Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

URYWEK Z PAMIĘTNIKA.

Baden-Baden, dnia 2. lipca 187...

Dnia 3. lipca.

Dnia 4. lipca.

Dnia.. Lipca.

Kościerzowice w lipcu.

CZTERY DNI W BADEN-BADEN

Nowella

Ignacy Maciejowski (Sewer)

"Jak biała róża, kiedy się rozwija,
Róż pokazuje z piersi odemkniętej,
Taki rumieniec wyszedł..."

Pannie Helenie G. pracę tę poświęca

Autor.

URYWEK Z PAMIĘTNIKA.

Baden-Baden, dnia 2. lipca 187...

Jestem aż tu, — nie wiem po co, i naco. Czy żeby topić rozpacz w "rulecie" lub trentequarante — i zgrawszy się do nitki ocucić się z miłości, — która mi powoli, a wytrwale pożera serce i wysusza mózg.

Zdaje mi się, że ruleta najlepszem jest na miłość lekarstwem. Pewnego pięknego poranku przeszukawszy kieszenie nawet od kamizelki, — przetrząsnąwszy portmonetkę — raptem dowiadujemy się, że jesteśmy panami dziesięciu, lub dwudziestu sztuk napoleondorów — i nie więcej — a świat taki piękny — uśmiechnięty — uroczy — mruga na nas swem powabnem okiem — tem milej, — im mniej posiadamy gotówki.

Świat taki piękny — golizna taka święta — pragniemy żyć powtórnie całą siłą młodości, — miłośna rozpacz topnieje pochłaniając w sobie tęsknotę, którą radzi nazywamy chorobą serca, a w miejsce niej, bierze w posiadanie nasz umysł smutek za życiem i żal. — Smutek i żal, ciągną za sobą ciężkiego wagomiaru rozwagę — i wtedy poprzysiągłszy sobie — pracę, i oszczędność — uciekamy wyleczeni do domu, — aby się znów powtórnie zakochać, — kochając marzyć, układać wielkie plany, — z nadziei budować pałace — i nic w końcu nie robić....

Taka to już nasza natura słowiańska, a przedewszystkiem polska...

Nareszcie po przeczytaniu paru tych wierszy sam siebie się pytam, czy to pamiętnik — czy kazanie? Zakochani lubią wygadywać historye na własne uczucie i na siebie samych, myśląc, że tym sposobem otrzeźwią się, gdy tylko się drażnią. To usiłowanie drażnienia i walki zdradzają gorączkę serca — i wtedy najwięcej kochają.

Jeżeli jestem w Baden-Baden i nie gram, to chyba po to tylko tu siedzę, aby pokazywać swą ponurą twarz wśród uśmiechów i gwałtem oddawać się rozpaczy, przy dźwiękach skocznej muzyki Straussa.

Prezentować ludziom własną rozpacz — dziś, staje się komicznem — co dowodzi, że czasy romantycznego bajronizmu minęły, a mimo to, romantyzm i bajronizm tak silnie wkorzeniły się w nasz organizm; raczej są one oddawna składowemi częściami duchowej naszej natury,

— że wiedząc o ich komicznych stronach, radzi jesteśmy zachowywać się ponuro na balu, na komedyi, w teatrze — nareszcie przy rulecie w otoczeniu tysiąca cudzoziemek patrzących na świat — złoto i nas, załzawionemi oczami — słuchających tonów walca, ziewając. — To także są bajronistki — ale nudów i spleenu, skutkiem przeżycia się młodości bezbarwnej — braku idei i celu życia, braku namiętności, które konwenanse pożarły.

