstępując ani na krok starego króla, który umiłował go jak dziecko własne i rozchmurzał zasępione oblicze, tylko słuchając jego wdzięcznych pieśni.

A że pociecha owa przybyła mu niespodzianie, jakoby od Boga zesłana, przeto przezwał dziecię — Bożydarem.

II. DZIECKO MORZA.

Co dnia niezmiennie od dziesięciu lat zstępował stary król sam, z ulubionem tylko pacholęciem, po marmurowych stopniach zamkowego tarasu nad brzeg morza. Szedł pośród fantastycznych, koralowych kolumnad, aż ku górującej nad wybrzeżem skale, mającej kształt wyniosły królewskiego siedziska. Tu, daleki od oczu ludzkich, mając przed sobą bezmierną pustkę morza, siadał samotnie na skalnem siedzisku, — i patrzał. Pacholę opodal brząkało w złote struny, a on zdjąwszy z głowy koronny kołpak królewski, poddawał siwe włosy wiatrom lecącym od morza.

I na tle szafirowych, spienionych fal, z swą siwą głową i w szafirowym płaszczu, zdawał się być sam uwieńczoną srebrem, zapomnianą przez morze falą, rzuconą na skaliste wybrzeże.

W samą nieprzebolałą, dziesiątą już rocznicę straty syna siedział jak zwykle stary król na swem nadbrzeżnem siedzisku.

Wspomnienia naszły dziś na niego chmurą tak ciężką, że nie zdołał rozpędzić ich nawet śpiew ulubionego pieśniarka.

Głowa królewska zwisła nizko na piersi, a oczy wyżarte łzami przymknęły się niby do snu.

Nagle wydało się staremu królowi, że do dzikiego chóru szumiących bałwanów przymieszał się głos inny, a tak nieprawdopodobny w tem miejscu i chwili, że stary król nie otworzył nawet oczu, myśląc, że jeszcze śni.

Zdawało mu się bowiem, jak gdyby w fali idącej od morza — ktoś śmiał się.

Cicho, srebrzyście, ale tak wyraźnie, że słychać było ten śmiech mimo całego szumu wzburzonych bałwanów.

Stary król westchnął tylko do swej złudy i snuł dalej ciemną nić żałobnych wspomnień. Odkądże to nie rozlegały się już śmiechy na Otoczy?

Ale śmiech zabrzmiał znowu, a tym razem tak już blizko, tuż prawie pod jego stopami, że zdumiony król podniósł oczy i spojrzał.

Ale właśnie wielka, prześwietlona słońcem fala padała w dole tuż u stopni tronowych, i stary król nie zobaczył nic, prócz śnieżnego zamętu piany, syczącej w żwirze.

Teraz już nie spuścił oczu z fali, a kiedy najbliższa osunęła się ku głębi, zostawiając miejsce następnej, tedy oczy jego ujrzały rzecz, przechodzącą wszelkie zrozumienie ludzkie.

Na skale, pod olbrzymim namiotem nadbiegających co chwila wałów wodnych, siedziało dziecko.

Wyciągało ręce do pokrywających je pian i śmiało się.Śmiało się tym właśnie dziwnym, przejmującym śmiechem, podobnym do dźwięku kropel wody, upadającej na kamienie.

Król nie dojrzał jeszcze dziecka dokładnie, bo przesłoniła mu je znowu fala. Zerwał się tylko i, zeszedłszy na najniższy stopień tronowy, czekał.

A kiedy fala odeszła, zobaczył wyraźnie dziewczynkę, lat może dziewięciu, odzianą tylko w długie wstęgi purpurowych alg, kołyszące się za każdym jej ruchem na toni.

Rzucił się ku niej gwałtownie, by ratować od wrogiego żywiołu, i uchwyciwszy, zdołał przenieść na swe siedzisko dziecko, które poddało mu się bez oporu, nie przestając wciąż śmiać się cicho i srebrzyście.

Posadził dziewczynkę na skalistym tronie, a sam, przykląkłszy przed nią, począł badać ją i oglądać.

