Jan Lam

EKSTAZA W KLEKOTOWIE

Konwersja: Nexto Digital Services

EKSTAZA W KLEKOTOWIE

Fraszka

Lam Jan

Miasto Klekotów, stołeczne powiatu klekotowskiego i uposażone wskutek tego najrozmaitszymi władzami i dykasteriami, nie należy wprawdzie do rzędu takich kolosalnych mrowisk rodzaju ludzkiego, jak Kołomyja albo Tarnopol, ale ma także swoje zalety. Rozsiadło się ono na wielkiej równinie, malowniczo przerżniętej srebrnym wężykiem bystrego Narwańca, którego nazwa łączy się z piękną legendą ludową, przypominającą powieść o Wandzie. Przed laty bowiem i przed wiekami, kiedy jeszcze nie było rogatek ani nawet nadzwyczajnego dodatku do podatków, a więc bardzo, bardzo dawno, żył tu młodzian imieniem Narwaniec. Był on według jednych księciem, według drugich pasterzem. Uroda jego i inne przymioty zjednały mu serce pięknej Marcypanny, o której rękę od trzydziestu lat mnóstwo książąt i rycerzy wstępnym między sobą dobijało się bojem, aż wszyscy polegli i rozlew krwi ustał. Ta tedy dziewica, nie widząc młodziana, ale tylko poznawszy go z opowiadań, pokochała go mocno i przez posła zawiadomiła go, iż oddaje mu swoją rękę. Bliższych szczegółów swadźby nie pomni tradycja, ale dodaje, że niebawem w świątyni, na pagórku, nad brzegiem rzeki, Narwaniec wiecznym ślubem połączył się z Marcypanną. Otóż gdy wychodzili z świątyni i gdy mu obyczajem ówczesnym, rumieniąc się, różanych usteczek do pocałunku nastawiła, młodzian zawołał w ekstazie, że takiego szczęścia drugi raz w życiu spodziewać się nie może, a skoro tak, to i żyć nie warto — po czym rzucił się w fale wezbrane powodzią, na jego pamiątkę zaś rzekę nazwano Narwańcem. Tak przynajmniej opowiadają tę sprawę niewiasty klekotowskie, mężczyźni zaś przechowują odmienne cokolwiek podanie, które tu, jako ubliżające płci nadobnej w osobie jednej z najsłynniejszych przedstawicielek, milczeniem pomijam. Dla ścisłości historycznej nadmienię tylko, że jakkolwiek ów Narwaniec bezpotomnie zeszedł ze świata, to musiały być linie kolateralne dotychczas bowiem rodzina Narwańców bardzo licznie reprezentowana jest w Klekotowie. Częstą jest tam także i owa , ekstaza, w którą wpadłszy utopił się młodzian, ale ja dziś o innej Ekstazie mówić mam zamiar.