Bajronizm z początkiem XIX. wieku był zrozpaczony brakiem wielkich wrażeń. — Wszystko mu było za mało, zaledwo uczuł się w swym żywiole w chwilach wielkich walk i wstrząśnień, wielkich namiętności, na klasycznym gruncie Peleponezu. Z końcem wieku zestarzał się, — cierpi na przeżycie, bo niczego nie szuka — jak małego użycia — małych wrażeń — wielkiego komfortu. Bajronizm zestarzał sio, bo siły ludzkości chwilowo stargane, drzemią w nadziei rychłego przebudzenia się. Ziewamy, patrząc załzawionem okiem na wszystko małe co nas otacza, nie umiejąc szukać rzeczy wielkich i wzniosłych. Te nas oślepiają. — Straszne wypadki dzieją się po za ogólna namiętnością. Są tylko ciekawe.

Smutno zakochanemu i to nieszczęśliwie zakochanemu, wśród pustych serc, i zgłodniałych pragnieniami użycia dusz!

Więc pocóż tu przyjechałem i czego chcę od ludzi, którym nic nie dałem — prócz nieszczęśliwej miłości, dla jednego małego stworzonka — nie umiejącego nawet rozróżnić sentymentalizmu od szczerości uczuć, — prawdy od kłamstwa. A może mu to wszystko jedno, lub nawet woli to drugie?

Dnia 3. lipca.

Z uśmiechem przeczytałem dziś wczorajsze notatki. — Prawda, spacerowałem ponury cały wieczór, pokazując cichą rozpacz moją ludziom. Nie musiała jednak być tak wielką, gdy się w nią stroiłem na pokaz.... — Grał Strauss — muzyka wojskowa w odpoczynkach dopełniała go. Szmer rozmów łączył się harmonijnie z szelestem wód, wytryskających z fontanny.

Dlaczego rozpaczałem w tej chwili, gdy w około mnie było tak uroczo i rozkosznie?.... Obrażona duma szarpała mi serce — a mnie się zdawało, że miłość je pożera.... Rozpaczać i po kim?.... Po blado-niebieskich oczach i blado-złotych włosach, bo bladej buzi, i biednej głownie, dla której nie egzystuje charakter mężczyzny

— jego rozum, cnoty obywatelskie i domowe, — tylko — nie — to nie do uwierzenia — tylko wąsy!

— Bo cóż masz przeciwko niemu, pyta sio córki, mówiąc o mnie matka.

— Ależ nic, — odpowiada moja mała — jest bardzo poczciwy. Nie bardzo lubię tych bardzo poczciwych, lecz możebym go nawet i z tą poczciwością pokochała, gdyby...

— Pocóż te gdyby — przerwała matka.

— Cóż robić moja mamo, gdy jest. Możebym go i pokochała, gdyby nie te wąsy! — Gdyby on miał przy swoim majątku, wąsy Józia? Bo przecież muszę go kiedyś całować, gdy będę jego żoną, a te wąsy odstraszają mnie.

— Ale cóż masz przeciwko jego wąsom? — zawołała mama.

— Są za twarde! — I nie są to wąsy Józia. Sama mama mówiła, że nie ma piękniejszych nad wąsy Józiowe.

Nie chciałem dłużej zostawać w ukryciu i podsłuchiwać na plantach krakowskich. Wysunąłem się więc cicho, i nazajutrz rano opuściłem Kraków, aby ukryć swój wstyd, gniew i poszarpane serce w Baden-Baden.

Umyślnie wypisałem ostatnie zwierzenia mej narzeczonej, aby módz uśmiechać się z nich. Lecz zaczyna ciężko mi się robić na sercu. Nic nie ma więcej moralnie dotkliwego dla mężczyzny, jak gdy się przekona, że go oszukiwano, gdy on był tyle naiwny i wierzył — marzył o słodyczy pożycia, a usta, które miały go całować, czynić to miały ze wstrętem — dlatego, że wąsy jego nie są podobne do wąsów pierwszego lepszego krakowskiego lwa.

To okropne mieć majątek, i dla kilku tysięcy guldenów odbierać słodkie uśmiechy, serdeczne uściśnienia dłoni, wysłuchiwać westchnień, aby później... Ach te wąsy!