Miała srebrne, jak piana morska, a puszyste jak wodne porosty, włosy, powiewające wciąż dokoła głowy. Twarz liliowej białości, o rozchylonych śmiechem ustach, purpurowych, jak gałązka koralu, i ukazujących drobne perłowe zęby. Rysy twarzy regularne i bardzo piękne, ciało nad miarę zgrabne i wysmukłe, ale co uderzało najbardziej w tej dziwnej postaci, — to jej oczy.

Oczy ogromne, zielonawe, jednolicie świetliste, bez białka i źrenicy. Oczy patrzące zadaleko, albo może w głąb własną, z oprawy bardzo bujnych, a srebrnych jako i włosy rzęs.

A kiedy nachylił się ku dziewczynce, patrzącej w niego temi swemi wielkiemi oczami, stary król zobaczył z dziwnym niepokojem, że oto odbija się w tych oczach, jak w głębokiej, spokojnej wodzie.

I zaczął pytać przejęty, wraz uczuciem lęku i nadziei:

— Skąd się tu wzięłaś, dziecko? Kto jesteś?

Ale dziewczynka nie odpowiadała wcale, niekiedy tylko wybuchając swym radosnym śmieszkiem.

— Jak się nazywasz? Czy nie umiesz mówić? Nowa kaskada śmiechu była jedyną odpowiedzią.

Począł więc stary król oglądać baczniej dziewczynkę, czy na niej nie znajdzie znaku jakiego czy wyjaśnień.

Ale we włosach nie było nic, prócz nanizanych owdzie pereł, a wzdłuż ciała zwieszały się nakształt pociętej szatki tylko długie purpurowe algi. Zapisane były one wprawdzie całe czarnem pismem głębiny, ale tego pisma nie umiały odczytać oczy najmędrszego człowieka.

Dopiero kiedy odchylił król algi, wiszące na piersiach dziewczynki, zobaczył ciężki łańcuch perłowy z wiszącym na nim sygnetem.

Poznał go stary król! Poznał, choć zamiast na palec królewicza nanizany był teraz na ogromny, przedziwnej wody kamień, jasny jak brylant, ale siejący wkoło niewidziane dotąd, zielone blaski.

To sygnet, który w noc niedoszłych zaślubin swych z morzem unosił królewicz na pochłoniętej falą barce. To sygnet królewicza!

Drżącemi rękoma ujął go stary król, ale kiedy spróbował zdjąć z szyi wodnicy, zobaczył, że uczynić tego niepodobna, bowiem sygnet zrośnięty był z zielonym kamieniem, zaś łańcuch utworzony z pereł wzajem z sobą spojonych i zbyt ciasny, by przesunąć się dał przez głowę dziecka.

Zresztą, kiedy zdjąć go tylko spróbował, dziewczynka umilkła i poczęła odpychać go rączkami, przyczem zrobiła ruch nagły, zrywający się do ucieczki, jakby chciała powrócić w morze.

Pozostawił jej przeto król przyniesiony talizman i tylko zapragnął jaknajprędzej zaprowadzić małą do zamku, aby rychło wybadać wyrocznię, kim był ów gość dziwny i co zwiastowało Otoczy jego przybycie.

Ale i temu zamiarowi dziewczynka oparła się stanowczo.

Zamilkła, jak za każdym razem, gdy nie chciała się na coś zgodzić, a potem poczęła błyskawicznemi ruchami wyślizgiwać się z rąk królewskich.

Ale tu podbiegł ku niej Bożydar, który od chwili zjawienia się wodnicy stał zapatrzony, z umilkłą luteńką, niby skamieniały zachwytem. Teraz objął za szyję małą i z nagłem, serdecznem wylaniem zawołał:

— Taka jesteś piękna! nie uciekaj! Będę ciebie tak kochał — zostań z nami! Aż od gwałtownego ruchu zabrzękły wszystkie struny w złotej luteńce czystym, przeciągłym brzękiem.

A wodniczka uspokoiła się odrazu i znowu wybuchnęła śmiechem.