Czoło dzisiejszego Klekotowa stanowią oczywiście starosta i marszałek. Są i inni dygnitarze, ale przy tamtych błyszczą tylko jak złota oprawa około dużych iskrzących się brylantów. Starostą jest hrabia Malowański, ze starej pańskiej rodziny, która może jeszcze za czasów pierwszego Narwańca przybyła w te strony, marszałkiem imć pan Kukurnicki, wdowiec podeszłego już wieku, człek stateczny, aczkolwiek nieco ociężały, co stanowi miły kontrast, wobec młodzieńczej żywości hrabiego-starosty. Podczas gdy hr. Malowański wyraża się nieraz o członkach wydziału powiatowego: „Ja bym tych trutniów kijem porozpędzał", pan Kukurnicki nie zdobyłby się na spędzenie muchy, która by siadła na nosie kancelisty starostwa, a gdy mu raz na balu szepnięto do ucha, aby poszedł poloneza w parze z panią aptekarzową, jako żoną naczelnika gminy, odparł flegmatycznie: „Kiedy mi się nie chce!" Złośliwi krytycy, których, jak wszędzie, w Klekotowie nie brak, utrzymują, że p. marszałkowi nigdy nic się nie chce, podczas gdy hrabiemustaroście zachciewa się czasem za wiele. Paszkwile te zostawiam, oczywiście, bez odpowiedzi i w ogóle postanowiłem sobie nie wdawać się w sprawy tych, którzy rządzą i sądzą w powiecie klekotowskim. Pomijam więc i pogłoskę, która tam podczas mego pobytu krążyła, jakoby pan Kukurnicki miał zostać starostą, a hr. Malowański być wybrany marszałkiem, co niby odpowiadałoby bardziej wzorom z wyższych sfer wziętym — i przystępuję do instytucji mających mniej związku z polityką. Przede wszystkim zasługuje na uwagę w Klekotowie. szkoła męska, która może pochlubić się jedyną dotychczas w całym kraju a bardzo w swoim rodzaju pożądaną katedrą. Powstała ona tak: przez długi czas dwóch czy trzech obywateli Klekotowa objawiało jak największe nieukontentowanie ze wszystkiego, co się tam działo. Odznaczał się między nimi niejaki p. Bąbel, który niegdyś kopał wosk ziemny, później był magnetyzerem, jeszcze później dostarczał szmat do papierni, a obecnie trudnił się zbieraniem składek od ofiarniej szych obywateli na cele dobra ogólnego, które zamierzał popierać potęgą słowa. I w istocie, słowo jego było tak potężne, że słuchając go rzekłbyś, iż świat cały jest jaskinią łotrów, zdrajców ojczyzny i pijaków. Wyjęci od ogólnego potępienia byli tylko ci, którzy dawali składki, ale gdy tych z każdym dniem ubywało, więc świat stawał się coraz bardziej jednobarwnie łotrowskim. Jakiś czas jeszcze Motio, piwowar, stawiany był jako wzór cnoty wobec Moszka, propinatora, który według rozbioru pana Bąbla zaprawiał piwo odwarem z drzazg orzechowych, ale niebawem gruchnęła pogłoska, że Motio daje rybią trutkę do piwa, a autorem jej był p. Bąbel. Jakiś czas w radzie gminnej klekotowskiej było pięciu sprawiedliwych, ale z niewyjaśnionych powodów liczba ich stajała do dwóch. Jakiś czas