Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

DIARIUSZ SEJMU 1767-1768 ROKU

Ułamki pamiętników i dzienników historycznych (1764-1768)

Lubomirski Stanisław

Przed zbliżającym się sejmem bywały częste u JKMości w gabinecie konferencje, złożone tylko z księcia Repnina posła wielkiego rosyjskiego, księcia prymasa, jmć p. Wessla podskarbiego wielkiego koronnego, księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej, księcia jmci Poniatowskiego podkomorzego koronnego, jmć p. Branickiego łowczego koronnego, lisięcia Poniatowskiego opata czerwińskiego, do liczby których przybył potem jmć p. Brzostowski marszałek konfederacji litewskiej, który w pałacu księcia Radziwiłła ulokował się. W tymże pałacu, gdy książę jmć Radziwiłł w lecie jeszcze stanął, lubo Komisja Wojskowa koronna pro dignitate jego dla trzymania wart komenderowała regiment jmć p. Goltza, jednakże książę jmć Repnin liczną wartę z kilkudziesiąt ludzi i kilku oficerów moskiewskich złożoną tamże dysponował, którzy codziennie z bębnami i wszelkimi honorami wojskowymi zaciągali i w samym pałacu oraz najbliższych jego miejscach trzymali wartę; hauptwachty zaś  Rzeczypospolitej od bramy i poczty w bramach tylko od ulic lokowane były.

Nim wspomnione zaczęły się konferencje, oświadczył JKMość jmć panu Borchowi wojewodzie inflanckiemu i jmć p. Zamoyskiemu kanclerzowi koronnemu, żeby do nich należeli, gdyż na to pozwolił książę jmć Repnin; lecz wymówił się z tego j.p. Zamoyski kanclerz tak się eksplikując: iż gdyby miał wraz z całym ministerium bywać na tych konferencjach, remonstracje ministerii mogłyby swoją znaleźć animadwersję, będąc zaś sam tylko ex ministerio, jednego refleksje żadnej by może nie miały akceptacji, a przytomność jego na konferencjach mogłaby go obwiniać w narodzie, że się do takowej dokładał rady. Co po trzy razy było j.p. kanclerzowi powtórzone i od tegoż odmówione.

Die 2do Octobris 1767

Była sesja konfederacka nad propozycjami od księcia Repnina podanymi, na której gdy jmć p. Kożuchowski cześnik i konsyliarz konfederacki kaliski reprezentował, iż konfederacja nie ma potestatem legislativam i dopraszał się, aby sienie znajdował na sesjach jmć p. Karr pułkownik wojsk moskiewskich (który od początku konfederacji nieodstępnym był księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej, jakood księcia jmci Repnina umyślnie do baczności nad każdymi jego krokami przydany); za to po skończonej późno sesji wyjeżdżającego jmć p. Kożuchowskiego przez zasadzonych żołnierzy moskiewskich na ulicy z karety wywleczono, donamiotów za pałacem księcia Repnina rozstawionych zaprowadzono i tam w areszcie przez noc przetrzymawszy, świtem przez Wisłę przeprawiono i do Radzymina, gdzie Moskwa stała, zaprowadzono. O co zachęcony od konfederatów książę jmć Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej jeździł da księcia prymasa, ale zbyty od niego późną porą i że w cholerze książę jmć Repnin, nic nie sprawił.

Później znowu książę jmć prymas z księciem Radziwiłłem marszałkiem konfederacji koronnej, i książęciem podkomorzym koronnym znajdował się na konferencji u JKMości,. który księcia jmci Radziwiłła pierścieniem z portretem swoim udarował.

W nocy nadjechał do Warszawy jmć pan Brzostowski starosta bystrzycki, marszałek konfederacji litewskiej.

Die 3tia Octobris

Z rana zaraz jeździł książę Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej do książęcia Repnina remonstrując uczyniony z jmć p. Kożuchowskim postępek i wyrażając, iżeby dla siebie miał się spodziewać; na co odebrał rezolucję: czyń dobrze, żebyś się podobnego przypadku ustrzegł.

Przed południem nastąpiło złączenie się konfederacji litewskiej z koronną.