Potem ujęła ostrożnie w ręce brzęczącą jeszcze lutnię i położyła palce na strunach.

Ale odjęła je szybko, z niechęcią i zaraz oddała lutnię chłopcu, który uderzył lekko w struny, a potem zwrócił się znów do wodniczki:

— Będę ci zawsze grywał, jak pójdziesz z nami!

I wziąwszy ją za rękę wiódł sam przodem do zamku, a stary król zdążał powoli za nimi.

Szli odludną, skalistą ścieżyną, na której napotkali jednak paru mieszkańców wybrzeża.

Ci ze zdumieniem popatrzyli na idących i pobiegli szybko w głąb wyspy, z wieścią o niewidzianym dotąd na Otoczy gościu. A kiedy król minął dworzec i jął wstępować na marmurowe tarasy świątyń, górujących nad całą wyspą, tedy u stóp tarasu zebrał się już liczny, zwarty tłum, czekający wieści i wróżby.

Mała dawała się prowadzić bez oporu.

Patrzała na wszystko szeroko otwartemi oczyma, w których odbijały się kolejno mijane obrazy. Nie przemówiła jednak ieszcze ani słowa i zdała się nie przywiązywać wielkiej wagi do tego, co się działo wkoło niej.

Kiedy weszli do prastarej świątyni Otoczy, gdzie ściany, sklepienia i posadzki wyłożone były zielonym chryzolitem, a zamiast kolumn biegły szeregi fontann, to zawtórowała dziewczynka fontannom kaskadą radosnego śmiechu i podbiegła z wyciągniętemi dłońmi ku środkowemu, w srebrzysty namiot rozlanemu wodotryskowi.

Ale kiedy, minąwszy nawę starej świątyni, wyszli na stopnie najwyższego tarasu, na którym widać było zdaleka strzeżony przez królowę ogień, wodniczka zatrzymała się nagle i zamknęła oczy.

— Co ci jest? — zapytał chłopiec. — Czemu nie idziesz dalej? Chodź, tam przy ogniu jest królowa.

Ale dziewczynka odwróciła się z powrotem ku wodnej świątyni i, nie otwierając oczu, ani nie pozwalając prowadzić się dalej, rzekła nagle:

— Chcę wrócić do morza! Chłopiec zdumiał.

— Więc ty umiesz mówić! dlaczego nie odpowiadałaś nam dotąd? Mów! Może wolisz mnie samemu powiedzieć? jak się nazywasz? kto jesteś? skąd przyszłaś? Dlaczego dziś? powiedz!

Ale wodniczka umilkła znowu jak gdyby nie słyszała natarczywych próśb chłopca. Tymczasem zbliżył się i stary król.

— Ona mówi, królu! Ona mówi, tylko odpowiedzieć nam nie chce! Dlaczego, królu? Dlaczego taka jest niedobra, kiedy my ją przecie tak bardzo kochamy!

A mała, jakby na potwierdzenie słów chłopca, powtórzyła tym samym śpiewnym, nizkim głosem:

— Chcę wrócić do morza.

Stary król zadrżał pod dźwiękiem tego głosu. Głos był mu jakby znany, słyszany niegdyś i drogi.

Popatrzył w liliową twarzyczkę wodnicy, która teraz z zamkniętemi oczyma zdała się być zgasłą i jakby nieobecną, potem spojrzał w górę ku płonącemu ogniowi, wreszcie jakby zrozumiał, czy uląkł się czegoś, rzekł do dzieci:

— Zostańcie w nawie fontann. Ja sam pójdę po wróżby.

I oddalił się zwolna, zostawiając małą, która, wprowadzona w chryzolitową świątynię, wnet otwarła oczy, pełne teraz odbić zieleni, i usiadłszy na wrębie, poczęła łowić na ręce kropliste tęcze wodotrysków.

A stary król poszedł po wróżby.

