Daniel Defoe

DOLA I NIEDOLA SŁAWNEJ MOLL FLANDERS

Konwersja: Nexto Digital Services

DOLA I NIEDOLA SŁAWNEJ MOLL FLANDERS

Daniel Defoe

Świat w ostatnich czasach tak przejął się powieściami i romansami, że z trudnością uwierzy w prawdziwość nieopublikowanego opowiadania, w którym nazwisko bohaterki oraz inne tyczące się jej szczegóły, pozostały tajemnicą. Musimy więc pozwolić czytelnikowi, aby sam wyrobił sobie opinię o tych kartkach i traktował je, jak mu się będzie podobać.

Autorka opisała tu przypuszczalnie własne dzieje i na samym początku opowieści podaje przyczyny, które ją skłoniły do ukrycia swego prawdziwego nazwiska, o czym już później nie wspomina. Prawda, że słowa oryginału zostały zmienione, a styl owej sławnej damy, o której jest tu mowa, uległ poniekąd przeróbce; w szczególności włożono jej w usta wyrazy skromniejsze niż te, których pierwotnie użyła, oryginalny bowiem rękopis, który dostał się do naszych rąk, pisany był językiem odpowiedniejszym raczej dla kobiety przebywającej jeszcze w Newgate niż dla pokornej pokutnicy, za jaką się potem podaje.

Pióro, które wygładzało tę opowieść i doprowadziło ją do stanu obecnego, napotykało niemałe trudności, chcąc ją przyoblec w przystojną szatę, a język jej uczynić czytelnym. Gdy kobieta od młodości rozwiązła, dziecko rozpusty i występku, zabiera Siudo przedstawiania wszystkich szczegółów i okoliczności, które towarzyszyły pierwszemu jej upadkowi; gdy opisuje, jak przez sześćdziesiąt lat grzęzła coraz dalej w przestępstwach, autor musi mieć duże trudności w podaniu tego opowiadania w takich obsłonkach, by nawet złośliwemu czytelnikowi nie pozwolić wyciągnąć niekorzystnych dla niego wniosków.

Przy nadawaniu nowej szaty tej opowieści usilnie starano się unikać lubieżnych opisów i nieskromnych zwrotów, nawet w tych ustępach, w których autorka używa najgorszych wyrażeń. Z tego powodu niektóre najbardziej występne epizody jej życia, które nie dały się ująć w skromne słowa, zostały całkowicie opuszczone, a inne — wydatnie skrócone. Sądzę, że to, co pozostało, nie będzie gorszyć nawet najcnotliwszego czytelnika czy najskromniejszego słuchacza, a że można zrobić najlepszy użytek z najbardziej występnych dziejów, więc spodziewamy się, że morał wyciągnięty z opowiadania pozwoli czytelnikowi zachować powagę, nawet jeśliby ono mogło go usposabiać mniej poważnie. Gdy się opisuje rozwiązłe życie, po którym nastąpiła pokuta, trzeba aby okres występny odmalować w tak czarnych barwach, jak na to pozwala prawda, ażeby uwypuklić i wydobyć piękno części poświęconej pokucie, która bez wątpienia jest najpiękniejszą i najbarwniejszą, jeśli jest napisana równie barwnie i żywo.

Wypowiadano zdanie, że opis pokuty nie może być tak żywy, barwny i piękny jak opis części występnej. Pozwolę sobie powiedzieć, że jeżeli jest w tym choć odrobina prawdy, to dlatego, że nie każdą z tych części czyta się z jednakowym smakiem i przyjemnością, gdyż istotna różnica leży tu nie w rzeczywistej wartości tematu, lecz raczej w upodobaniu i smaku czytelnika.

Ponieważ jednak dzieło to jest przeznaczone przede wszystkim dla tych, którzy będą umieli je czytać i zrobić z niego właściwy użytek, co im cała ta opowieść zaleca, przeto należy się spodziewać, że czytelnikom bardziej przypadnie do gustu morał aniżeli fabuła, bardziej wnioski — aniżeli samo opowiadanie, a zakończenie pisarza bardziej niż życie opisywanej postaci.

W opowiadaniu tym jest mnóstwo ciekawych zdarzeń, a wszystkie są umiejętnie wykorzystane i tak zręcznie opowiedziane, że w ten lub inny sposób przyczyniają się do pouczenia czytelnika. W pierw szej części opisu jej rozwiązłego pożycia z młodym szlachcicem w Colchester autorka umiała trafnymi słowami odmalować występki i przestrzec tych, którzy skutkiem okoliczności są narażeni na pokusy.

Umiała też opisać, jak zgubny bywa koniec takich przygód, oraz jak szalone, bezmyślne i odrażające było postępowanie obu stron. Wszystko to jest szczodrą odpłatą za jaskrawość, z jaką autorka opisała swe szaleństwa i występki.

Opis skruchy jej kochanka z Bath, którego do zerwania z nią doprowadza słuszny niepokój z powodu ataku choroby; podane tam ostrzeżenie przed zbytnią, choćby uzasadnioną poufałością między najserdeczniejszymi przyjaciółmi oraz wykazanie, jak bez boskiej pomocy nie są oni w stanie dotrzymać najsolenniej zrobionych cnotliwych postanowień — wszystko to wyda się komuś obdarzonemu zdrowym sądem znacznie piękniejszym od całego łańcucha epizodów miłosnych, które je poprzedzają.

Po oczyszczeniu tej opowieści z wszelkich znajdujących się w niej momentów płochych i wyuzdanych, została ona jak najstaranniej wyzyskana w celach umoralniających i religijnych. Nikt bez popełnienia rażącej niesprawiedliwości nie może jej nic zarzucić, ani też nam, że zamierzamy ją wydać.

Zwolennicy teatru chcąc przekonać ludzi, że sztuki teatralne są rzeczą pożyteczną i że pod kulturalnymi i religijnymi rządami powinny być dozwolone, od wieków wysuwają ważki argument, że cel teatru jest moralny i że nawet najweselsze sztuki zalecają cnoty i szlachetne poglądy, a wzbudzają niechęć do wad i zepsucia obyczajów i wystawiają je na pośmiewisko. Gdyby tak było istotnie i gdyby teatr stale trzymał się tych zasad, przemawiałoby to na jego korzyść.

Wśród mnóstwa różnorodnych zdarzeń opisanych w tej książce zasady te są jak najściślej przestrzegane: każdy czyn występny prędzej czy później pociąga za sobą nieszczęście i niepowodzenie, każdego złoczyńcę występującego w opowiadaniu czeka wreszcie niepomyślny koniec lub pokuta; każde zło, o którym mowa, jest potępione, chociażby tylko pośrednio, tak jak każdy cnotliwy i sprawiedliwy uczynek zyskuje pochwałę. Cóż może lepiej odpowiadać wspomnianej powyżej zasadzie, zalecającej nawet takie opisy, które zasługują na słuszne zarzuty, jak na przykład: te, których przedmiotem jest złe towarzystwo, sprośny język i tym podobne.

Opierając się na tych podstawach można polecić tę książkę czytelnikowi, gdyż z każdej jej części może się czegoś dowiedzieć i wyciągnąć jakieś słuszne i moralne wnioski, które mogą być dlań bardzo pouczające, jeśli zechce zrobić z nich użytek.

Wszystkie poczynania tej osławionej damy, zmierzające do ograbiania bliźnich, są dla uczciwych ludzi ostrzeżeniem i wyjaśnieniem metod, za pomocą których wciąga się w zasadzkę naiwnych ludzi, aby ich złupić i okraść; uczą więc też, w jaki sposób można uniknąć tego niebezpieczeństwa.

Sposób, w jaki Moll Flanders ograbiła małe, niewinne dziecko, które próżna matka wystroiła wyprawiając do szkoły tańca, oraz jak w parku ukradła młodej damie przypięty do jej boku złoty zegarek, stanowią pouczające memento dla osób, które się znajdą w podobnej sytuacji.

Sposób, w jaki wyłudziła paczkę od nierozważnej dziewczyny przy dyliżansach na ulicy St. John; łup, jaki zdobyła podczas pożaru, a potem w Harwich — wszystko to jest dla nas doskonałą nauczką, abyśmy starali się zachować przytomność umysłu w każdym niespodziewanym zdarzeniu.

Wreszcie łatwość, z jaką wraz ze swym wysiedlonym mężem przystosowała się do spokojnego i pracowitego trybu życia w Wirginii, jest nadzwyczaj pouczające dla tych wszystkich nieszczęśliwych, których bądź nieszczęsny wyrok wysiedlenia, bądź inne niepowodzenia zmuszają do przeniesienia się poza granice kraju. Dowiedzą się oni, że pracowitość i wytrwałość cieszą się słusznym uznaniem, nawet w najodleglejszych zakątkach świata i że nie ma sytuacji tak poniżającej, marnej czy beznadziejnej, z której nie można by się wydostać dzięki niestrudzonej pracowitości, umożliwiającej najnędzniejszemu nawet stworzeniu powrót do świata i rozpoczęcie nowego życia.

Oto jest tych kilka najważniejszych wniosków, które nasuwają się nam w tej książce; wystarczają one w pełni, by zrozumieć tego, kto ją poleca, a tym bardziej, by usprawiedliwić jej wydanie.

Do najpiękniejszych ustępów tych wspomnień należą dwa, o których książka niniejsza daje pewne pojęcie zapoznając nas z nimi częściowo; niestety, każdy z tych epizodów jest zbyt długi, by można go było włączyć do tej książki, każdy z nich bowiem zapełniłby cały tom. Pierwszy zajmuje się życiem tzw. przez Moll Flanders jej gospodyni, która w przeciągu, zdaje się, krótkich lat, przebyła wszystkie szczeble od damy do ladacznicy i rajfurki, była sama akuszerką, lichwiarką, brała dzieci na garnuszek, miała melinę, w której przechowywała złodziei i kradzione towary — jednym słowem, sama kradła i uczyła innych złodziejskiego kunsztu oraz różnych sztuczek, by wreszcie stać się pokutnicą.

Drugim takim fragmentem jest życie wysiedlonego męża autorki, rozbójnika, który, zdaje się, przez dwanaście lat uprawiał swój proceder na drogach; w końcu udało mu się opuścić Anglię jako dobrowolny osiedleniec, a nie jako skazaniec; życie jego było niesłychanie urozmaicone.

Lecz, jak to już powiedziałem, epizody te zbyt są długie, by móc je tu zamieścić; nie obiecuję również, że się ukażą w osobnych tomach.

Nie możemy, oczywiście, twierdzić, że opowiadanie to zostało doprowadzone do końca życia tej sławnej Moll Flanders, jak się sama nazywa, gdyż nikt nie zdoła napisać historii swego życia do samego końca, chyba że ją napisze po śmierci. Lecz osoba postronna, która podała nam dzieje jej męża, opisuje ze szczegółami pobyt ich obojga w Wirginii oraz ich powrót do Anglii po ośmiu latach nieobecności, podczas których bardzo się wzbogacili. Moll Flanders dożyła, zdaje się, sędziwego wieku w Anglii, ale nie była już później taką skruszoną grzesznicą jak z początku; podobno tylko wyrażała się zawsze z obrzydzeniem o swym dawnym życiu i o wszystkim, co się jej wówczas zdarzyło.

W ostatnich latach spędzonych w Maryland i Wirginii dużo było ciekawych zdarzeń, które uczyniły ten okres jej życia bardzo interesującym; nie są one jednak przedstawione tak udatnie jak te, których opis wyszedł spod pióra samej autorki, lepiej więc opowieść zakończyć w tym miejscu.

DOLA I NIEDOLA SŁAWNEJ MOLL FLANDERS

urodzonej w więzieniu newgate, która przeżywszy kopę lat, nie licząc dzieciństwa, przez dwanaście lat była ladacznicą, pięć razy wychodziła za mąż (w czym raz za swojego rodzonego brata), przez dwanaście lat była złodziejką, przez osiem lat żyła w wirginii, wywieziona tam za przestępstwa, wreszcie wzbogaciła się, żyła uczciwie i umarła żałując za grzechy.

MOJE PRAWDZIWE NAZWISKO JEST TAK ZNANE w archiwach czy regestrach więzienia w Newgate i Old Bailey, i są z nim związane rzeczy tak wielkiej wagi odnoszące się do moich osobistych spraw, że nie należy przypuszczać, bym w tej książce to prawdziwe nazwisko podała i bym opisała dzieje mojej rodziny. Może zostanie to wyjawione po mojej śmierci. Obecnie nie byłoby to rzeczą właściwą, stanowczo nie, choćby nawet ogłoszono powszechną amnestię dla wszystkich przestępców i wszystkich zbrodni, bez zastrzeżeń i bez wyjątków.

Wystarczy, gdy powiem, że paru spośród najgorszych moich kamratów, którzy nie mogą mi już szkodzić, dostali się już bowiem za pomocą topora czy też stryczka na tamten świat, czego obawiałam się zawsze dla siebie, tych paru kamratów znało mnie pod imieniem Moll Flanders. Pozwolę więc sobie nazywać się w ten sposób aż do chwili, gdy będę mogła wyjawić zarówno, kim byłam, jak i kim jestem.

Opowiadano mi, że w jednym z sąsiadujących z nami krajów, nie wiem, czy to we Francji, czy gdzie indziej, król wydał rozkaz, żeby dzieci przestępców skazanych na wysiedlenie, które zazwyczaj zostają bez zaopatrzenia wskutek ubóstwa lub konfiskaty mienia rodziców, były natychmiast wzięte pod opiekę rządu. Umieszcza się je w przy tułku, zwanym „Domem Sierót", gdzie się je wychowuje, odziewa, żywi i kształci, a gdy już mogą opuścić zakład, oddaje się je do rzemiosła albo na służbę, aby zarabiały na życie jakąś uczciwą pracą.

Gdyby taki zwyczaj istniał w naszym kraju, nie zostawiono by mnie na tym świecie, biednej, opuszczonej dziewczyny, pozbawionej przyjaciół, odzieży, pomocy i opiekunów, jak się to stało ze mną. Zanim jeszcze byłam zdolna zdać sobie sprawę ze swojego położenia lub ze sposobów, w jakie można by je polepszyć, wystawiona zostałam nie tylko na ciężkie próby, ale dostałam się na taką drogę życia, która nie tylko sama przez się była gorsząca, lecz z natury rzeczy prowadziła do rychłej zguby zarówno duszę jak ciało.

W tym wypadku sprawa była inna. Moja matka została zasądzona z powodu drobnej kradzieży, o której nie warto by nawet wspominać, mianowicie skorzystawszy z pewnej okazji pożyczyła sobie od pewnego handlarza suknem w Cheapside trzy sztuki cienkiego płótna holenderskiego. Opowiadanie okoliczności, w jakich się to stało, zajęłoby zbyt dużo czasu i słyszałam je powtarzane na tyle sposobów, że nie jestem pewna, co jest prawdą.

Jakkolwiek było, wszyscy godzą się na jedno, że moja matka broniła się w sądzie ciążą, a gdy jej stan został stwierdzony, odroczono jej karę na siedem miesięcy. Urodziła mnie w tym czasie, a kiedy wstała z połogu, dostała się, jak to mówią, pod dawny swój wyrok, ale uzyskała tę łaskę, że wysiedlono ją na plantację, pozostawiając mnie, gdy miałam zaledwie około sześć miesięcy, w bardzo złych, jak was mogę zapewnić, rękach.

Działo się to w czasach tak bliskich pierwszych chwil mego życia, że mogę o sobie opowiedzieć tylko to, co sama wiem ze słyszenia. Wystarczy, gdy powiem, że urodzona w tak nieszczęśliwym miejscu, nie należałam do żadnej parafii, która by w dzieciństwie łożyła na moje utrzymanie. Nie umiem też powiedzieć, jak mnie utrzymano przy życiu, mówiono mi tylko, że jakaś krewniaczka mojej matki wzięła mnie na krótki czas, ale nie wiem: ani kto łożył na mnie, ani kto tak zarządził.

Pierwszą rzeczą, którą pamiętam, czy o której się później dowiedziałam, było, jak wędrowałam w gromadzie ludzi zwanych Cyga nami, czyli Egipcjanami. Przypuszczam jednak, że tylko przez krótki czas byłam wśród nich, gdyż ani mi nie zabarwiono, ani nie poczerniono skóry, jak to zazwyczaj bywa z  dziećmi porwanymi przez nich. Nie umiem też powiedzieć, w jaki sposób znalazłam się wśród nich ani jak się z ich rąk wydostałam.

Ludzie ci pozostawili mnie w Colchester, w hrabstwie Essex; mam niejasne poczucie, że to ja ich tam opuściłam (to jest, że ukryłam się nie chcąc dalej iść z nimi), ale nie umiem przytoczyć szczegółów. Pomnę tylko, że gdy mnie urzędnicy parafialni w Colchester znaleźli, opowiedziałam im, iż do miasta przybyłam z Cyganami, ale ponieważ nie chciałam iść dalej z nimi, przeto zostawili mnie; dokąd się udali, tego nie wiedziałam i nie można było oczekiwać tego ode mnie, i choć posłano za nimi, nie udało się ich odnaleźć.

Musiano jednak teraz pomyśleć o mnie, bo chociaż wedle prawa żadna parafia w mieście nie miała obowiązku opiekować się mną, to jednak moja sprawa stała się już znana, a ja byłam zbyt młoda, by móc zapracować na siebie, miałam bowiem zaledwie trzy lata. Litość skłoniła więc radnych miejskich do wydania polecenia, by się mną zaopiekowano. I tak stałam się jedną z obywatelek miasta, tak jakbym się była w nim urodziła.

Miałam to szczęście, że gdy się mną zaopiekowano, umieszczono mnie u piastunki, jak to nazywają, która, choć bardzo uboga, żyła dawniej w lepszych warunkach, a teraz zarabiała na skromne życie wychowując takie dzieci jak ja. Opiekowała się nimi aż do chwili, gdy już były zdolne do służby czy też mogły w inny sposób zarabiać na swe utrzymanie.

Ta sama niewiasta prowadziła szkółkę, w której uczyła dzieci czytać i robót. A że, jak już poprzednio wzmiankowałam, żyła dawniej w lepszych warunkach, wychowywała dzieci, które wzięła do siebie, z wielką znajomością rzeczy i starannością.

A co było najważniejsze, wychowywała je bardzo pobożnie, była to bowiem kobieta skromna i bogobojna, bardzo gospodarna i ochędożna, obyczajna i dobrze ułożona. Jednym słowem, jeżeli nie brać pod uwagę prostej strawy, marnego mieszkania i skromnego przyodziewku, byłyśmy wychowywane równie obyczajnie i po pańsku jak w szkole tańca.

Pozostawałam tam aż do ósmego roku, kiedy to z trwogą dowiedziałam się, że imć panowie radni (tak ich tytułowano, o ile mi się zdaje) rozkazali, bym poszła na służbę. A ja na służbie nie na wiele bym się jeszcze zdała, co najwyżej mogłabym biegać na posyłki czy też być popychadłem przy dziewce kuchennej. Często mi o tym wspominano i bardzo się tego bałam, gdyż mimo młodego wieku miałam szczerą niechęć do „służby", jak to nazywano (to jest do tego, by być służącą). Powiedziałam więc mojej piastunce, jak ją nazywałyśmy, że jeśli mi tylko pozwoli, potrafię zarobić na swoje życie nie idąc na służbę. Nauczyła mnie bowiem robót ręcznych i przędzenia wełny, co było głównym zajęciem mieszkańców tego miasta. Zapewniłam ją, że niechby mnie tylko zatrzymała u siebie, a będę dla niej pracowała bardzo pilnie.

Co dzień mówiłam jej o tej mojej pilnej pracy i, krótko mówiąc, nic innego nie robiłam całymi dniami, tylko pracowałam i płakałam; martwiło to tę dobrą, zacną niewiastę i zaczęła się wreszcie troskać o mnie, gdyż bardzo mnie kochała.

Gdy następnego dnia przyszła do izby, w której my, biedne dzieci, pracowałyśmy razem, siadła nie na swym zwykłym miejscu nauczycielki, lecz naprzeciw mnie, jakby chciała się mnie przypatrzyć i zobaczyć, jak pracuję. Robiłam coś z jej polecenia, o ile pamiętam, znaczyłam koszule, które dostała do roboty; po chwili przemówiła do mnie: — Powiedz mi, niemądre dziecko, czemu ciągle płaczesz? (płakałam bowiem wówczas). — Bo chcą mnie stąd zabrać — odparłam — i oddać na służbę, a ja nie podołam pracy domowej.

— Słuchaj, dziecko — powiedziała — choć nie jesteś obeznana z pracą domową, jak ją nazywasz, nauczysz się jej, gdy przyjdzie na to czas. Zrazu nie będą wymagać od ciebie zbyt ciężkiej roboty.

— Będą wymagać — odrzekłam — a jak jej nie podołam, to będą mnie bić, i dziewki służebne będą mnie biły, żeby mnie zmusić do najcięższych robót, a ja jestem tylko małą dziewczynką i nie dam rady. — I znów zaczęłam płakać, i nie mogłam już nic powiedzieć.

Bardzo to wzruszyło moją dobrą i pełną macierzyńskich uczuć piastunkę i postanowiła zaraz, że nie pójdę jeszcze do służby. Nie pozwoliła mi dalej płakać i obiecała pomówić z imć panem burmistrzem, żeby mnie nie oddawano na służbę, aż będę starsza.

Ale to mnie nie zadowoliło, bo myśl o tym tak mnie przerażała, że gdyby mnie nawet zapewniła, iż nie będę służyła do dwudziestego roku życia, nie stanowiłoby to dla mnie żadnej różnicy: zdaje mi się, że byłabym tak samo płakała na myśl, iż musi to kiedyś nastąpić.

Gdy moja piastunka zauważyła, że się jeszcze nie uspokoiłam, zaczęła się na mnie gniewać: — Czegóż więc chcesz? — rzekła.

— Mówię ci przecież, że pójdziesz na służbę, dopiero jak będziesz starsza. — Tak — odparłam — ale kiedyś to wreszcie nastąpi. — Jak? Co takiego? — zawołała. — Ta dziewczyna oszalała! Czym więc chciałabyś być? Panią? — Tak — odparłam i zaczęłam serdecznie płakać.

Można sobie wyobrazić, jak stara niewiasta zaczęła ze mnie żartować: — Tedy waszej miłości zachciało się być panią — rzekła drwiąc ze mnie. — Proszę, a jak tego dopniesz? Czy myślisz, że ci się to uda dziesięcioma palcami?

— Tak — odparłam z całą naiwnością.

— Jak to? Ile wyobrażasz sobie, że możesz zarobić? — rzekła.

— I ile dostaniesz za swoją pracę?

— Trzy pensy — odrzekłam — za przędzenie, a cztery za inną, zwykłą robotę.

— Niestety, biedna moja pani — zawołała, znów śmiejąc się — nie zajdziesz z tym daleko.

— To mi zapewni utrzymanie — odparłam — pozwól mi tylko zostać u siebie. — Powiedziałam to takim słabym i błagalnym tonem, że poruszyło to serce biednej kobiety, jak mi sama później opowiadała.

— Ale to — rzekła — nie wystarczy na twoje utrzymanie i na ubranie. A kto kupi sukienki dla małej pani? — dodała uśmiechając się wciąż do mnie.

— Będę więcej pracować — odpowiedziałam — a co zarobię, oddam tobie.

— Biedne dziecko! to nie wystarczyłoby na całe twoje utrzymanie — rzekła — zaledwie może na twoje jedzenie.

— W takim razie nie chcę jedzenia — odparłam z naiwnością

— ale pozwól mi zostać u siebie.

— Jak to, czy możesz żyć bez jedzenia?

— Mogę — odparłam jak to dziecko i znów zaczęłam serdecznie płakać.

Nie było w tym żadnego z mojej strony wyrachowania i od razu można było poznać, że zachowanie się moje jest zupełnie naturalne, ale towarzyszyło mu tyle naiwności, a zarazem żaru, że, krótko mówiąc, pobudziło ono tę dobrą, macierzyńską istotę do łez; w końcu, płacząc równie rzewnie jak ja, zabrała mnie z sobą i wyprowadziła z izby szkolnej. — Niech tam — powiedziała — nie pójdziesz na służbę, pozostaniesz ze mną — i to mnie na razie uspokoiło.

Jakiś czas potem moja zacna piastunka poszła do burmistrza i rozmawiając z nim o swych sprawach zawodowych wspomniała wreszcie o mnie i opowiedziała mu całą tę historię. Tak mu się podobała, że wezwał swoją małżonkę i dwie córki, aby ją usłyszały. Zapewniam was, że bardzo je ubawiła.

Nie minął tydzień, gdy znienacka do naszego mieszkania przyszła jejmość burmistrzyni z dwiema córkami odwiedzić moją starą piastunkę, jej szkołę i dzieci. Rozejrzawszy się nieco wokoło spytała się mej piastunki: — A któraż to z tych dziewcząt chce być panią?

— Usłyszawszy te słowa zrazu bardzo się wystraszyłam, choć nie wiedziałam, dlaczego, lecz jejmość burmistrzyni postąpiwszy ku mnie rzekła: — Czym to waćpanna jesteś zajęta? — Słowo „waćpanna" nie należało do często używanych w naszej szkole, zdziwiłam się więc, dlaczego mi daje takie brzydkie przezwisko. Mimo to

wstałam i dygnęłam, a ona, wyjąwszy z mych rąk robotę i przyjrzawszy się jej, pochwaliła, że dobrze zrobiona. Po czym ująwszy jedną z mych rąk rzekła: — To dziecko może zostać panią, choć nie wiadomo, jak się to stać może: ma pańską rękę. — Możecie sobie wyobrazić, jak mi się to podobało, lecz jejmość burmistrzyni nie zadowoliła się tym: oddając mi robotę sięgnęła do kieszeni i dała mi szylinga, polecając, abym się przykładała do roboty i nauczyła się dobrze pracować, a wtedy, jak mniema, mogę stać się „panią".

Lecz moja dobra, stara piastunka, jejmość burmistrzyni i wszyscy inni nie rozumieli mnie wówczas, bo oni przez słowo „pani" rozumieli całkiem coś innego niż ja: dla mnie, niestety! być panią znaczyło tylko pracować i zarabiać dosyć na swe utrzymanie nie mając przed sobą straszaka służby, a dla nich — żyć szeroko, bogato, po pańsku i Bóg wie co jeszcze.

Zaledwie tedy pani burmistrzyni odeszła, zjawiły się jej dwie córki chcąc także zobaczyć „panią"; rozmawiały ze mną dość długo, a ja odpowiadałam z całą naiwnością. Ale ilekroć się mnie pytały, czy chcę być „panią", mówiłam, że tak. Wreszcie jedna z nich postawiła mi pytanie, co to jest być „panią"? Wprawiło mnie to w kłopot, odparłam im przeczeniem: to znaczy nie służyć i nie wykonywać prac domowych. Z przyjemnością rozmawiały ze mną i podobało im się moje gawędzenie, które, jak się zdaje, bawiło je; wreszcie i one też dały mi trochę pieniędzy.

Wszystkie pieniądze oddałam mojej jejmość piastunce, jak ją nazywałam, zapewniając, że będę jej tak samo oddawać wszystko, co dostanę, jak będę „panią". Przez to powiedzenie i w czasie innych rozmów ze mną moja stara opiekunka zaczęła rozumieć, co dla mnie znaczyło być „panią": nie znaczyło to nic innego, jak zarabiać własną pracą na chleb. Wreszcie zapytała mnie, czy też tak to rozumiem?

Przytaknęłam i nalegałam, że to właśnie znaczy być panią, „gdyż — powiedziałam — jest tu taka jedna", i wymieniłam kobietę, która naprawiała koronki i prała koronkowe czepce dam. — Ona — dodałam — jest panią, mówią do niej „madam".

— Biedne dziecko! — rzekła moja dobra, stara piastunka — i ty możesz także stać się taką panią, jest to bowiem osoba złej sławy i ma dwóch czy trzech bękartów.

Nic z tego nie zrozumiałam, ale odparłam: — Z całą pewnością mówią do niej „madam" i ani nie służy, ani nie zajmuje się pracą domową. — I dalej nalegałam, że to jest pani i że chcę być właśnie taką.

Nie omieszkano znów powtórzyć tego tym paniom i bardzo to je ubawiło. Od czasu do czasu młode panie, córki imć pana burmistrza, przychodziły mnie odwiedzić, pytając się, gdzie jest ta „mała pani", co wzbijało mnie bardzo w dumę.

Trwało to dość długo. Burmistrzanki często mnie odwiedzały, przyprowadzając nieraz ze sobą inne osoby, tak że stałam się znana prawie w całym mieście.

Miałam już teraz blisko dziesięć lat i zaczęłam nabierać nieco wyglądu kobiecego, gdyż byłam bardzo poważna, skromna i obyczajna. Często słyszałam, jak panie mówiły, że jestem ładna i że wyrosnę na piękną kobietę: można sobie łatwo wyobrazić, jak mnie to wzbijało w dumę. Duma ta jednak nie miała jeszcze na mnie złego wpływu. Tylko że pieniądze, które często dostawałam, oddawałam mojej starej piastunce, ona zaś będąc porządną kobietą wydawała je uczciwie na moje potrzeby i kupowała mi za nie czepki, bieliznę, rękawiczki i wstążki; byłam więc zawsze ładnie i schludnie odziana. O to zawsze dbałam i gdybym była nawet chodziła w łachmanach, byłyby czyste, gdyż sama byłabym je w wodzie wyprała. Ale, powtarzam, gdy dostawałam pieniądze, moja dobra piastunka wydawała je uczciwie dla mnie i zawsze mówiła paniom, co za nie kupiła. Skutkiem tego dawały mi jeszcze więcej, aż wreszcie zostałam wezwana przez radnych. Myślałam, że mnie chcą oddać na służbę. Byłam już wtedy dobrą pracownicą, a panie były takie poczciwe dla mnie, że było jasne, iż mogę sama się utrzymać, to znaczy, że mogę zarobić tyle, ile moja piastunka wydawała na moje utrzymanie. Powiedziała więc radnym, że jeśli zezwolą, zatrzyma „panią", jak się o mnie wyrażała, bym jej pomagała i uczyła dzieci; co doskonale już robiłam; byłam bowiem bardzo zręczna i umiałam już obchodzić się z igłą mimo mego bardzo młodego wieku.

Lecz to nie był jeszcze koniec dobroci pań z miasta, bo gdy się dowiedziały, że nie żyłam już, jak dotychczas, z dobroczynności publicznej, zaczęły mnie jeszcze więcej obdarzać. W miarę jak stawałam się starsza, przynosiły mi robotę, jak bieliznę do szycia, koronki do naprawiania, czepki do ubierania, i nie tylko mi za to płaciły, ale jeszcze mnie uczyły, jak mam to robić. Byłam więc już naprawdę „panią", tak jak rozumiałam to słowo i jak tego pragnęłam. Bo gdy miałam dwanaście lat, nie tylko sama się ubierałam i płaciłam piastunce za swoje utrzymanie, ale miałam nawet pieniądze kieszonkowe.

Panie ofiarowywały mi często odzież swoją czy też swoich dzieci: pończochy lub spódnice, czasem suknie, czasem to, czasem owo, i tym zarządzała moja piastunka jak rodzona matka: przechowywała dla mnie tę odzież, nakłaniała mnie do jej naprawiania, nicowania, przerabiania, abym jak najlepiej wyglądała, gdyż była to gospodyni jakich mało.

Wreszcie jedna z pań tak mnie polubiła, że chciała mnie zabrać do siebie, bym, jak mówiła, spędziła z jej córkami miesiąc w jej domu.

Ale mimo że było to bardzo zacnie ze strony tej pani, moja dobra, stara piastunka powiedziała jej, że jeżeli nie jest zdecydowana wziąć mnie na stałe i na zawsze, zrobi tym „małej pani" więcej złego niż dobrego. — Tak — rzekła ta dama — to prawda. Wezmę ją więc do domu tylko na tydzień, aby się przekonać, czy się będą zgadzały z moimi córkami i czy mi się będzie podobał jej charakter, potem dopiero coś zadecyduję. Gdyby tymczasem ktoś do niej przyszedł, jak to się zdarza, proszę powiedzieć, żeś ją posłała do mojego domu.

Było to roztropnie obmyślone. Udałam się więc do domu tej pani i byłam tam tak zadowolona z towarzystwa młodych pań, a one z mojego, że trudno mi było stamtąd odejść, a i one niechętnie się ze mną rozstawały.

Niemniej opuściłam ten dom i jeszcze blisko rok mieszkałam u mojej zacnej staruszki. Byłam teraz już bardzo jej pomocna, gdyż miałam prawie czternaście lat i byłam wysoka na swój wiek i wyglądałam niemal na dojrzałą kobietę. Ale tak mi zasmakowało pańskie życie w domu tej pani, że nie czułam się już w swoim dawnym mieszkaniu tak dobrze jak przedtem. Myślałam sobie, że dobrze być panią, gdyż teraz miałam już na to zupełnie inny pogląd niż dawniej. I jak myślałam, że to dobra rzecz być panią, tak też lubiłam przebywać w towarzystwie pań i tęskniłam do tego, żeby tam znowu wrócić.

Gdy miałam około czternastu lat i kilku miesięcy, moja stara piastunka, którą powinnabym raczej nazywać matką, zachorowała i umarła. Znalazłam się wówczas w ciężkiej sytuacji, gdyż nikt nie robi sobie wielkich ceremonii z rodziną biedaka, z chwilą gdy go złożą do grobu. Toteż zaledwie dobra staruszka została pochowana, natychmiast parafialne sieroty, którymi się opiekowała, zostały zabrane przez prowizorów kościelnych, szkołę zwinięto, a dzieciom nie pozostało nic innego, jak tylko czekać w domu, aż zostaną przeniesione w inne miejsce. Wszystko, co pozostało po naszej opiekunce, uprzątnęła natychmiast jej córka, mająca sześcioro czy siedmioro dzieci. Dzieci pożartowały tylko ze mną mówiąc mi, że teraz „mała pani" będzie mogła, jeżeli zechce, stanąć na własnych nogach. Wygnana w szeroki świat, odchodziłam prawie od zmysłów z przerażenia i nie wiedziałam, co z sobą począć. A co gorsza, poczciwa staruszka miała u siebie dwadzieścia dwa szylingi stanowiące majątek „małej pani". Gdy się o nie upomniałam u jej córki, uniosła się najprzód gniewem, potem wyśmiała mnie i powiedziała, że nic o tym nie wie.

Naprawdę jednak rzecz miała się tak, że poczciwa staruszka powiedziała córce o tych pieniądzach i o tym, gdzie są ukryte; parokrotnie wzywała mnie nawet, aby mi je oddać, ale, na nieszczęście, właśnie gdzieś wówczas wyszłam, a po moim powrocie nie była już w stanie powiedzieć mi o tym. Córka jej okazała się potem na tyle uczciwa, że mi te pieniądze zwróciła, choć z początku tak okrutnie ze mnie zażartowała.

Istotnie byłam teraz bardzo biedną panią; tegoż wieczoru miałam być wygnana w szeroki świat. Córka staruszki bowiem zabrała wszystko, a ja nie miałam ani dachu nad głową, ani kawałka chleba, by się posilić. Ale znalazł się ktoś z sąsiadów, kto znając moją sytuację ulitował się nade mną i zawiadomił ową panią, w której domu, jak już o tym przedtem wspominałam, spędziłam tydzień. Natychmiast przysłała po mnie służącą, a z nią przyszły dwie jej córki, choć im tego matka nie kazała. Poszłam z nimi, zabrawszy wszystko, co posiadałam, i bądźcie pewni, że z radością w sercu. Przestrach, jakiego wówczas doznałam, takie zrobił na mnie wrażenie, że nie chciałam już być panią i byłam gotowa zostać służącą i robić wszystko, czego by ode mnie żądano.

Ale choć moja nowa szczodra pani górowała pod wszystkimi względami nad tą dobrą kobietą, u której byłam poprzednio, a przede wszystkim pod względem majątkowym, muszę jednak powiedzieć, że nie dorównywała jej w zacności. Ona również była osobą nadzwyczaj prawą, jednak, chciałabym powtarzać to przy każdej sposobności, pierwsza moja opiekunka, choć biedna, była takiej uczciwości, jak rzadko się zdarza.

Zaledwie, jak to powiedziałam, ta dobra pani zabrała mnie do siebie, pierwsza pani, to jest imć pani burmistrzowa, przysłała swoje dwie córki, aby się mną zaopiekowały; po niej zgłosiła się inna znów rodzina, która zwróciła na mnie uwagę i dawała mi robotę, gdy byłam jeszcze „małą panią", tak że byłam, jak się to mówi, rozrywana; rozgniewało to je niemało, szczególnie panią burmistrzową, że przyjaciółka sprzątnęła mnie jej sprzed nosa, jak się wyrażała, utrzymywała bowiem, że po sprawiedliwości powinnam do niej należeć, bo ona pierwsza zwróciła na mnie uwagę. Ale ta pani, która mnie wzięła do siebie, nie chciała się już ze mną rozstać, a choć byłabym zapewne dobrze traktowana i u innych, nie mogłoby mi nigdzie być lepiej.

Pozostałam więc u niej aż do osiemnastego roku życia i miałam tam wszelką sposobność kształcenia się: ta pani bowiem trzymała w domu nauczycieli, którzy uczyli jej córki tańczyć, mówić po francusku, pisać; innych znów, którzy uczyli je muzyki. Przebywając wciąż w towarzystwie tych dziewcząt, uczyłam się równie prędko jak one i choć nauczyciele nie byli obowiązani mnie kształcić, uczyłam się przez naśladowanie i dociekanie wszystkiego tego, czego one się uczyły dzięki pouczeniom i kierownictwu. Krótko mówiąc, umiałam tańczyć i mówić po francusku równie dobrze jak one, a śpiewać — daleko lepiej od nich, bo miałam ładniejszy głos. Nie poszło mi tak dobrze z grą na harfie i na szpinecie, nie miałam bowiem własnego instrumentu, na którym mogłabym się wprawiać, z ich instrumentów mogłam tylko korzystać, gdy one nie grały, a tego z góry nigdy nie można było przewidzieć. Niemniej umiałam już grać zupełnie znośnie, a gdy młode damy dostały dwa instrumenty, to jest szpinet i harfę, same zaczęły mnie uczyć. Ale tańca nie potrzebowały mnie nawet uczyć, bo w kontredansie byłam im zawsze potrzebna do pary. Z drugiej zaś strony ich gorące pragnienie nauczenia mnie tego, czego się same nauczyły, było równie wielkie jak moja chęć przyjmowania ich nauk.

W ten sposób, jak to już wyżej wzmiankowałam, mogłam korzystać z dobrodziejstw nauki, jak gdybym była równa urodzeniem tym, u których przebywałam; natomiast pod pewnymi względami górowałam nad nimi, choć były moimi paniami: chodziło tu o dary natury, nie do zdobycia kosztem nawet całej ich fortuny. Po pierwsze, byłam niewątpliwie przystojniejsza od nich, po drugie — byłam lepiej zbudowana, a po trzecie — lepiej od nich śpiewałam, to znaczy, że miałam lepszy głos. Mam nadzieję, że mi uwierzycie, iż nie mówię tego z zarozumiałości, była to bowiem opinia wszystkich, którzy znali tę rodzinę.

Przy tym obdarzona byłam próżnością zwykłą u mej płci; mianowicie będąc uważaną istotnie za bardzo przystojną lub, jeśli wolicie, za bardzo piękną, wiedziałam o tym dobrze i miałam sama o sobie równie dobre wyobrażenie jak inni. Szczególną przyjemność sprawiało mi, kiedy o tym w mojej obecności mówiono, co musiało się czasem zdarzyć i dawało mi wiele zadowolenia.

Łatwo mi było opowiedzieć historię mego życia do owej chwili. Panowało wówczas przekonanie, że nie tylko się dostałam do dobrej rodziny, która była powszechnie znana i szanowana z powodu swej cnoty, skromności i zacności, ale że i ja również byłam młodą osobą obdarzoną charakterem rozsądnym, skromnym i cnotliwym. Do tej pory nie miałam też sposobności zaprzątać sobie głowy innymi sprawami ani nie wiedziałam, co to pokusa do złego.

To jednak, z czego byłam zbyt dumna, popchnęło mnie do zguby, a raczej moja próżność stała się tego przyczyną. Pani, w której domu przebywałam, miała dwóch synów, młodych ludzi bardzo obiecujących i dobrego prowadzenia się. Z obydwoma byłam w bardzo dobrych stosunkach i to stało się moim nieszczęściem; każdy z nich jednak postąpił ze mną zupełnie inaczej.

Starszy, wesoły i obyty w świecie młodzieniec, choć lekkomyślność mogła go popchnąć do złego, miał jednak tyle zdrowego rozsądku, że nie chciał zbyt drogo opłacać swych przyjemności. Zaczął zastawiać sidła niebezpieczne dla każdej kobiety, podkreślał mianowicie przy każdej okazji, jaka jestem ładna (jak mówił), jaka miła, jakie mam dobre maniery — i tym podobne rzeczy. Robił to tak przebiegle, jak gdyby umiał zastawiać sidła równie dobrze na kobiety jak na kuropatwy. Mówił wciąż o mnie w mojej nieobecności, ale gdy wiedział, że znajdując się w pobliżu muszę go usłyszeć. Wówczas siostry zwracały mu uwagę przytłumionym głosem: „Ciszej, panie bracie, jest w pokoju obok, może cię usłyszeć".

Przerywał więc i mówił dalej po cichu, jakby nie wiedział był o tym i spostrzegł się teraz dopiero. Potem znów, jak gdyby się zapomniał, zaczynał mówić głośno, a ja, która tak lubiłam to słyszeć, byłam gotowa ciągle go słuchać.

Mając taką przynętę na wędce i znalazłszy z łatwością sposób umieszczenia jej na mojej drodze, rozpoczął grę bardziej otwartą. Pewnego dnia przechodząc obok pokoju swej siostry, gdzie i ja byłam pomagając jej w ubieraniu się, wszedł z wesołą miną: — Jak zdrowie jejmościanki? Czy nie dzwoni czasem w uszach? — Dygnęłam rumieniąc się, ale nic nie odpowiedziałam. — Co to ma znaczyć, panie bracie? — zapytała go siostra.

— Bo na dole przez ostatnie pół godziny mówiliśmy tylko o niej.

— Nie możesz nic złego powiedzieć o niej, więc nie pytam, o czym była mowa — rzekła siostra. — Ależ bynajmniej — odparł — nie mówiliśmy nic złego, przeciwnie, same pochlebne rzeczy i zapewniam cię, że powiedziano wiele dobrego o pannie Betty, a przede wszystkim, że jest najładniejszą dziewczyną w Colchester i, jednym słowem, że w mieście zaczynają już chwalić jej urodę.

— Dziwię się, panie bracie — odparła siostra — bo Betty brak jednej zalety, ale bez niej brak jej wszystkiego. Nie ma teraz popytu na kobiety. Jeżeli dziewczyna jest piękna, dobrze urodzona i dobrze wychowana, jeżeli jest dowcipna, rozsądna, uprzejma i skromna, i jeśli te wszystkie zalety posiada w najwyższym stopniu, a pieniędzy nie ma — jest niczym. Na nic to wszystko, bo teraz jedynie pieniądze zdobią kobiety; mężczyźni bowiem mają głos decydujący w tej sprawie.

Młodszy jej brat, który był przy tym obecny, zawołał: — Poczekaj, siostrzyczko, nie śpiesz się tak, ja bowiem stanowię wyjątek od tej reguły. Zapewniam cię, że o ile spotkam kobietę tak doskonałą, jak ją opisujesz, nie będę się troszczył o pieniądze.

— Tak — odpowiedziała mu siostra — ale będziesz uważał, żeby się nie zadurzyć w takiej, która ich nie ma.

— Tego nie można wiedzieć — rzekł brat.

— Ale czemu, pani siostro — odezwał się starszy brat — tak się oburzasz na mężczyzn, że celem ich jest majątek? Wszak czego jak czego, ale pieniędzy ci nie brak.

— Doskonale cię zrozumiałam, panie bracie — odparła ostro młoda dama — chciałeś powiedzieć, że mam pieniądze, ale brak mi urody; w teraźniejszych czasach fortuna może się obejść bez piękności, więc mam przewagę nad rywalkami.

— Tak — odparł młodszy brat — ale twoje rywalki, jak je nazywasz, mogą ci dorównać: bywa bowiem, że piękność mimo braku pieniędzy zdobędzie męża, a gdy się zdarzy, że służąca jest ładniejsza od pani, to nieraz umie to wykorzystać i wcześniej od niej jeździ powozem.

Pomyślałam, że czas, abym się wycofała i pozostawiła ich samych, i tak zrobiłam, ale nie oddalałam się zbytnio, aby móc słyszeć wszystko, co mówią; usłyszałam wówczas o sobie mnóstwo przyjemnych rzeczy, co wznieciło moją próżność, ale jednocześnie, jak się wkrótce miałam przekonać, nie poprawiło mojej sytuacji w rodzinie. Siostra i młodszy brat poróżnili się między sobą, a gdy on z mojego powodu powiedział jej parę przykrych słów, poznałam po jej późniejszym postępowaniu względem mnie, że mi to wzięła za złe. Było to z jej strony wielką niesprawiedliwością, nie miałam bowiem żadnych zamiarów względem jej młodszego brata, o co ona mnie podejrzewała. Natomiast starszy brat, we właściwy mu wyniosły i niedbały sposób, powiedział jak gdyby żartem wiele rzeczy, którym w mym szaleństwie uwierzyłam, i łudziłam się nadzieją co do zamiarów, o których powinnam była wiedzieć, że ich nigdy nie miał i może nawet nigdy mu one na myśl nie przychodziły.

Pewnego dnia zdarzyło się, że wbiegł na górę, jak to często czynił, do pokoju, gdzie jego siostry siadywały z robotą, i zanim wszedł, wołał na nie wedle swego zwyczaju; ja, będąc sama w pokoju, podeszłam do drzwi mówiąc: — Pań tutaj nie ma, zeszły na dół, do ogrodu. — Gdy stanęłam przy drzwiach, aby to powiedzieć, on znalazł się przy mnie i objął mnie ramionami jakby wypadkiem, mówiąc: — Och, panno Betty, to waćpanna tutaj? Tym lepiej, bo właściwie wolę porozmawiać z waćpanną niźli z nimi — i trzymając mnie w objęciach pocałował mnie parę razy.

Chciałam mu umknąć i wyrywałam się, niezbyt silnie co prawda, ale on trzymał mnie mocno i wciąż całował aż do utraty tchu, wreszcie usiadł mówiąc: — Betty droga, zakochałem się w tobie.

Muszę wyznać, że słowa jego wzburzyły mi krew; myśli moje i uczucia zawirowały i doprowadziły mnie do zmieszania, które on z łatwością wyczytał z mej twarzy. Parokrotnie potem powtórzył jeszcze, że jest we mnie zakochany, a serce moje głośno i wyraźnie odpowiadało, że bardzo mi się to podoba; co więcej, ilekroć powiedział: „Kocham cię", rumieńce moje jasno mówiły: „Oby tak było, panie".

Niemniej tym razem nic więcej się nie stało, co było dość niespodziewane; po jego odejściu szybko przyszłam do siebie. Byłby pobył dłużej ze mną, ale wyjrzawszy przez okno zobaczył siostry wracające z ogrodu, pożegnał się więc ze mną i znów mnie pocałował, zapewniając przy tym, że wszystko to traktuje poważnie i że wkrótce dowiem się czegoś więcej od niego. Potem odszedł zostawiając mnie niezmiernie zadowoloną, choć zdziwioną. I wszystko byłoby w porządku, gdyby nie jedna fatalna pomyłka: panna Betty brała to poważnie, czego nie można było powiedzieć o młodym człowieku.

Odtąd niezwykłe myśli zaprzątały mi głowę i,  prawdę powiedziawszy, nie byłam już sobą. Nie wiedziałam, jak mam się zachować, i wzbiłam się w niepomierną dumę usłyszawszy od takiego pana, że się we mnie zakochał i że jestem urocza. Przewróciło mi to zupełnie w głowie, a nie mając żadnego pojęcia o ówczesnym zepsuciu, nie myślałam ani o swojej obronie, ani o swojej cnocie, i gdyby mój młody pan za pierwszym naszym spotkaniem miał ochotę zachować się swobodniej, byłabym się zgodziła na wszystko, czego by tylko zapragnął. Ale on się nie zorientował, jaką miał przewagę, co mnie tym razem ocaliło.

Wkrótce po tym ataku znalazł znów sposobność przyłapania mnie, i to w takich samych niemal okolicznościach: tym razem jednak był w tym z jego strony pewien plan, chociaż nie z mojej. Było tak: panienki wyjechały z matką na wizytę, brat jego był w mieście, a ojciec od tygodnia bawił w Londynie. Śledził mnie i wiedział doskonale, gdzie mnie szukać, choć ja nie wiedziałam nawet, że jest w domu. Wszedł szybko po schodach i, ujrzawszy mnie w pokoju przy robocie, zbliżył się prosto do mnie i tak jak za poprzednim razem zaczął od tego, że mnie wziął w ramiona i całował prawie przez kwadrans bez przerwy.

Byłam w pokoju młodszej z sióstr, a że nikogo nie było w domu prócz służących na dole, z tego powodu stał się może jeszcze bardziej natarczywy i, krótko mówiąc, zabierał się do mnie na dobre. Możliwe, że uważał mnie za zbyt ustępliwą, bo Bóg jeden wie, jak mało mu się opierałam, póki trzymał mnie tylko w ramionach i całował; zanadto mi się to podobało, abym miała mu się sprzeciwiać. Zmęczyło nas jednak to zajęcie, więc siedliśmy i rozmawiali przez dobrą chwilę. Mówił mi, że jest mną  zachwycony i że nie zaznał spokoju ni we dnie, ni w nocy, póki mi nie wyznał swej miłości, a jeśli ja go pokocham i uszczęśliwię, uratuję mu życie — i wiele innych pięknych słówek. Wtedy też mało się odzywałam, ale jednak zdradziłam się ze swoją naiwnością i dowiodłam, że nie wiem, o co mu chodzi.

Potem chodził po pokoju wziąwszy mnie  za rękę, lecz niebawem korzystając z jakiejś sposobności przewrócił mnie na łóżko i zaczął gwałtownie całować; trzeba mu jednak przyznać, że nie zachował się brutalnie, tylko długo mnie całował. Potem zdało mu się, że usłyszał kogoś wchodzącego po schodach, więc wstał z łóżka i mnie też podniósł. Mówił przy tym wiele o swej miłości do mnie, ale zapewniał, że jest to uczciwe uczucie i że nie chce mej krzywdy, przy czym wsunął mi w rękę pięć gwinei i zeszedł na dół.

Pieniądze te bardziej mnie zmieszały niż przedtem jego miłość i tak byłam tym podniecona, że nie wiedziałam, gdzie się znajduję. Rozwodzę się nad tym tak obszernie, bo jeśliby moją opowieść przeczytały młode i niewinne istoty, chciałabym, by się z niej dowiedziały, jak złe są skutki przedwczesnego dobrego mniemania o swej urodzie. Jeśli młoda niewiasta uważa się za ładną, nie będzie wątpiła o szczerości mężczyzny, który ją zapewnia, że się w niej zakochał; wierząc bowiem, że urok jej zdołał go usidlić, musi też uważać wynikające stąd skutki za rzecz naturalną.

Ale próżność moja nie tylko była podniecona, lecz też rozgorzały uczucia tego młodzieńca względem mnie i mniej więcej w pół godziny potem powrócił znów na górę, jak gdyby zdając sobie sprawę z tego, że nie wykorzystał nadarzającej się sposobności. I znów tak jak przedtem zaczął się do mnie zabierać, tylko tym razem wstęp był krótszy.

Wszedłszy do pokoju przede wszystkim odwrócił się i zamknął za sobą drzwi. — Zdawało mi się przedtem — rzekł — że ktoś wchodzi na górę, ale się pomyliłem; niemniej — dodał — gdy mnie zastaną w pokoju z waćpanną, nie złapią mnie na całowaniu się z tobą. — Odpowiedziałam mu, że nie wiem, kto by mógł wejść na górę, gdyż nie zdaje mi się, by ktoś był w domu poza kucharką i drugą służącą, a one nigdy tu nie wchodzą. — Dobrze, kochanie — rzekł — ale zawsze lepiej się zabezpieczyć.— Usiadł i zaczęliśmy rozmawiać. A gdy ja niewiele się odzywałam będąc jeszcze podniecona jego pierwszymi odwiedzinami, on zaczął do mnie mówić, jakby mi wyjmując słowa z ust: mówił mi, jak gorąco mnie kocha, ale choć nie może jeszcze o tym wspominać, póki nie obejmie swego majątku, zdecydowany jest zapewnić szczęście nam obojgu, to znaczy ożenić się ze mną. Dodawał mnóstwo innych miłych słówek, których celu ja, naiwna biedaczka, nie pojmowałam, lecz zachowywałam się tak, jak gdyby istniała tylko miłość prowadząca do małżeństwa. Gdyby był wspomniał o czymś innym, nie byłabym miała ani możności, ani siły mu odmówić; ale nie doszliśmy jeszcze do tego.

Siedzieliśmy jednak niedługo, wstał bowiem i, pokrywając mnie pocałunkami aż do utraty tchu, rzucił mnie na łóżko. Lecz tym razem byliśmy już oboje bardzo podnieceni, posunął się więc dalej, niż mi przyzwoitość pozwala wyznać. W owej chwili nie byłabym w stanie odmówić mu, gdyby był nawet zażądał więcej.

Niemniej, choć tyle sobie pozwalał ze mną, nie osiągnął jeszcze tego, co nazywamy ostatecznym celem i o co, trzeba mu to przyznać, wcale nie zabiegał. Wyrzeczenie to uważał potem za usprawiedliwienie wszystkiego tego, na co sobie później ze mną pozwalał. Po czym pozostał ze mną jeszcze przez chwilę i, wsunąwszy mi w rękę nieomal pełną garść złota, wyszedł, zapewniając mnie po tysiąc razy o swej miłości do mnie i o tym, że mnie kocha bardziej niż wszystkie kobiety w świecie.

Nie było w tym nic dziwnego, że zaczęłam się teraz zastanawiać, ale niestety nie były to głębokie rozważania. Miałam niewyczerpane zasoby próżności i dumy, a bardzo małe zapasy cnoty. Chwilami istotnie rozmyślałam nad tym, do czego dąży mój młody pan, ale myśli moje zajęte były tylko słodkimi słówkami i złotem. Nie uważałam za rzecz ważną, czy ma zamiar mnie poślubić, czy nie, ani mi nie przychodziło na myśl stawiać mu jakichś warunków, dopiero on wreszcie zrobił mi pewnego rodzaju określoną propozycję, jak się za chwilę dowiecie.

W ten sposób bez zastanowienia się dążyłam do zguby i jestem ostrzeżeniem dla tych dziewcząt, u których próżność bierze górę nad cnotą. Nigdy jeszcze nie widziano takiej głupoty z obydwóch stron. Gdybym była postępowała jak przystało i gdybym się była opierała, jak tego wymagała cnota i honor niewieści, młodzieniec ten byłby bądź zaniechał swoich ataków nie widząc możności doprowadzenia swych zamiarów do skutku, bądź też byłby zaproponował uczciwie małżeństwo. W tym wypadku, gdyby nawet go ktoś potępił, mnie nikt nie mógłby nic zarzucić. Krótko mówiąc, gdyby mnie był dobrze znał i wiedział, jak łatwo mu było uzyskać tę drobnostkę, która była jego celem, nie byłby dłużej łamał sobie głowy, tylko ofiarowałby mi cztery lub pięć gwinei i następnym razem przyszedłszy do mnie dzieliłby ze mną łoże. A ja gdybym była znała jego myśli i wiedziała, jak się obawia, że trudno mnie będzie zdobyć, byłabym mogła mu postawić swoje warunki i uzyskałabym jeśli nie zgodę na natychmiastowy ślub, to przynajmniej utrzymanie aż do zawarcia małżeństwa, i byłabym doprowadziła do tego, czego pragnęłam. Był już bowiem wówczas bardzo bogaty, nie licząc tego, co miał odziedziczyć w przyszłości. Ale postępowałam zupełnie, jakbym wyrzekła się moich zamiarów, myśląc tylko o swojej urodzie i o miłości takiego pana. Natomiast co do pieniędzy wpatrywałam się w nie całymi godzinami, po tysiąc razy dziennie przerachowując swoje gwineje. Nie było jeszcze na świecie tak próżnego i nieszczęśliwego stworzenia, które by było tak pochłonięte każdym szczegółem tej przygody, nie zastanawiając się nad tym, co je czeka, ani przeczuwając, jak blisko, u proga, czai się nieszczęście. Przeciwnie, wydaje mi się, jakbym raczej pragnęła tej zguby, niżbym się starała jej uniknąć.

Jednocześnie byłam na tyle przebiegła, że nie dawałam nikomu w rodzinie powodów do podejrzeń czy myśli, iż mam jakiekolwiek stosunki z tym młodzieńcem. Nigdy prawie przy świadkach nie patrzyłam na niego ani mu nie odpowiadałam, gdy ktoś był w pobliżu. Pomimo to miewaliśmy od czasu do czasu krótkie schadzki, podczas których zamienialiśmy parę słów lub czasem pocałunek, ale nie było okazji do zamierzonych przez niego nieprawości, szczególniej, że dążył do nich drogą bardziej okólną, niżby tego potrzebował, gdyby był znał moje myśli; wyobrażając sobie, że sprawa przedstawia duże trudności, czynił ją naprawdę trudną.

Ale diabeł jest niezmordowanym kusicielem, nie omieszka więc nigdy podsunąć okazji do złego, na które namawia. Pewnego wieczora, kiedy byliśmy z moim młodzieńcem i z jego dwiema młodszymi siostrami w ogrodzie, gdzie zabawialiśmy się wesoło i niewinnie, znalazł on sposobność wsunąć mi do ręki liścik, w którym mi donosił, że następnego dnia poprosi mnie przy wszystkich, abym poszła do miasta załatwić pewną sprawę , i że po drodze spotkam się z nim.

Przeto po obiedzie, w obecności wszystkich swych sióstr, zwrócił się do mnie z powagą: — Muszę waćpannę poprosić o coś. — O co chodzi? — spytała go druga z sióstr. — Pani siostro — rzekł bardzo poważnie — jeśli panna Berty jest ci dziś potrzebna, może to załatwić każdego innego dnia. — Ależ naturalnie — zapewniły go siostry — mogą się doskonale obejść beze mnie, a pierwsza przeprosiła za pytanie, które postawiła machinalnie, bez żadnej głębszej myśli. — Tylko, panie bracie — rzekła najstarsza z nich — musisz wytłumaczyć Betty, o co ci chodzi. Jeżeli jest to sprawa prywatna, której nie chciałbyś, abyśmy usłyszały, to możesz Betty wywołać. Jest tu właśnie. — Co też ty sobie wyobrażasz, pani siostro — rzekł z powagą młodzieniec — chciałem tylko, aby poszła na High Street (i tu wyciągnął z kieszeni kołnierz) do takiego a takiego sklepu... zaczął opowiadać długą historię o dwóch pięknych chustkach na szyję, o których cenę się już pytał, i poprosił mnie, abym mu do kołnierza, który mi pokazał, dokupiła chustkę na szyję, a gdyby nie chcieli sprzedać tamtych chustek za ofiarowaną przez niego cenę, mam im dodać jeszcze szylinga, ale nie bez targów; potem powierzył mi różne inne sprawy oraz wiele drobiazgów do załatwienia, tak abym na pewno musiała długo zabawić w mieście.

Gdy mi już wydał te polecenia, opowiedział siostrom obszernie o wizycie, którą miał złożyć znaj ornej rodzinie, gdzie prócz niego miał być jakiś dżentelmen, i o tym, jak tam będzie wesoło, po czym bardzo oficjalnie zaproponował im, aby się z nim tam udały; one jednak równie oficjalnie wytłumaczyły się, że jak się dowiedziały, pewne znajome towarzystwo wybiera się do nich tegoż popołudnia; nawiasem mówiąc, odwiedziny te były przez niego w tym celu zorganizowane.

Zaledwie skończył tę rozmowę z siostrami i wydał mi ostatnie polecenia, wszedł jego służący i oznajmił mu, że kocz pana W. H. zatrzymał się przed domem. Młodzieniec zbiegł więc na dół i zaraz powrócił na górę, mówiąc głośno: — Niestety, cała moja zabawa popsuta! Pan W. przysłał po mnie swój kocz i pragnie porozmawiać ze mną o ważnych sprawach. — Okazało się, że owego pana W., dżentelmena mieszkającego o trzy mile od miasta, poprzedniego dnia ów młodzieniec prosił o pożyczenie pojazdu dla pewnego specjalnego celu i umówił się z nim, że kocz przyjedzie po niego o godzinie trzeciej, co też istotnie się stało.

Zawołał więc zaraz, żeby mu podano najlepszą perukę, kapelusz i szpadę, rozkazał służącemu, by poszedł do tamtych znajomych go wytłumaczyć — trzeba dodać, że w ten sposób pozbył się swego służącego — i zamierzał zejść na dół, aby wsiąść do pojazdu. Odchodząc zatrzymał się na chwilę i mówiąc coś z wielką powagą o swoich interesach zdołał szepnąć mi cicho:—Wyjdź, kochana, jak tylko będziesz mogła. — Nie rzekłam mu nic, tylko dygnęłam, jakby w odpowiedzi na to, co głośno powiedział. W kwadrans potem wyszłam także; zostałam w tej samej sukni, tylko w kieszeni miałam czepek, maskę, wachlarz i parę rękawiczek, nie wzbudziłam więc w domu żadnych podejrzeń. Czekał mnie w koczu w bocznej uliczce, którędy wiedział, że będę musiała przejść. Powiedział stangretowi, dokąd ma jechać: była to miejscowość zwana Mile End, gdzie mieszkał oddany mu człowiek. Znalazłszy się tam mieliśmy możność grzeszyć, ile tylko chcieliśmy.

Gdyśmy byli razem, zaczął przemawiać do mnie bardzo poważnie, mówiąc, że nie przywiózł mnie tam, by mnie skrzywdzić, że miłość jego nie pozwala mu okłamywać mnie, że jest zdecydowany ożenić się ze mną, gdy tylko obejmie majątek, a tymczasem, jeśli przychylę się do jego próśb, hojnie będzie łożył na moje utrzymanie. Po tysiąc razy zapewniał mnie o swojej szczerości i przywiązaniu, obiecywał, że mnie nigdy nie opuści. Muszę tu zaznaczyć, że ta wstępna przemowa była znacznie dłuższa, niż wymagała tego konieczność. A gdy nalegał, bym mu odpowiedziała, rzekłam, że nie mam powodu wątpić w szczerość jego uczuć po tylu zapewnieniach, ale... i tu przerwałam, jakbym chciała, żeby się reszty domyślił. — Ale co?

moja droga — rzekł. — Domyślam się, o co ci chodzi: co się stanie, jeżeli zajdziesz w ciążę? Czy nie to? W takim wypadku — ciągnął dalej — będę opiekował się tobą i dzieckiem i będę łożył na wasze utrzymanie. Abyś nie myślała, że żartuję, masz tu zadatek — i mówiąc to wyciągnął jedwabną sakiewkę, w której było sto gwinei, i dał mi ją mówiąc: — Będę ci dawał taką sumę co roku, dopóki się z tobą nie ożenię. — Na widok sakiewki, a także pod wpływem jego gorącego wyznania zaczęłam blednąc i czerwienić się na przemiany i nie mogłam przemówić ani słowa, co z łatwością zauważył. Schowawszy sakiewkę na piersi, nie opierałam mu się dłużej, ale pozwoliłam mu na wszystko, czego chciał i ile tylko chciał. W ten sposób doprowadziłam się od razu do zguby, od tej chwili bowiem, kiedy porzuciłam skromność i cnotę, nie pozostało mi nic, co by miało wartość i mogło mi zapewnić błogosławieństwo Boże i ludzką pomoc.

Ale nie na tym koniec. Wróciłam do miasta, gdzie załatwiłam sprawy, które mi powierzył w obecności osób trzecich, i znalazłam się w domu, zanim ktokolwiek zauważył moją długą nieobecność. Mój młodzieniec natomiast wrócił, jak mi to zapowiedział, dopiero późno w nocy; nie wzbudziliśmy więc, ani on, ani ja, żadnego podejrzenia w rodzinie.

Mieliśmy potem nieraz sposobność do powtarzania naszych występnych schadzek — głównie on je obmyślał — szczególnie w domu, gdy jego matka i siostry wyjeżdżały w odwiedziny; pilnował takich okazji, aby nie pominąć żadnej z nich. Wiedząc z góry, kiedy wyjadą, nie zaniedbywał wtedy żadnej sposobności zaskoczenia mnie samej i w bezpiecznym miejscu. Przez blisko pół roku korzystaliśmy tak z występnych rozkoszy i w dodatku, co najbardziej mnie cieszyło, nie zaszłam w ciążę.

Ale zanim minęło to półrocze, jego młodszy brat, o którym wspomniałam na początku tego opowiadania, zaczął się do mnie umizgać. Pewnego wieczoru zastawszy mnie samą w ogrodzie zaczął tę samą historię ze mną, ale wyznając mi uczciwie swą miłość. Jednym słowem, przyzwoicie i uczciwie oświadczył się o moją rękę, nie czyniąc mi żadnych innych propozycji.

Zmieszało mnie to bardzo, znalazłam się bowiem w sytuacji, jaka się jeszcze nie zdarzyła, a przynajmniej o jakiej jeszcze nigdy nie słyszałam. Stanowczo odtrąciłam jego oświadczyny broniąc się różnymi argumentami. Przedstawiłam mu, jak nierównego byliśmy stanu, jak będę traktowana w jego rodzinie, jaka to byłaby niewdzięczność względem jego zacnych rodziców, którzy mnie, wówczas gdy byłam w ciężkim położeniu, przygarnęli do siebie z tak szlachetnych pobudek. Jednym słowem, powiedziałam mu wszystko, co mogłam tylko wymyślić, aby mu wyperswadować jego zamiary, z wyjątkiem tylko prawdy, która by była niewątpliwie położyła kres temu wszystkiemu, ale o której nie wolno mi było wspomnieć.

Wówczas stało się coś, czego się zaiste nie spodziewałam i co mi sprawiło wiele kłopotu. Młodzieniec ów, będąc sam szczery i uczciwy, chciał postępować ze mną w taki właśnie sposób, a mając czyste sumienie, nie był tak ostrożny jak jego brat i nie krył się w domu ze swoją skłonnością do panny Betty. I choć nie zdradził się, że mówił ze mną o tym, jednak powiedział dosyć, by siostry domyśliły się, że mnie kocha, a matka zauważyła to także. Mnie nie zrobiły żadnej uwagi, tylko jemu, ale odczułam natychmiast, że ich stosunek do mnie się zmienił, tak jak jeszcze nigdy.

Widziałam nadciągającą chmurę, ale nie przewidziałam burzy. Łatwo było zauważyć, jak to już nadmieniłam, że ich stosunek do mnie zmienia się i pogarsza z dnia na dzień, aż wreszcie dowiedziałam się przez służbę, że wkrótce zażądają, abym się wyniosła z domu.

Mając zapewnione utrzymanie z innego źródła, nie przeraziłam się tą wiadomością, szczególnie, że miałam powody przypuszczać, iż lada dzień mogę zajść w ciążę i wtedy będę zmuszona opuścić dom nie roszcząc sobie żadnych pretensji.

Po pewnym czasie młodszy z braci skorzystał z jakiejś sposobności, aby mnie powiadomić, że rodzina dowiedziała się o jego uczuciu dla mnie. Nie podejrzewał, jak mówił, że ja się z tym zdradziłam, gdyż wiedział doskonale, jaką drogą wiadomość ta się rozeszła. Zdradziła go szczerość, jak mi wyznał, nie taił bowiem tak, jak powinien był, swej skłonności do mnie, a to z powodu swego postanowienia, że o ile go zechcę, to on im otwarcie wyzna swoją miłość i swój zamiar poślubienia mnie. Wprawdzie może rodzice będą niezadowoleni i dadzą mi to odczuć, ale on może już zarobić na życie mając skończone prawo. Nie potrzebuję się niczego obawiać, bo mi zapewni utrzymanie, jakiego tylko mogę pragnąć. Jednym słowem, wierząc, że nie zrobi mi wstydu, sam mnie zapewnia, że nie będzie się mnie wstydził. Pogardzałby sobą, gdyby mnie, którą pragnie mieć za żonę, wziął sobie teraz za kochankę. Niechaj mu więc oddam swoją rękę, a resztę on już bierze na swoją odpowiedzialność.

Znalazłam się więc w okropnej sytuacji i szczerze żałowałam, że sobie tak swobodnie, postępowałam ze starszym jego bratem; nie były to bynajmniej wyrzuty sumienia, lecz żałowałam szczęścia, które mogło być moim udziałem, a które stało się już niemożliwe, bo choć, jak już wspomniałam, nie potrzebowałam zwalczać skrupułów, nie mogłam jednak dopuścić myśli, bym mogła być kochanką jednego brata, a żoną drugiego. Wtedy uprzytomniłam sobie, że starszy brat obiecywał się ze mną ożenić, gdy obejmie majątek, i przypomniałam sobie, o czym dawniej często myślałam, że nie wspomniał już ani słowem o ożenku, odkąd stałam się jego kochanką. Ale dotychczas, choć często o tym myślałam, nie kłopotałam się tym wcale, gdyż jego przywiązanie do mnie nie zdawało się zmniejszać tak samo jak jego hojność, choć był na tyle ostrożny, że wyraził życzenie, abym z pieniędzy tych nie wydała ani grosza na stroje ani nie robiła żadnych niezwykłych wydatków, gdyż wzbudziłoby to zazdrość w rodzinie; każdy bowiem wiedział, że nie mogłam dojść do tego zwykłym sposobem, tylko drogą jakiejś osobistej przyjaźni, co by od razu wzbudziło podejrzenia.

Znalazłam się więc w okropnym kłopocie i nie wiedziałam naprawdę, co mam począć. Największa trudność była w tym, że młodszy brat nie tylko mi nadskakiwał, ale się z tym wcale nie krył. Przychodził do pokoju matki czy sióstr, siadał i mówił mnóstwo miłych rzeczy o mnie i do mnie, nawet w ich obecności. Stało się to tak widoczne, że cały dom o tym mówił; matka jego ganiła to bardzo i stosunek rodziny do mnie zupełnie się zmienił. Krótko mówiąc, matka dała do zrozumienia, że ma zamiar usunąć mnie z rodziny, co znaczyło po prostu, że mnie wyrzuci za drzwi. Wiedziałam, że się to nie mogło ukryć przed starszym bratem; mógł tylko nie przypuszczać, tak jak nikt zresztą tego nie przypuszczał, iż młodszy brat mi się oświadczył. Widząc jasno, że się na tym nie skończy, uważałam za rzecz konieczną, żebyśmy o tym z sobą pomówili, nie wiedziałam tylko, kto powinien zacząć, to jest, czy ja mam z tym wystąpić, czy też czekać, aż on się odezwie.

Zastanowiwszy się poważnie, bo dopiero teraz zaczęłam się zastanawiać bardzo poważnie, powtarzam więc, zastanowiwszy się poważnie, postanowiłam pierwsza pomówić z nim o tym. Wkrótce miałam po temu sposobność: gdy nazajutrz młodszy brat wyjechał do Londynu dla załatwienia pewnych spraw, a reszta rodziny udała się z wizytą, tak jak to już bywało często, młodzieniec ów wedle swego zwyczaju przyszedł spędzić godzinkę czy dwie z panną Betty.

Kiedy przyszedł i posiedział ze mną chwilę, z łatwością spostrzegł zmianę w moim zachowaniu: zauważył, że nie jestem taka swobodna i wesoła jak zwykle, a w szczególności, że płakałam. Szybko zdał sobie z tego sprawę i zapytał mnie z dobrocią, co mi się stało i czy mam jakieś zmartwienie? Gdyby to było możliwe, byłabym chętnie odłożyła tę rozmowę, ale nie można już było ukrywać tej sprawy. Toteż po niemałych z jego strony wysiłkach, by wydobyć ze mnie to, co usilnie pragnęłam mu wyjawić, powiedziałam, że w istocie jest coś, co mnie martwi, coś, czego nie mogę ukryć przed nim, ale też nie wiem, jak mam wyjawić. Chodzi tu o coś, co nie tylko mnie zdziwiło, ale wprawiło mnie w wielkie zakłopotanie, i nie wiem, co pocznę, jeśli on mi nie poradzi. Odpowiedział mi na to z wielką czułością, żebym się nie martwiła, cokolwiek by to było, bo on mnie obroni przed całym światem.

Zaczęłam więc z daleka, wyznając mu swoje obawy, iż moje panie zostały w jakiś tajemniczy sposób poinformowane o naszym związku, łatwo bowiem można zauważyć, że ich postępowanie względem mnie od pewnego czasu bardzo się zmieniło, a teraz doszło już do tego, że często robią mi zarzuty, a czasem nawet dochodzi między nami do kłótni, choć nie daję im do tego żadnego powodu; dawniej sypiałam zawsze ze starszą córką, ostatnio kazano mi spać samej albo z jedną ze służących. Kilkakrotnie zdarzyło mi się usłyszeć, jak bardzo źle się o mnie wyrażają; wszystko to potwierdziły słowa jednej ze służących, która mi opowiedziała, co słyszała, że mają mnie odprawić, dalszy bowiem mój pobyt w ich domu zagraża spokojowi całej rodziny.

Usłyszawszy te słowa uśmiechnął się, a ja go spytałam, jak może tak lekko to traktować, wiedząc, że gdyby nasz stosunek został wykryty, byłabym zgubiona na zawsze, a jego dotknęłoby to także, choć nie pogrążyłoby go w tym stopniu co mnie. Zaczęłam mu robić wymówki, że jest taki sam jak wszyscy mężczyźni: kiedy reputacja i honor kobiety zależne są od nich, jest to dla nich igraszką, a w każdym razie nie liczą się z tym i zgubę kobiet, które posiedli, traktują jako sprawę bez znaczenia.

Widząc, że mówię o tym z żarem i powagą, zmienił natychmiast swój ton. Powiedział mi, jak mu przykro, że tak się na niego zapatruję; że nigdy nie dał mi do tego powodu, lecz przeciwnie, dbał o moją reputację jak o swoją własną; że pewien jest, iż nasze stostunki były tak zręcznie upozorowane, iż nikt z rodziny nie mógł powziąć najmniejszych podejrzeń; że jeśli się uśmiechnął w odpowiedzi na moje wynurzenia, to stało się na skutek otrzymanej ostatnio przez niego wiadomości, która go upewniła, że nasz stosunek nie tylko nie jest nikomu znany, ale nikt się go nawet nie domyśla. I gdyby mi powiedział, jakie miał powody, by lekko traktować tę sprawę, uśmiechnęłabym się podobnie jak on, nie wątpi bowiem, że uspokoiłoby to mnie zupełnie.

— W tym jest tajemnica, której nie mogę zrozumieć — rzekłam — bo jakżeby mógł mnie uspokoić zamiar wyrzucenia mnie za drzwi? Jeśli nasz związek nie został wykryty, nie wiem, jaki inny mój postępek mógł tak wpłynąć na stosunek całej rodziny do mnie i dlaczego traktują mnie teraz w ten sposób, gdy dawniej odnosili się do mnie z taką serdecznością, jak gdybym była ich rodzonym dzieckiem.

— Tak, dziecko — odparł — istotnie zmienili się względem ciebie, ale nie mają najlżejszych podejrzeń, jak się sprawa naprawdę przedstawia; a jak są dalecy od prawdy, dowodzi to, że podejrzewają mojego brata, Robina. Jednym słowem, myślą, że on się w tobie kocha, gdyż ten wariat sam im to podsunął: ciągle żarty sobie stroi i robi z siebie głupca. Przyznam się, iż uważam to za błąd z jego strony; powinien przecież zrozumieć, że to budzi w nich niepokój i niechęć do ciebie. Ale zarazem uspokaja mnie to, bo widzę w tym dowód, że mnie nie podejrzewają; myślę, że to i ciebie uspokoi.

— Z pewnego punktu widzenia istotnie tak jest — odparłam — ale to nie rozwiązuje mojej sprawy ani nie jest największym moim zmartwieniem, choć i tym się trapiłam. — A więc o co ci chodzi? — zapytał, na co ja się rozpłakałam i nie mogłam mu odpowiedzieć. Starał się mnie uspokoić jak tylko mógł i w końcu zaczął bardzo nalegać, abym mu się przyznała, o co mi chodzi. Powiedziałam mu wreszcie, że powinnam mu to wyznać, gdyż ma poniekąd prawo wiedzieć o tym. Ponadto chciałabym, aby mi poradził, gdyż nie wiem, na co się mam zdecydować; po czym wyznałam mu wszystko. Powiedziałam, jak nieostrożnie postąpił jego brat zdradzając się przed całym światem; gdyby bowiem, jak powinien był, ukrywał się z tym, byłabym mogła go odepchnąć nie podając powodów, a on byłby w porę przestał się do mnie umizgać. Ale on był na tyle zarozumiały, że po pierwsze liczył na to, iż go nie odrzucę, a po wtóre, z całą swobodą oznajmił rodzinie, że postanowił mnie zdobyć.

Opowiedziałam mu dalej, jak się jego bratu opierałam i jak szczere i szlachetne były jego zamiary. — Ale — dodałam — moja sytuacja będzie teraz znacznie gorsza; bo jeśli mają mi za złe, że on się o mnie ubiega, jakąż dopiero będą mieli pretensję, gdy się dowiedzą, że go odrzuciłam! Powiedzą zaraz, że jest w tym coś podejrzanego, że pewnie już jestem komuś innemu poślubiona, gdyż inaczej nie wyrzekałabym się małżeństwa z osobą o tyle wyżej ode mnie sytuowaną.

Wywody te bardzo go zdziwiły. Powiedział mi, że istotnie trudna to dla mnie sprawa do rozwiązania i że nie wie, jak mam z tego wybrnąć, ale że się nad tym zastanowi i za następnym naszym spotkaniem powie mi, do jakiego rezultatu doszedł; tymczasem jednak nie mam ani przyjąć oświadczyn jego brata, ani ich odrzucić, tylko starać się przez pewien czas jeszcze trzymać go w zawieszeniu.

Wzdrygnęłam się usłyszawszy, że nie mam dać decydującej odpowiedzi bratu. Odpowiedziałam, że sam wie doskonale, iż nie mogę przyjąć tych oświadczyn, gdyż to on zobowiązał się ożenić się ze mną, więc ja już nie rozporządzam sobą. Przecież sam wciąż powtarzał mi, iż jestem jego żoną, więc i ja uważam się za nią, jakby ceremonia ślubu już się odbyła. Z własnych jego ust bowiem słyszałam zachętę, by się uważać za jego małżonkę.

— Ależ, moja droga — rzekł — nie przejmuj się tym teraz. Choć w rzeczywistości nie jestem ci poślubiony, niemniej jednak będę dla ciebie niczym najlepszy mąż. Nie kłopocz się tymi wszystkimi sprawami teraz, lecz pozwól mi patrzeć dalej w przyszłość, a będę ci mógł coś więcej powiedzieć za następnym naszym spotkaniem.

Uspokoił mnie tym, o ile mógł, ale zauważyłam, że jest bardzo zamyślony, choć był dla mnie bardzo czuły, pocałował mnie co najmniej tysiąc razy, dał mi też nieco pieniędzy, lecz choć byliśmy ze dwie godziny razem, nie zaproponował mi nic więcej, co mnie wówczas bardzo zdziwiło, gdyż zazwyczaj inaczej bywało, a sposobność ku temu była dobra.

Brat jego powrócił z Londynu dopiero po sześciu czy siedmiu dniach i jeszcze ze dwa dni minęło, zanim miał sposobność z nim pogadać, ale zastawszy go samego mógł się z nim poufnie rozmówić. Tegoż samego wieczoru mógł powtórzyć mi tę rozmowę (gdyż mieliśmy dłuższe spotkanie z sobą), która, o ile pamiętam, miała następujący przebieg. Powiedział bratu, że w czasie jego nieobecności dowiedział się dziwnych rzeczy o nim, a mianowicie, że się kocha w pannie Betty. „Tak — odparł jego brat z lekkim niezadowoleniem — tak jest istotnie. I co z tego? Co komu do tego? — Nie gniewaj się, Robinie — odpowiedział mu brat — nie chcę się do tego mieszać ani się nie oburzam na ciebie. Ale oni się tym przejmują i z tego powodu biedna dziewczyna jest źle traktowana, co mnie tak boli, jakby to o mnie chodziło. — Kogo masz na myśli? — spytał Robin. — Matkę i siostry — odparł starszy brat. — Ale słuchaj — dodał — czy mówisz to poważnie? Czy naprawdę kochasz tę dziewczynę? Wiesz, że ze mną możesz mówić otwarcie. — W takim razie — odparł Robin — będę z tobą szczery: kocham ją ponad wszystko i zdobędę ją, choćby nie wiem co mówili i robili. Myślę, że dziewczyna mi nie odmówi."

Słowa te zadały mi cios w serce, bo chociaż jego przypuszczenie, że mu nie odmówię, było rzeczą zupełnie naturalną, sumienie mówiło mi, że muszę go odrzucić, i widziałam, że gotuję sobie tym zgubę. Czułam jednak, że powinnam teraz mówić co innego, więc przerwałam mojemu kochankowi w ten sposób:

— Ach tak! — rzekłam — sądzi, że nie mogę mu odmówić? Przekona się więc, czy to nie jest możliwe.

— Dobrze, kochanie — rzekł — ale pozwól, bym ci najprzód opowiedział, jak się wszysko odbyło, a potem dopiero powiesz mi, co będziesz chciała.

I ciągnąc dalej przytoczył swoją odpowiedź: „Ależ, bracie, wiesz przecież, że ona nic nie ma, a ty mógłbyś wybierać spośród bogatych dziedziczek".

„Nie chodzi mi o to — odparł Robin — kocham tę dziewczynę. Nie chcę żeniąc się wzbogacać kieszeni, lecz zdobyć szczęście." — Widzisz więc, moja droga — dodał — że nie ma o tym mowy, abyś mogła mu odmówić.

— Ależ tak — rzekłam — zobaczysz, że potrafię mu odmówić, gdyż umiem już teraz powiedzieć: „Nie", choć przedtem tego nie potrafiłam. Gdyby najmożniejszy pan z całej okolicy chciał się ze mną żenić, umiałabym mu teraz najspokojniej w  świecie powiedzieć: „Nie chcę".

— Dobrze, moja droga — rzekł — ale co mu powiesz? Wiesz przecież, boś to mówiła, gdyśmy poprzednio rozmawiali na ten temat, że będzie się dopytywał, dlaczego go odrzucasz, a cały dom będzie się zastanawiał, jaka jest tego przyczyna.

— Mogę — rzekłam uśmiechając się — zamknąć mu usta od razu, i jemu, i im wszystkim, gdy powiem, że już jestem poślubiona jego starszemu bratu.

Uśmiechnął się testk z lekka na te słowa, ale spostrzegłam, że go to zaniepokoiło i nie potrafił ukryć swego zmieszania. Niemniej odparł mi:

— Chociaż to jest do pewnego stopnia prawdą, to jednak myślę, że żartujesz mówiąc o takiej odpowiedzi. Z wielu powodów nie byłaby ona na miejscu.

— Nie, nie — rzekłam wesoło — nie będę się kwapić ze zdradzeniem tej tajemnicy bez twojego zezwolenia.

— Ale w takim razie, co powiesz i jemu, i im — mówił — gdy się okaże, że nie chcesz zawrzeć związku pozornie tak korzystnego dla ciebie?

— Dlaczego miałabym się tym kłopotać? — odparłam. — Po pierwsze, nie mam żadnego obowiązku podawać im jakiejkolwiek przyczyny mojej odmowy, po drugie, mogę im powiedzieć, że jestem mężatką, i na tym poprzestać. To Robina od razu powstrzyma, nie będzie miał bowiem pretekstu, aby się dalej rozpytywać.

— Zapewne — rzekł — ale przecież cały dom będzie ci się naprzykrzał pytaniami, nawet ojciec i matka, a jeśli nie będziesz chciała na nie odpowiadać, będą się do ciebie odnosić z niechęcią, a w dodatku podejrzliwie.

— A więc co mam począć? — odparłam. — Co ty byś chciał, żebym zrobiła? Dosyć się już namartwiłam. Mówiłam ci już, że miałam tyle wątpliwości, i dlatego ci to wszystko opowiedziałam, abyś mi coś poradził.

— Moja droga — rzekł — możesz być pewna, że długo zastanawiałem się nad tym, i dam ci radę, która jest dla mnie nadzwyczaj przykra i w pierwszej chwili może ci się wydać dziwną, ale rozważywszy wszystkie okoliczności nie widzę dla ciebie innego wyjścia, tylko pozwolić mu posunąć się dalej; jeżeli się przekonasz, że cię kocha i ma poważne zamiary, wyjdź za niego za mąż.

W odpowiedzi rzuciłam mu przerażone spojrzenie i, śmiertelnie pobladłszy, o mało nie spadłam z krzesła, na którym siedziałam; a on zrywając się: — Kochanie — rzekł głośno — co ci się stało? Do czego zmierzasz? — i wiele tym podobnych rzeczy. Takimi wstrząsami i odwoływaniem się do mojego rozsądku przywołał mnie do siebie, choć dobra chwila minęła, zanim odzyskałam całkowicie przytomność, i dopiero w kilka minut potem mogłam się odezwać.

Gdy już zupełnie przyszłam do siebie, zaczął znów mówić. — Moja droga — rzekł — czemu cię tak zdziwiło to, co powiedziałem? Chciałbym, abyś się poważnie zastanowiła nad tym. Widzisz przecież, jakie jest w tym wypadku stanowisko mojej rodziny, a gdyby to chodziło o mnie, wściekliby się po prostu i widzę, że doprowadziłoby mnie to do ruiny, a jednocześnie i ciebie.

— Więc tak?! — zawołałam, wciąż jeszcze z oburzeniem. — Czyżby wszystkie twoje zapewnienia i przysięgi zachwiały się z obawy przed niezadowoleniem rodziny? Czyż ja tego argumentu nie wysuwałam zawsze, a czyś ty go nie lekceważył, jakbyś był wyższy ponad to i nic sobie z tego nie robił? aż wreszcie doszło do tego! — rzekłam. — Taka więc jest twoja wierność i honor, miłość i stałość obietnic?

Pomimo wymówek, których mu nie szczędziłam, był wciąż zupełnie spokojny, aż wreszcie odparł: — Moja droga, nie złamałem jeszcze żadnej obietnicy: powiedziałem, że się ożenię z tobą, gdy obejmę majątek, ale ojciec mój, jak sama widzisz, jest krzepki i zdrów, może pożyć jeszcze ze trzydzieści lat i wtedy nawet nie będzie starszy od wielu spośród tych, którzy żyją jeszcze w tym mieście. Nigdy nie proponowałaś, abym się wcześniej z tobą ożenił, gdyż wiedziałaś, że to by mnie zgubiło. A co do reszty nie zawiodłem cię, gdyż niczego ode mnie nie żądałaś.

Ani jednemu z jego słów nie mogłam zaprzeczyć i w ogóle nie miałam na nie odpowiedzi. — Dlaczego więc — rzekłam — namawiasz mnie, abym w tak okropny sposób postąpiła i porzuciła ciebie, jeżeliś ty mnie nie porzucił? Czyż nie wierzysz w moją miłość i przywiązanie, podczas gdy ze swej strony okazywałeś mi tyle uczucia? Czyż nie byłam ci wzajemna? Czyż nie dawałam ci dowodów szczerych i gorących uczuć? Czyż ofiara, jaką zrobiłam dla ciebie z mojej godności i skromności, nie jest dowodem, że łączą nas więzy zbyt silne, by można je było zrywać?

— Ależ — rzekł — w ten sposób, moja droga, możesz od razu dobić do bezpiecznej przystani i dojść do zaszczytów i godności, a pamięć o tym, cośmy robili, pokryje wieczne milczenie, jak gdyby się to nigdy nie było zdarzyło. Otaczać cię będę zawsze szacunkiem i szczerym uczuciem, które będzie uczciwe i nie będzie krzywdzić mojego brata. Staniesz się moją najdroższą siostrą, tak jak teraz jesteś moją najdroższą... — tu się zatrzymał.

— Twoją najdroższą kochanicą! — zawołałam. — Byłbyś tak dokończył, gdybyś dalej mówił, ale ja cię zrozumiałam. Ale chcę ci przypomnieć, jakie długie dyskusje prowadziłeś ze mną i ile wysiłków poświęciłeś, aby mnie przekonać, że powinnam się uważać za uczciwą kobietę; że pomimo iż w oczach świata nie jestem twoją żoną, stałam się nią w intencji i że to ma właściwie takie samo znaczenie jak ślub publicznie pobłogosławiony przez proboszcza parafii. Wiesz przecież o tym i nie mogłeś o tym zapomnieć, gdyż to były twoje własne słowa.

Poczułam, że się trochę za daleko posunęłam, ale złagodziłam to później. Stał przez chwilę milcząc jak pień, a ja tak dalej mówiłam:

— Byłoby to wielką niesprawiedliwością z twej strony, gdybyś mi nie wierzył, że uległam twym namowom z miłości, w którą nie możesz wątpić i która się nie zachwiała pod wpływem późniejszych wypadków. Jeśli masz takie uwłaczające wyobrażenie o mnie, zapytuję, jakie powody dałam do tego swoim zachowaniem?

Jeśli wtedy nie umiejąc oprzeć się moim uczuciom dałam sobie wytłumaczyć, że jestem naprawdę i w istocie rzeczy twoją żoną, czyż mam teraz zadać kłam tym argumentom i uważać się za ladacznicę czy twoją kochankę, co jest ostatecznie tym samym? Czy chcesz mnie oddać twemu bratu? Czy zdołasz oddać mu też moją miłość? Czy możesz mi zabronić, abym cię kochała, a nakazać miłość do niego? Czy myślisz, że mogę się tak na rozkaz zmienić? Nie, mój panie — rzekłam — wierzaj mi, że jest to rzeczą niemożliwą. I choćbyś się nawet odmienił, ja zawsze będę ci wierna. A żeśmy się już niestety tak daleko posunęli, wolę być twoją kochanką niźli żoną twojego brata.

Miałam wrażenie, że to ostatnie moje przemówienie podobało mu się i wzruszyło go; powiedział, że stanowisko jego nie uległo zmianie, że dotychczas dotrzymywał wszystkich danych mi obietnic, lecz gdy zrozumiał, jak okropnymi komplikacjami grozi szczególnie dla mnie ta sytuacja, tamto małżeństwo wydało mu się najskuteczniejszym na to środkiem. Pomyślał, że w takim wypadku nie rozstalibyśmy się i kochalibyśmy się przez całe życie jak przyjaciele i dałoby to nam więcej zadowolenia niż to, co jest teraz. Ośmieli się też powiedzieć, że nie potrzebuję się obawiać, że zdradzi naszą tajemnicę, bo zgubiłoby to nas oboje. Musi tylko postawić mi jedno pytanie, tyczące się jedynej rzeczy, która by mogła być przeszkodą w takim rozwiązaniu sprawy, ale jeśli odpowiem przecząco, uważa je za jedyne dla mnie wyjście.

Domyśliłam się od razu, jakie to będzie pytanie, a mianowicie, czy jestem pewna, że nie zaszłam w ciążę? Odpowiedziałam mu, aby się tego nie bał, nie jestem bowiem brzemienna. — Moja droga — rzekł — nie mamy już czasu na dłuższą rozmowę. Rozważ to wszystko i namyśl się dobrze; co do mnie, uważam, że nie możesz nic lepszego zrobić. — Mówiąc to pożegnał się ze mną, i to pośpiesznie, w tej samej bowiem chwili, gdy wstał, by odejść, matka i siostry zadzwoniły do bramy.

Pozostawił mnie w wielkiej rozterce; zauważył to już nazajutrz, ale musiał patrzeć na to jeszcze przez cały tydzień, rozmowa toczyła się bowiem we wtorek wieczór, a on przez cały tydzień nie mógł się do mnie zbliżyć. Spotkaliśmy się dopiero w następną niedzielę; czując się niezdrowa nie poszłam do kościoła, a on, skorzystawszy z podobnego pretekstu, pozostał też w domu.

I znów spędziliśmy przeszło półtorej godziny sam na sam; przez ten czas wysuwaliśmy te same argumenty lub tak podobne, że nie widzę potrzeby ich powtarzania. Wreszcie zapytałam go, podniecona, jakie ma wyobrażenie o mojej skromności, przypuszczając, że mogłabym dzielić łoże z dwoma braćmi, i zapewniłam go, że nie nastąpi to nigdy. Dodałam, że gdyby nawet potem nie chciał mnie już więcej widzieć, co dla mnie równa się śmierci, nie pogodzę się nigdy z myślą tak hańbiącą dla mnie, a upadlającą dla niego. I dlatego błagam go, o ile ma jeszcze dla mnie choć źdźbło szacunku lub uczucia, aby już więcej mi o tym nie wspominał; niech raczej wyciągnie szpadę i zabije mnie. Zdziwił go mój upór, jak to nazwał; powiedział, że krzywdzę tym siebie, a tym samym i jego; to, co się stało, było dla nas niespodziewane i nie do przewidzenia, ale nie może znaleźć innego sposobu ocalenia nas od zguby i dlatego uważa moją odmowę za tym bardziej krzywdzącą. Ale jeśli nie ma już o tym ze mną więcej mówić — dodał z niezwykłym chłodem — nie widzi, o czym innym moglibyśmy rozmawiać; wstał więc, aby się pożegnać. I ja również wstałam, pozornie obojętna, ale przy pocałunku, który miał być pożegnalnym, wybuchłam takim płaczem, że pomimo chęci nie mogłam mówić, i tylko ściskając go za rękę zdawałam się go żegnać, szlochając wciąż gwałtownie.

Najwyraźniej wzruszyło go to głęboko, usiadł więc znów i powiedział mi wiele czułych słów dla uspokojenia moich wzburzonych uczuć, wciąż jednak nalegał, abym koniecznie przyjęła jego propozycję, zaznaczając jednocześnie, że choćbym się na nią nie zgodziła, będzie mnie mimo to utrzymywał; dał mi jednak do zrozumienia, że będzie musiał zerwać to, co było dla mnie rzeczą najważniejszą — nasze stosunki miłosne, gdyż uważa to za punkt honoru nie dzielić łoża z kobietą, która, kto wie, może zostać żoną jego brata.

Nie tyle mnie zmartwiła obawa utraty kochanka, jak to, że tracę człowieka, którego kochałam do nieprzytomności, a zarazem wszelkie podstawy, na których budowałam nadzieję zostania kiedyś jego żoną. To wszystko tak mnie przygnębiło, że rozchorowałam się ciężko; męczarnie mojej duszy wywołały wysoką gorączkę i przez długi czas cała rodzina wątpiła, czy będę żyła.

Istotnie było już ze mną bardzo źle, często bywałam nieprzytomna i bredziłam; ale ponad wszystko obawiałam się, aby bredząc nie powiedzieć czegoś, co by go mogło skrzywdzić. W  duszy gorąco pragnęłam zobaczyć go, tak jak i on tego pragnął, gdyż naprawdę kochał mnie namiętnie. Ale nie było to możliwe; żadne z nas nie umiało znaleźć pretekstu, by to spotkanie przyzwoicie upozorować.

Blisko pięć tygodni leżałam w łóżku, gdyż pomimo że po trzech tygodniach gorączka spadła, powracała jednak kilkakrotnie. Doktorzy mówili dwa czy trzy razy, że, nie umiejąc mi pomóc, muszą pozostawić naturze walkę z chorobą, sami zaś mogą tylko za pomocą leków podtrzymywać naturę w tej walce. Po pięciu tygodniach było mi lepiej, ale byłam tak osłabiona, zmieniona i melancholijna, i tak powoli wracałam do zdrowia, iż doktorzy obawiali się dla mnie suchot i zawyrokowali, co mnie najbardziej gniewało, że cierpienie moje jest natury moralnej, że coś mnie martwi — krótko mówiąc, że jestem zakochana. Wobec tego cały dom uwziął się, aby mnie wybadać i dowiedzieć się, czy jestem zakochana i w kim, ale naturalnie, można się domyślić, że przeczyłam, jakobym w ogóle była zakochana.

Z tego powodu pewnego dnia przy stole wybuchł spór o mnie, który wywołał w rodzinie długotrwałe wzburzenie. Zdarzyło się, że wszyscy prócz ojca byli zgromadzeni przy stole, a ja będąc jeszcze chora leżałam w moim pokoju. Rozmowa zaczęła się od tego, że po obiedzie pani domu, która posłała dla mnie też coś do zjedzenia, zawołała służącą i kazała się mnie zapytać, czy nie chciałabym czegoś więcej; służąca wróciła z wiadomością, że nie zjadłam nawet połowy tego, co mi przedtem posłała.

— Niestety! — rzekła starsza pani — biedna dziewczyna! Obawiam się, że nigdy nie wróci do zdrowia.

— Jakżesz panna Betty może wyzdrowieć — powiedział starszy brat — powiadają przecież, że jest zakochana.

— Nie wierzę w to — odparła matka.

— Nie wiem, co mam powiedzieć — dodała najstarsza siostra.

— Tyle narobiono hałasu wokoło jej urody i wdzięku, i nie wiadomo jeszcze czego, że aż się jej przewróciło w głowie, tak mi się przynajmniej zdaje. Kto wie, co ją mogło opętać. Co do mnie, nie umiem sobie tego wszystkiego wytłumaczyć.

— Musisz jednak przyznać, pani siostro, że jest bardzo ładna — rzekł starszy brat.

— Tak jest, i o wiele od ciebie ładniejsza — dorzucił Robin

— i to cię boli.

— Nie o to chodzi — odparła mu siostra — dziewczyna jest przystojna i wie o tym doskonale, nie potrzeba jej tego powtarzać, i tak jest dosyć próżna.

— Nie mówimy o tym, czy jest próżna — powiedział starszy z braci — ale o tym, czy jest zakochana. Może jest zakochana w sobie: tak zdaje się sądzi nasza pani siostra.

— Wolałbym, aby była zakochana we mnie — zawołał Robin — wtedy szybko wyleczyłbym jej cierpienie.

— Co przez to rozumiesz? — spytała starsza pani. — Jak możesz mówić coś podobnego?

— Jakżeż, pani matko — znów bardzo poczciwie odezwał się Robin — czy przypuszczasz, że pozwoliłbym tej biednej dziewczynie umrzeć z miłości do kogoś, co jest tuż pod ręką?

— Pfe! bracie! — zawołała druga siostra — jak możesz tak mówić? Czy ożeniłbyś się ze stworzeniem, które nie ma ani grosza?

— Słuchaj, dziecko — rzekł Robin — piękność jest wielkim bogactwem, lecz dwa razy większym jest miły charakter. Życzyłbym ci, abyś jednego i drugiego miała choć połowę tego, co ona. — I zamknął jej tym usta.

— Zdaje mi się — odezwała się najstarsza siostra — że jeśli Betty nie jest zakochana, to za to mój brat się kocha. Dziwię się, że się nie oświadczył Betty, ręczę, iżby mu nie odmówiła.

— Te, co przyjmują oświadczyny, wyprzedzają o krok te, którym się nikt nie oświadczał, a o dwa kroki te, które są gotowe zgodzić się na wszystko, zanim ktokolwiek zrobi im jakąś propozycję. Oto moja odpowiedź, pani siostro!

Wzburzyło to siostrę i doprowadziło do gniewu, zawołała więc, że nadeszła już chwila, aby tę dziewkę, tak mnie nazwała, usunąć z rodziny. Wprawdzie w obecnej chwili nie jestem dosyć zdrowa, aby można mnie było z domu wyrzucić, ale należy się spodziewać, że ojciec i matka wezmą to pod uwagę, gdy tylko będzie można mnie ruszyć z miejsca.

Robin odparł, że sprawa ta należy do rodziców, których nie potrzebuje pouczać osoba obdarzona tak skąpo rozumem jak jego najstarsza siostra.

Posunęli się jeszcze dalej: siostry wymyślały, Robin kpił i docinał im, a stanowisko biednej Betty w rodzinie znacznie się pogorszyło. Dowiedziawszy się o tym, spłakałam się rzewnie. Gdy ktoś powiedział starszej pani, jak się tym przejęłam, przyszła do mnie na górę. Skarżyłam się jej, jak wielką mi zrobili krzywdę lekarze wydając o mnie opinię, co do której nie mieli żadnych podstaw, a było to szczególnie krzywdzące ze względu na moje stanowisko w jej rodzinie. Wyraziłam nadzieję, że nie uczyniłam nic takiego, co by mi zaszkodziło w jej oczach, ani nie dałam powodu do tej kłótni między rodzeństwem, że zresztą bardziej mi w głowie śmierć niźli kochanie; wreszcie prosiłam ją, by w swojej opinii o mnie brała pod uwagę tylko moje własne wykroczenia, a nie obciążała mnie cudzymi.

Uznała słuszność moich słów, ale prosiła mnie, abym wobec hałasu, jaki powstał wokoło tej sprawy, i wobec tego także, co jej młodszy syn nagadał, okazała jej zaufanie i odpowiedziała szczerze na jedno pytanie. Zapewniłam ją, że odpowiem jej z głębi serca, szczerze i uczciwie. Wówczas zapytała mnie, czy było coś między jej synem Robertem a mną? Zapewniłam ją z całą szczerością, na jaką mogłam się zdobyć, że między nami nic nie ma ani nigdy nic nie było; powiedziałam jej też, że wprawdzie imć pan Robert plótł byle co i żartował, co, jak wie, jest jego zwyczajem, ale odnosiłam się do tego zawsze tak, jak przypuszczałam, że on sam się odnosi, jako do płochych i swawolnych żartów nie mających głębszego znaczenia. I znów zapewniłam ją, że nie było między nami nawet cienia tego, o co nas podejrzewa, a ci, którzy rzucili na nas to posądzenie, zrobili mi wielką krzywdę i nie przysłużyli się też panu Robertowi.

Starsza pani była bardzo z tego zadowolona, ucałowała mnie i rozmawiała ze mną wesoło, prosząc, abym dbała o swoje zdrowie i nie odmawiała sobie niczego, po czym pożegnała się ze mną. Ale zeszedłszy na dół zastała rodzeństwo kłócące się zawzięcie: siostry były rozzłoszczone, a nawet rozwścieczone zarzutami Roberta, że są brzydkie, że nie znalazły sobie chłopców, że nikt im się nigdy nie oświadczał, choć były tak bezczelne, że się same oświadczały. Docinał im panną Betty, i ładniejszą, i milszą od nich, która o wiele lepiej od nich śpiewa i tańczy i jest od nich znacznie zgrabniejsza. Nie omieszkał im przy tym wytknąć wszystkiego, co mogło je urazić, i naprawdę posunął się już za daleko. Starsza pani zeszła na dół w chwili najgorętszej kłótni i aby jej kres położyć, powtórzyła im całą rozmowę ze mną i jak jej odpowiedziałam, że między mną a imć panem Robertem nic nie było.

— Myli się w tym względzie — rzekł Robin. — Gdyby między nami nie zaszło tak wiele, nasze stosunki byłyby lepsze. Wyznałem jej, że ją szalenie kocham, ale dziewczyna nie chciała wierzyć, że mówię to poważnie.

— Bo jakże mogłeś jej to powiedzieć — rzekła matka — nikt przy zdrowych zmysłach nie uwierzyłby ci, że robisz na serio takie propozycje biednej dziewczynie, której sytuacja jest ci tak dobrze znana.

— Ale słuchaj, synu — dodała — jeśli nie mogłeś jej przekonać, że mówisz to poważnie, jakże my możemy w to uwierzyć? Pleciesz tak, iż trudno zgadnąć, czy mówisz poważnie, czy żartujesz; z twoich słów jednak okazuje się, że dziewczyna mówiła prawdę, chciałabym więc, abyś i ty był szczery i powiedział mi poważnie, tak, abym mogła na tym polegać, czy jest w tym coś prawdy? Czy myślisz o niej poważnie? Czy jesteś nią zajęty? To ważne pytania i chciałabym, żebyś nas uspokoił.

— Na mój honor, pani matko — rzekł Robin — nie czas obwijać tego w bawełnę czy kłamać. Mówię teraz poważnie, jakbym za chwilę miał zawisnąć na szubienicy. Gdyby panna Betty powiedziała mi, że mnie kocha i że mnie poślubi, tobym jej jutro rano, na czczo, zanim zdążę zjeść śniadanie, powiedział: „I nie opuszczę cię aż do śmierci!"

— A więc — rzekła matka — straciłam jednego z mych synów! — a powiedziała to takim smutnym tonem, jak ktoś głęboko zmartwiony.

— Mam nadzieję, że tak nie będzie, pani matko — odparł Robin. — Nie stracisz mnie, gdy znajdę dobrą żonę.

— Ależ, dziecko — rzekła starsza pani — to żebraczka!

— Tym bardziej, pani matko, trzeba się nad nią zlitować — odpowiedział Robin. — Odbiorę ją spod opieki parafialnej i we dwoje będziemy żebrać.

— Nie żartuj z takich rzeczy — rzekła matka.

— Ja nie żartuję — odparł Robin. — Przyjdziemy do ciebie, pani matko, żebrać o przebaczenie i o błogosławieństwo obojga rodziców.

— Tu nie o to chodzi — rzekła matka — jeżeli te twoje zamiary są poważne, to jesteś zgubiony.

— Tego się nie boję — odparł — obawiam się tylko, czy będzie mnie chciała po tych wszystkich zniewagach i przykrościach, jakich doznała od moich sióstr.

— Nie pleć! jeszcze nie zwariowała do reszty. Panna Betty nie jest wcale głupia — odezwała się młodsza z sióstr. — Czy myślisz, że ona więcej od innych szafuje swoją odmową?

— Nie myślę tego, panno Dowcipnicka — odparł Robin. — Panna Betty nie jest głupia, ale może już jest z kimś innym związana, a wtedy co będzie?

— Na to nie mam odpowiedzi — rzekła najstarsza siostra. — Ale o kogóż innego mogłoby chodzić? Ona nigdzie nie bywa; mógłby to być tylko jeden z was dwóch.

— Nie mam już nic więcej do powiedzenia w tej sprawie — odpowiedział Robin. — Dosyć już pytałyście mnie; jest jeszcze nasz brat. Jeśli to ma być jeden z nas, wybadajcie jego.

Zaniepokoiło to bardzo starszego brata i pewien był, że Robin dowiedział się czegoś. Ale starał się nie pokazać po sobie niepokoju. — Proszę cię — rzekł — proszę cię, nie zwalaj swojej winy na mnie. Zapewniam cię, że nie pracuję w tej branży. Nie mam nic do czynienia z panną Betty ani z żadnymi innymi pannami Betty z tej parafii. — Powiedziawszy to wstał i wyszedł.

— Mogę ręczyć za mojego brata — rzekła najstarsza siostra; — on zbyt dobrze zna świat.

Dyskusja skończyła się na tym, pogrążyła jednak starszego biata w niepewności. Wywnioskował z niej, że brat dowiedział się wszystkiego, bał się, czy ja nie brałam w tym udziału. Ale pomimo wszelkich starań nie mógł dotrzeć do mnie. Wreszcie tak był niespokojny i zrozpaczony, że postanowił dostać się do mojego pokoju, choćby nie wiem co się miało stać potem. W tym celu pewnego dnia po obiedzie czekał, aż najstarsza siostra pójdzie na górę, i wtedy pobiegł za nią. — Słuchaj, pani siostro — rzekł — gdzie jest chora? Czy nie można by jej odwiedzić? — I owszem — odparła siostra. — Myślę, że mógłbyś ją widzieć, ale pójdę najprzód zobaczyć, czy to jest możliwe, i wrócę ci powiedzieć. — Pobiegła więc na górę i zawiadomiła mnie, a potem zawołała: — Panie bracie, możesz wejść, jeżeli chcesz. — Wszedł deklamując z przesadą: — Gdzież jest la zakochana chora? — odezwał się od drzwi. — Jakże się waćpanno, miewasz? — Byłabym wstała z fotela, ale tak byłam słaba, że przez chwilę na próżno usiłowałam to zrobić. Zauważyli to oboje z siostrą, która rzekła do mnie: — Nie wstawaj, mojemu bratu nie chodzi o takie ceremonie, szczególniej teraz, kiedy jesteś taka słaba. — Ależ, waćpanno, siedź spokojnie — rzekł i sam siadł w fotelu stojącym naprzeciw mnie i zdawał się być bardzo wesół.

Plótł siostrze i mnie to o tym, to o tamtym, aby ją zabawić, a od czasu do czasu poruszał znów ten sam temat, zwracając się z tym do mnie. — Biedna panna Betty! — rzekł — jaka to okropna rzecz się kochać, do czego cię to doprowadziło! — Wreszcie i ja się odezwałam: — Cieszę się, widząc waćpana tak wesołym. Myślę jednak, że doktor mógł był coś innego wymyślić niż bawić się kosztem swojej pacjentki. Gdyby to była moja jedyna choroba, nie byłabym go do siebie dopuściła, bo zbyt dobrze znam pewne przysłowie. — Jakież to przysłowie? — zapytał. — Och! Prawda, przypomniałem sobie: „Nie ma lekarstwa na miłość!" Czy tak, waćpanno? — Uśmiechnęłam się i nic nie odpowiedziałam. — Myślę jednak — rzekł — sądząc po skutkach, że to przecież miłość, bo podobno doktor niewiele pomógł waćpannie; powiadają, że bardzo powoli powracasz do zdrowia. Budzi to we mnie podejrzenie, że chorujesz na nieuleczalną chorobzec, która się zwie miłością. — Odparłam z uśmiechem: — Nie, waćpanie, nie na tę niemoc choruję.

I długo rozmawialiśmy o równie mało znaczących sprawach. Po chwili poprosił mnie, abym mu coś zaśpiewała, na co uśmiechnąwszy się odpowiedziałam, że minęły te czasy, kiedy śpiewałam. Wreszcie spytał, czy nie mógłby mi zagrać na flecie, na to jego siostra wyraziła przypuszczenie, że mogłoby mi to zaszkodzić i przyprawić mnie o ból głowy. Ale ja skłoniłam się i zapewniłam, że mi to nie zaszkodzi: — Proszę cię, pani — mówiłam — nie wzbraniaj mi tego, bardzo lubię grę na flecie. — Wtenczas siostra mu rzekła: — Graj więc, bracie. — Na to on wyciągnąwszy klucz od swojego gabinetu: — Droga siostro — powiedział — okropny ze mnie leniuch. Proszę cię, pójdź do mojego pokoju i przynieś mi flet. Leży w takiej to szufladzie — i tu wymienił miejsce, gdzie był pewien, że go nie ma, aby straciła więcej czasu na szukanie.

Zaledwie odeszła, zaraz opowiedział mi, co brat jego mówił o mnie, i o tym, jak zwalił wszystko na niego, jak go to obeszło i zmusiło do wizyty u mnie. Zapewniłam go, że ani jego bratu, ani nikomu innemu nie powiedziałam ani słowa o tej sprawie. Powiedziałam mu, w jak strasznej znalazłam się sytuacji; że miłość moja do niego i propozycja jego, abym zapomniała o moim uczuciu i przeniosła je na innego, całkowicie mnie zgnębiła; że tysiąc razy pragnęłam umrzeć raczej niż wyzdrowieć i znów walczyć z tymi samymi przeciwnościami co przedtem i że ta niechęć do życia była przyczyną mojego powolnego powrotu do zdrowia. Dodałam, że przewiduję, iż wyzdrowiawszy będę musiała opuścić jego rodzinę; a myśl o poślubieniu jego brata jest mi wstrętna, szczególnie po tym, co zaszło między nami, i że może być pewien, iż nigdy na ten temat nie będę już rozmawiać z jego bratem. A jeśli się sprzeniewierzy swym obietnicom, przysięgom i zapewnieniom, niech go sądzi sumienie, honor i on sam. Ale jakkolwiekby postąpił ze mną, nie będzie mógł nigdy powiedzieć, że ja, której wytłumaczył, iż powinnam się uważać za jego małżonkę, ja, która mu pozwoliłam traktować się, jakbym była jego żoną, nie byłam mu wierna, jak powinna być żona.

Chciał mi odpowiedzieć, ale zaledwie zdążył rzec, że żałuje, iż nie daję sobie tego wyperswadować, i właśnie gdy miał zamiar coś więcej powiedzieć, usłyszeliśmy, że siostra powraca. Zdążyłam jednak wykrztusić parę słów odpowiedzi: że nigdy nie ulegnę perswazji, aby kochając jednego z braci poślubić drugiego. Potrząsnąwszy głową rzekł myśląc o sobie: — To mnie zgubi. — W tej samej chwili weszła do pokoju jego siostra mówiąc, że nie może znaleźć fletu. — A więc muszę przemóc lenistwo! — rzekł wesoło i wstawszy z miejsca poszedł sam szukać fletu, ale wrócił także bez niego, nie dlatego, by go nie mógł znaleźć, lecz ponieważ miał myśli czymś innym zajęte i nie zamierzał wcale grać. Poza tym wyprawienie siostry z pokoju miało inny cel, który został osiągnięty: chodziło bowiem o sposobność porozmawiania ze mną, co mu się wreszcie udało, choć nie sprawiło mu zadowolenia.

Mnie natomiast sprawiło wielkie zadowolenie, że mogłam, jak to powyżej opisałam, swobodnie, po prostu i uczciwie wypowiedzieć mu wszystko, co myślę. Chociaż nie odniosło to bynajmniej skutku, o jaki mi chodziło, to znaczy, chociaż nie zdołałam przywiązać go mocniej do siebie; nie mógł mnie już jednak porzucić bez ujmy dla swego honoru i nie łamiąc słowa dżentelmena, gdyż nieraz zapewniał, że mnie nigdy nie opuści i poślubi, skoro tylko obejmie majątek.

Od tej pory minęło zaledwie parę tygodni, gdy zaczęłam chodzić po domu i wracałam do zdrowia, ale wciąż byłam melancholijna, milcząca, apatyczna i trzymałam się na uboczu, co dziwiło bardzo całą rodzinę, z wyjątkiem tego, który wiedział, jaka była tego przyczyna, Niemniej sporo czasu upłynęło, zanim zwrócił na to uwagę, a ja, tak samo jak on, niechętnie myślałam o rozmowie z nim; odnosiłam się do niego z szacunkiem, ale strzegłam się, by mu nie powiedzieć ani jednego słówka, które by miało głębsze znaczenie. Ciągnęło się to przez szesnaście czy siedemnaście tygodni. Spodziewałam się, że lada dzień zostanę usunięta z rodziny, która, powziąwszy do mnie niechęć nie spowodowaną moją winą, zaczęła zupełnie inaczej względem mnie postępować. Tak samo po tym panu, pomimo jego przysiąg i obietnic, przestałam się spodziewać czegoś innego jak tylko, że mnie porzuci i zgubi.

Wreszcie sama poruszyłam sprawę usunięcia mnie z domu. Kiedy rozmawiałam pewnego dnia ze starszą panią o mojej sytuacji życiowej, o tym, jakie choroba zostawiła ślady na moim usposobieniu i jak jestem teraz zupełnie inna, ta rzekła do mnie: — Obawiam się, Betty, że to, co ci powtórzyłam o moim synu, wpłynęło tak na ciebie i ze to jest powodem twej melancholii. Proszę cię, powiedz mi, jeśli możesz, jak się wasze sprawy przedstawiają? Bo Robin, gdy mu o tym wspominam, tylko sobie żartuje i kpi. — Prawdę powiedziawszy — rzekłam — sprawa ta nie przedstawia się tak, jakbym tego pragnęła. Będę zupełnie szczera względem jejmość pani, choćbym miała potem za to odpokutować. Imć pan Robert parokrotnie mi proponował ożenek, ale nie bardzo mu wierzyłam ze względu na moją skromną sytuację. Odmawiałam mu zawsze, i to może w słowach bardziej stanowczych, niżby przystało względem jednego z członków rodziny jejmość pani, lecz przecież — dodałam — nie mogłam do tego stopnia zapomnieć, com winna jejmości i całemu jej domowi, aby się zgodzić na coś, o czym wiedziałam, że państwu sprawi przykrość. Przytoczyłam mu ten argument i powiedziałam mu stanowczo, że nie mogę o tym myśleć, dopóki nie otrzymam zgody pani matki i ojca dobrodzieja, z którymi mnie wiąże tyle nierozerwalnych więzów wdzięczności.

— Czyż to możliwe, Betty? — rzekła starsza pani. — W takim razie postąpiłaś uczciwiej względem nas niż my względem ciebie, myśleliśmy bowiem, że zastawiasz sidła na naszego syna. Bojąc się tego miałam zamiar zaproponować ci, abyś się od nas wyniosła. Nie wspominałam ci tylko o tym, uważając cię jeszcze za niezupełnie zdrową i obawiając się, aby ci się nie pogorszyło pod wpływem nowego zmartwienia; cenimy cię bowiem bardzo, choć nie do tego stopnia, by pozwolić na zgubę naszego syna. Ale jeśli jest rzeczywiście tak, jak to powiedziałaś, skrzywdziliśmy cię bardzo.

— Czy jest to prawdą — rzekłam — niech syn pani sam zaświadczy. Jeśli będzie chciał być uczciwy względem mnie, powie pani to samo, co ja.

Starsza pani wróciwszy do córek powtórzyła im całą tę historię tak, jak ją przedstawiłam. Były nią niemało zdziwione, jak to przewidywałam. Jedna z nich powiedziała, że nigdy by się tego nie spodziewała, druga, że Robin jest głupcem, a trzecia — że nie wierzy ani słowa i ręczy, iż Robin zupełnie inaczej to przedstawi. Ale starsza pani była zdecydowana zbadać sprawę do gruntu, zanim zdołam zawiadomić jej syna o tym, co nastąpiło, postanowiła więc rozmówić się z nim bezzwłocznie i w tym celu posłała po niego; poszedł bowiem w jakiejś drobnej sprawie do miasta do adwokata, lecz otrzymawszy wezwanie matki natychmiast wrócił.

Gdy stawił się przed nimi, były bowiem jeszcze razem, starsza pani rzekła do niego: — Siądź, Robinie, muszę z tobą porozmawiać. — Chętnie, pani matko — odparł wesoło. — Mam nadzieję, że będzie mowa o odpowiedniej żonie dla mnie, jestem bowiem co do tego w wielkim kłopocie. — Jakże to może być? — powiedziała matka. — Mówiłeś przecież, że się postanowiłeś ożenić z Betty? — Niestety, pani matko — odparł Robin — jest ktoś, co nie pozwala na zapowiedzi. — Ktoś nie pozwala na zapowiedzi! — zawołała matka. Któż to taki? — Sama Betty — odpowiedział Robin. — Jakżeż to może być? — rzekła starsza pani. — Czyś ją o to pytał? — Tak jest, pani matko. Odkąd jest chora, pięć razy oświadczałem jej się formalnie, a ona mnie za każdym razem odrzucała. Ta zła dziewczyna jest tak uparta, że ani nie chce ustąpić, ani się zgodzić na żadne warunki, prócz takich, których ja znów nie mogę spełnić. — Wytłumacz się jaśniej — powiedziała matka — jestem zdziwiona i nie rozumiem cię. Mam nadzieję, że nie mówisz tego poważnie.

— Dlaczego — odparł. — Sprawa dla mnie jest zupełnie jasna, tłumaczy się sama przez się. Betty powiada, że mnie nie chce. Czyż to nie jest jasne? Ja myślę, że wyraziła się zupełnie jasno i w dodatku ostro. — Tak — odezwała się matka — ale wspomniałeś o warunkach, których nie możesz spełnić. Czego żąda — intercyzy? Zapis na nią powinien odpowiadać temu, co dostanie w posagu. Jakie wiano ona ci wniesie? — Nie o to chodzi — odparł Robin. — Ona dla mnie jest dość bogata, zupełnie mnie pod tym względem zadowala. Ale nie mogę jej zagwarantować warunków, bez których nie chce słyszeć o mnie.

Tu jego siostry mu przerwały: — Pani matko — rzekła druga z rzędu — nie można z nim rozmawiać poważnie, nigdy wprost nie odpowie. Lepiej zostaw go w spokoju i nie rozmawiaj już z nim więcej. Wiesz, w jaki sposób możesz ją usunąć z jego drogi, jeśli uważasz, że jest coś między nimi. — Brutalność siostry rozgniewała nieco Robina, ale nie pokazał tego po sobie i był dla niej dalej równie uprzejmy. — Są dwa rodzaje ludzi — rzekł zwracając się do matki — z którymi nie można się spierać: ludzie mądrzy i ludzie głupi. Moja rola jest trudna, mam bowiem do czynienia i z jednymi, i z drugimi.

Wtedy wtrąciła się młodsza siostra: — Nasz braciszek musi nas istotnie uważać za głupie, jeśli sądzi, że uwierzymy w jego poważne oświadczyny Betty i w jej odmowę.

— Odpowiadaj, a nie odpowiedz, jak rzekł Salomon — odparł jej Robin. — Jeśli twój brat powiedział matce, że się oświadczał przynajmniej pięć razy, a ona mu wręcz odmawiała, wydaje mi się, że młodsza siostra nie powinna podawać w wątpliwość prawdy jego słów, wówczas gdy matka mu wierzy. — Ale pani matka nie zrozumiała cię także — rzekła druga siostra. — Jest pewna różnica — odpowiedział Robin — między prośbą matki o wyjaśnienie a powiedzeniem, że mi nie wierzy.

— Dobrze, synu — rzekła starsza pani — jeśli więc chcesz nam wyjaśnić tę tajemnicę, powiedz, jakie są te ciężkie warunki? — Byłbym, pani matko, już to uczynił — odparł Robin — gdyby te dokuczalskie nie przerywały mi ciągle. Betty postawiła mi jako warunek, bym uzyskał zezwolenie rodziców, bo, jak twierdzi, bez tego nie chce słyszeć o tym małżeństwie, a ja przypuszczam, jak o tym wspominałem, że jest to dla mnie warunek niewykonalny. Myślę, że to wystarczy jako odpowiedź moim zapalczywym siostrom, które powinny się lekko zarumienić. Jeśli ich to nie zadowoli, nie mam na razie nic więcej do powiedzenia.

Odpowiedź ta zdziwiła je wszystkie, najmniej jednak matkę, z powodu tego, co ode mnie wiedziała. Siostry milczały dłuższą chwilę, natomiast matka rzekła gorąco: — Słyszałam już o tym, ale nie mogłam uwierzyć; jeśli jednak tak jest, pokrzywdziliśmy wszyscy Betty, a ona postąpiła przyzwoiciej, niźli się mogłam spodziewać. — Istotnie — dodała najstarsza siostra — jeśli to jest prawda, postąpiła naprawdę ładnie. — Przyznaję — rzekła matka — że nie było w tym jej winy, jeśli on był tak głupi, że się w niej zakochał. Ale odpowiedź, którą mu dała, jest dowodem, jak nas oboje z ojcem poważa. Będę ją odtąd bardziej ceniła. — A ja nie — zawołał Robin — chyba że się zgodzicie na nasze małżeństwo. — Muszę się nad tym nieco zastanowić — odparła matka. — Zapewniam cię, że gdyby nie było innych przeszkód, to jej postępowanie mogłoby się bardzo przyczynić do udzielenia wam mojej zgody. — Chciałbym, żeby się tak stało, pani matko — rzekł Robin. — Gdybyście tak dbali o moje szczęście, jak dbaliście o mój majątek, to wkrótce uzyskałbym wasze przyzwolenie.

— Myślisz więc o tym poważnie? — znów zapytała go matka. — Czyż tak bardzo pragniesz się z nią ożenić? — Naprawdę, pani matko — odparł Robin — wydaje mi się to okrutne z twojej strony pytać się jeszcze po tym wszystkim, co powiedziałem w tej sprawie. Nie twierdzę, że ją poślubię, skoro, jak widzicie, nie mogę się z nią ożenić bez waszej zgody. Poza tym nie muszę żenić się w ogóle. Ale chcę powiedzieć, i to poważnie, że o ile się to da, nie ożenię się z nikim innym, musicie więc sami za mnie zadecydować. Betty albo żadna — oto moje ostatnie słowo, a odpowiedź na to, pani matko, znajdziesz w swym sercu, byle tylko w tej sprawie nie miały głosu moje „miłe siostrzyczki".

To wszystko było okropne dla mnie, gdyż matka zaczęła ustępować, a Robin nalegał. Jednocześnie zaś naradzała się ze starszym synem, który używał wszelkich argumentów, by ją skłonić do zezwolenia na to małżeństwo, podnosił gorącą miłość brata do mnie i mój szlachetny stosunek do rodziny, moje wyrzeczenie się własnej korzyści z tak honorowych pobudek i tysiące tym podobnych rzeczy. Co się tyczy ojca, był on pochłonięty sprawami publicznymi i zdobywaniem majątku, a rzadko bywając w domu zajmował się tylko najważniejszymi kwestiami, resztę pozostawiając żonie.

Łatwo sobie wyobrazić, że gdy w ten sposób sprawa, jakiej się domyślali, wydała się i gdy wszyscy przypuszczali, że wiedzą, jak się rzecz przedstawia, dla starszego brata, którego o nic nie podejrzewano, widzenie się ze mną nie było już rzeczą ani tak trudną, ani tak niebezpieczną jak poprzednio. Co więcej, jego matka zaproponowała mu, o czym on sam marzył, aby się rozmówił z Betty. — Gdyż może — dodała — ty, synu, wybadasz ją lepiej ode mnie i przekonasz się, czy istotnie tak stanowczo odmówiła Robinowi, jak sama twierdzi. — Niczego więcej nie pragnął, zgodził się więc na prośbę matki, by rozmówił się ze mną; zaprowadziła mnie do swojego pokoju mówiąc mi, że syn ma, na jej żądanie, porozmawiać ze mną w pewnej sprawie i że prosi, abym była z nim szczera. Po czym zostawiła nas samych i wyszła, a on zamknął drzwi za nią.

Zwrócił się wówczas do mnie, wziął mnie w ramiona i całował mnie czule. Ale powiedział mi też, że ma mi wiele do powiedzenia, gdyż nadeszła dla mnie chwila wybrania na całe życie szczęścia lub niedoli. Sprawy zaszły tak daleko, że jeżeli nie mogę się zgodzić na jego żądania, oboje będziemy zgubieni. Potem opowiedział mi zajście między Robinem, jak go nazywał, a matką, siostrami i nim samym, które opisałam powyżej. — A teraz, drogie dziecko — rzekł — zastanów się nad tym, jakie będzie twoje życie, gdy poślubisz młodego człowieka z dobrego domu, dobrze sytuowanego, za zgodą całej rodziny, i będziesz używać wszystkiego, co świat dać może: a jakie będzie, gdy wybierzesz ciężką dolę kobiety zgubionej w oczach świata. Ja pozostanę do końca życia twym przyjacielem, ale ponieważ będę zawsze podejrzewany, ty się będziesz lękała widywać mnie, a ja — ciebie posiadać.

Nie dał mi na to odpowiedzieć, tylko ciągnął dalej: — To, co zaszło między nami, drogie dziecko, jeśli przystaniemy na to oboje, może być zapomniane i pogrzebane. Będę zawsze twoim szczerym przyjacielem, unikając, gdy zostaniesz moją siostrą, wszelkiej poufałości z tobą, i zapanują między nami uczciwe stosunki, z powodu których nie będziemy potrzebowali sobie robić wymówek. Błagam cię, rozważ to wszystko i nie stawaj na drodze do własnego spokoju i pomyślności. A jako dowód moich szczerych uczuć — dodał — ofiarowuję ci pięćset funtów w gotówce jako pewne zadośćuczynienie za to, na co sobie z tobą pozwalałem. Będziemy na to patrzeć jako na jeden z szaleńczych epizodów naszego życia, za które, mam nadzieję, odpokutujemy.

Trudno wyrazić, w jaki wzruszający sposób wypowiedział te słowa, przytaczając mnóstwo przekonujących argumentów, których nie potrafię nawet powtórzyć, zwrócę tylko uwagę tych, którzy będą czytać tę opowieść, iż, dyskutując ze mną przez półtorej godziny, odparł wszystkie moje zarzuty, popierając swoje wywody wszelkimi argumentami, jakie tylko ludzki umysł i sztuka mogą podsunąć.

Nie mogę jednak powiedzieć, żeby to, co powiedział, tak na mnie podziałało, bym sobie zdawała sprawę z sytuacji; zrozumiałam ją dopiero, gdy mi wreszcie powiedział po prostu, że jeżeli się nie zgodzę na małżeństwo z jego bratem, przykro mu to powiedzieć, ale już nigdy między nami nie będzie mógł istnieć taki stosunek, jaki był dotychczas. Bo choć mnie dalej kocha i jestem mu wciąż bardzo miła, to jednak poczucie moralności nie opuściło go do tego stopnia, by mógł dzielić łoże z kobietą, którą brat jego pragnie poślubić. Jeżeli pożegnam go odmową, to przypuszcza, że nie będzie mógł mnie więcej widywać, i chyba nie mogę się niczego innego po nim spodziewać pomimo wszystko, co zrobi, aby, jak mi to obiecał, zapewnić mi utrzymanie.

Tę ostatnią część jego przemówienia przyjęłam ze zdumieniem i zmieszaniem i z wielkim wysiłkiem zapanowałam nad sobą, aby nie zemdleć, gdyż trudno wyrazić, do jakiego stopnia go kochałam; zauważył to i zapewnił mnie, że to jedyna droga do zachowania naszych uczuć, że w tej sytuacji będziemy mogli się najgoręcej kochać jak przyjaciele, miłować się czystym uczuciem jak krewniacy, nic sobie nie mając do wyrzucenia i nie narażając się na podejrzenia; że nie zapomni szczęścia, jakie mi zawdzięcza, że do końca życia uważać się będzie za mojego dłużnika i dług ten będzie spłacał do ostatniego swego tchu. Doprowadził mnie wreszcie do tego, że zaczęłam się wahać; z jednej bowiem strony przedstawił mi żywo niebezpieczeństwa, które powiększała jeszcze moja wyobraźnia, a które czekają mnie, gdy zostanę wypędzona jako zwykła ladacznica (nie mogę bowiem się spodziewać, aby mnie inaczej potraktowano) z niewielkimi środkami, bez przyjaciół, bez żadnej znajomości na całym świecie, nie mogąc pozostać w mieście, skąd mnie wypędzono. Wszystko to mnie w najwyższym stopniu przerażało, a on starał się wszelkimi sposobami odmalować moją przyszłość w najciemniejszych barwach, jakie sobie tylko można wystawić. Z drugiej zaś strony nie omieszkał podkreślać, jakie łatwe i dostatnie życie mnie czeka.

Uprzedzając to, co mogłabym powiedzieć o uczuciach i o dawniejszych zobowiązaniach, przedstawił mi konieczność zajęcia teraz innego stanowiska. Co do obietnicy poślubienia mnie, nowe okoliczności położyły temu kres, gdyż prawdopodobnie będę już żoną jego brata, zanim nadejdzie chwila, w której zobowiązał się ze mną ożenić.

Koniec wersji demonstracyjnej.