O tymże czasie była audiencja publiczna u JKMości jmć księdza nuncjusza, po której JKMość zwoławszy do siebie księcia jmci Lubomirskiego marszałka w. kor., jmć p. Zamoyskiego kanclerza w. kor., Młodziejowskiego podkanclerzego w. kor., księcia jmci Czartoryskiego kanclerza w. lit., jmć p. Przezdzieckiego podkanclerzego lit., jmć p. Ogińskiego wojewodę wileńskiego, księcia jmci Czartoryskiego wojewodę ruskiego, tudzież w przytomności księcia Czartoryskiego generała podolskiego, jmć p. Branickiego łowczego kor., księcia Poniatowskiego opata, projekt aktu limity sam przeczytał. Nad czym zadumieni ministrowie, gdy w długim zostawali milczeniu, król jmć rzekł: „Gdzie rady potrzeba, milczenie miejsca mieć nie powinno". W tym książę jmć marszałek w. kor. odezwał się, pytając JKMości, jeśliby mógł być ten projekt odmieniony albo nie? Lecz gdy król jmć oświadczył, że już i słowa w nim odmienić nie można, odpowiedział książę marszałek w. kor.: „ Nie masz więc co radzić, tylko przyznać, że jest z ostatnią zgubą narodu". Do czego przymówił się jmć p. Zamoyski kanclerz w. kor. w ten sens: „Winniśmy narodowi naszemu objaśnienie, za czym upraszać by należało, żeby słów nie obwijając w bawełnę wyrazić naturalnie, że się postronnej ze wszystkim poddajemy potencji". Równie in hunc sensum zdania swoje powiedzieli: książę kanclerz w. lit., a potem książę wojewoda ruski i jmć p. podkanclerzy lit., a gdy dokładniejsze jeszcze od przytomnych ministrów i senatorów na oddalenie tego projektu powtarzane były przełożenia, JKMość okazał znaczne stąd nieukontentowanie i oświadczając, iż czynił co mógł, [rzekł]: „Wolno czynić co się podoba, byleby nie było z większą całej ojczyzny zgubą"; wstał od stołu i zakończył konferencję. Po tej konferencji całe ministerium z okazji wjazdu jmci księdza nuncjusza u księcia jmci marszałka w. kor. na zwykłym było obiedzie, u JKMości zaś znajdowali się na obiedzie książę jmć Repnin, książę prymas, książę podkomorzy koronny i obydwa marszałkowie generalnych konfederacji. Po obiedzie w tychże osobach była u JKMości długo trwająca konferencja.

Wieczorem była sesja konfederacka, na której zaszło sancitum kasujące wszystkie kondemnaty in quibusvis subselliis na posłach wypadłe, oddalające zaś ab activitate na sejmie tych, którzy by zostawali pod kondemnatami z sądów konfederackich. A tak vigore tego sancitum nie tylko wielu posłów, ale i sam książę Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej, lubo nie będąc posłem i mając liczne na sobie kondemnaty przez samego księcia jmci marszałka w. kor. zyskane, na sejmie zasiadali. Książę zaś Czartoryski kanclerz w. Et., jmć p. Przezdziecki podkanclerzy lit. byli ekskludowani o d sejmowania kondemnatami przez księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej w konfederacji litewskiej na nich otrzymanymi. A gdy ciż ministrowie pytali się JKMośći, jeżeli przynajmniej zasiadać w senacie będzie [im] wolno, odpowiedział król jmć, że nawet i być w Izbie Senatorskiej nie pozwalają.

Na tejże sesji na żądanie księcia jmci Repnina proponowamo oddalenie od sejmowania wszystkich posłów, którzy zaprzysięgli swoje instrukcje i którzy by mieli przeciwne aktowi generalnej konfederacji, lecz ta okoliczność in magno motu agitowana była.

Nakazano przy tym zamiast rugów w Izbie Poselskiej odprawować się zwykłych et pro legitimatione ichmć pp. posłom lauda wszystkie oddać do konfederacji.

Zjechał na tę sesję książę jmć prymas i z woli JKMości proponował, aby per sancitum, konfederacji sejm semotis arbitris był determinowanym, zaraz jednak przeciwko temu powszechny wszczął się okrzyk.