Kapłani i wróżkowie z królową na czele przyszli najprzód obejrzeć wodniczkę, patrzącą na nich obojętnie, oczyma, w których odbijały się tylko świetne ich szaty i trójzębne złote pastorały; obejrzeli potem pierścień i kamień weń wrośnięty, wreszcie podeszli ku świętemu wodotryskowi z modlitwą i zaklinaniem, by im woda dała wróżbę żądaną. Służebnice świątyni rzuciły w świętą wodę zażegnane perły i łzy starej królowej, pochyliły się w obrzędnych pokłonach trzykroć razy, odśpiewały błagalnyj hymn na chwałę morzu i cofnęły się w kornem oczekiwaniu. A w tęczy pryskających kropel ukazał się tedy obraz: W głębokiej grocie, na łożnicy z białego korala, leżał królewicz. Złote włosy rozsypały się wokół głowy, oczy miał zamknięte, twarz śmiertelnej bladości.

U stóp jego bielała jakaś postać, pokryta cała srebrzystym płaszczem włosów, takich, jakie okalały głowę wodniczki. Tylko w zjawionym obrazie włosy te były większe i jakby nawpół rozpływające się już w pianę morską.

Trzykrotnie powracał ten obraz w fontannie, i nie umieli wróżkowie znaczenia jego wyrozumieć, gdy nagle podbiegła ku fontannie wodniczka. Wyciągnęła ręce ku obrazowi wróżby i zawołała:

— Mamo! więc ty nie rozpłynęłaś się w pianę morza? Tatusiu, nie umieraj, ja nie chcę iść na ziemię! Weź talizman morza, i zostańmy jak dotąd w głębinie!

I wyciągnęła ku zjawisku tajemniczy talizman, ale obraz zamącił się, zakołysał i zniknął.

Mała stała chwilę niepewna, uspokoiła się jednak zaraz i, jakby nic nie zaszło, poczęła znowu łowić, na ręce tęczujące krople wodotrysku.

Żaden obraz nie pokazał się już wróżbitom, ale zrozumieli wszyscy, że dziewczynka jest córką królewicza i wodnicy, i że przybyła na wyspę, jako zakładnica morza z talizmanem, który będzie Otoczę od zguby chronił.

Nie rozjaśniło to jeszcze nikomu tajemnicy morza i przyczyny gniewu jego na Otoczę, nadzieja jednak wstąpiła we wszystkie serca.

Rzucili się królestwo całować odzyskane cudownie wnuczę, ale mała odepchnęła ich chłodno, nie odpowiadając na żadne pieszczoty, pytania ani prośby. Uroczyście pokazano ludowi wodniczkę i opowiedziano wróżby. Tłum cały padł na kolana i dziękował morzu, a potem postanowił wznieść ołtarze wodniczce i otoczyć ją czcią boską.

Mała stała wobec ludu tak samo obojętnie, jak wobec królowej i wróżbitów. Niekiedy spoglądała w górę na przelatujące obłoki, a wtedy wybuchała swym srebrnym, kroplistym śmiechem.

Wieczór zapadał. W zamku zapalono światła, nadchodził bowiem czas wieczerzy i noclegu. Spróbowano wprowadzić wodniczkę do oświetlonych komnat. Ale ona zamykała upornie oczy i wyślizgiwała się jak wąż prowadzącym ją rękom, powtarzając ciągle jedyną swoją groźbę:

— Chcę wrócić do morza!

A tak bali się wszyscy tej groźby, że zaprzestano wnet daremnych usiłowań i wyprowadzono małą do królewskiego ogrodu, gdzie między dwoma wielkiemi drzewami paproci uwiązano jej równo pozłocistą płachtę, na której urządzono tymczasowe posłanie.

Wodnica skoczyła na nie lekkim skokiem i ze śmiechem poczęła się kołysać.

Przyniesiono do ogrodu wieczerzę, której jednak ruszyć nie chciała. Dopiero zachęcona przykładem pieśniarka, ukąsiła owoc soczystej figi i wyssała parę jagód winnych.

Potem położyła się cicho i patrzyła w gwiazdy.