p. Narwański, pomocnik aptekarza, który nader gorliwie służył muzom i każdą chwilę wolną od kręcenia pigułek poświęcał na robienie wierszy albo na pisanie do gazet, był niezrównanie utalentowanym, i wzorowym młodzieńcem, którego utwory sam p. Bąbel z wielkim zapałem deklamował, ale skończyło się na tym, że jego, ekspedytora pocztowego i jednego z nauczycieli miejscowych p. Bąbel ogłosił trójką hultajską, która pijaną wrzawą dręczy senne ucho nocy, a w dzień z oczyma blachmanem zaćmionymi lada jako spełnia swoje obowiązki, ku fizycznemu, materialnemu i moralnemu jak największemu upadkowi całego Klekotowa. Tak też i kasjer miejski z pierwowzoru uczciwości zeszedł na złodzieja grosza publicznego i jeden tylko szef stacji kolei żelaznej z kompletnego oczajduszy, rozbójnika i germanizatora, jakim był w ustach p. Bąbla, wskutek jakichś niewyjaśnionych transakcji stał się przynajmniej osobą neutralną, o której nic nie było do powiedzenia. Większą jeszcze łaskę miał Icek, faktor dostawcy drzewa dla różnych instytucji, ale gdy go już p. Bąbel miał kanonizować, sędzia powiatowy zamknął biednego Icka za jakieś nieprawe przeniesienie ruchomej własności i dotychczas go nie puszcza. Kierująca na koniec nauczycielka szkoły żeńskiej z anioła dobroci, pilności i cnoty została w mig tak brzydką lafiryndą i takie p. Bąbel umiał opowiadać rzeczy o jakiejś altance i jakichś kolczykach, że ogólnemu, jak się wyrażał, jedynie zgangrenowaniu całego społeczeństwa w ogóle i pewnym kurczętom jako też faseczkom masła, które niespodzianie znalazły się w spiżarni p. Kukurnickiego, jako prezesa Okręgowej Rady Szkolnej (posiadającego w trzech folwarkach około 140 krów własnych), przypisać należało, iż taką Messalinę cierpiano jeszcze na posadzie. Gdy nadto dwóch członków pomienionej Rady nazwał p. Bąbel hienami wygrzebującymi zwłoki z cmentarza patriotyzmu, jakim jest Klekotów (za to, że nie pozwolili na ferie szkolne we wszystkie rocznice wszystkich bitw i potyczek, w których nie błyskał jego oręż od r. 1768 do 1881, tj. że nie pozwolili na ferie całoroczne), zebrała się na koniec ta uczona korporacja i zważywszy, że obydwaj stronnicy p. Bąbla wierzyli lub udawali, iż wierzą w jego wyroki, uchwaliła wejść w transakcję z tak potężnym stronnictwem. Z milczącym tedy zezwoleniem hrabiego-starosty utworzono obok szkoły miejskiej „nadzwyczajną katedrę patriotyzmu i cnoty obywatelskiej" i wykłady na niej powierzono p. Bablowi za roczną remunerację 100 złr z kasy miejskiej. I rzecz dziwna, jakkolwiek oprócz pomienionych dwóch stronników (i komendanta żandarmerii) nikt nie uczęszczał na kolegia, zmniejszyła się od tej chwili liczba renegatów, opryszków, jawnogrzeszników w Klekotowie do takiego minimum, jakiego nie bywało na świecie od czasu, gdy Adam nie był jeszcze porzucił kawalerskiego stanu.

Wprost przeciwne stronnictwo ugrupowało się około apteki. Oprócz pana Narwańskiego gromadził się tam p. Perła, ekspedytor i tymczasowy zawiadowca poczty, który z wyjątkiem końcówek, jak: małpa, banhof, Feliks itp., do wszystkich innych miał rymy w pogotowiu, udało mu się bowiem zrymować nawet rozbratel i obywatel, jako też wielbłąd i Elbląg. (Do słowa „w ręku karczma" miał aż dwa rymy: „rycerz, który tarcz ma" i „Boże, piorunem obaj warczma", ale przyznam się, że ten ostatni zwrot wydawał mi się zawsze zbyt poufałym wobec Stwórcy i że na wypadek kanonady w obłokach warczenie piorunem ze strony p. Perły byłoby co najmniej zbytecznym). Liczył się tam dalej także dozorca dróg p. Ćwikalski, który, jakkolwiek starszy, chętnie garnął się do młodych i którego już z daleka coś na kształt brzasku zorzy porannej, rumieniącego się na jego kościach policzkowych i innych wypukłościach twarzy, wskazywało jako człowieka jowialnego. W istocie przedstawiał p. Ćwikalski w literackim świecie Klekotowa żywioł lekki i wesoły, układał bowiem i deklamował chętnie różne dykteryjki, które odznaczały się szczególnie oryginalnym, choć niejednostajnym rytmem, od dziesięciu do dwudziestu siedmiu zgłosek w jednym wierszu. Natomiast co do rymów nie mogę twierdzić, ażeby p. Ćwikalski był równie szczęśliwy jak p. Perła — ratował go atoli poniekąd nasz język, w którym tyle drugich przypadków liczby pojedynczej kończy się na „ego", a tyle form czasownikowych na „ałem", „yłem", „ała", „yła", „ący", „ony", „ąca", „ona". Przy ich pomocy pan dozorca dróg napłodził więcej utworów od Calderona lub Dumasa ojca i tak się w nich rozmiłował, że nawet gdy mu się nawijały wybredniejsze rymy, jak np. kobyła i miła, chował je rad w środek wierszy i kończył słowami, jak: wierzgnęła, ziewnęła. Nienajniniejszą zaletą p. Ćwikalskiego było to, że był wielkim zwolennikiem Kronik lwowskich p. Jana Lama i często je nawet do ćwiczenia wiązaną mową odtwarzał. Do grona, które nazwałem „apteczne", należał jeszcze p. Smerecki, który oprócz dyżurów w sądzie nie trudnił się innym literackim zajęciem, ale był tym, co Francuzi nazywają un hel esprit; rad przestawał z literatami i artystami, brał udział w teatrach, amatorskich, trochę śpiewał, trochę deklamował, a nade wszystko chętnie nadskakiwał paniom. Do każdego festynu, bazaru, loterii fantowej był ich nieodstępnym adiutantem i miał sobie w tym ceki urlop przez płeć piękną u przełożonego wyrobiony; przepisywać rolę i nuty lub ewentualnie popędzić milę pieszo w największym skwarze po zapomnianą na majówce w lesie parasolkę lub torebkę było dla niego zwykłą i codzienną niemal igraszką.

Właściwą głową stronnictwa aptecznego była pani aptekarzowa, wdowa, wcale jeszcze świeża i obdarzona ową pełnią wdzięków, dla której wolimy nieraz znośną jesień niż lato, po macoszemu przez panującą planetę traktowane. Nadto była miłośniczką literatury i sztuk pięknych, wskutek czego tuliły się one chętnie w jej otoczeniu. Jeżeli zaś mówię o sztukach pięknych w Klekotowie, to ma się rozumieć, że nie mogę myśleć o niczym innym jak tylko o fortepianie; poza Krakowem, podczas wystaw, Lwowem — inne sztuki piękne nieznane są w Galicji. Miał zaś fortepian w Klekotowie podwójnie urzędową reprezentację: p. Molskiego i p. Durską, którzy oboje udzielali lekcji i jak mię zapewniano, byli wyznawcami szkół wręcz sobie przeciwnych. O ile dociekłem, grał p. Molski tak powoli i cicho, że go prawie słychać nie było; p. Durska zaś grała tak prędko i głośno, że wśród ciągłego grzmotu nie można było rozróżnić żadnego tonu — znawcy zapewniali mię,, że tamto jest metoda Szopena, a to Liszta. Z liryczno-poetycznym nastrojem stronnictwa aptecznego, któremu więcej od głośnych wybuchów szału odpowiadały uczucia i namiętności głębokie a rwące, jak cicha woda, zgadzał się raczej ton p. Molskiego i on też stał na czele muzykalnego departamentu w aptece, jakkolwiek zaprzeczyć się nie da, że właśnie pod kierownictwem p. Durskiej osiemnastoletnia dziś córka pani aptekarzowej, panna Bronisława, już w piątym roku życia wystąpić mogła w koncercie na dochód pogorzelców, a w siódmym dać koncert na własną rękę w podobnie dobroczynnych zamiarach. Ale pani aptekarzowa poróżniła się z panią Durską; sejm galicyjski odmówił wsparcia na dalsze kształcenie panny Broni w konserwatorium lipskim (apteka klekotowska niosła zaledwie 4 000 złr rocznie dochodu) i powoli p. Molski począł aranżować wszystkie wieczorki domowe i publiczne p. aptekarzowej. Osiemnastoletniej panny Bronisławy nie będę tu opisywał — nie lubię dawać portretów moich bohaterek. Dosyć, gdy powiem, że była lub jest piękna; każdy może naówczas wyobrazić ją sobie, jak mu się najlepiej podoba. Pani Elżbieta Pirzpuchler (przykro mi, że w ten wieniec rymów i tonów wplatać muszę tak prozaiczne nazwisko) — tale bowiem zwała się po śp. mężu aptekarzowa, była sama w swojej osobie właścicielką apteki i zmuszoną przeto była kierownictwo jej poruczyć egzaminowanemu magistrowi farmacji. Prowizor ten i mąż nauki zwał się Narcyz Narwański, był rodem z Klekotowa i pochodził z jednej z najstarszych rodzin miejscowych, jak to już samo nazwisko jego, ściśle z legendą o szczęśliwym wybrańcu pięknej Marcypanny związane, wskazuje. Był to brunet o bladej, wyrazistej twarzy, ujętej w dość gęsty czarny zarost, ocienionej z wierzchu, tj. z każdej strony z wierzchu, dwiema gałkami nie mniej czarnych włosów, między którymi w środku nie było na przestrzeni kilku cali najmniejszej łączności. Brak ten, przedłużający część czoła aż do tyłogłowia, był na pierwszy rzut oka zadziwiającym, gdyż pan Narcyz nie miał jeszcze lat trzydziestu, a oprócz posady swojej jako prowizor, posiadał jaki taki mająteczek, który by mu był pozwolił nabyć i własną aptekę; jeno że o dobrą trudno, a złej kupować nie warto. Zajrzawszy atoli głębiej w serce p. Narcyza doszedłem ukrytej przyczyny tego zjawiska i wyjawię ją, ażeby nie męczye długo szanownego czytelnika. Trawiły go dwie namiętności: jedna z nich nazywała się poezja, a druga Bronisława, czyli raczej obie nazywały się „poezja" albo „Bronisława", jak kto woli. W obydwu kierunkach powodzenie jego było niejednostajne. I tak, raz bez jego wiedzy, w pierwszym (a oraz ostatnim) numerze jakiegoś tygodnika literackiego, który miał rozbudzić życie umysłowe w Galicji, ale sam zaraz zasnął, spowodował p. Perła, mający stosunki z całym światem, wydrukowanie jego wiersza poczynającego się od słów:

Lecą, ach, ponad Klekotów Z klekotem bociany, Lecą pośród burz i grzmotów; Wołam je stroskany: itd.

Wołanie to nie tyczyło się atoli żadnego prezentu, jakiego by, według przypowieści, oczekiwać można od bocianów, ale miało na celu polecić, im, by nie zapomniały w dalekich, gorących strefach rozpowszechnić wiadomość, że podczas gdy one uciekły przed zimą, jedno tu serce wśród śniegów i lodów pali się gorącym żarem czy tli płomieniem, czy coś podobnego. Ponieważ była to wyraźna wzmianka o Klekotowie i ponieważ pod poematem stało N. N. (Narcyz Narwański), całe miasteczko domyśliło się i bez rumieńców autora, kto tak pięknie rymuje, i wielka stąd sława opromieniła p. Narcyza. P. Pirzpuchlerowa i panna Bronisława kazały sobie dostarczyć odpisów tego utworu; pewien koncypient notarialny, znany z miotania się na wszystko, co wzniosłe i piękne, sparodiował poemat dodając do pierwszej zwrotki dwuwiersz:

Hej, bociany, gdzie lecicie? Wszak się jeszcze poziębicie!

Jednym słowem, sukces był kompletny i p. Narcyz zawiązał odtąd przyjaźń dozgonną z p. Perłą. Mniej szczęśliwe były próby następne. Po wieczorku, na którym panna Bronią grała jak anioł jakąś sonatę, napisał p. N. N. korespondencją pełną zachwytu do Dziennika Polskiego. Otóż obcięto ją niemiłosiernie i zaledwie doniesiono, że odbył się wieczorek i że p. B. P. odegrała sonatę. Posłał tę samą korespondencję do Gazety Narodowej, ale diabeł drukarski wdał się w rzecz i doniósł, że p. B. P. „odegrzała herbatę" — po kilku zaś reklamacjach poprawił się i przyznał, że odegrała tylko — „sonat", wskutek czego publiczność czuła się „zochwacona". Gdy zresztą jednocześnie w orlim polocie p. Perły zmieniono r na ł, dodając, że Klekotów ze zdumieniem odkrył taki talent w swoich mułach (zamiast murach), więc pp. Perła i Narwański postanowili pisywać jedynie do Samorządu. Zawsze atoli każdy przyzna, że było z czego wyłysieć. Osobliwie, gdy i w drugim kierunku, aczkolwiek z innych powodów, nielepiej wiodło się p. Narcyzowi. Delikatna to rzecz poruszać takie materie, bo trudno ustrzec się powtarzania różnych plotek, ale puściwszy się na to pole muszę brnąć dalej. Otóż powiedziałem, że p. Narwański nie był bez mienia i że p. Pirzpuchlerowa była jedyną właścicielką jedynej na cały Klekotów i okolicę apteki. Powiedziałem także, że p. Pirzpuchlerowa była. osobą świeżą, przystojną i okazałą, podczas gdy p. Narcyz był szczupłym, bladym brunetem z interesującą brodą, nie mającym lat trzydziestu, a w dodatku magistrem, farmacji. W takich warunkach każdy przyzna, że nie byłoby rzeczą nienaturalną, gdyby się świat był nagle dowiedział, że za trzy tygodnie nad apteką klekotowską zamiast szyldu z napisem „E; Pirzpuchler" pojawi się inny, opiewający: „E. Narwańska". Otóż świat twierdził, że p. Pirzpuchlerowa była także tego zdania, tylko p. Narcyz domyślić się tego nie chciał, i że p. Bronią pomagała mu być niedomyślnym. Basia, pokojówka obecnie u hr. Malowańskiej a przedtem u p. aptekarzowej, słyszała na własne uszy, jak ta raz mówiła do panny Bronisławy: „Gdyby Perła doczekał się już raz własnej poczty, zaraz bym cię wydała za niego, ale to nieszczęście, że ty masz tylko 2 000 złr, a on zaledwie 150 rocznie z wiktem i stancją". O czym gdy Basia doniosła p. Narwańskiemu, zapytał nazajutrz p. Bronię z miną samobójcy, ażaliby rada była zostać poczmistrzynią? A ona mu na to: „Nie, już wolę być aptekarzową". Więc znowu p. Narwański spotkał p. Perłę w sieni i rzekł mu: „Przyjacielu, kochani cię nad życie, ale przeszkadzamy sobie nawzajem — tak dłużej być nie może: chodź, otrujemy się obadwaj i damy światu przykład, że brat zginie, a nie zdradzi brata!" Wskutek czego pan Perła, zamiast otworzyć drzwi do apteki, jak zamierzał, zbladł i odskoczył aż na ulicę, wyjawiając przy tym, iż ponad wszystkie trucizny przenosi ich właścicielkę, nie zaś córkę właścicielki, a otruje się dopiero, gdyby nie otrzymał wakującej wkrótce poczty klekotowskiej i nie mógł jako poczmistrz rzucić się do nóg ubóstwionej istoty, wyznać jej długo tajoną miłość i prosić o jej śliczną, pulchną rękę. Po czym p. Narwański i p. Perła uściskali się i ucałowali wołając: „Zawsze pomrzemy razem!" Gdy zaś za pośrednictwem Basi wiadomość o tym wszystkim, z różnymi upiększeniami, zaczęła nurtować po mieście, p. Bąbel napisał jeden bezimienny list do dyrekcji poczt ze wskazówką, że nieźle by było zeszkontrować kasę pocztową w Klekotowie, a drugi do departamentu sanitarnego w namiestnictwie, donoszący o różnych fatalnych pomyłkach w ekspedycji recept, popełnionych przez prowizora Narwańskiego, cierpiącego na delirium tremens. O obydwu tych listach dowiedzieli się obwinieni w drodze prywatnej i kupili sobie bardzo grube laski trzcinowe, którymi wywijali ostentacyjnie, ilekroć spotkali pana Bąbla.

Tak stały sprawy sercowe i matrymonialne w Klekotowie, gdy pewnego wieczora panna Bronią i p. Molski grali w saloniku na cztery ręce na fortepianie, p. Narcyz udawał, że słucha i rozumie, o co im chodzi, a w istocie pożerał tylko p. Bronię oczyma, podczas gdy p. Pirzpuchlerowa zwierzała mu się po cichu, że nigdy tego nie odżałuje, iż pozwoliła córce występować publicznie, że bardzo słusznie ten jakiś... jakże się nazywa, ten nieznośny Lang czy Lam ostrzegał w gazetach przed takimi popisami małych dzieci, że Bronią w istocie skończyła zaledwie lat czternaście i powinna jeszcze chodzić w krótkiej sukience itd. Wtem otwierają się drzwi i wpada zadyszany Perła. Nim jeszcze wszedł obiedwiema nogami do pokoju, woła tubalnym głosem:

— Powiem państwu nowinę!

A nie czekając wyrazów ciekawości i zapytań wołał dalej:

— Ekstaza przybywa! We czwartek wielki koncert, a wieczorem recepcja u starosty! Zaraz tu będzie Smerecki z prośbą do pani dobrodziejki o udział (tu kłania się) z jej czarującym śpiewem; do panny Bronisławy także  o sonatę (tu kłania się znowu, ale z mniejszą gracją) i do p. Molskiego o akompaniament! (Tu nie kłania się wcale). Chcieli prosić adiunktową z jej kaszlanym kwiczysopranem i z p. Durską do akompaniamentu, ale im wyperswadowałem, że nikt nie przyjdzie na koncert w takim razie!

— Ekstaza! — zawołała p. Pirzpuchlerowa jakby zelektryzowana.

— Ekstaza w Klekotowie! —wyjąknął pan Narcyz bledszy ze wzruszenia niż zwykle.

— Ekstaza weźmie udział w koncercie! — wygłosił p. Molski uderzając lewą ręką o basowe klawisze i przyciskając pedał, jak gdyby był p. Durską.

— Ekstaza?? — zapytała p. Bronią spoglądając wokoło zdziwiona.

— Moje dziecko — rzekła p. aptekarzowa — widzisz, jak niepotrzebnie przerwałaś nauki, kiedy jeszcze powinnaś bawić się lalkami (znaczące spojrzenie na p. Narcyza) i pisać temy francuskie. Ekstaza to jest pseudonim, to znaczy...

— O, ja wiem! Pseudonim to jest T. T. Jeż, a to znaczy Miłkowski!

— Nie dziwcie się państwo jej naiwności — mówiła dalej p. Elżbieta — gdy kiedyś dorośnie do lat szesnastu (powiedziałem, że miała osiemnaście), nie będzie się wyrywała z takimi niedorzecznościami, moja ty, ty, pieszczotko (pocałunek macierzyński na zachmurzone czoło córki), nie wiem nic o żadnym Miłkowskim, choć to podobno księgarnia we Lwowie (p. aptekarzowa nie uznawała literatury przemawiającej niewiązaną mową), i możesz być pewna, że żaden mężczyzna nie wzniesie się nigdy do wysokości Ekstazy. Jest to istota cudowna, wybrana; wszak mówią, że zaraz po urodzeniu płakała wierszami, a gdy przebywała szkarlatynę, wówczas gdy inni mówią z gorączki, ona sypała jedną odę po drugiej, a każda proroczo natchniona!

— I gdzież ona mieszka? Czym jest?

— Mieszka — odparł p. Perła — sześć mil stąd, w Mistrzosławiu. Jest — wieszczką, prorokinią. Napisałem właśnie na jej cześć króciutką rzecz, nawiązującą do tutejszej legendy o Narwańcu i Marcypannie. Jeżeli państwo pozwolą, odczytam.

Podczas gdy pan Perła czyta, niechaj mi będzie wolno opowiedzieć w krótkości, co się stało. Oto, przy sposobności imienin monarszych, uchwalił Klekotów z pobudki hr. Malowańskiego i p. Kukurnickiego utworzyć stypendium o rocznych 100 złr dla jednego ucznia, będącego rodem z Klekotowa. Z powiatowych dodatków do podatków wyznaczono na ten cel 1 200 zł, z dodatków gminnych miasta Klekotowa 600 zł, znana ofiarność niektórych obywateli powiatu przyniosła 37 zł 81 centów, a z sześciu wieczorków i jednego balu uzbierano czystego dochodu 112 zł 58 ct, czyli razem 1 950 zł 39 ct. Do kapitału tedy, wynoszącego 2 000 zł, nie dostawało jeszcze 49 zł 61 ct. Gdy zaś nie było już innych dodatków do podatków pod ręką, gdy składki przestały płynąć, a wieczorki urządzane przez miejscowych amatorów nie opłacały już nawet kosztów światła, więc starosta i marszałek wpadli na myśl urządzenia wielkiego coup i sprowadzenia słynnej deklamatorki; wdowy po sekretarzu ministerialnym, zamieszkałej w Mistrzosławiu. Widzimy, jakie wrażenie wywarła ta wiadomość. Nie mniejsze było i w mieście, gdy się dowiedziano, że nazajutrz przybędzie pociągiem wieczornym jakaś pani nadzwyczajna, po którą pójdą na dworzec konie p. starosty; że będzie w czwartek ogromny koncert, po koncercie bal u starosty, w piątek obiad u p. marszałka, a wieczór znowu bal u p. aptekarzowej — wszystkie te wielkie rzeczy uchwalono bowiem w krótszym czasie, niż go potrzebował p. Perła na odczytanie swojej kantaty. P. aptekarzowa drożyła się wprawdzie nieco co do udziału p. Broni w koncercie, wymawiając się, że dziecko jeszcze za małe, ale p. Smerecki zbił te skrupuły powołując się na liczne bardzo, dawne i niedawne występy „dziecka".

Nadeszła upragniona chwila. Pp. Perła, Narwański, Smerecki od południa biegali po mieście we frakach i białych krawatach; p. Ćwikalski czynił to samo w czarnej niegdyś kapocie, wstępując co chwila to tu, to tam na pokrzepiającą kropelkę. Hr. Malowański i p. Kukurnicki mieli udać się powozem na dworzec, położony opodal od miasta, za mostem na Narwańcu, którego kolej przekroczyć nie śmiała czy nie chciała. Inni wyznaczeni do przyjęcia mieli podążyć pieszo na miejsce ceremonii, ale gdy było nieco błota, więc p. Perła dla siebie, dla Narwańskiego i Smereckiego kazał zaprząc konia do tak zwanej „biedy" pocztowej, czyli wózka na dwóch kołach, co było tym przezorniej, gdy powóz starosty w powrocie nie mógł przecież zabrać całego towarzystwa, gdy piechotą za nim pędzić było niepodobieństwem, gdy Smerecki był niezbędnym do ulokowania Ekstazy w wynajętym dla niej u Susskinda Rosendufta apartamencie i gdy na dworcu klekotowskim wtenczas tylko dostać można konie, gdy się je zamówi. Na prośbę p. Smereckiego obiecał burmistrz kazać pozapalać latarnie wzdłuż całej drogi i polecił nawet w istocie urzędnikowi magistratu, ale ten żabaj durzył się na nieszczęście z Cwikalskim u Abramka, zasnął oparty o stół i nie wykonał polecenia. Ćwikalski natomiast tak się gracko spisał, że kiedy nasi trzej wyfrakowani zajechali „biedą" na dworzec, już go tam zastali przy bufecie pijącego trzeci kieliszek piołunówki i srodze odgrażającego się na Bąbla, że mu kości połamie.

Jakieś uderzenie dzwonków dało się słyszeć. — Co to znaczy?

Koniec wersji demonstracyjnej.