Wspomnienia te przesuwały sio w myślach mych, słuchając muzyki Straussa. Zapragnąłem miłości głębokiej, jak głębia morza, czystej i jasnej jak błękit nieba.

— Aby ją posiadać — szepnąłem — trzeba niemieć nic, lub posiadać miliony. — Wtedy będę jej mógł szukać.

Odgłos zgarnianego grabkami krupierów złota — mile zabrzęczał mi w uszach, schwyciłem ręką pulares....

Dwie ładniutkie dzieweczki przechodząc zatrzymały wzrok na mnie ciekawie i długo — i nareszcie usiadły tuż obok na żelaznej kozetce.

— Patrz — szepnęła młodsza pokazując oczami na mnie, to jeden także z nieszczęśliwych graczy. — Wybornie się bawię badając wyrazy twarzy tutejszej publiczności. — Samych ponurych graczy narachowałam dziewięćdziesięciu czterech. Ponurzy należą do kategoryi zgranych.

— Żal mi ich — odpowiedziała poważniej starsza — tyle nadziei rozwianych — tyle złotych marzeń. Biedni, muszą sobie dziś powiedzieć, jak przed bramami piekła: — "Tu nie ma nadziei. " —

— Po cóż grają? — rzekła młodsza z pewnym rodzajem rezygnacyi.

— Są ludzie, którym się zdaje, że im już nic nie zostało na świecie, jak gra — i grają. Możebym i ja sama grała.

— Kiedyż to? — zapytała młodsza z śmiechem.

— Kiedybym się zakochała w biednym człowieku....

— Przecież jesteśmy bogate — pochwyciła siostra. — Grałabym, jeżeliby nie śmiał powiedzieć mi, że mnie kocha — dlatego, że jestem bogatą. Grałabym, aby przegrać swoje lub wygrać dla niego.

— Nie znajdziesz takiego! — zawołało śmiejąc się młodsze dziewczę.

— Nie wiem — lecz radabym, odparła bajronistka.

— Patrz — patrz — jaki ponury, szepnęła do ucha siostrze, młodsza, pokazując główką na mnie.

— Ale za to jaki sympatyczny w tym smutku — odpowiedziała starsza.

Serce mi biło — czekałem, czy wspomną co o mych wąsach? Nic nie usłyszałem i odetchnąłem! Tak odetchnąłem na pół uszczęśliwiony. — Pewne tchórzostwo co do wąsów opanowało mnie, od chwili podsłyszanej rozmowy na krakowskich plantach.

Dziewczynki mówiły po angielsku, i były pewne, że ich nikt nie rozumie w obcym kraju.

— Dla mnie są sympatyczni weseli — mówiła młodsza w dalszym ciągu.

— A dla mnie smutni — rzekła starsza.

Trąby i puzony zahuczały, zagłuszając rozmowę Angielek. — Rad byłem z tego, bałem się usłyszeć coś więcej, a prawdę mówiąc drżałem o moje wąsy.

Orkiestra ciągle wygrywała fortissimo, pozwalając mi obserwować i ocenić piękność mych towarzyszek zajętych rozmową.

Starsza, brunetka z ciemnemi oczami! Biała jej pleć prawie przeźroczysta — nosek misternie wyrzeźbiony i zaciśnięte usta, czyniły ją podobną do posągu — tem więcej, gdy pewna powaga i spokój marmurowy otaczał twarzyczkę kształtną. i proporcyonalną, przez to podobną do antyku. — Siostra jej, blondynka, niebieskie oczy, jak bławaty, usta uśmiechnięte, kolorem i świerzością, zawstydziłyby wiśnio. Figurka zgrubna, pełna a wiotka, ręce. małe, wąskie, nóżki drobne....

W tej chwili obie siostry powstały, gdyż muzyka przycichła. Obie jednego wzrostu, — prawie wysokie, gustownie ubrane, skromne, a jakieś takie śmiałe przechodziły wśród tłumów, jak królowe. Wszyscy ustępowali im z drogi, choć o to nie prosiły.