— Dobranoc ci, ty Dziwa! — powiedział jej na pożegnanie pieśniarek. I odtąd przezwano wodniczkę Dziwą.

III. ZŁOTE WIĘZIENIE.

Dziesięć służebnic spędziło noc przy wodnicy i, siedząc dokoła wiszącego jej łoża, pilnowało każdego ruchu małej.

Ale ona zachowywała się spokojnie, jakby spała, tylko jej oczy szeroko otwarte patrzyły wciąż w usianą gwiazdami wyżynę.

Kiedy wstało słońce i ona podniosła się na posłaniu strząsnęła srebrną pajęczyną włosów i przeciągnęła się z radosnym śmiechem. Potem jednym skokiem znalazła się na ziemi i poczęła biegać po ogrodzie, zaglądając w każdy zakątek, pod każde drzewo, i łowiąc dla zabawy drobne krążeczki światła siejącego się przez liście koronkowych palm.

Tak zabiegła do kwiatowej części ogrodu, w której otwierały do słońca kielichy najprzepyszniejsze, jakie wymarzyć można, kwiaty.

Mała stanęła w podziwie, a potem wbiegła w kwiecistą gęstwinę i poczęła kolejno pochylać twarz do każdego kwiatu, dziwiąc się widocznie nieznanemu sobie dotąd urokowi zapachów.

Zobaczywszy motyle, które jak żywe klejnoty przelatywały z kwiatu na kwiat, wyciągnęła ku nim ręce chcąc je chwytać. Ale że motyle uciekały, mała zwróciła się do otaczających służebnic: — Chcę je karmić!

Służebnice odpowiedziały, że niestety zadowolić nie mogą jej życzenia, bo motyle żywią się same nektarem z kwiatów, czego im niczem zastąpić nie można, ale wodniczka nie dosłuchała nawet ich objaśnienia, bo już uwagę jej pochłonął barwny ptak, co przysiadł na gałęzi i śpiewał ile sił starczyło.

— Chcę go złapać! — oświadczyła stanowczo.

Ale i to jej życzenie nie zagroziło bynajmniej swobodzie ptaka, bo zanim służebnice zdążyły odpowiedzieć, mała biegła już do wielkiego, srebrzystego basenu, gdzie rosły wspaniałe rośliny wodne i pływały złote i tęczowe rybki.

Biegła z wesołym śmiechem i wyciągniętemi dłońmi, że zdawało się, iż wskoczy w tę błyszczącą pod słońce taflę. Ale dobiegłszy, przystanęła z nagłą powagą nad marmurowym wrębem i poczęła okrążać go wkoło, jakby ze zdziwieniem i smutkiem.

Potem usiadła i, pochylona ze współczuciem nad tą uwięzioną przez ludzi trochą wody, poczęła wodzić pieszczotliwie ręką po powierzchni, marszcząc ją w długie, świecące słońcem smugi.

A ku palcom jej pociągnęły zaraz całe stada złotych rybek z basenu i poczęły wyskakiwać ku niej wysoko ponad powierzchnię.

Błyskały w słońcu dokoła wodniczki, zapadając, to wylatując znowu ponad wodę i otaczały jej głowę niby ciągłą aureolą zmiennych, ruchomych płomyków.

A ona siedziała, pochylona nad basenem, i śmiała się srebrzyście, ale nieco smutnie.

Tak zastał ją pieśniarek, który przyniósł jej biały miodowy kołacz i poprowadził dalej w głąb ogrodu, gdzie pokazał wodniczce na karłowatych krzewach rosnące owoce i nauczył zrywać je i jeść. A ona cieszyła się wyciskając różowy sok granatów i dzieląc złociste kule pomarańczy. Nasyciła się jednak bardzo prędko i znużyło ją widać wszystko, bo położyła się na wznak w gęstej niezacienionej trawie, że w oczach jej odbiło się tylko pogodne niebo, i, położywszy ręce na luteńce pieśniarka, powiedziała rozkazująco:

— Graj!