Przed sejmem jeszcze ichmć księża biskupi, arcybiskup lwowski, biskup krakowska i kamieniecki, lubo akces, do konfederacji uczynili byli i ad acta podali, że jednak nie do upodobania księcia Repnina [to było], mieli do siebie nalegania i pogróżki, ażeby uczyniony akces ex actis był wyjęty et in simplicem do konfederacji accessionem odmieniony. Podobnież ichmć księża biskupi kujawscy, warmińscy, przemyski, płocki, kijowski, chełmski, inflancki powodem pierwszych biskupów przed sejmem także akces sub d. 21 Augusti tu w Warszawie uczynili, którego oryginał wzięty od jmć księdza biskupa kujawskiego przez j. p. wojewodę podiaskiego, gdy od tegoż książę jmć Repnin miał sobie komunikowanym, oświadczył się być z niego niekontent, i że podać go ad acta nie pozwoli, a jeżeli innego nie uczynią, do senatu dopuszczonymi nie będą; którzy to ichmć księża biskupi zjechawszy się na sejm, a powtórzone sobie mając od księcia jmci Repnina insynuacje i kilkakrotne już trzymając umyślnie do uskutkowania w tej mierze przez księcia prymasa zwoływane konferencje, tandem tegoż dnia u księcia jmci prymasa tymże samym celem zgromadzeni, kiedy równie jak i na dawniejszych konferencjach oświadczyli, że ani konfederacji, ani akcesu nie podpiszą, deklarowane sobie mieli przez księcia jmci prymasa imieniem księcia Repnina, że od tego są wolni, byleby w mówieniu swoim ostrożność zachowali. Takowe zaś uwolnienie pochodziło najbardziej z przyczyny, aby książę prymas, jako primus in ordine, nie był w obligacji pierwszy podpisać konfederację.

W nocy koło 2000 wojska rosyjskiego przymaszerowało do pałacu księcia Repnina i w tyle za tym ulokowane, oraz warty po rogach ulic przed jego pałacem et ex opposito rozstawione.

Die 4 Octobris

Jmć pan Matuszewicz sekretarz konfederacji koronnej oświadczywszy księciu jmci marszałkowi w. kor. w domu jego, iż lubo miał dyspozycję podać in scripto intencje księcia jmci Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej, jednak oddanie ich wstrzymując, uprasza tylko księcia jmci marszałka w. kor. imieniem księcia marszałka konfederacji koronnej, aby obesłał wszystkich posłów, żeby się u księcia marszałka konfederacji koronnej na wyznaczoną godzinę znajdowała. Książę jmć marszałek w. kor. pochwaliwszy rozsądność jmć p. Matuszewicza odpowiedział: „Żądanie księcia jmci marszałka konfederacji koronnej wielce mię dziwi, gdy znam, że to nie jest powinnością urzędu mego; jeżeli książę jmć chce wiedzieć kto poseł, niech się uda do marszałka starej laski, gdzie zaś stoją, może książę jmć powziąć uwiadomienie przez swoich dworskich, oraz onych do siebie wokować, nie przez marszałka wielkiego koronnego".

Przyznał sam j. p. Matuszewicz nieprzyzwoitość w tym urzędowi marszałkowskiemu i że w tej mierze czynił refleksje księciu Radziwiłłowi, lecz dołożył, iż wczoraj książę jmć Repnin przysłał księcia Kaspra Lubomirskiego do książęcia Radziwiłła z żądaniem, aby koniecznie takowa do księcia marszałka w. kor. nastąpiła delegacja. Jakoż na dniu wczorajszym jeszcze w nocy był jmć p. Matuszewicz w pałacu księcia jmci marszałka w. kor., którego śpiącego zastał. A gdy tenże jmć p. Matuszewicz nie oddając, lecz tylko komunikując, dał do przeczytania księciu jmci marszałkowi w. kor. ordynaos w ten sens pojęty („z  władzy urzędu mego daję ten ordynans JW. J. P. Marszałkowi W. Kor., aby mi raportował o przyjeździe i rezydencji każdego posła oraz marszałka i konsyliarza konfederacji koronnej"), książę jmć marszałek w. kor. reposuit: „Kiedy mi WMPan nie ex commisso oddajesz, ale jako przyjaciel komunikujesz, zwracam przeczytawszy, a jako jesteś wiadomy praw naszych, znasz dobrze, że urząd mój żadnych ordynansów nie odbiera, tylko od samej Rzeczypospolitej". Odchodzącemu jmć p. Matuszewiczowi ponowił książę jmć marszałek w. kor. pierwszy dany respons. -

O czym książę jmć marszałek w. kor. uczyniwszy na audiencji u JKMości relację z użaleniem ujmy prerogatywy swojej, JKMość z reprezentacją interesu tego posłał jmć pana Branickiego łowczego w. kor. do księcia Repnina, który na pokojach znajdując się, obszernie z księciem marszałkiem w. kor. rozmawiał się i od tegoż był informowanym, że to nie jest przyzwoite urzędowi jego i że tego nie wykona.