Pchany jakąś tajemniczą siłą pociągu — poszedłem za niemi, śledząc je — póki nie znikły w cieniu nocy.

Odchodząc nie spojrzały na mnie — w tej chwili pewno nie myślą już o biednym, zrozpaczonym — gdy ja, przyznam się, wzruszony śledziłem je, — marząc o bladej buzi i czarnych oczach.

— Jesteś sympatyczny! powtarzałem sobie z pewną dumą. — I to powiedziała młoda, piękna i bogata dziewczynka, gdy była pewną, że jestem zgrany — biedny — nieszczęśliwy. Zrobiło mi się lekko na sercu, i zjadłszy kolacye z apetytem odrodzonego, zasnąłem, jak śpi ten, co się spodziewa i ma nadzieję.

Dnia 4. lipca.

Dziś rano obserwowałem się w lustrze — i obserwowałem swe wąsy ciemne, zgrabnie ułożone, może trochę twarde, zawsze ładne według opinii fryzyera.

— Czegóż od nich chciała moja ubóstwiana — zawołałem groźnie i zamyśliłem się głęboko. — Jeżeli wąsy stanowić miały o mym losie i przyszłości — jakże jestem nikczemny, żem się postawił w tak nędznych warunkach. — Kobieta, dla której wąsy i zbyteczna poczciwość.... wdziałem kapelusz — zarumieniłem sio ze wstydu, nad rozpaczą moją wczorajszą. My potrafimy się rumienić dziś, za wczorajszą miłość i rozpacz. Bo jakże się tu wstydzić? Lecz gdyby w tej chwili stanęła przedemną moja mała i przemówiła słodko:

— Panie Władysławie, jak mamę kocham, żem widziała, że podsłuchujesz, a że to jest bardzo brzydko, dlatego naumyślnie ganiłam pańskie wąsy. Pan wiesz, że ja pana bardzo labie... W tem miejscu podług praw dynamiki serca, nastąpiłby plącz, cichy płacz.

Cóżbym wtedy zrobił? Roztworzyłbym ramiona!

Wyszedłem pełen animuszu i dobrych nadziei. Niebawem znalazłem się na małym placyku, wobec kwiaciarek, zadumanych nad stosami wspaniałych kwiatów. Jakimś instynktem wiedziony, wybrałem cztery różnokolorowe róże — i nie wiedząc co z sobą robić, poszedłem do parku.

Mgły uciekały z gazonów, odkrywając wzorzyste dywany, zahaftowane kwiatami i różnokolorowemi liśćmi. — Przyroda witała słońce uśmiechem; zasłony spadały jedna po drugiej — znikły cienie, róż jutrzenki i białe gazy mgły... Słońce całowało promieniami ziemię, a ta, jak cicha niewolnica stanęła odkryta, ubrana w zieleń i kwiaty. Cisza, w której się można zakochać. Cisza to wiosny, cisza poranku czerwcowego — i cisza miłości, mówiąca o burzach w południe.

Usiadłem zachwycony naturą i sztuką wspaniałego parku. Aliści maluczko z poza grot i wąwozów sztucznych skał, — ukazały się ubrane biało jak święte, dwie poznane i podsłuchiwane wczorajszego wieczoru dzieweczki. Szły ślimakową ścieżką, nie widząc mnie ukrytego wśród powojów.

Nadchodzą — mijają grotę z powojów — gdy wtem dwie róże jak ptaki przelękłe przed jastrzębiem, padają u nóg ich. Dzieweczki stanęły podobne wystraszonym sarnom, patrząc swemi wielkiemi oczyma na róże i powój... Jedno mgnienie oka zwracają się — i jedno mgnienie oka, — drugie dwie róże przecinają im odwrót. Nic było punktu wyjścia. Z jednej strony woda, — z drugiej dywanowy kłąb z liści... I znowu stanęły... "Jak biała róża kiedy się rozwija, Róż pokazuje z piersi odemkniętej, Taki rumieniec... "

Przeszły jak tryumfatorki dumne — spokojne — surowe — depcąc me róże.

W tej chwili z górnego terasu dały sio słyszeć ciche, lecz wyraźne oklaski.

Tego już było za dużo dla dwóch młodych serduszek. Pierzchły czyniąc hałas białemi sukienkami.

— Wybornie, doskonale! dały się słyszeć głosy. Dwóch rzeźkich, choć już siwawych Francuzów, zbliżało się do mnie.

— Takie honory robić damom, dobrze i oryginalnie pomyślane, — odezwał się starszy.

— Nie chciały je przyjąć — rzekłem.

— Aleś je pan zmusił, nie zostawiając odwrotu, to mi się podoba...

— Pozwól pan uścisnąć sobie dłoń — przerwał starszy. Jestem Ksawery de Marchand.

Czynię uważnym, że de powiedzianem było z silnym naciskiem. Ukłoniłem się, wymawiając me nazwisko i imię.

— A ja, dodał młodszy, ściskając mi również rękę, Ludwik Grommelet.Śledziliśmy całą tę niemą batalię, rzekł Marchand.

— Bardzo mi przyjemnie panie Marchand, żeś raczył...

— De Marchand, przerywa mi. — Jeżeli chcesz być w dobrych ze mną stosunkach, nie zapominaj o de, bo chociaż jestem republikaninem z zasady, nic zniosę, aby mnie znieważano w mem nazwisku.

— Póki cię, mój przyjacielu, Gambeta nie powiesi za to twoje de, dodał z rezygnacją Grommelet.

— Bądź spokojny, kochany Grommelet, nie będę żebrał od Orleanów żadnej pomocy i synekury.

— Sadzę, że Gambeta, odezwałem się, gdyby miał swoje de, toby je również szanował.

— A że go nie ma, zawołał Grommelet, to powiesi Marchanda za jego de — przysięgam!

— Prędzej Orleaniści ogłodzą kraj dla swych synekurzystów! — zawołał de Marchand.

— Nie chcąc przerywać walki między republikaninem a Orleanistą, cofnąłem się powoli.

— Panie Władysławie! — zawoła! na mnie Marchand.

— Słucham panie de Marchand.

Marchand się uśmiechnął, albowiem dc było wymówione z przyciskiem.

— Czy skończysz na tych dwóch różach batalię?

— Wcale nie myślę.

— Będziemy ci pomagać.

Odszedłem nie wiedząc com powiedział i w czem mi maja pomagać dwaj frakcyoniści.

— Kończyć batalię? Jaką batalię? Więc zaczęła się walka między mną a dwiema pięknemi dziewczynkami.

Dla nabrania animuszu poszedłem po śniadaniu przypatrzeć się walce staczanej z losem przy trente quarante i rulecie. Jakiż to dziwny, a odmienny świat stosunków, myśli, pojęć, pragnień i nadziei. Biedni ludziska, ciężko pracujący dla wygranej, zmieniają się w komiczne dziwolągi pełne namiętności i chciwości. Radziby się zmienić w ruletę, — aby zdobyć złoto, które nieustannie wyrzucają. Biedni ludziska, gorąco im — pot kroplami występuje na ich czoła. Ciężko pracują nad własną ruiną.

De Marchand i pospolity Grommelet siedział na kanapie nieopodal od jednej z rulet zawzięcie notując wyszłe numera.

De Marchand skinął na mnie, usiadłem przy nim.

— Zaklinam cię, szepnął mi, nie graj jeszcze dwa dni! Jestem na tropie znalezienia systemu, za pomocą którego zdebankujemy ich w przeciągu tygodnia, ale to tak, że Blanc przyjdzie do nas na lokaja, czyścić nam obuwie. — Dotąd ciągle wygrywam! Patrz, te różowe punkciki to są wszystko wygrane.

— Na papierze odpowiedziałem, gdy zwykle w rzeczywistości inaczej wypada.

— Wtedy gdy własny system zdradzamy! — zawołał de Marchand groźnie.

— Tak, jak gdyby były systemy, szepnął pospolity Grommelet, który przysunął się do mnie podczas opowiadania Marclianda. Mogą być tylko kombinacye! Chociaż ja z moją kombinacyą nie pomieniałbym się na żaden system.

— Zwyczajnie Orleanista, rzekł de Marchand. — Zaczekasz dwa dni na dokończenie mego systemu? — zwrócił się do mnie.

— Zaczekam, rzekłem głośno.

— No, to będziemy panami pozycyi! Grommelet zaczął się cicho śmiać — a jedna z dam zarania mnie przyzywać ołówkiem trzymanym w rączce,

którym notowała wywołane przez krupiera cyfry. Zbliżyłem się pokorny, nieśmiały, ze spuszczonym wzrokiem.

— Nie udawaj pan skromnisia, rzekła z uśmiechem. — No, ale nie mówmy o drobnostkach wobec kwestyi obchodzącej nas w równej mierze.

— Pani, szepnąłem jej do ucha, jestem żonaty.

— A mnie co do tego, odparła obrażona.

— Również wątpię, dodałem, czy pan de Marchand lub Grommelet są kawalerami.

— Daj mi pokój z temi osłami! De Marchand — to znaczy kupiec ze swojem de — co to za karykatura? Co innego ja — Łucya Biscaia de Braband Montvert — a jednak używam tylko Montvert i żartuje sobie ze wszystkich de Marchandów. — Nie takie ja partyę miałam, a jednak pogardziłam wszystkiemi.

— Więc cóż z tego? — zapytałem mimowolnie.

— Oto, — rzekła — że chciałam cię wydrzeć ze szponów tych rabusiów, którzy na ciebie sidła zastawiają, żeby za twoje pieniądze grać — i przegrać, jak zawsze.

— Dziękuję pani za przestrogę — rzekłem.

— Dziękujesz, a jednak będziesz na ich systemy grał.

— Zaręczam, że nie — odparłem z godnością. Biscaia wyciągnęła do ranie maią, wązką rączkę, i odprowadziła do framugi okna — rozłożyła swój kajecik i zaczęła szeptać mi do ucha:

— Widzisz, — uważaj, — tu nie o mnie idzie, ale o twoją przyszłość. — Dwa razy rouge, raz noire — i znowu dwa razy noire i raz rouge. Cztery razy podwajasz stawkę. Co?... Gdzież patrzysz roztrzepańcze.

Nie słyszałem więcej.

Dwie dziewczynki, brunetka — jakby ożywiony antyk marmuru, i blondynka z uśmiechom berżerki z obrazu Poussin'a przeszły przez salę.

Szedłem za niemi do sali róż. — Przy jednym ze stolików trente-quarante zatrzymały się, patrząc chwilę na rozrzucane i zgarniane na niem złoto.

Starsza nieznacznie wydobyła trzy ludwiki — i z obojętnością bogini położyła je na rouge.Śledziłem za grą. — Wygrał kolor czerwony. — Do trzech przybyło drugie trzy ludwiki. Dziewczynki szepnęły sobie coś z cicha.

I znowu wygrał czerwony. — Nie tracąc chwilki, wyjmuje. dwanaście sztuk złota, i również stawiam je na czerwony kolor. — I znowu wygrał czerwony.

Wszyscy troje spojrzeliśmy mimowoli jednocześnie na siebie. Po białej buzi brunetki przesunął się różowy obłoczek — i zgasł. — Gładkie czoło blondynki sfałdowało, lecz wnet wypogodziło się. — — Tymczasem czerwony kolor znów zwyciężył.

— Widziały mnie, lecz jednocześnie czterdzieści ośm sztuk złota zwróciły moją uwagę na grę.

— "Moitié a la masse" — rzekłem, co znaczy, że gram o połowę całej sumy leżącej na stole.

— "Moitié a la masse" — powtórzył krupier, uderzając grabkami o me złoto.

Młodsza dziewczynka szepnęła coś do starszej — na co starsza odpowiedziała zaprzeczalnie, wstrząsając główką. Zrobiła się krótka cisza.

— Dwa — ośm — dwadzieścia, liczył krupier. Czerwony kolor wygrał. — Dzieweczki znów spojrzały na mnie. Bo gdy im wypłacono ośmdziesiąt sztuk złota, ja zaledwo otrzymałem czterdzieści.

Z bohaterstwem przyjąłem szyderstwo wzroku, lecz chcąc wytrwać, powtarzam ze spokojem:

— "Moitié a la masse."

I znowu krótka cisza, słychać bicia serc.

Czerwony kolor przegrywa!

Krupier zgarnął złoto należące do dziewczynek — moje przeliczył — było sztuk sto dwadzieścia — zostawił mi sześćdziesiąt, reszto zagarnął.

Dzieweczki przymrużonem! oczami przypatrywały się ściąganemu ich złotu, na mnie nie raczyły spojrzeć — i jak westalki poważne i majestatyczne odeszły.

Poszedłem za niemi z uśmiechem człowieka, któremu niespodzianie los wsunie do kieszeni tysiąc franków.

Przy szczęściu rodzą się szczęśliwe myśli. Wybiegiem z kursalu, kupiłem białą i różową różę, i powróciłem z niemi do bilardowej sali.

Okna były otwarte, widok czarowny na zielone dywany trawników. — Przed pałacem życie. — Kawiarnie przepełnione. — Na schodach portyku niema nikogo.

Trzeba szczęścia tak w grze jak w miłości. Po pięciu minutach głównemi drzwiami wyszły dwie dziewczynki — i nim się zbliżyły do wschodów, upadły im do nóg dwie róże skrzydlate. — Zatrzymały się, nie śmiejąc spojrzeć w górę... Podwójne oklaski od strony fontanny zelektryzowały je. — Ludzie zaczęli patrzeć — zapóźno było się cofać, przeszły wiec — "po różach"...

Szukałem odgłosu oklasków. De Marchand i Grommelet siedzieli, dając mi znaki chustkami na dowód, że mnie widzą i winszują zwycięztwa.

— Uśmiechnąłem się — przypomniawszy sobie Biscaję, od której uciekłem, co pewno, widząc dwaj moi przyjaciele — republikanin i Orleanista — cieszyli się serdecznie.

Dziewczynki podwójnie pokonane znikły na załamie drogi, a ja ochłonąwszy nie śmiałem zejść, aby nie być przychwyconym przez obrażoną Biskaję — i zmaltretowanym za moje lekceważenie Brabandów, jak sio domyślam gaskońskich. (1)

Wtem usłyszałem szelest, i zanim się obejrzałem — szeptano mi tajemniczo do ucha:

— Widziałem cię, jak grałeś. — No i wielka rzecz, żeś wygrał nędzne tysiąc franków! — Gdybyś grał podług mego systemu, przy szczęściu, jakie miałeś, rozbilibyśmy bank! — Czemużeś za czwartym razem nie przeszedł na kolor czarny, podług mego systemu?

— Czemu? — powtórzyłem. — Czemuż pani nie było wtedy przy mnie?

— Daj mi tylko na próbę dwadzieścia franków, będziemy grać razem, a pokażę ci...

— Co umieją Biscaje — przerwałem.

Wyjąłem dwadzieścia franków i podawszy je damie kończyłem z uśmiechem:

— Zechciej panno Biscaia — de Braband Montrert grać suma, — wygraną podzielimy się.

Koniec wersji demonstracyjnej.