On zaś ucieszył się wielce tem, że pierwszy raz do niego wprost przemówiła, i, uderzywszy w struny, rozpoczął jedną z tych pieśni, od których rozjaśniało się szczególnie oblicze starego króla.

Grał zaś piękniej jeszcze niż zwykle, bo myślał, że muzyką może trafi jej do serca, do którego słowem drogi dotąd znaleźć nie umiał.

Mała leżała cicho, i trudno było wiedzieć, czy słuchała. Po pewnym czasie jednak przysiadła, otoczyła ramionkami kolana, i, położywszy na nich głowę, poczęła patrzeć na grającego.

A potem, kiedy chłopiec przestał grać i siedział przy niej cicho odezwała się, jakby nie swoim, jakimś nowym, śpiewającym głosem:

— Chcę grać i śpiewać sama! w morzu wszystko milczało, a ja splatałam włosy i grałam na nich, kiedy fala szła. Włosy grały mi jak harfa, same, a tu u was wszystko śpiewa a włosy milczą.

Serdecznym ruchem przysunął jej luteńkę.

— Graj na luteńce — weź ją! Zobaczysz, ona pięknie ci grać będzie! Odsunęła go z niechęcią, jakby nie myśląc.

— Struny złote, palce ranią. Niema fali, niema fali, — wiatr we włosach nie chce grać.

Ale pieśniarek, podchwyciwszy rytm tej jej dziwnej, śpiewającej skargi, począł, nie pytając już ani prosząc, wtorować jej sam łagodnemi akordami luteńki.

A wodnica śpiewała:

Pani morza — matka moja,

Oh matka!

Pieśń mi swoją przekazała —

Przekazała...

Pieśń swej doli, pieśń żałobną

Na tych algach wypisała

I mnie dała — i mnie dała

Mnie — oh mnie!

Niepostrzeżenie podeszli do dzieci król i królowa.

Stanęli opodal cicho, by nie spłoszyć pieśni i zda się życiem całem zawiśli na koralowych ustach wodnicy.

A mała pochylała się rytmicznie, to w jedną to w drugą stronę, i głosem, przypominającym coraz uporczywiej dźwięk spadającej na kamienie wody, śpiewała.

Pani morza, gwiazda morza,

Syrena...

(Jedna tylko jest w morzu Syrena)

Oh — matko moja!

Obaczyła, ukochała,

Przywabiła w głąb otchłani

Człowieka.

Oh ojcze mój! oh ojcze!

Jaśniejsze miał ci on włosy

Niż słońce Boże,

A błękitniejsze miał oczy

Niż morze.

Zaś w sercu skarb, jak ogień, kryjący pożar w iskierce,

Bijące życiem serce,

Człowiecze serce.

Zwabiła jego

W zimne otchłanie,

Oddała jemu

Talizman morza.

A niewolno pani morza

Nic miłować okrom fali,

Nic poślubić okrom morza, —

Morza na wieki.

Gdy poślubia morze

Morze dziecię daje:

Srebrnołuskie, srebrnopłetwe,

Srebrnowłose dziecię.

Gdy odchowa dziecię,

W pianę się rozwiewa,

W lekką pianę, srebrną pianę,

W gorzką pianę morza.

(Jedna tylko jest w morzu Syrena).

Poślubiła pani morza

Człowieka:

W wodnej grocie go ukryła,

Oman — zielem napoiła

Zielem niepamięci.

Że zapomniał przy Syrenie

I o ludziach, i o ziemi,

I o matce, i rodzicu, —

Jeno widział ją jedyną,

Srebrnowłosą panią morza.

Oh matko moja! oh ojcze!

We śpiewnej grocie,

Na dnie otchłani,

Płyną falami

Szczęśliwe lata.

Porodziła Syrena

Dzieciątko —

Doloż ty moja!

Nie morza dziecię,

Ale człowieka,

Białorękie, białostope,

Ludzkonogie dziecię.

Doloż ty moja!

Rozjątrzyły się otchłanie,

Zbuntował się morski lud

Za syreni tron zhańbiony,

Za ginący ród!

(Jedna tylko jest w morzu Syrena).