Tegoż dnia jmć pan minister szwedzki miał audiencję u JKMości, któremu deklarację króla szwedzkiego favore dysydentów oddał.

Po południu była sesja konfederacka, na której po różnych nad propozycjami od księcia Repnina podanymi tergiwersacjach żadna nie nastąpiła decyzja, tylko lauda poselskie były odbierane i przeglądane.

Późno w wieczór książę Reptrin, książę prymas, książę Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej, książę podkomorzy koronny byli na konferencji u JKMości.

Tejże zaś nocy pałac księcia jmci Repnina znaczną liczbą wojsk rosyjskich był zmocnionym, także na dniu następującym hauptwacht z moskiewskich ludzi circiter sto był złożony i ten zaciągnął na dziedziniec przy samym pałacu księcia Repnina, wszystkie zaś poczty, które zwykła była trzymać gwardia Rzeczypospolitej, z prawa pro securitate posłowi moskiewskiemu zawsze wyznaczona, ściągnione były do warty przy bramie stojącej, tak dalece, że i te poczty gwardii, które przy bramie zawsze od ulicy były, [ściągnięto] a na ich miejsce stanęły poczty moskiewskie. Podobnież w  bramie od tegoż pałacu naprzeciw Kanoniczek hauptwacht z kilkudziesiąt moskiewskich żołnierzy złożony stanął.

Die 5ta Octobris

Rano była sesja konfederacka, na której sancita wypadłe względem przysięgłych posłów i inne ułożono nie promulgować.

A gdy jmć p. Czaplic podkomorzy łucki, starej laski marszałek, na propozycję dworu nie chciał laski zdawać księciu Radziwiłłowi marszałkowi konfederacji koronnej, jako nieposłowi, i do zdania przyniesioną sobie odesłał nazad, stanęła na tejże sesji decyzja, aby posłowie poszli prosto do Izby Senatorskiej i obydwa marszałkowie w Izbie zasiadali i laski podnosili, chociaż jmć p. Brzostowski jako i książę Radziwiłł funkcją poselską nie byli zaszczyceni. W samej zaś rzeczy sam jmć p. Czaplic podobnie i jako koledzy jego jmć p. Poniński wojewoda poznański i Tyzenhauz podskarbi nadworny litewski, mianowani tylko w Warszawie posłami, byli na miejscu jmć pana Ryka sędziego ziemskiego inflanckiego, Hylzena wojewodzica inflanckiego i Bonisławskiego, którzy in loco obranymi et in laudo wyrażonymi znajdowali się. A lubo chciano ten sejmik (z racji nieobrania na nim za posłów rekomendowanych o d króla jmci i od księcia Repnina wyż wyrażonych ichmć pp. Czaplica, Ponińskiego, Tyzenhauza) mieć za nieważny et eo motivo powtórny wydać uniwersał, któ,ry JKMość podpisał i jmć ks. podkanclerzy koronny zapieczętował, jednak gdy j.p. podkanclerzy lit. rekurrowany o pieczęć litewską zapieczętować go rekuzował, przez co ten uniwersał evanuit, dlatego udano się do arbitralnej wyż namienionych ichmościów w Warszawie nominacji.

Na tejże sesji wojsko rosyjskie uznane za przyjacielskie i auksyliarne, z ostrzeżeniem nawet, kto by się na żołnierza moskiewskiego porwał, pro hoste patnae ma być poczytanym.

Jmć ks. nuncjusz oddawszy wprzód z rana JKMości na partykularnej u niego audiencji breve Ojca Świętego, przez kościół karmelitański niespodziewanie wszedł na tęż sesję i przeczytawszy breve papieskie do stanu rycerskiego i toż księciu Radziwiłłowi marszałkowi konfederacji koronnej oddawszy, do obrony wiary przeciwko tak gwałtownym na nią zamachom gorliwie zachęcał. Wzbudził w konfederatach zelum, tak że sprzysięgać się chcieli, za co odchodząc jmć ks. nuncjusz po kilkakrotnie im błogosławił.

Stamtąd prosto jmć ksiądz nuncjusz udał się do księcia jmci prymasa, u którego znalazł wszystkich biskupów zgromadzonych, a o ułożonych u niego bytnościach jmć ks. nuncjusza przez księcia biskupa krakowskiego obwieszczonych, co nieukontentowanie księciu prymasowi sprawiło i było przez niego księciu biskupowi krakowskiemu okazane. Tam jmć ks. nuncjusz ukontentowany z gorliwości konfederatów do podobnej prymasa, biskupów jako pasterzów animował i oddał księciu prymasowi breve Ojca Świętego do senatu adresowane.

Po wyjściu jmć ks. nuncjusza wyprawiono z sesji konfederackiej delegatów jmć p. Potockiego podczaszego lit., Łopacińskiego pisarza w. lit. i wielu innych, zapraszając na nią księcia jmci prymasa, który gdy przyjechać odmówił, wyrzucając tylokrotną tam swoją bytność i że nie miał wzajemnej ludzkości dla siebie, z dołożeniem, iż jeżeli konfederacja ma interes widzenia go, obszerne ma pokoje do przyjęcia onych; proszony zaś od jmć p. Łopacińskiego pisarza w. lit., żeby przynajmniej wstąpił, kiedy do dworu przejeżdżać będzie, gdy odpowiedział, że nie zwykł popasu odprawować, a ichmć pp. delegaci powróciwszy do konfederacji uczynili de praemissis relację, usłyszawszy tę ichmć konfederaci ze znacznym szemraniem zadawala księciu prymasowi kointeligencję z dysydentami i zaprzedanie się Moskwie. In hac animositate jmć p. Szydłowski chorąży i marszałek konfederacji Ziemi Warszawskiej odezwał się, iż już nie czas myśleć o obronie wiary, o co wszczął się taki na niego tumult z odgrażaniem rozsiekać go, że aż ustąpić musiał.

Jeszcze to wzruszenie nie uspokoiło się, kiedy na odgłos bytności jmć ks. nuncjusza na sesji konfederackiej i zagrzanych przez niego umysłów nadszedł książę jmć Repnin, a oświadczywszy się, iż wizytę oddaje księciu marszałkowi konfederacji generalnej i chce przy zgromadzonych na sesję potwierdzić przyjazne chęci imperatorowej jmci, znalazł nieukontentowane i oburzone konfederatów umysły; na żywe zaś przy wierze oświadczenia, a hałaśliwe dopominanie się uwolnienia jmć pana Kożuchowskiego rzekł: „kiedy nie prośba, to hałas u mnie nic nie wskóra, bo mój hałas może być krepczejszy".

Lubo już król jmć na tronie zasiadł, zaczęcie jednak sejmu było wstrzymane z przyczyny, iż wielu posłów dawnego trzymając się zwyczaju w Izbie Poselskiej zasiedli, którzy za perswazją imć p. Branickiego od JKMości delegowanego i księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej - do Izby Senatorskiej przybyli. Lecz niżeli ichmć pp. posłowie swoje miejsca zasiedli, książę jmć marszałek w. kor., sam jeden natenczas z marszałków przytomny, ujrzawszy, że do kratek za ministrami dwie laski przyniesione były dla marszałków konfederackich, podszedł do tronu i oświadczył JKMości, iż nie tylko byłoby z ujmą i pokrzywdzeniem urzędu marszałkowskiego, ale bardziej jeszcze przeciwko powadze i respektowi majestatu i senatu, gdyby nie praktykowanym sposobem laska stanu rycerskiego miała być w senacie podniesiona. Upraszał zatem JKMości, ażeby ichmć pp. marszałkom konfederackim zalecił odesłanie swoich lasek, inaczej książę marszałek w. kor. dla honoru JKMości, senatu i swego własnego będzie musiał oddalić się i nie być obradom publicznym przytomnym. Podobneż książę jmć marszałek w. kor. uczynił oświadczenie księciu prymasowi jako pierwszemu in ordine z senatu. Jakoż JKMość zaraz do ichmć pp. marszałków konfederackich posłał jmć pana podskarbiego w. kor., który perswazjami swymi nakłonił ich do oddalenia swych lasek, a tak za przywołanym turnum posłowie przed księcia marszałka w. kor. będąc osadzeni na miejscach swoich, gdy ministenum zbliżyło się do tronu, JKMość zawoławszy do siebie księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej i kazawszy mu stanąć po prawej ręce na najwyższym przy tronie stopniu, niespodziewanie i bez zwyczajnego, iż „JKMość mówić będzie" przez marszałka w. kor. obwieszczenia, zagaił sejm i oświadczywszy się, iż przystępuje do generalnego związku, wezwał księcia Radziwiłła jako marszałka konfederacji koronnej do rozpoczęcia funkcji jego. A tak książę jmć Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej, wspólnie z jmć panem Brzostowskim marszałkiem konfederacji litewskiej między ministrami zasiadłszy miejsce marszałkowskie, nie stojąc według zwyczaju, lecz siedząc wspomniał - okoliczności do traktowania na sejmie, przychodzące i dał do przeczytania projekt do konstytucji, wyrażający podziękowanie imperatorowej jmci rosyjskiej za posiłkowe wsparcie, dopraszający się o kontynuację tychże posiłków i o gwarancję wieczystą wszelkich praw i formy rządów pod tąż gwarancją ustanowić się mających, wyznaczający komisarzów, z zupełną mocą i władzą z księciem jmcią Repninem tak względem dysydentów i dyzunitów, jako i innych okurrencji negocjować, traktować, podpisywać i wszystko, co za przyzwoite przez nich uznane będzie czyli do formy rządów, czyli innych praw poprawiać, przemieniać, znosić i ustanawiać jednomyślnie lub przez większość głosów, w przypadku nieprzytomności kilku lub kilkunastu komisarzów, liczbę czternastu osób (oprócz księcia prymasa jako prezydującego) z zupełną mocą wszystko konkludować, oznaczający; sejm zaś ad tempus królowi jmci bene visum limitujący.

Po przeczytanym projekcie zabrał zaraz głos książę biskup krakowski, lubo przez ichmć pp. Gurowskiego pisarza koronnego, Ponińskiego kuchmistrza koronnego, Radońskiego pułkownika poznańskich, Bukowskiego adiutanta JKMości sanockiego posłów, całej Izby okrzykiem uciszonych, tamowany, i dopominając się, aby podług prawa na ostatnim sejmie uchwalonego projekt do trzech dni senatorom i posłom był komunikowany, dowodził widoczne w tym projekcie dla wiary i wolności niebezpieczeństwo, mieniąc, że ile w nim punktów, tyle ciosów na wiarę i wolność, i żądał wyznaczenia komisji szczególnie do roztrząśnienia pretensji dysydentów i dyzunitów.

Głos biskupa krakowskiego poparł dokładnie jmć pan Rzewuski wojewoda krakowski mówieniem swoim, po którym JKMość zawoławszy do siebie ministenum salwować zaraz do jutra sesję rozkazał.

Po skończonej zaś tej sesji, jako et im post po każdej, obydwa marszałkowie generalnej konfederacji, tudzież książę prymas na konferencję do JKMości udali się.

Die 6ta Octobris

Po zagajeniu sesji przez księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej, wyrażającego po przeczytanym już projekcie aktu limity potrzebę przeczytania plenipotencji projektu, książę jmć marszałek w. kor. oznajmił, iż miał od księcia prymasa oddane sobie breve Ojca Świętego do senatu i też do przeczytania dał sekretarzowi konfederacji koronnej, po przeczytaniu którego, jako i breve do stanu rycerskiego adresowanego, gdy się dapraszano interlocutone o komunikację projektu, zabrał głos arcybiskup lwowski, po ni m biskup chełmski; obydwa jednomyślnie zgadzając się na komisję dla rozważenia jedynie pretensji dysydentów, in toto projektowi sprzeciwiali się.

Mówił zatem jmć pan Golejowski poseł podolski zupełnie oponując się projektowi i uciemiężenia przez wojsko rosyjskie obywatelom czynione, jako to przykrą i dotąd kontynuowaną jmć pana Czackiego podczaszego koronnego we własnych dobrach detencję i świeże jmć p. Kożuchowskiego pod bokiem królewskim wzięcie wyrzucając; wspomniał, że żadnych nie było wolnych sejmików, prócz jednych podolskich, z przyczyny, że w Kamieńcu, pogranicznej z Turkami fortecy, odprawowanych.

Zabrał potem głos jmć pan Rzewuski starosta doliński, poseł podolski, który remonstrując uchylenie praw w nieczytankt pactorum conventorum, w niedopuszczaniu wolnego głosu in matena religionis i wielorakie inne praw zgwałcenia, dopraszał się komunikowania projektu, z oświadczeniem, iż nigdy nie pozwoli, aby delegowani decisivam mieli potestatem.

Po nim mówili Pac pisarz litewski trocki, Sarnacki malborski, Psarski wieluński posłowie, na projekt żadną miarą nie pozwalając, po Których, zabrał głos książą podkomorzy koronny poseł zakroczymski; przyznawał powinność z prawa, aby projekt ad triduum komunikować, ale oraz domagał się przeczytania projektu plenipotencji.

Po przeczytaniu tego projektu JKMość, zawoławszy ministenum, jmć panu kanclerzowi w. kor. solwować kazał sesję do poniedziałku, po której solwowanej znajdowali się na obiedzie podkomorzego koronnego: JKMość, książę jmć Repnin, książę prymas, podskarbi wielki koronny, marszałkowie generalnych konfederacji, łowczy koronny, książę opat, która to kompania jeszcze przed zaczętym sejmem zwykle w wtorki tam się znajdowała.

Die 7ma Octobris

Jmć pan Kożuchowski tentowany strachem i ofiarowanymi prezentami od księcia Repnina, aby podpisał rewers oczerniający się, jakoby wykroczył w mowie swojej przeciwko dostojności imperatorowej, i że woli tejże posłusznym będzie, gdy tego uczynić nie chciał, uwolniony tandem został pod kondylcją, aby z (Warszawy wyjechał. Tegoż dnia jmć p. Brzostowskiemu marszałkowi konfederacji litewskiej książę jmć Repnin oddał Order Świętego Jędrzeja.

Die 8va Octobris

Książę Radziwiłł marszałek konfederacji koronnej przyjechał do księcia jmci kanclerza w.lit. i nazywając go ojcem ojczyzny, przyznawając potrzebną w tych czasach doświadczoną tegoż radę, oświadczył mu, iż nie chce swymi kondemnatami oraz jmć panu Przezdzieckiemu podkanclerzemu lit. i j.p. Chodkiewiczowi staroście żmudzkiemu szkodzić, i zaprosił ich, aby chcieli wspólnie dokładać się do ratunku ojczyzny w tak krytycznych jej okolicznościach.

Ten zaś krok księcia Radziwiłła był z narady tak królewskiej, jako i księcia Repnina posła rosyjskiego, a to końcem aby tym mniej znajdowało się w ojczyźnie ludzi i imion, którzy by dalekimi pokazali się [od] czynnościów tak wiele ojczyźnie szkodzących; jakoż jawnie to okazało się w dalszym sejmowaniu, gdy tegoż księcia jmci Czartoryskiego kanclerza W.Ks.L. nominowano do delegacji, od której pod utratą łaski królewskiej i ruiną dóbr przez wojsko moskiewskie wymówić się nie dozwolono.

Tegoż dnia wieczorem była w licznym zgromadzeniu konferencja w gabinecie JKMości, na której znajdowali się: książę Repnin, książę prymas, jmć ksiądz Ostrowski biskup kujawski, Krasicki biskup warmiński, książę Jabłonowski wojewoda poznański, Twardowski wojewoda kaliski, Borch wojewoda inflancki, Wessel podskarbi w.kor., Młodziejowski podkanelerzy kor., książę Poniatowski podkomorzy koronny, Branicki łowczy koronny, książę jmć opat, Ogrodzki pisarz koronny. Na tej konferencji książę Repnin oświadczył, że na wszystkich przeciwnych użyje mocy od imperatorowej jmci sobie powierzonej, choćby sam z wojskiem miał się zagrzebać na ruinach całego narodu, chcąc żeby do wszystkich wiadomości to doszło. Jakoż senatorowie rozjechawszy się wszędzie te pogróżki rozgłaszali, a mianowicie jmć p. Borch wojewoda inflancki przyjechawszy do księcia jmci kanclerza lit. z egzageracją one przekładał, konkludując nieodbitość akceptacji projektu, lecz od przytomnych ministrów i posłów Rzeczypospolitej z podziwieniem był wysłuchany, którzy mu odpowiedzieli: „Czemu książę Repnin przez memoriał ministenalny takowego nie Czyni oświadczenia? Naówczas wiedziałby naród jak sobie postąpić, ile że takowe oświadczenia nie są zgadzające się z deklaracją imperatorowej żądającej, aby na teraźniejszym sejmie wszystkie desidena tak dysydentów jako i obywatelów, a nie per delegatos zaspokoić".

Die 9na Octobris

Książę jmć kanclerz w.lit. wraz z jmć p. podkanclerzem lit. wizytował księcia Radziwiłła marszałka konfederacji koronnej i tam ponowione były między nimi chęci do usług ojczyźnie. W podobnych oświadczeniach był u księcia wojewody ruskiego książę jmć Radziwiłł.

Była sesja u księcia jmci prymasa w większej liczbie Wielkopolanów niż Małopolanów, a gdy na zagajenie względem akceptacji projektu nie było porozumienia, solwował ją książę prymas do jutra, ale jmć p. Głogowski poseł bełski przy pożegnaniu odezwał się, iż daremna będzie jutro W. Ks. Mości fatyga, bo nikt pewnie z Małopolanów pod prezydencją jego nie przybędzie.

Na tej sesji książę podkomorzy koronny wyrażał, iż nie ma się czego obawiać względem wyrażonej w projekcie delegacji, kiedy wszelkie delegatów ustanowienia będą podpadać pod aprobację Rzeczypospolitej; lecz gdy się na to odezwał jmć p. szambelan Dzierżanowski poseł ciechanowski przekładając, że (Rzeczpospolita będąc dziś przymuszoną do wyznaczenia delegatów, równie będzie przymuszoną na przyszłym sejmie wszystkie onych ustawy aprobować; odpowiedział mu do ucha książę jmć podkomorzy: „Kiedy to WMPan widzisz, przynajmniej drugim oczu nie otwieraj".

Podobnie była sesja prowincji litewskiej u Bernardynów, która po zagajeniu przez jmć księdza biskupa żmudzkiego, ponieważ żaden nie znajdował się minister, solwowana do jutra.

Przed wieczorem do Wilanowa, dóbr księcia jmci Czartoryskiego wojewody ruskiego, nadeszło kilkaset koni husarów moskiewskich i tam wszędzie się rozlokowali; a gdy nadjechał jmć p. generał Podgoryczany, stanął w samym pałacu, szyldwachom i hauptwachtowi nadwornych żołnierzy księcia jmci wojewody ruskiego ustąpić kazawszy.

Za podobnymiż ordynansami znaczna dywizja wojska rosyjskiego do Wołczyna, dóbr księcia jmci kanclerza lit., była komenderowana, gdzie warty z nadwornych złożone zluzowawszy, od spichlerzów klucze poodbierawszy, zboża wymłócać nakazawszy, ulokowaną została.

Die l0ma Octobris

Było kontynuowanie sesji u księcia jmci prymasa przez wielkopolskich posłów w samych nad projektem rozwagach.

W te zaś wszystkie dni nieustannie wokowano do JKMości senatorów i posłów różnych. Jednym JKMość remonstrował, aby unikając nieszczęścia dla całego narodu ten projekt zupełnie był przyjętym; drugim, aby koniecznie podjęli się delegacji, spomiędzy których wielu, chociaż pod okazaniem niełaski JKMości, od niej wymówili się. Równie książę podkomorzy koronny od początku sejmu codziennie u siebie posłów miewający, nie tylko ich do zupełnego zachęcał przyjęcia projektu, ale wręcz jako i samym bracławskim mówił: „Kto kocha króla, trzeba, żeby na wszystko, czego Moskwa chce, pozwolił"; co podobnie jmć pan Branicki łowczy koronny i książę jmć opat senatorom i posłom remonstrowali.

Koniec wersji demonstracyjnej.