Nie miał władzy gniew topieli

Wobec tego, co był bronion

Talizmanem morza:

Więc obrócił się straszliwy

Ku Otoczy, ziemi śmiałka,

Karać wyspę, macierz jego,

Po wieczysty wiek.

(I wyspę rwało morze).

Hodowała syrena

Dzieciątko

Dziewięć lat.

Hodowała, hołubiła,

Śpiewywała cudne pieśni,

Jakich nigdy człowiek nie śni,

Nie prześni...

Lecz gdy minął rok dziewiąty,

Gdy dorosło ludzkie dziecie, —

(Jedna tylko jest w morzu Syrena)

Pieśń mu swoją przekazała,

Pożegnała płaczem głębi,

I rozlała się, rozwiała

W srebrną pianę, gorzką pianę...

Oh matko moja

(A wyspę rwało morze).

Obudził się ze snu człowiek,

Moc straciło oman ziele,

Ziele niepamięci,

Ujrzał krzywdę ziemi-matki,

Strząsnął złudę, strząsnął sny, —

Zaciążyło jemu nagle

Całe brzemię gorzkich wód,

Oh, gorzkich jak łzy!

Sam dopełnił wyrok doli:

Dziecku dał talizman morza,

Doloż ty moja!

Ziemi oddał dziecię swoje,

A sam legł na tron z korali,

Już niebronion żadnym czarem, —

I zalały gorzkie wody

Jego oczy lazurowe,

I zalały krasne usta,

Serce z piersi mu wyssały,

I oddały na łup śmierci...

Doloż ty moja!

Dziecię wodnicy

I królewicza

Samo, samo zostało na świecie...

Córka morza i ziemi,

Sierota wieczna,

Sama została, nazawsze sama na świecie

Oh matko moja! Oh ojcze!

Oh doloż moja!

Coraz ciszej śpiewała wodniczka pieśń, którą czytać się zdała z purpurowych, strojących ją alg. Przebierała je bowiem kolejno, jak wstęgi, między palcami z suchym, drżącym szelestem.

Wreszcie, kiedy umilkła, z oczu jej płynęły wielkie, błyszczące krople.

Zdziwiła się tym nieznanym dotąd gościom i poczęła chwytać je na włosy, jak perły, a potem rozpryskiwać i otrząsać.

A zobaczywszy, jak całą tęczą błyskają pod słońce, odrzuciła wtył włosy i roześmiała się.

Królowa, która z każdem słowem pieśni odzyskiwała nieco przytomnego blasku w oczach, ale zarazem i męki w duszy, teraz jakby ugodzona w serce tym śmiechem, pobladła śmiertelnie i cofnęła się z jękiem.

Wodniczka popatrzyła zdumiona, lecz nie przestała śmiać się. Zanosiła się wciąż srebrną, radosną kaskadą, a w miarę jak śmiech jej rozlegał się głośniej i srebrzyściej, twarz królowej bladła, a w oczy wstępował wyraz przerażenia i bólu.

— Dziecko! — szepnęła z wysiłkiem, chcąc ująć dłoń wodnicy.

Ale mała odepchnęła ją ruchem ramion i śmiała się dalej tak wesoło i szczerze, jakby nic prócz radości nie istniało nigdy na świecie.

Królowa zachwiała się, — chciała mówić coś jeszcze bezlitosnemu swemu wnuczęciu, ale poruszyła tylko ustami bez dźwięku, a pieśniarkowi, który stał najbliżej zdało się, że usłyszał słowo — "serce".

Potem potoczyła wkoło spojrzeniem pełnem grozy i upadła na ręce starego króla, który podtrzymał ją, i złożył cicho na murawie.

A ona pozostała już tak bez ruchu, blada, z tym wyrazem zastygłej grozy w oczach.

Król przyłożył rękę do jej piersi, ale nie poczuł oddechu ni uderzeń. Serce królowej zamilkło na zawsze — pęknięte.

A nad stygnącem ciałem, przy którem ze łzami klękli król i pieśniarek, brzmiał jeszcze ciągle srebrny, obojętny śmiech wodnicy.

Bursztynową trumnę królowej na złotych łańcuchach spuszczono z brzegów Otoczy w morze, a między ludem poszły długie gawędy o tem, czemu królowa nie mogła przeżyć przybycia wodnicy na wyspę. Tylko król jeden szczerym żalem żegnał swoją nieszczęśliwą małżonkę.

Teraz oto po pogrzebie królowej siedział samotnie z twarzą ukrytą w dłoniach, a przez palce przeciskały mu się wielkie, gorące łzy, spływając w ziemię jak rozesnuty różaniec.

A małego pieśniarka, który nie opuszczał króla w jego żałobie, ogarnął wielki żal, więc podbiegłszy objął go ramionkami za szyję i zaczął szeptać:

— Nie płacz! królowej może lepiej tam z synem! A my Dziwę mieć będziem — twoją wnuczkę, królu! — nie płacz!

Ale król odparł w żalu, nie bacząc, że mówi do dziecka:

— Ona — to jeno dla wyspy, — cóż mnie z niej? Nie moja ona wnuczka tylko morza. Córka wodnicy!

Lecz pieśniarek nie przestawał szeptać.

— Ona się zmieni, królu, zobaczysz! Tak ją będziemy kochać, że się zmieni. Ona ma serce, wiem — położyłem jej rękę na piersiach, kiedy spała — bije! jak u małego ptaka cichutko, ale bije. Może ono śpi — to jej serce? ale się obudzi. Byle tylko została z nami!

Stary król podniósł oczy, pogłaskał czarną główkę, tulącą mu się do kolan, i powiedział:

— Tak, dziecko! Trzeba wierzyć. Byle tylko została z nami!

I zaraz otrząsnął się z chwilowej niemocy i przywołał do siebie kapłanów i radę, by postanowić wspólnie, co dalej czynić należy.

Wszyscy rozumieli, że ocalenie wyspy zależy od zatrzymania na Otoczy Dziwy wraz z talizmanem morza. Nie uspokoiło się bowiem morze od chwili przybycia wodnicy na wyspę. Tak jak i przedtem nie nosiło łodzi, ani pełniło sieci rybaczych.

Tylko od chwili, gdy stary król ujął w ramiona dziecko wyrwane falom, nie posunęła się woda ani o piędź naprzód, a wieńczone białą pianą bałwany rzucały się bezsilnie na wybrzeże, jakby powstrzymywane od dalszego zaboru jakąś niewidzialną potęgą.

Jasnem było przeto dla wszystkich, że morze nie ukróciło swego gniewu, tylko ów tajemniczy talizman chroni wyspę od dalszych zalewów. Że należy więc za wszelką cenę zatrzymać go na wyspie, uniemożliwiając wodnicy ucieczkę do morza.

Postanowiono wznieść wysoki, niedostępny mur wokoło ogrodu, gdzie zamieszkać miała i nadal wodniczka; mur bez wrót i otworów żadnych, otwarty jedynie na najwyższy taras ognia, do którego dziewczynka nie chciała nigdy się zbliżyć, wyrażając stale wstręt i obawę wobec wrogiego żywiołu.

W ten sposób król, również jak i mieszkańcy Otoczy, będą mieli wolny przystęp do wodnicy, która ze swej strony uwięziona będzie pod strażą ognia w swojem pięknem, kwiecistem więzieniu.

Wzniesiono jej też w ogrodzie namiot złoty, z litemi oponami od wichru i chłodu, i ustawiono go tuż przy basenie, gdzie najbardziej lubiła przesiadywać.

A mieszkańcy Otoczy do stóp tarasu ognia poczęli znosić, co kto miał najdroższego — przez wdzięczność dla zakładnicy morza, która była ich ocaleniem i nadzieją.

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV. KRÓLEWSKIE PACHOLĘ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V. UCIECZKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI. W KRÓLEWCU MORZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII. SKRZYDŁA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. UPADEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. MEWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej