Albius Tibullus

ELEGIE I WIERSZE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP.

ALBIUSZA TYBULLA.

Księga I.

ELEGIA I.

ELEGIA II.

ELEGIA III.

ELEGIA IV.

ELEGIA V.

ELEGIA VI.

ELEGIA VII.

ELEGIA VIII.

ELEGIA IX.

ELEGIA X.

PRZYPISKI.

KSIĘGA I.

ELEGIA I. 

ELEGIA II.

ELEGIA III.

ELEGIA IV.

ELEGIA V.

ELEGIA VI.

ELEGIA VII.

ELEGIA VIII.

ELEGIA IX.

Księga II.

PRZYPISKI.

KSIĘGA II.

ELEGIA I.

ELEGIA II.

ELEGIA III.

ELEGIA IV.

ELEGIA V.

ELEGIA VI.

Księga III.

PRZYPISKI.

KSIĘGA III.

ELEGIA I.

ELEGIA II.

ELEGIA III.

ELEGIA IV.

ELEGIA V.

ELEGIA VI.

Księga IV.

PRZYPISKI.

ELEGIE I WIERSZE

jako też niektóre przypisywane Sulpicyi i innym

Tibullus Albius

Donec erunt ignes arcusque Cupidinis arma Discentur numsri, culte Tibulle, tui,
Ovid. lib. I. Amor. Eleg. 1527.

WSTĘP.

Wszyscy Autorowie starożytni tak greccy jak łacińscy, a szczególniey poeci, nie potrafią, w umyśle czytelnika dzisiayszego, którego pewna znajomość tych narodów w tamte nie przenosi czasy, wzbudzić uczucia tey niezrównaney roskoszy, która bezwarunkowo poiła ducha ich współczesnych. Pochodzi to z niezmiernie oddalonego sposobu życia od owych wzorowych narodów. Religia chrześciańska, nowe kształty rządów, nowy sposób wychowania, odkrycia poźniey poczynione i tym tysiączne odmiany, nietylko nadały inny kierunek smakowi naszemu, ale dawniey dostępną każdemu słodycz tey piękności, dziś i to w mnieyszym stopniu, samych tylko uczonych zrobiły własnością. Wiek bieżący zastanowił się nad tem, ale jak każda ważna myśl tak i* to zastanowienie stało się pochopem tysiąca kłótni: wzrosły ideje klassyczności i romantyczności, nieporozumienie uzbroiło w pióra literatów, zaczął czas ginąć, zapał się wzmagał, jedni zestarzałych i pozrzucanych z Olimpu Bogów, chcieli przez gwałt do dawnych przywrócić korzyści, inni znowu zmyślenia zabobonnym odpowiedne wiekom i niewykształconych gieniuszów błędy poczytując za naywykwintnieysze romantyczności przymioty, samym upiorom zwierzchnictwo w poezyi utwierdzić pragnęli. Pięknie to było o Kupidynie i Cyterze śpiewać, póki do zrozumienia pieśni nie był jeszcze mitologiczny słownik używanym i dopókąd chrześciańska moralność, ich głównych przymiotów w nayszkaradnieysze nie wliczyła przywary, ale również w poezyi wtedy tylko płaska prostota uchodziła, nieprzystoyność popłacała, dopókąd wśrzód wolnych rozmów rzęsiste kielichy duszą nayznakomitszych były towarzystw, dopókąd niewiadomość powszechna mniey bacznerni na brak zgodności czyniła umysły. Dziś jest już prawdą niezbitą, że ani ścisłe formy klassyczności, ani romantyczności rozwiozłość, żadnego poety między współbożków nie wprowadzą. Przysiężne naśladownictwo zawsze tylko pełzgaczów mnoży. Jak trudno piękności wskazać zasady tak i dobroć poezyi ledwie oznaczyć da się. Mniey dbając na głębokość zdania, można w ogule powiedzieć, że ten nayulubieńsze poema ułoży, w kim duch upływającey godziny naymocniey działa, (1) a wtedy tylko w naczelnym pozostanie rzędzie, jeśli wiek jego pomiędzy innemi świetnie połyskać będzie. Czas panowania Augusta nienaymoralnieysze przedstawia obrazy, ale dobrego smaku naybliższym bydź musiał. Choć Tybul nie wzbudza dziś tego silnego uczucia, które zapewne wskroś przesywało czytających go Rzymian; jednak, po wyłożeniu niektórych punktów historycznych i mitologicznych, jako też objaśnieniu obyczajów wieku, wszystkie jego elegie, czyli żale miłosne, każdemu podobać się muszą. Jest on bez przysad prostym, naturalnym, a jeśli czasem jako badacz starożytności zabłyśnie, to zawsze w rzeczach tak powszechnie znanych, iż swey poezyi bynaymniey przez to nie utrudza. Był ow współczesnym wszystkich pisarzy klassycznego w Rzymie wieku, a z Horacym nawet ścisłą złączony poufałością. Rod jego znamienity podał mu sposobność do wykształcenia się w szkole świata towarzyskiego. Zepsuty charakter narodu przez napływ bogactw, woyny domowe, dumę wyniosłych familii, zgraje tajemnych donosicielów i krocie innych przyczyn, miał wpływ i na niego. Trudno-to w owym czasie było zrzucić z siebie tyle wad powszechnych, a nawet, gdyby był od nich wolnym, pewnieby tych pism dziś nikt z uniesieniem nie czytał. Od pierwszey więc młodości Tybul, nie należąc do wyjątków, poddał się roskoszom, które może już słabo urodzone ciało, w ciągłey trzymały niemocy. Miłość u Rzymian objawiała się zawsze tylko w naybardziey do przyrodzenia zbliżającym się sposobie; nie przeszła ona była jeszcze przez te nieszczęśliwe czasy rycerskie. Wzdychać nad strumykami, błąkać się o księżycu, chować w rozpaczy w odludne pustynie, byłoby u nich wymysłem szaloney fantazyi. Niedziw więc, że nasz Autor często zbyt wyraźnemi kolorami stawia roskosze przed oczy i śmiałe swym kochankom czyni zarzuty, iż szanując śluby małżeńskie, oparły się wygórowaney namiętności jego. Oddany samym tylko przyrodzenia popędom, cnotę w przewrotney maluje postaci. Lecz w nim smak, a nie moralność uwielbiania celem. Jego przeklęstwa rzucane na niestałe kochanki, jego płacze i wyrzekania nad niegodnemi bogactwy, które go tylokrotnie szczęścia i roskoszy pozbawiały, jego żywe obrazy swey śmierci i pogrzebu, jego przytaczania w swojem mieyscu z Dogów wziętych przykładów, jego rozpamiętywanie szczęścia przy pomyślnieyszey porze miłości, tyle mają powabu, wdzięku, naturalności i czucia, iż nigdy dostatecznie niemi nasycić się nie można. Lecz w tey nieprzebraney słodyczy trudno nie dostrzedz nayśmiertelnieyszego jadu zgorszenia. Chyba tylko chrześciańskiemi napojona maxymami czuła, a nawet i rozumna kobieta" potrafiłaby się wydobydź z sideł przez niego z wszelką sztuką, i naturalnością rozstawionych. Niech nikt nie sądzi, ii niegrzeczność jego mogła mu stać na przeszkodzie. Rzymianie mniey od nas nadskakujący, w miłości delikatnych żartów nie znali; on tylko po czułych uściskaniach sińce na szyi i licach swych kochanek zostawiał, inni im w gniewie oczy podbijali. Jeżeli kadzideł nie szczędził Messali, to także tylko strumieniowi czasu oprzeć się nie zdołał. Gdzie ten do rządu ma prawo, kto sił naywięcey posiada, tam wiecznie słabszy pod płaszcz mocnieyszego tulić się musi, a cnota, którą wdzięcznością zowiemy, występku pochlebstwa matką się staje. Niewiadomo, czyli przez zbytki i rozrzutność, czyli też przez chciwe Triumwirów grabieże, lecz jak w wierszu na pochwałę

Messali pisanym sam powiada, znaczny majątek i to w młodości postradał. Całą. więc w swym łaskawcy mając nadzieję, już to z urodzenia, już z obyczajów wieku i niewstrzemięźliwości, będąc słabym schorzałym i wiecznie kwiczącym, niedziw, ze do elegii tylko i pochlebstw mógł bydź zdolnym. Jakkolwiek zbyteczny zapał w pochwałach, odrazę za sobą pociąga, przecież te zręczne zwroty od przymiotów kochanek, od wypadków miłosnych, do sławy i czynów wodza, każdego zachwycać muszą. Nie jest Tybul bochaterem miłości naszego wieku, któryby sławie chciał składać życie w ofiarze. Pokóy n niego pierwszem ziemi bóstwem, a woyny i boje chciwego motłochu zawodem. Jakoż Rzymianie po większey części z tey tylko przyczyny z orężem w ręku przebiegali świat cały, aby sprowadzonym łupem ku upadkowi chylić oyczyznę swoję. Nie szczyci on się nigdy z męstwem i dzielnością owszem w gnuśności wielbi swe zalety, lecz kto w umysłach piękności szuka, pewnie cień Daryusza wyższym od Alexandra znaydzie. Ta jego naturalna tęsknota do wieyskiey spokoyności, to wzdychanie do pasterskiego i na łonie wierney małżonki życia, jest tylko poety sztuką. Dla zepsutych ludzi nigdy ustronia powabów nie mają; znał on że elegia prostą bydź musi i że wtedy w nayprzyjemnieyszey występuje postaci, kiedy tylko nieco wzniośleyszą sielanką bydź się wydaje. Stąd jego zbyteczna pobożność, stąd ta niby ścisła wiara w naygrubsze zabobony swóy początek wywodzą. Czyli on piekła maluje przepaści, czyli pól elizeyskich ustronia, zawsze stosownie wesołym, smutnym, płochym lub poważnym okazać się umie. Ilekroć radość w wierszu jego zabłyśnie, zawsze na to zręcznie naprzód wysłaną bydź się wydaje, aby tem bardziey goniące ją. żale usmętnić mogła. Bez wątpienia Tybul elegistów przewodniczyć się zdaje; zbyteczna nauka Propercyusza, a nieczystość języka, często brak ozdób i wdzięku w pismach Katulla, świętnieyszym w porównaniu go czynią. Nikt w nim poety gorejącego nieśmiertelności nadzieją postrzegać nie będzie, mniey o potomność dbały, jak wszystko dla swey przyjaciołki poświęcić gotowy tak dla niey tylko pisać się zdaje. Zawsze jednaki a zawsze prosty, Ozdobny i czuły(2) Lecz są tez w nim mniey chwalebne obrazy, które dziś w żadnym poecie uchodzićby nie mogły i które w istotną, nawet wprawiają tłomacza obawę, czyliby nie było przyzwoiciey z wierności krzywdą, wypuścić je zupełnie, aniżeli w całey swey postaci przed nowego czytelnika stawiać oczy. Dziś w znanych nam pismach jego daje się postrzegać częsta przerywanie myśli, pewien brak związku, na którym nigdy w klassycznych poetach nie zbywa. Lecz trudną, istotnie byłoby sprawą rozsądzić, czyli on mając na oku roztargnienie smutkiem przytłoczonych ludzi, albo istotnie przy pisaniu roztargnionym będąc, do naturalności się przezto niekiedy zbliża, którey znowu zalety wada niezrozumiałości przewyższyćby mogła; czyli tez, co podobnieyszem, zawsze przepisywacze śrzednich wieków, już to może dla omyłek, nadpsucia oryginału, lub innych jakich przyczyn, niezupełnemi nas obdarzając rękopismami, jedynym tego są. powodem. Kłótnie o podobne rzeczy, jak żarliwemi bywają, tak mniey zasługują na uwagę naszę, nam dosyć niech będzie dla własney powiedzieć obrony, iż niekażdy brak zwięzłości z winy pochodzi tłumacza(3) W pracy naszey mieliśmy wszelkie prawidła na oku, co się jednak więcey nagannego znaydzie, to z Tybulla pochodzić nie będzie. Originałem było u nas wydanie bipontyńskie z roku 1783go. Przypiski staralismy się robić krótkie, wypuszczając z każdey rzeczy to, co z naszym przedmiotem w związku nie stało, a robiliśmy je tylko w razie większey potrzeby, aby niezbyt często czytelnika dla starych nadużywać nowin. Co się tyczy interpunkcyi, już naprzód, ze starożytni mimo dążenie za ścisłą harmonią wyrazów, za śpiewnością całego toku, za gładkiem zaokrągleniem kresów, na znaki przestankowe i inne dosyć bacznemi w pisaniu nie byli, do czego im takie i z śrzednich wieków przepisywacze równie jak nowi krytycy dopomódz mogli, już tez, ze przy tłumaczeniu często nic nie zmieniając myśli, inny zwrot się jey daje, już nakoniec, ze nasi więcey udając czułości, rozrnaitszemi i w znakach się stali, uznaliśmy za konieczną potrzebę mniey w tym względzie z orginałem pilnować zgodności.

Ponieważ o Tybullu obce dzieła szczupłe podają nam wiadomości, a nawet i te, któreby tu na poparcie prawdy przytaczać należało dostatecznie usadowione nie są, gdy i sam Horacy mówiąc o Albiuszu niezawsze Tybulla rozumie, gdy nawet i rok urodzenia w własnych jego pismach wyszczególniony z zawierającym go wierszem, podług wszelkiego podobieństwa z Owidiusza wsuniętym zoztał, więc W podobney suchości źrzódeł nmieszczenie o nim biograficznego pisma nieprzyzwoitem byłoby przedsięwzięciem, stąd dając i kochankom jego pokóy bez dochodzenia ich. liczby, lub nazwisk prawdziwych, bez poszukiwania w nim niestałości przyczyn, kończymy te poświęcone mu i za przedmowę mające służyć myśli.

(1) Niech tu nikt nie rozumie, aby wiersze do okoliczności czasowych zastosowane, pierwszeństwem zaszczycone były; owszem ten rodzay zgodności z czasem, który ma zalety poezyi stanowić, nie powinien bydź, ani szukanym, ani do namacania palcami zdolnym.

(2)Stawny Mirabo, który, ile mi z listów jego wiadomo byt Tybulla tłumaczem, prawda, ze rozkochanym będąc, ale mowi o nim:.... ce delicieux Tibulle qu'il faut lire relire, savoir par cocur et relire encore.
Lettres orig. da Mirabeau, Vol. II. p. 343. Paris 1792.

(3) Że komu ciemnem! będą się wydawały elegie wymienine w odsyłaczu przy elegii IV tey księgi I. to pochodzi z braku jednego objaśnienia, którego ja dać nie myslę. Lecz tu szczególnie należy połowa elegii III. ks. II.

ALBIUSZA TYBULLA.

Księga I.

ELEGIA I.

Bogactwa niechay sobie w jasnem złocie mnoży,

Niech pól uprawnych włoki płodne dzierży.

Kogo wciąż nieprzyjaciół bliski obóz trwoży,

Komu sen znika, gdy trąba uderzy:

Ubostwo memu życiu niech pokóy sprowadza, 5

Pokąd ognisko słabem światłem płonie.

Niechay wiejska ma ręka winorośle wsadza

I w czasie słusznym podrosłe jabłonie.

ie zwiedzie mię nadzieja, ale zbożem brogi

I winem czystem naczynia obdarzy. 10

Czy stoi posąg z drewna ja czczę w polu Bogi,

Czy z wieńcem kamień w drog zbiegn się zdarzy.

I które pierwsze jabłko lato mi wychowa,

Rolników Bogu z siebie dar uczyni.

15 Tobie z pól mych Cerero korona zbożowa

Niech przy podwojach wiewa się świątyni;

Niech dla straży ogrodów stojąc czerstwy w chłodzie

Swą kosą Pryap ptactwu zda się srogi.

I wy niegdyś szczęsnego, dziś W biedney zagrodzie

20 Zsyłaycie dary opiekuńcze Bogi.

Przedtem jałówki zdolney szukało się w stadzie:

Dziś jagnię z roli mey wielka danina

Jagnię dam wam przy którem wsi młodzież w gromadzie.

Zanuci: zniwa dobre dajcie wina.

* * *

25 Już darmo i za miernym dostatkiem dziś gonić

Lub sięgać długich podróżą przestrzeni:

Lecz wypada przed skwarem w cień się drzewa chronić

Do czystey wody bieżących strumieni.

mię teraz zawstydzi nieść widły przy wozie,

30 Lub biczem woły nękać przez zagony,

Gdzie Brak wierszy w originale jest niewątpliwym, tam dawszy użyte tu znaki, sądziliśmy niekiedy za rzecz przyzwoitą zaniedbać rymowanie.

Albo jagnię pod pachą, lub płód z pola kozie

Przynieść od płochey matki zapomniony.

Wy zaś szczupłey gromady wilcy i złodzieje

Szczędźcie; do większey udając się trzody.

* * *

Dla liczenia tum co rok odwiedzał pasterza 35

Tum słodkiey mleko poświęcał Paladzie.

Sprzyiaycie bóstwa; z miernego stołu ofiary

I z szczupłych dzbanków przyymcie daniny,

Palone starożytny rolnik miał puchary,

A sam je z miękkiey lepił sobie gliny. 40

Nie są skarby bogaczów, ni plon w mem żądaniu.

Co nabył żniwem przodek oddalony;

Dosyć zbiór szczupły, dosyć spocząć na posłaniu,

Gdy może członki wzmocnić utrudzony.

O jak słodkim szum wiatru temu się wydaje, 45

Kto się w swey Pani łonie tulić może!

Ah jak miło, gdy Auster miękkie wody kraje

Znużonemu wilgocią dążyć na swe łoże!

Niecił mi się to uiści: z bogactw niech len słynie,

Kto wściekłość morza i pluski ponosi. 50

Niechay wprzod wszystko złoto z smaragami zginie,

Kim dla mey drogiey łza piękną twarz zrosi.

Tobie walczyć Messalo na morzu i ziemi,

Coś okrył sławą twe plemię, przystoi.

55 Mnie dziewica trzyma pęty niezłomnemi,

Czycham oddzwierny krnąbrnych podwoi.

Przy tobie ma Delio niech jako zgnuśniały

Słynę u świata, niech mię każdy stroni.

60 Oby w zgonie me oczy w ciebie się wlepiały!

Obym konając twą rękę miał w dłoni!

Zapłaczesz, gdy Delio na marach postanę,

Z łzami mieszane dasz pocałowania.

Zapłaczesz; nie z żelaza twe piersi skowane,

Ni krzemień serca twego nie osłania.

65 Z suchym okiem z pogrzebu tego w dom, nie wkroczy

Żadna dziewczyna, ni żaden z młodzieży,

Nie chciey dręczyć mych cieniów: niech się włos nie moczy,

Pomniy Delio, pomniy na lic świeży.

Póki losy sprzyjają łączmy dziś zapały;

70 W żałohnym kwefie stanie śmierć surowa.

Przyydą lata a z żartów i z miłości chwały

Siwizną kryta nie odnosi głowa.

Teraz służmy Wenerze, gdy łamać podwoje

I zwodzić walki nie przynosi skazy.

75 Tum ja wodź i rycerz; wy miecze i zbroje

Nieście zdaleka na chciwców swe razy,

Nieście i skarby wielkie; hardy pełnym brogim

Gardzę śmiało bogactwy, gardzę głodem srogim.

ELEGIA II.

Doley wina i złagodź niem boleści nowe,

Niech mi jak z trudów sen powieki klei,

Zostawcie we śnie lubym rozmarzoną głowę,

Niechay śpi miłość, gdy w złey trwa kolei.

Pilna dana jest teraz straż mey ukochaney 5

I drzwi warownym zamkiem opatrzone.

Drzwi pana nieczułego niech w fali wezbraney

Deszcz, gromy z niebios tłuką was rzucone.

Albo się otworzcie, ale mnie.... mnie jedynie.

Niech zawiasy nie skrzypią okręcane skrycie. 10

Daruycie.... niech ta klątwa na mą głowę spłynie.

Daruycie proszę.....ah wy przebaczycie.

Przecieć jeszcze pomnicie moje do was modły,

Gdym wieńcem z kwiatów zdobił wasze ramy.

Delio uwódź zręcznie straży orszak podły. 15

Ona wiedzie młodzieńca przez nieznane progi,

Ona drzwi zębem dziewicę otwierać,

Ona uczy jak w miękkie łóżko wstawiać nogi,

Ona jak cicho po ziemi je zbierać, 20

Ona zręcznych przy mężu migów poznać cele

I ukryć myśli w umowne wyrazy.

Lecz tych uczy, co czynni, kochają się śmiele,

Których, ni cichość, ni czarne obrazy

25 Nocy nie trwożą. Strzeże by zbóyca zbrojony

Ranił, lub płacy za ubior chciał wzięty.

Kogo miłość ożywia w obce póydzie strony.

Bez zdrad obawy, bezpieczny i święty.

Nie zaszkodzi mi zima, co się w nocy sroży,

30 Ni deszcz, choć z chmury kropli zleje roje.

Niczem trudy, gdy Delia drzwi tylko otworzy

I na głos palca imię wspomni moje.

Człowieku czy niewiasto, która wyydziesz po mnie

Precz z świecą. Wenus sprawy kryje rada,

35 Nie baday mię o imię, trzymay nogi skromnie

I niech z pochodni blask na mnie nie pada.

A gdyby mię kto spostrzegł niechay milczy skrycie,

Niech wzywa Bogów, niech się prze z dowodem,

Bo gaduła poczuje z krwi biorącą życie

40 I z burzliwego morza Wenus rodem.

Ni mąż mu nie da wiary, jako mi prawdziwa

Przez czarnoxięstwa wróżka zaręczyła.

Tęm widział Z niebios W gwiazdy, gdy pola okrywa,

Jey wierszem zwraca bieg rzeka zawiła,

45 Ta śpiewem dwoi ziemię, z grobów prochy wodzi

Z ognisk święconych kości przywołuje.

Już na jey odgłos podziemnych tłum się duchów schodzi,

Już skropion mlekiem spieszno ustępuje.

Gdy zechce smutnie zaćmi niebiosa dokoła,

Gdy zechce śniegi w lecie zwabi mnogie, 50

Sama tylko Medei zjadłe ma mieć zioła,

Ją nawet liżą psy Hekaty srogie.

Od niey tobie dam pienia, siła ich uwiedzie

Trzykroć je śpieway, trzykroć spluy wśpiewaniu,

Nie uwierzy on drugim, nikt mu nie dowiedzie 55

W pulchnem nas widząc nawet sam posłaniu.

Unikay jednak innych, bo wszystko postrzeże

W dobrem mniemaniu o mnie tylko stały

Mam wyznać?(3) Ta twierdziła, iż śpiewem odbierze

Lub zielem miłość i zniszczy zapały. 60

Stanąłem wśród pochodni i w pogodney nocy

Złym bóstwom kokosz ołtarz krwią zmazała;

Nie by miłość zaniszczyć.... o wzajemność z mocy

Całey błagałem i aby trwać chciała.

* * *

65 Z żelaza hydźby musiał, kto mogąc bydź twoim

Płochoby poszedł z bronią za zdobyczą,

Niech upędza Cylików zbitych męstwem swoim

Niech jego woyska wzięty kray dziedziczą

Cały i srebrem kryty, lub cały i w złocie,

70 Niechay szybkiego rumaka dosiada.

Ja woły chce przy tobie, ma Delio, w pocie

Połączać jarzmem na górach paść stada;

Jeźli ciebie w mych rękach los mi mieć dozwoli

Na płonney ziemi niechay mię sen chwyta

75 Czerni łoże purpurowe bez wzajemney woli,

Gdy opłakana noc znown zawita ?

Bo ni pierze ni spodek tkany w piękne drzewa

Ni wody szelest miły sen na oczy wlewa.

* * *

Czyż Wenery gwałciłem święte bóstwo w mowie

80 I język teraz móy przypłaca karę ?

Czy przyyść wszeteczny miałem, gdzie czczeni Bogowie

I z ognisk wyrwać wieńców ofiarę ?

Jeślim winny upadnę sam chętnie w świątyni,

Z progiem święconym złączę usta moje

85 Ni klęknąwszy czołganie twarz mi zarumieni,

Uderzę głową o święte podwoje.

Ty dowcipny szyderco mey smutney niedoli:

Strzesz się, niejeden Bóg ci zasrożeje.

Już taki, co z miłości młodych drwił dowoli,

Zgiął kark w Wenery jarzmie, gdy siwieje; 90

On drżącym dzisiay głosem nuci słodkie pęta

I ręką trefi włos zbielałej głowy;

Nie wstyd go przy drzwiach czychać, ni lube dziewczęta

Wśrzod rynku bawić troskliwemi mowy.

Dziś chłopcy w koło niego, dziś się młodzież wije, 95

A każdy z tłoku w miękkie łono pluje.

Mnie szczędź Wenero, mc serce ci bije.

Pocóż gniew żniwa twe własne marnuje.

(1) Odważnym pomoc jest w Wenerze samey.

(2) Fortes adjuvat ipsa Venus było u Rzymian przysłowiem,

(3) Quid credam (w oryginale) nie zunczy tu mam wierzyć lecz powierzyć, wyznać.

ELEGIA III.

Ty egeyskie Messalo porzesz dzisiay wody,

Pomniyże na mnie z twą rzeszą waleczną.

Moie więzą schorzałego feackie zagrody.

Wstrzymay o śmierci, twą rękę wszeteczną,

Wstrzymay, proszę, okrutna: ni tu mojey matki, 5

By kości w urnę wsypała spalone,

Ni siostry, która kropiąc woniami ostatki

Włosyby łzami moczyła puszczone.

Zdala Delia, którą, gdym porzucał w Rzymie.

Do wszystkich Bogów wzniosła głos pobożny, 10

Trzykroć święty od chłopca ciągła los w me imię,

Jey przyszłość szczęsną wróżył chłopiec drożny.

Wszystko powrot przyrzekło: nieufna w badania

Z płaczem patrzyła nieraz ku mey drodze.

150 w jey pocieszyciel, kiedym już odbył żegnania,

Szukałem zwłoki, szukałem w smutney trwodze,

A zmyślałem, że ptactwo lub nieszczęścia groźba.

Lub, ze Saturna (1) dzień wstrzymuje drogę.

O rzekłem już w podróży niemylnato wroźba

20 Dając znak złego w drzwiach (2) potkła mi nogę.

Niech nikt odjazdem serca nie daje rospaczy

Lub wie, że Bogom sprzeczny zamiar chwyta

Na cóż mi twoja Izys Delio, coż znaczy

Miedź tyle razy twoją ręką bita ?

25 Coż stąd? że wielbiąc bóstwa, czysto wykąpana

Jak pomnę w czyste kłaść się zwykłaś łoże?

Teraz Bogini wspieray wszak z obrazów znana

Twa pomoc święta zdrowie wszystkich może.

Oby Delia me śluby swym spełniała głosem

I oby w płótnie u drzwi świętych stała; 30

Niech piękną wśród ofiarnie z wolnym długim włosem

Ją nadzień dwakroć twa zajmuje chwała.

Oby mi się oyczyste czcić bogi godziło,

Domowym bóstwom dać miesięczne wonie.

O jak słodkiem za Saturna życie ludzkie było, 55

Nim znano drogi ku odległey stronie.

Jeszcze sosny błękitney nie tłoczyły wody,

Ni wydrążone łono morzu dały,

Ni błędny w obce ziemie dążąc dla nagrody,

Cudzym towarem cisnął żeglarz wały. 40

Nic znał jarzma buhajów wtenczas kark hartowny,

Ni koń wędzideł nie żuł poskromiony,

Bez zapor były domy, ni kamień warowny

Stałą granicą oddzielał zagony.

Dęby zaś miodem siąkły, a owce znosiły 45

W wymionach mleko spokoynym bez sztuki;

Nic znano tam walk, woyska, ni miecze nie były

Dziełem człowieka niegodney nauki.

Dziś za Jowisza boje, dzisiay zawsze razy,

Dziś morze, dzisiay setne śmierci drogi. 50

Ratuy Oycze, nie trwożą mię sumienia skazy,

Ani bluźnierstwa na nayświętsze Bogi

Kiedy mu kres stanowią niezwrotne wyroki,

Spraw niechay z tym napisem Kamień kryje zwłoki:

Tu leży Tybul uległ on śmierci zuchwałey

55 Dążąc z Messalą lądem i przez morskie wały.

Lecz ranie, że wdzięczney zawsze miłości hołduję

Wenus w Elizy pola poprowadzi.

Tam dźwięk stron, tam są śpiewy, błędne się raduje

60 I do pień słodkich tam ptactwo gromadzi.

Bez pieczy wzrasta gwoździk, a przez całe pole

Kwitnie przyjemna róża wdzięczną wonią,

Tara wśrzód dziewcząt mięszani młodzi chłopcy wkole

Grają, tam miłość dokazuje z bronią.

65 Tam jest komu śmierć życie kochankiem odbiera,

Tam świetnym czołem wieniec z myrtu nosi.

Zbrodnicze zaś siedlisko smutna noc zawiera.

I szum rzek czarnych w okół, postrach głosi.

Kudłata włosem z żmii Tyzyfona dzika

70 Czycha, tam kutąd tłok bezbożnych bieży,

Czarny Cerber wężemi usty na nich syka

I wdłuż miedziannych drzwi piekielnych leży,

Tam za chuć Jxiona śmiałą do Junony

Koło się winnym członkom daje w znaki,

Przez dziewięć stay Tytyusz roli wyciągniony 75

Czarną wątrobą pilne pasie ptaki.

Tam i Tantal nad bagnem: i gdy spiekłe siły

Jur już ma krzepić, woda nagle spłynie,

Tam i córki Danaja, co Wenus zdradziły

Noszą płyn z Letu w bezdenne naczynie. 80

Tam niech błądzi ktokolwiek zgwałcił me zapały,

Kto mię w obozy chciał wysłać na leże.

Ty bądź mi wierną, proszę, niech ci w pieczy dbałey

Stara świętego stróżka wstydu strzeże.

Ta gwarząc ci powieści, niech lampę zaświeca, 85

A nici długie wyciąga z kądzieli.

Gdy drzymiąca nad przędzą służebna dziewica

Rzuciwszy pracę myśli ku pościeli,

Obym nagle wszedł wtenczas, bym zesłany losem

Z niebios się widział w chwilę tobie drogą, 90

Ah jaką wtedy będziesz, z wolnym długim włosem

Bieżąc Delio ku mnie bosą nogą.

To mą żądzą: niech srebrne dnia tego promienie

Biała jutrzenka w wozie szkarłatnym przyżenie.

(1) Nie chciałem użyć wyrazu sobota, gdyż on pochodzi z biblii, a zatem tu mniey stosowny.

(2) porta — możnaby tłomaczyć i przez bramę miasta, mnie się drzwi pokoju bardziey podobały.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ELEGIA IV.Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYPISKI.

KSIĘGA I.

ELEGIA I. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga II.

ELEGIA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA II.

Świętą cześć Ducha stróża (1) nieśmy przed ołtarze,

A skromnie męże, skromnie i kobiety.

Palcie dymne kadzidła, wonie leycie w darze

Bogatey ziemi Araba zalety.

5 Niech stanie Duch strzegący, co nas do czci łączy,

Niech boskie włosy lekkie wieńce stroją,

Skroń mu świecący wonne niech pokropy sączy,

Karmem sytego, niechay wina poją,

Uiści on Ceryncie wszystkie twoje śluby.

10 Prośże... cóż czekasz? uiści... nu daley.

Zgaduję: wiarę chcesz mieć żony lubey:

O i Bogowie pewno to poznali.

Ah droższem to dla ciebie, niż te wszystkie niwy,

Co dzielny rolnik wołem w świecie orze,

Droższem, niż perły, jakie ma Indus szczęśliwy, 15

Albo czerwoną wodą sławne morze.

Iszczą się śluby. Otoż bijąc skrzydłem chmury,

Miłość przewiąskę złotą w ręku dzierży,

A z niey węzeł trwać będzie, chociaż wiek ponury

Czoło pomarszczy, a włosy uśnieży. 20

Przybądź Duchu stroiu w tym szczęścia widoku,

A niech liczne potomstwo igra przy twym boku.

(1) Tak solne Natalie tłomaczyć pozwoliłem ( zob. przyp. K. I. eleg. VII. w. 49. )

ELEGIA III.

Wieś drogą Ceryńcie dziewicę mą dzierży,

Oy już żelaznym kto w mieście zostanie.

Sama Wenus roskoszą w polach chwile mierzy,

Przejął Kupidyn rolnika śpiewanie:

Ah widząc tam mą lubą! jakżeż w pocie długim 5

Darłbym motyką urodzayne niwy,

Lub w oracza postaci chodziłbym za pługiem

Gdy wół niepłodny orze na zasiewy.

Nie skarżyłbym, że słońce na twarz mi nastaje,

Lub, że pęcherzem ma ręka zszpecona; 10

I kształtny pasł Apollo Admeta buchaje,

Chociaż miał lyrę i włos za ramiona.

Napróżno z trosk opędzał' mocą ziół swe życie,

W walce z miłością lekarstwa ustały,

15 Tam pierwszy plecąc koszyk, spajał lekko wicie,

Aby serwatka wysiękła przez działy.

O ileżkroć, gdy ciele sam dźwigał przez pole

Spotkaney siostry okrył twarz w płomienie,

Ileżkroć nucącemu w gór wyniosłych dole

20 Krowy swym rykiem przerywały pienie.

Często w trwogach ciągnęła wodzów wroźby chwała

I z świątyń z niczem tłumy wychodziły,

Często nad włosem szpetnym Latona płakała,

Co i macosze przedtem bywał miły.

25 Ktoby głowę był widział w tym nieładzie włosu,

Byłby o Feba. pytał się kędziory

Gdzie Boże było Delos? Delfy święte z głosu?.....

Miłość ci w chatce stawiła zapory.

O szczęśliwa przeszłości, więc dawniey Cyterze

30 Sami hołd nieśli wieczyści Bogowie.

Dał on przedmiot powieści, lecz kto kocha szczerze

Choć to powieścią, rad i o tem powie. (1)

Lecz ty, w którego miłość wlepia wzrok goryczy

Do mego domu przedsiębierz wyprawę.

Żelazne wieki Wenus kładą po zdobyczy, 35

Choć zdobycz wspiera złą jedynie sprawę.

Zdobycz z bronią zawzięta stawa w woyny porze,

Stąd w krwi w morderstwie śmierć zgubna powstaje,

Zdobycz spaja z trwogami nieprzebyte morze

Okrętom haki i kolce przydaje. 40

Zdobywca pragnie długie dzierżyć okolice,

By run krociami bielił żyzne niwy.

Kto mury nad wszystko ceni, ten zwożąc w ulicę

Głazy stu końmi, wzbudza w mieście dziwy

I toniom morza kładzie warowne zapory,

By zniosła ryba zimy mróz zacięty.

I twoy stół niech ozdobi z Samos puchar spory,

Lub w śliskiem kole z gliny kumskiey gięty.

Niestety! ah bogaczom! rade to dziewice

A więc do bogactw niech ma dusza pałano

By Nemezys w przepychach idąc przez ulicę

Mojemi dary uwagę zwracała.

Niech ma cienką suknią, co koska kobieta

W tkaniu złotemi przerabiała ślaki,

Niech za nią idzie Murzyn Iudyi zaleta 55

Spalony słońcem wodzącem rumaki.

Niechay ci na wyścigi swe szkarłaty znoszą,

Tak Tyr zamożny, jak Afryka dzika.

Z przekonaniu powiadam. Ty poisz roskoszą

60 Z skrzyni kupnego w rynku niewolnika.

* * *

Cerero co Nemezys wzięłaś do zagrody

Bodayś straciła wszystkie ziemi plony.

I ty Bachusie czerstwy dozorco jagody

Rzuć twoje prasy, rzuć sprzęt potępiony.

65 Niech się wioskom posępnym pięknych kryć nie godzi

Nietakiey ceny oycze są twe płody.

Niech tylko żadna z dziewic na wieś nie uchodzi,

Wygińcie zboża: mam źołędź i wody,

Żołędź przodków żywiła, a przecież kochali,

70 Coż stąd, że siewów nie dzwigały niwy ?

Wtenczas kto uczuł tylko, że go miłość pali

W cieniach doliny mógł zostać szczęśliwy.

Nic znano co to, straże albo drzwi zapory....

O jeśli możesz wróć zwyczaju złoty.

* * *

75 Niechby i same skóry suknią były,

Coż mnie nędznemu, chociaż Nemezys się stroi

Kiedy zamkniętą strudna tylko widzę.

Prowadźcie mię do pani, niech mi nogi spoi,

W więzach chcę orać, z chłosty nawet szydzę.

(1) Teraz następują wiersze, które przez Filologów często za ułamek niewiadomo dokąd należący poczylywane bywają, my je za przerwany ciąg tey elegii przyymujemy.

ELEGIA IV.

Otoż i moja pani; niewola zaczęta

Oyców wolności żegnam cię na wieki

Niewola i nieszczęsna! czuję przykre pęta;,

Miłości w więzach mami zawrzeć powieki?

Jedną nagrodą płacą cnoty moje z winą. 5

Dziewczyno pałam, odwroć twe pochodnie.

Bodayby ten ból śmierci chciał mi bydź przyczyną

Z twardym gór kamieniem mijałbym się zgodnie,

Stałbym jak skała przeciw groźnych wichrów mocy,

Którą burzliwe morza tłuką wały. 10

Dziś mi przykre dnia światło przykrzeyszy cień nocy,

Żółć sama wsiąka w móy bieg życia cały.

Coż z elegii? coż z Ciebie Apollinie Boże?

Ona w dłoń zgiętą o dar tylko prosi.

Precz Muzy, gdy w miłości żadna nie wspomoże 15

Nacoż was wzywać? wiersz móy walk nie głosi,

Ni drog słońca nie śpiewam, ni jak księżyc kryśli

Przestwor niebieski wodząc zwinne konie.

Dla wstępu do mey pani stroję rymy w myśli

Precz Muzy, jeśli ma nadzieja spłonie. 20

Więc rozbojem i zbrodnią mam gotować dary,

Bym pod zamkniętym domem w łzach nie broczył,

Wyrywać mam więc złote ze świątyń ofiary;

Z Wenerą walki pierwsze będę toczył,

250 na radzi przewrotnie, ona mi to chciwą

Panią nadaje; niech me ręce czuje.

Ten kto smaragi zbiera, oby śmierć znał mściwą

I kto ślimaczą krwią owce farbuje,

On łakomstwo wprowadza, on z Kos dziewic stroje

30 On świetne perły z czerwonego morza.

Te to złego powody. Stąd z kluczem podwoje

I stąd pies czuyny pilnuje podworza,

Lecz brząkniy tylko kieską ustąpią ci straże,

Zamek nie wstrzyma, pies szczekać przestanie,

55 Dając Bóg piękność chciwym, niósł zysk wielki w darze,

Lecz ileż złego zrobił przez to danie.

Stąd płacze i sprzeczki i stąd to pochodzi

Pierwszy Kupida niesławy początek.

Ty, u którey w miłości łaskę cena rodzi

40 Przez ognie wiatry utrać twóy majątek.

Niech młodzież na ten pożar spogląda radośnie,

A nikt pożogi kroplą nie urosi,

Niech żaden przy twych zwłokach nie westchnie,żałośnie,

Ani do grobu ofiar nie przynosi.

Która dobrą niechciwą sto lat choć naliczy 45

Jeszcze na marach zwiedzie łez strumienie.

Długo starzec w miłościach pomny jey słodyczy

W nagrobku zwieńczy corocznie jey cienie.

Oby mawiał odchodząc: "pokóy day ci Boże,

Niech ziemia lekko prochy twoje kryje. " 50

Ah prawdą to jest świętą, lecz coż prawda może?

Innem prawidłem ma Nemezys żyje.

Jezli mi przodków każe wyprzedać zagrody

Więc w obwieszczenia i Bogi oyczyste. (1)

Jakie Cyrce, lub Medea trucizn liczy rody, 55

Jakie Tessalów kray zioła soczyste

I ile, gdy zdziczałe stada Wenus darzy

Pl.. u z łon K..... y ziadłego nas....(2)

Jeśli łaską Nemezys błyśnie mi w swey twarzy

Wypiję, tysiąc chociaż ziół z tem złączy. 60

(1) W tem mieyscu powszechnie uważają elegią za przerwaną, lecz my znajdując najścislejszy związek myśli, nie uważaliśmy na dawne podania.

(2) Et quod ubi indomitis gregibm Venus afflat amores, Hippomanes cupidae slillat ah inguine aequae.

ELEGIA V.

Febiu dziś kapłan nowy do świątyni wchodzi;

Gotuy twą lyrę, gotuy wiersz wspaniały.

Porusz palcem Jey strony, twóy śpiew niech się godzi

Z błachym mym głosem niosącym pochwały.

5 Ty laurem tryumfalnym uwieńcz stronie twoje,

Zaszczyć ołtarze, gdzie twa moc sławiona,

Niech ci kibić ozdobią uroczyste stroje,

A włos strefiony spływa na ramiona.

Wystąp jak pomną w owey złey Saturna dobie,

10 Kiedyś Jowisza sprawom niosł pochwały.

Ty odległą znasz przyszłość, wieszcz poddany tobie,

Pozna co ptaki niemylne śpiewały.

Ty rządzisz losem. Z ciebie ofiarnik dochodzi

Przyszłości, która w jelitach się znaczy.

15 Twem wsparciem Sybilla Rzymian nie zawodzi,

Co starym wierszem wyroki tłomaczy.

Gdy Messalin rospocznie czytać karty święte,

Ty Febie wyłoi sam pieśni osnowę;

Z nich los poznał Eneasz, kiedy z oycem wzięte

20 Chronił od ognia swe bogi domowe.

Nie myślał, że Rzym będzie, gdy widział struchlały

Jak płomień miasto i świątynie palił,

Jeszcze mury Romula podówczas nie stały,

Z których on Roma w zapale oddalił,

Zarosłe Palatyny nasycały krowy. 25

Gdzie gród Jowisza, wioska była mała,

W niey słonił posąg Pana chłodny cień wierzbowy,

W niey Pales nożem wystrugana stała.

Tam na drzewie Pasterza wisiał dar złożony

Bogu leśnemu krzykliwa fujara, 30

Fujara, w którey niży spadały wciąż tony,

Bo trzcin zlepionych różna była miara.

Gdzie Welabru strona, tam przez miałkie wody

Była przewozem łódka bardzo mała

W nią siadła dziewica, która panu trzody 35

Na drugiey stronie podobać się chciała,

A z tą wracały dary, jakie ma wioszczyna

Ser i śnieżystey owcy jagnię białe.

(1) "Wytrwały Eneaszu, bracie Kupidyna,

Co Bogów wziąłeś pod żagle niestałe, 40

Już ci Jowisz laurentskie tam nadał obwody,

Gościnna ziemia błędnych Bogów czeka,

Tam w poczet Bogów wnidziesz, gdy Nurnika wody

W niebo cię wzniosą nad stopień człowieka.

Oto nad twym okrętem zwycięstwo powiewa, 45

Już i Bogini pyszna za Trojany,

Już rutulskie obozy płomień mi odkrywa,

Już zginiesz Turnie; już twóy los mi znany.

Widzę już gród laurentski, te lawinskie mury,

50 Askaniusza jak wzrasta osada

I jak Ilio, którą kocha Mars ponury

W twey pieczy ogień gaśnie i upada.

Widzę twą roskosz, widzę jak przepaska z czoła

Nad Tybrem boskie ma przy sobie zbroje;

55 Rwiycie dziś buchaje z siedmiu wzgórków zioła,

Bo miasto mury rozłoży tu swoje.

Rzymie, twe imię łączy przyszłych krajów losy,

Ku którey Ceres strzeże ziemi stronie,

Dokąd woda odpływa, gdzie widać niebiosy

60 I gdzie dyszące słońce pławi konie.

Dziwiąc się samey sobie Troja wtenczas powie:

Dobrze się długiey drogi czas przydaje.

Tak prawdą to jest wszystko, jak rai służy zdrowie,

Choć, wawrzyn jadam; jak czystą zostaję. ''

65 Oto wieszczki są słowa. Wzywając cię Febie

Potrząsła włosem głowy, wzrok utkwiła w niebie.

* * *

Sybilli Amaltei, jak merraeskiey głosy

I Herofili Feba ksieni miłey,

Jako tez i Albuny z świętych dziejów losy,

70 Które w jey łonie sucho Tybr przebyły

Jednozgodnie przeznaki wskazywały woyny

W świetle komety, w ulewie z kamieni,

W odgłosach trąby, w broni niespokoyney

I w hukach gajów z niebieskich sklepieni.

Bez światła słońce widział ów rok obłoczysty, 75

A blade rydwan wodziły rumaki,

Z obrazów boskich płynął strumień łez rosisty,

A krowy rykiem smutne niosły znaki.

To było niegdyś, lecz Apollinie miły

Przeznak nieszczęścia unurz w morza toni. 80

Niechby raczey wawrzyny płomienie okryły,

Bo te pomyślny rok Zwyczaynie goni.

Wawrzyn to o wieśniacy tę radość wyroczy,Że Ceres sąsiek kłosami obsadzi,

Ze rolnik nogą wino i w wannach wytłoczy, 85

Bo dosyć wielkiey nie wynaydzie kadzi;

A gdy pasterz podniesie na cześć Bacha głosy,

Wy wilcy zwroćcie od obor swe oczy

On podpiły ścierniska poukłada w stosy,

On je zapali i zręcznie przeskoczy. 90

Wtenczas zakład miłości maleńka dziecina

Obtuli dłonie koło oyca głowy.

Miłą dziadowi będzie dozoru godzina,

W którey jąkliwe z niem powiedzie mowy.

Młodź pobożna przytłoczy na murawie kwiaty, 95

Gdzie drzew wyniosłych cień dadzą konary,

Lub gdzie z sukien wieńcami spięte zrobi chaty

I przy nich stawi w bukietach puchary.

Wszyscy sobie potrawy i darniowe stoły

100 I z darniu łoża przyrządzą do koła·

Tu dziewicę obrazi młodzieniec wesoły,

Żal mu zaś będzie rad wszystko odwoła

I dawniey srogi mocząc lica wytrzezwiały;

Ze umysł stracił, da z przysiąg dowody.

105 Ty Febie powytępiay i łuki i strzały

Miłość bezbronna niech zdobywa grody.

Dobra sztuka, lecz Kupid, gdy wziął łuk naganny

Jakież nieszczęścia odtąd się nie liczą!

A dla mnie przed wszystkiemi: rok już leżę ranny

110 Sprzyjam chorobie, bo ten ból słodyczą:

Z trudem nucę Nemezys, co tylko zalety

Ona mym rymom nadawać jest zdolną;

Lecz dziewico przestrzegam wiedz, że los poety

W Bogów jest pieczy; bądź mu więc powolną.

Nie dręcz bym Messalina w stanie czcić był czyny,

Gdy wzięte miasta przed wozem powiedzie,

A żołnierz uwieńczony w zielone wawrzyny

Wykrzyknie głośno: zwycięzcą on jedzie. (1)

Wtedy lud móy Messala igrzyskiem obdarzy

I wóz w przechodzie oklaskiem powita: 120

Spraw to Febie, którego włos ozdobą twarzy,

A siostra czystem życiem znakomita.

(1) Niektórzy, niewiadomo dlaczego, zaczynają tu nową elegią.

ELEGIA VI.

W obozy spieszy Macer, coż z Kupidem będzie,

Czyli przez ramię przełoży tez zbroje

I za rycerzem poydzie i na okręt siędzie

Ciągle u boku nosząc strzały swoje ?

Mściy się chłopcze: on twoje porzuca słodycze. 5

Niechay powtórnie ciebie wodzem głosi.

Lecz mów: sprzyjasz woyskowym? bo ja się tam wlicz;

Niech ręka znowu hełmem wodę nosi.

Więc żegnam was dziewice, w obozach chcę sławy,

Już czuję siły, jam za trąbą skory:

Wzniośle to rzekłem, alić tey huczney wyprawy 10

Potężne słowa korzą w drzwiach zapory.

Przysiągłem, ze nie wrócę nigdy przed ich progi,

Lecz weszły stopy, choć przysiągłem godnie-

15 Kupidzie wyłam dzidy, strzały, ten sprzęt srogi.

Niech zgasłe twoje oglądam pochodnie!

Ty mię nędznego dręczysz, sprawą twey to woli,

Że miotam klątwy, szaleństwa, złe mowy.

Już chciałem samoboystwem wydrzeć się z niedoli,

20 Ale nadzieja słodzi wciąż dzień nowy.

Nadzieją żyje rolnik, tak, iż z pulchney skiby

Poczwórne ziarno wypłacają żniwa,

Ze sidłem lotne ptaki, wędą łowi ryby,

Gdy cieki haczyk w ponęcie ukrywa.

25 Nadzieja okutemu życie uszczęśliwia,

Śpiewa on w pracy, choć łańcuch przy nodze,

Z nadziei mam Nemezys.... ona się sprzeciwia...

Nie szydź z Bogini dziewico tak srodze!

Szczędź przez kości zaklinam miłey siostry tobie,

30 Niech lekko ziemia kryje małey oczy,

Ona zawsze mi świętą; w darze na jey grobie

Wieniec złożony w moich łzach się zmoczy.

Do jey uydę nagrobka, tara pokornie siędę,

Abym popiołów niemych skarżył losy,

35 Z jej lejąc łzy przyczyny, przeciec z twey nie będę,

Uymie Ją litość. Lecz szanuy jey głosy,

Żeby ci sen czarnego nie zesłał widziadła,

Lub smutna siostra przed łożem nie stała,

W tey straszliwey postaci gdy z okna wypadła

I ranna dolne wody przebywała. 40

Kończę, bo moją panią rzewny płacz zaskoczy.

Nie dla mnie warto łzami rosić lica.

Nie zasługują nato jey wymowne oczy.

Podlą rufianka, zacną jest dziewica.

Fryna rufianka truje.... ona listy skryte 45

W łonie pod suknią nosi i odbiera.

Często, gdy pani słowa przez drzwi nieużyte

Słodkie poznaję, ona byt zapiera.

Gdy noc mam obiecaną, słabość mi jey głosi,

Lub, ze pogróżek jakowych się boi: 50

Wtedy z trosk umieram, wtedy myśl się wznosi,

Widzę, jak z innym roskoszą się poi,

Wtedy klnę cię rufianko: Zyy wposrzód katuszy

Przecie jeden z mych modłów, Bogi kiedy wzruszy.

(1) Tu były słowa ritualne używane, (zob. przyp. do Ks. I. eleg. VIII. w. 5. )

PRZYPISKI.

KSIĘGA II.

ELEGIA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga III.

ELEGIA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA II.

Kto  lubionego młodey, lub jemu lubioną

Pierwszy wziął srodze, miał serce stalone.

Twardy równie, kto boleść ścierpiał wyrządzoną

I żyć wydołał, tak straciwszy żonę.

Nie mam ja tyle mocy; nie rządzę się miarą; 5

Smutek pognębia umysł niezwalczony.

Nie wstydzę się wyznać prawdy, ze będąc ofiarą

Nieszczęsnem życiem jestem już znużony.

Więc gdy tylko czczeni cieniem ma istota będzie

I ciepły proch białe kości me posieje, 10

Niechay plecy Neerze długi włos osiędzie,

Niechay się zbliży, przy stosie łzy leje.

Lecz niech stąpa od matki strapioney wiedziona;

Tę niech zgon męża, tamte zięcia gnębi.

Gdy już głos wątły cieni wezwania dokona, 15

A dbałe ręce czysty płyn oziębi,

Niech szczątki wtenczas ciała, co się w proch rozsicje

I kości zbiera w przodek czarnych stroi.

Niech ich ręka lyeskiem winem to poleje

I niech śnieżystem mlekiem sytnie poi,

Potem w płótna obwija, a gdy wilgoć spłonie, 20

W urnę z marmuru schowa prochy godnie.

Tam niechay leją jakie Pauchaja śle wonie

I Assyrya i Araby wschodnie,

A z temi łzy wylane niechay sączą razem; 25

Oby tak po ranie prochy były kryle,

Ale niech pismo zguby mey bedzie obrazem

I  wierzch grobowca te wiersze ma ryte:

Lygdam tu leży, troski, ża1 wydartey żony

30 W Neerze są powodem" ie już pogrzebiony.

ELEGIA III.

Poco śluby w niebiosach miałbym błagać Bogi

I wśrzód prośb wielbić wonnemi kadzidły.

Nic pragnę bym w marmurach pyszne deptał progi

Wielki i świetny czczemi ścian błyszczydły;

5 Ni by wznawiały woły niwy moje mnogie,

Lub ziemia płodna wielkie dała żniwa,

Lecz bym z tobą wspólnie trawił życie błogie

I w twem mię zeszła łonie starość siwa;

Bo gdy spełniwszy zakres dni mych odmierzony

10 Nagi na Letu wziętym łódź zostanę:

Czyż posłużą mi kupy złota do obrony,

Lub stu wołami pola zaorane?

Coż znaczy tam gmach wsparty frygiyskim kamieniem,

Lub twym Tenarze, albo twym Karyście?

15 Cóż wśrzod domów wykwintne gaje z chłodnym cieniem,

Belki złocone, cóż z marmuru wiliście?

Z erytreyskich brzegów muszla wydobyta,

Lub co w szkarłacie sydońskie ślimaki ?

I wszystko co z zapałem wzrok pospólstwa chwyta,

A nikczemności nosi tylko znaki. 20

Nie obce tam są troski gdzie natłok pieniędzy,

Szczęście swem prawem kreśli dniom zawody.

Niechay w słodkiey Neero z tobą żyję nędzy,

Za nic bez ciebie królewskie przychody.

O złote słońca światło, co znów mi ją wskaże ! 25

Trzykroć, czterykroć, bądź mi dniu wsławiony!

Lecz jeśli za Jey zwrotem niesion przed ołtarze

Głos móy pokorny przez Bogów wzgardzony.....

Ni królestwa, ni złote lidiyskich rzek brzegi,

Ni mię skarb świata w jednem uymie gronie. 30

Niech inni na to łozą wszystkie swe zabiegi

Ja chcę żyć w nędzy na mey żony łonie.

Przybądź Juno, kochanka wspieray ciule głosy

I ty Wenero w muszlannym rydwanie;

Lecz jeźli zwrotu bronią i Parki i losy 35

Te przędzą sławne, te przez swe poznanie,

Niech mię w puste rzek brzegi wprzcpasciste tonie

I w odmęty błotniste Orkus swe pochłonie.

ELEGIA IV.

Lepiey chcieycie Bogowie..... niech prawda wyboczy

Od snów, co w nocy pokóy mi zabrały.

Precz wy sny, fałszywe zwróćcie wasze oczy

I z rzetelności nie szukaycie chwały.

5 Bogowic prawdę głoszą; sprawą ich pomocy

Tuscy wieszczbiarze z jelit przyszłość znają,

A sny zaś bałamutne wśrzod zwodniazey nocy

Marną umysły trwogą napawają.

Jednakie ród trosk ludzkich, czcze widziadła nocy

10 Błagają mąką i ofiarną solą

Bądź jak chcesz, czyli sądzą, ze prawda w snów mocy

Czyli wieszczbiarzom samym wierzyć wolą.

Oby Lucyna zniosła te nocne obawy

I szczędzić chciała niewinnemu trwogi.

15 Wszak dusza moja wolna zawsze od złey sprawy,

A język trzymał w czci naleźney bogi.

Już i noc czarną czwórką przebiegłszy obłoki

Koła w błękilndy myła rzeki płynie,

Jeszcze Bóg co wznękanych wlewa zdrowe soki,

20 Sen mię nie ujął. On smutnych dom minie.

Aliści gdy Feb wyyrzał od naydalszey strony

I pokóy nakrył me zemdlałe oczy,

Widzę jak młodzian świeżym wawrzynem wieńczony

Prosto ku łożu memu zwolna kroczy.

Nic równego w piękności lat przeszłych zasłona 25

Ukryć nam mogła. Nie żył on z człowieka.

Włos długi niestrzyżony spływał na ramiona,

A wonią syrska pachniała zdaleka,

Białość jaka w księżycu raoze bydź Latony,

Na śniezney twarzy rumieniec zaś taki, 30

Jak kiedy w dom młodzieńca przy wiedzioney żony

Zczerwienią lica ust miłosnych znaki,

Lub jak w szarłat splecione od dziewiczey ręki

Białe lilie, lub jabłko w jesieni,

Płaszcz zaś igrał z kostkami, bo  te boskie wdzięki 35

Ten ubior chronił od dżdży i promieni.

Błyszczące złotem dzieło, sztuka sławney dłoni

Lyra z lewego wisiała ramienia.

Tę nadchodząc Łrzęklikiem tykał z kości słonicy

Usty zaś płynnie dźwięczne głosił pienia, 40

Lecz skoro palce z głosem wspólney sięgły mety

Wypuścił słodko te smutne wyrazy:

"Witam cię synu Bogów: czystego poety

Bachus, Feb, Muzy zwykły strzedz od skazy

Lecz Bachus syn Semeli i sławne dziewice 45

Przyszłey godziny nic wyliczą rzeczy,

Ale wiekow i losu skryte tajemnice

Mey oyciec Bogow oddać raczył pieczy.

Stąd wieszczu Słuchay pilnie, drogą ci ta pora,

50 Jam Bóg cyntyyski, prawda cię oświeca:

Ta co tobie milszą, niźli matce cora,

Niż komu z mężczyzn naydroższa dziewica,

Za ktorą niosłeś niebu stokrotne ofiary,

Dla którey życia twego nic nie Słodzi

551 która, gdy w obięcia sen cię bierze szary

Nocne widziadła w twóy umysł przywodzi,

Ta głośna przez twe wiersze nadobna Neera

Małżonką woli bydź innego rnęża. (1)

Sprzeczne żądze niestałe jey serce zawiera,

60 Neera nawet i wstyd nadweręża.

Przeniewierny rodzie ! przeklęte kobiety!

Niech ginie, która wzdycha do niewiary.

Mienią się jednak.... giętkość wchodzi w ich zalety...

Złoż ręce, wzdychay, nieś prośby, ofiary.

65 Sroga miłość wyucza znieść trudów mozoły,

Zcierpieć w milczeniu srogie bicia bole.

Żem ja niegdyś Adraeta śnieżne pasał woły

Nie jest zmyślona powieść przez swawole.

Prożnom we dzwięczney Iyrze chciał szukaćotuchy,

Alboli z pieniem godzić głośne strony 70

Posępnie mogłem tylko grać na trzcince sucliey,

Ja syn Jowisza wydany z Latony.

Nie znasz żądzy młodzieńcze, kiedy cię już zbija

Srogość twey pani i dzielone łożę.

Śmiało zaczniy: pochlebstwo niech żale obwija, 75

Bo prośba twarda serce miękczyć może.,

Jeśli wielu po wroźbę do mnie się ucieka

Te tylko słowa powiedź Jey z meey strony:

" To małżenstwo Delius tobie sam przyrzeka

Z nim poznasz szczęście. On ci przeznaczony. "80

Skończył. W tem spłynął z piersi sen zgnuśniałym luby,

Obym tych nieszczęść przenieść nic był w stanie,

Nie wierzyłbym że ślubom sprzeczne twoje śluby

I że taka zbrodnia ma w tobie mieszkanie.

Przecie rozległa Pontu woda cię nic rodzi, 85

Ni skrząca paszczą żelazną himera,

Ni potwór, w którym kilka skrewnionych się schodzi,

A z trzech głów każda jęzor rospościera,

Ni Scylla, co dziewiczą twarzą psy nakrywa

Ni płowa lwica pazurami sroga, 90

Ni pusta Scytów ziemia ni Syrtis straszliwa,

Lecz dom gdzie dzikich nie postała noga,

Lecz matka, co słodyczą wszystkich w nim przechód i,

Oyciec będący przyjacioł roskoszą.

95 Bogowie, niechay słodki ten sen owoc zrodzi.

Co w nim gorzkiego, niech wiatry rozpłoszą.

( 1 ) Puella viri tłomaczą kochanka młodzieńca, lecz małżonka rnęża pewno tu ile nie będzie.

ELEGIA V.

Was trzyma płyn z etruskiey idący krynicy,

Płyn pijącemu śmiertelny w upały,

Dziś naycelnieyszy z świętych zatok okolicy,

Gdy w wiośnie ziemi więzy popękały.

5 Mnie chciwa Persefona (1) czarną chwilę głosi:

Szczędź niewinnego młodzieńca Bogini

Przecięć Bony tajemnic język nie roznozi,

O świętokradztwo nikt mię nie obwini;

Ni ma ręka w puchary zgubne lała soki,

10 Ni ludzi pasłem sprosnemi trucizny,

Ni dymem z pożóg świątyń ućmiałera obłoki,

Ni w sercu mojem ryte zbrodnią blizny,

Ni język indy zbroiłem w obelgi złośliwej

By sprzecznych Bogów znieważać imiona,

Ni jeszcze czarnych włosów nie szpecą mi siwe,

Ni mię nie schodzi starość nachylona;

Bo wtenczas mię rodzice witali radośnie,

Kiedy konsule w wspólnym legli zgonie.

Na coż właśnie psuć rózgę, kiedy grono rośnie?

Poco z zawiąsku obrywać jabłonie? 20

Szczędźcie wy Bogi, którzy bladych rzek głębiny

I wy, co dolne rządzicie narody.

Wtedy ja poznać pragnę Elizu krainy

I łódź letycką i cymerskie wody,

Kiedy z twarzą zmarszczoną, na ustach zsiniały 25

Młodzieży dawne lata wspomnę godnie.

Boday to marnie z febry te trwogi powstały!

Lecz członki moje słabną dwa tygodnie,

Kiedy wy Limfy tuskiey świętą czcią zajęci

Ręką zsuwacie wodę co was niesie. 30

Żyycie szczęśliwie żyycie mając mię w pamięci,

Czy będę w obec, czy w przeszłości kresie.

Tem czasem z czarnych bydląt ślubuycie ofiary

I śnieżne z winem mleko mięszaycic w puchary. "

( 1 ) Prozerpina.

ELEGIA VI.

Świetny Bachusie przybądź, jak rózga twe dłonie

Jak czoło zdobi bluszczowa korona.

Twóy zaś puchar leczący niech móy ból pochłonie,

Nieraz twe wsparcie i miłość pokona.

5 Drogi chłopcze niech Bachus w kielichy się ruszy

Spiesz po Falernę, a bądź dziś nam skory.

Wy zaś gorzkie ustąpcie troski z mojey duszy,

Błyśniy Apollo pomyślnemi piory.

Więc daley Przyjaciele, daley za mną zgodnie,

10 Tam, gdzie buława moja wam przyświeca

Ale kto z winney walki cofnie się niegodnie,

Niechay go zdradą utrapi dziewica.

Ten Bóg (1) nędznych bogaci, on hardego głowęPod jarzmo pani z łajaniem przywodzi,

150 armeńskie tygrysy, on to lwice płowe

Skromni i dzikie serca im łagodzi.

Potrafi to i miłość — ale piycie daley,

Nacóż się zdadzą wam suche puchary?

Przychylnym temu Bachus, kto jego pochwali

20 A rześko ściąga słodkie jego dary:

Lecz zato na upartych łatwo gniew swóy złoży:

Kto się kar lęka, niech pije do czysta;

Jak okropnie i dziko on się nieraz sroży,

Matki Kadmei uczy zdobycz krwista,

Nas bojaźń niech omija. — Jeśli taby żyła, 25

Niech na niey Boga zemsty się uiszczą.

Lecz czegoż chcę szalony? niechay wiatrów siła

I czarne chmury klątwy moje zniszczą.

Choć miłości Neero nie masz mey na względzie

Opływay w szczęście i świetne miey losy 30

Nam u stołu ta chwila niech zaś słodką będzie.

Po długich pluskach czyszczą się niebiosy.

Ah jak trudno wystawiać zmyślone pociechy

Jak trudna w żalu żartobliwa mowa.

Niedobrze z ust kłamliwych wydają się śmiechy, 35

Niemile smutne brzmią przy pieniach słowa.

Nacóż się zdadzą skargi? cień żalu niech znika,

Oyciec Lencus skargi za nic ceni.

Gnozio, tyś z wiarołomstwa Tezea języka,

Sama na morskiey płakała przestrzeni, 40

Tak cię córo Minosa Katul głosi pieniem

I stawia męża niewdzięcznego zbrodnie.

Pomniycie Przyjaciele: szczęsny kto cierpieniem

Drugich, ujść złego wyuczy się godnie.

Nie wierzcie, choć rękoma szyję wam otoczy 45

I w prośbie zdradzi przez język nieszczery,

Choć i święcie przysięga na swe piękne oczy,

W imię Junony i w imię Wenery,

Jednak skłamie: a Jowisz przysięgi miłosne

50 Z uśmiechem wiatrom roznosić pozwala

Więc pocóż na dziewicę te skargi żałosne?

Idźcie wyrzuty, idźcie sobie zdala,

Jakżeż w nocy przy tobie szłyby mi godziny,

Jakież dzień z tobą liczyłby zalety.

55 Za me dobro niewdzięczna, dręczysz mię bez winy

I choć niewierna; droga mi niestety!

Bachus kocha Naidę... Jak to kończysz sługo ?

Daley niech wino woda z marca śmierzy,

Dla dziewczyny przy uczcie będę siedział długo,

60 Która nią wzgardzą, gdy ją inny dzierży.

Bo tak przecię na żalach smutna noc nie spłonie

Ley więcey wina, niech ma więcey siły.

Trzeba było by mokre nardem syrskim skronie

W około świeże wieńce ozdobiły.

(1) Tu mimo powagę wielkich filologów ja zawsze Bachusa a nic Kupidyna rozumiem.

PRZYPISKI.

KSIĘGA III.

ELEGIA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ELEGIA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Księga IV.

WIERSZ DO MESSALI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERSZ II.

Sulpicya cny Marsie W święto ci się stroi;

Znasz się na pięknem, daley zstępuy z nieba.

Przebaczy ci i Wenus. Pomniy Boie w zbroi,

Że z dziwu broni upuszczać nie trzeba.

5 W jey to oczach iskrzących, gdy na Bogi godzi,

Srogi Kupido pochodnie zapala.

Ją, gdy tylko co czyni, gdziekolwiek wychodzi,

Gracye zdobią skrycie goniąc zdala.

Rospuści włosy długo równie jey do twarzy,

Jak kiedy w spięcia strefi głowę swoję 10

Unosi, czy szkarłatem Tyr jey kibić darzy,

Czy też śnieżyste wdzieje na się stroje,

Równie Wertumn szczęśliwy w Olimpie zasiada,

Tysiąc ma sukien, w każdey wabi oczy.

Dla niey jedynie z dziewic, jak słusznie wypada, 15

Niech tyrska farba runa dwakroć moczy,

Niech ma ile bogaty Arab z roślin woni

W pachniących polach zyszcze przez staranie,

Ile muszli przy brzegu zczerwieniałych toni,

Naybliższy wschodu Indyyczyk dostanie. 20

Z dniem Marsa Pierydy wznoście głosy w rzędzie,

Twa Febie żółwia lutnia niech ją sławi,

To święto uroczystem niech na wieki będzie.

Któż mi godnicyszą pieni waszych stawi.

WIERSZ III.

Szczędź chłopca mego dziku czyli polne smugi,

Czyli przenosisz ciemnych gór bezdroże:

Nie pokazuy, że w bitwach z ostrzał kieł twóy długi;

Niech wróci zdrowo day miłości Boie,

5 Lecz zapał łów w naydalsze mieysca wyprowadza.

Niech psy wyginą ! niech przepadną knieje!

Coza wściekłość, jaka myśl, gdy w sieć las obsadza,

Pomniż, ie ręce ranami odzieje?

Czyż to zwierząt kryjówki tak miłym obrazem?

10 Czyż słodko W cieniach drzeć białe golenie?

Aleć jednak Ceryncie, by z tobą bydź razem,

Sama sieć wezmę w gór wyniosłych cienie

I sama sarny szybkiey wyszukam oślady

I z sfór żelaznych psy rospuszczę gończe.

15 Drogim stokroć los będzie, jeśli me układy

Z niesławą z tobą przy sieciach ukończę.

Niech wtenczas dzik się wikle, wynidzie bez rany,

Bo ciągle zrywać będziemy roskosze.

Lecz bezemnie gardź wszystkiem i prawem Dyany

20 Chłopcze z rąk czystych stawiay sieci proszę.

Która zaś się nikczemnie w miłość moję wkradzie,

Od zwierząt darta niech życia dokona.

Ty zday raczey myślistwo oyca twego radzie

A śpiesznie wracay do mojego łona,

WIERSZ IV.

Tu przybądź i chorobę złóż z świeżey dziewicy,

Tu przybądź Febie z włosem okazałym,

Zbliż się drogi Febie, lekarskiey prawicy

Nie skrzywdzisz przecie tak urodnem ciałem.

Spraw niech suchość po bladych stawach się nie sroży, 5

Ni straszna cera białe członki szpeci,

I co tylko złem znaydziesz, i czem przyszłość trwoży,

Niech z rzeką spłynie, niech z wiatrem uleci.

Boże przybądź i zabierz jakie tylko płyny

I śpiewy, których moc chorobę gubi. 10

Szczędź młodzieńca zdiętego nieszczęściem dziewczyny,

Za którą czuie setne modły ślubi:

Błaga, niekiedy znowu, że słabieje droga

Na wieczne bogi przykre miota słowa.

"Bez trwogi chłopcze; miłość dręczyć nić rzecz Boga. 15

Kochay ją stale: będzie wkrótce zdrowa:

Poco teraz łzy ronić, wtenczas płacz coś nada,

Gdy nad twe smętsze ukaże ci oczy

Dziś cała twoją: ciebie marzy głowa blada,

Próżno w jey serce tłum się innych tłoczy. " 20

Febie wspieray, wielkiey stąd nabędziesz chwały,

Żeś w jednem ciele uratował dwoje,

Usłyszysz dzięk z radością, będą dwa jaśniały

Wdzięczne ogniska za tę łaskę twoję.

25 Wtenczas Bogi szczęśliwym nazwią cię w swym rzędzie.

I każdy twojey sztuki pragnąć tylko będzie.

WIERSZ V.

Dzień twych urodzin Ceryncie świętym mi zostanie,

On w uroczyste wiecznie się policzy.

W nim to Parki głosiły nowe panowanie.

Do nowych więzów wiodąc stan dziewiczy.

5 Ja płonę przed wszystkiemi, płomienie mi miłe

Lecz.... jeśli pożar równy w tobie wznoszę.

O wspólną tylko miłość, przez mych ogni siłę,

Przez blask twych oczu i przez ducha

proszę.Święty stróżu bierz dary i wysłuchay pienia,

Gdy o mnie wspomni, niech go tęsknośćo ściska

Lecz jeśli pierś mu wznoszą do inney westchnienia,

Porzucaj Boże twe święte ogniska;

Bądźże słuszną Wenero niech w jarzmie oboje

Równo służymy, lub weź łańcuch smutny:

Lecz raczey niech oboygu ciężą więzy twoje, 15

Niech ich nie dzieli nawet czas okrutny.

Pała Cerynt tą chęcią, ale pała skrycie,

Wstyd mu powodem, że się nie wypowie,

Wspieray Duchu, wy Bogi wszystko przecie wiecie,

Niech pała, mnieysza, czy w myśli, czy w mowie. 20

WIERSZ VI.

Bierz cześć Juno rodzinna z palącey się woni,

Którą ci zręcznie hoże dziewcze czyni.

Ono dziś twojem, ono trefi włosy skroni,

By znacznem stało obok twych płomieni.

Tobie przyczyn tych strojów zwierzyć się ośmieli, 5

Jest taki, w którym chce wzbudzać zapały.

Wspieray Bogini, żadna niech ich noc nie dzieli,

Roskaz, by chłopca więzy krępowały.

Ah szczęście wśrzód tey pary wiecznie się utrzyma,

Któż jey godnieyszym, albo kogo ona? 10

Niech pożądliwych stróż czuyny nic ima,

Przewodcy urząd Amor niech wykona.

Przybądz, niech w szkarłat miga szata okazała.

Trzykrotny placek, trzykroć wino zrosi.

15 Zręczna matka cel pragnień córce swey wskazała,

Umilkła; w duszy nie o to cię prosi.

Plonie, jak gdy z ołtarza wznoszą się płomienie;

Ni choćby mogła, bolu nie pozbędzie,

Spraw, że jak dzień dzisiayszy nowy rok przyżenie,

20 Chłopiec swą miłość w starszym uyrzy rzędzie.

WIERSZ VII.

Jest miłość, co jawnością mniey mię zarumieni,

Jak gdybym skrytą gnietła pod zasłoną.

Cyterska to Bogini na głos moich pieni

Ją utworzywszy wniosła w moje łono.

5 Spełniła przyrzeczenia. Roskosz mą niech głosi,

O którym mówią, ze nie ma kochania.

Miech pieczęcią list zwarty uczuć mych nie nosi,

Wszystkim, jak memu, niechay się odsłania.

Miło grzeszyć, wieść twarzą przykro gnębić bywa,

10 Gdy mówią, że godna W godnym się rospływa.

WIERSZ VIII.

Przyszły me urodziny, więc w smutnej wioszczynie

I bez Cerynta muszą zeyść niemile,

Coż od miasta droższego ? czyliż wieś dziewczynie

I kray Eretu słodzą w mrozach chwile?

Spoczniy raczey Messalo, znam ja twoje chęci, 5

Porzuć te drogi W pluski natarczywe,

Samotna ciebie wiecznie chcę chować w pamięci,

Bo w sercu zawsze wzbudzasz bicia żywe.

WIERSZ IX.

Ty wiesz, że się do Rzymu jechać mi nie godzi,

Więc twe bezemnie przeydą urodziny.

Lecz, gdy pierwsze widzenie życie nam osłodzi

Twem będą świętem wszystkie w niem godziny.

WIERSZ X.

Miło mi, iż podobno sądzisz na zasadzie,

Iż z mey płochości w pierwszą zyskasz porę

Gdy twe serce kądzielną dziewkę wyżey kładzie

Mad Sulpicyą Serwiusza corę,

5 Wiedz, że jey poufali (1) trwali wciąż w obawie,

By z ciebie wybór czyniąc, nie legła w niesławie.

WIERSZ XL

Czy ty ciągle Ceryncie kochasz dawną lubą

Choć febra w członkach moich silniey bierze?

Ah ja wcale nic myślę nad choroby zgubą,

Póki nie poznam, że ty pragniesz szczerze.

5 Bo coż stąd, że me ciało niemocy pozbędzie

Jeśli nie ma twe Serce mych bolów na względzie.

WIERSZ XII.

Chowayże mię móy drogi w tak troskliwey pieczy,

Jak to przed kilku było jeszcze dniami.

Jeźli co z mey młodości było niedorzeczy,

Z czego przyznaję: żem się lała łzami,

5 Wchodzi w to i samotność tey wczorayszey nocy,

Kiedym ukryć pragnęła żądze mey niemocy.

(1) Soliciti pro nobis chcą niektóry tłomaczyć: moi kochankowie, lecz z całey myśli trudniey im sięwyślizgnąć.

WIERSZ XIII,

Niedostępnem to serce żadney jest niewieście.

To z przysiąg moich miłość ma na względzie.

Tyś mi sama nadobną i żadna już w mieście

Dziewczyna kształtną w mych oczach nie będzie.

Bodaybyś mnie samemu piękną się zdawała 5

Bądź innym szpetną! to pokóy mi zrodzi.

Coż mi zazdrość pomoże, coż ludu pochwała?

Mądry kto cicho łonem życie słodzi.

Już ja się przenieść mogę w gęste lasów cienie,

Gdzie ludzkie stopy śladu nie wydają. 10

Z ciebie w troskach otuchę, w nocy mam promienie,

A w samotności tyś mi kroci zgrają.

I z niebios przyjaciółką Tybul obdarzony

Byłby dziś próżno: zbędzie na zapale.

Przysięgam to przez bóstwo twey świętey Junony, 15

Którą wśrzod Bogów w naypierwszey mam chwale.

Co czynię nierozważny: zastaw puszczam z ręki.

Przysiągłem płocho: bojaźń mi przyczyną.

Siły teraz nabierzesz, sroższe zadasz męki,

Nędznie języka przyydzie zginąć winą.

Już uczynię co każesz, twoim wiecznie będę,

Uciekać nigdy od mey nie chcę pani,

Skrępowany w przybytku Wenery zasiędę,

Co stałych kocha, a niewiernych gani.

WIERSZ XIV.

Często mojey kochanki wieść roznosi winy.

Boday głuchota chciała mi cios zadać

Nie bez bolu mojego głośnemi te czyny

Nie dręcz biednego.... Przestań wieści gadać!

WIERSZ XV.

DOMICYUSZA MARSA.

Wszak z tobą to Tybullu razem i Wirgila

Wzięła śmierć chciwa na Elizu pola

Zgładzić tego, co w smutnych pieniach się roskwila,

Jak wieszcza bojów, śmierci była wola.

PRZYPISKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA IV.

Niektórzy Krytycy sądzą, że pierwszy wiersz tey książki Messali sławie poświęcony przez niezręcznego jakiego poetę, z podobieństwa myśli będąc poczytanym za Tybulla dzieło, przez właściciela jakiego w kodex, czyli rękopism starożytny włączonym został. Gdybyśmy na to gdzie dostateczne widzieli przytoczone dowody, chętniebyśmy z nich korzystali, bo ani słowa przeciwko temu, ze nie ma na świecie mniey korzystney i niewdzięcznieyszey pracy, nad tłomaczenie pism, które za wzorowe uchodzić nie mogą; temczasem w braku słusznych pobudek, lepiey będzie przyjąć, że ten wiersz jest Tybulla, a dodać tylko, że mógł go w bardzo młodym napisać wieku, albo nareście wyznać, ie do podobnego rodzaju stworzonym nie był. Rozumiejących originał zbyteczną byłoby rzeczą z mey strony chcieć przekonać, że wyrażenia często zbyt prozaiczne, myśli poziome, równie w nim jak i w tłómaczeniu napotykać można. Jakkolwiek ogół trudno tyłoby chwalić, nic chcąc prawdy wyminąć, gdyż żadnego w sobie nie zawiera planu i wszędzie jedno przez drugie w największym ciśnie się nieładzie, wszędzie pochwały suche i przesadzone, z temwszystkiem pojedyńcze ustępy: o Uiissesie, sposobie wojowania Messali, podziale kuli ziemskiey i nieszczęsney zmianie losu poety nie są z zalet ogołocone.

Wiersze Sulpicyi powszechnie imię noszące i pewnie słusznie Tybullowi zaprzeczane, są tey księgi okrasą. Ich czułość, gładkość, obraz wygorowaney żądzy i ta wykwintna prostota mogłyby jego poetyckiemu wieńcowi niejeden zdobiący dodać listek. Reszta pisemek na końcu umieszczonych nie wiadomo jakim sposobem na rachunek jego wciągniętych, zwyczaynosci cechę nosi.

Zostawując każdego woli głębsze poszukiwania ile tylko wierszy w naypowszechnieyszych wydaniach Tybulla się znajduje, wszystkie jak gdyby były jego własne oddaliśmy; wolno je pomiędzy autorów i autorki podług upodobania dzielić, my o nich nic nie powiemy, jak już i w przedmowie przemilczaliśmy, gdyż same tylko w tym względzie przed oczami zwodnicze snują się hypotezy.

9. Kto był ten Kreteńczyk niewiadomo. Mitologiczni badacze znaydują ślad jakiś, ie gdy Apollo zabił smoka Pytona, od wysłanych z powińszowaniem Kreteńczyków dary miał odebrać.

10. Ikar nie jest tu ten sławny syn Dedala, lecz inny, jakiś Ateńczyk, który przyjąwszy gościnnie w dom swoy Bachusa, koze wina w darze od niego odebrał, na którą sprosiwszy sąsiedzkich pasterzów gdy wpadł w porozumienie, ie ich dla otrucia zwabił, zamordowany przez nich, bez pogrzebu zostawionym został. Jednakowoż pies wierny jego sługa córkę Erigonę do ciała przyprowadził; stąd wszyscy troje od Bachusa w gwiazdy zamienieni zostali.

13. Gdy Herkules (Alcid) szedł na pokonanie lwa nemeyskiego, od ubogiego rolnika Molorchusa bardzo uprzeymie przyjętym został.

30. Posągi (imagines, o których w przyp. do Ks. 1. eleg. III. w. 5. wspomniano) miały pod sobą wyrytą krotko zebraną biografią (index) wystawianego przez nie magnata.

51. Tytan był bratem starszym Saturna i za jego panowania wodził słońce. Gdy Jowisz przywłaszczycie! rządów zepchnął oyca do piekła, Stryy jego innych swych braci także Tytanów zbuntował, za co wszyscy Saturna doznali losu, a Apollo słońce wozić zaczął. Stąd ci dway Bogowie już to ze sobą, już z samem słońcem mięszani bywają.

54. Cykonowie mieli siedlisko przy źrzódłach Hebru a dzisiayszey Marizy, która pod Adryanopolem płynie. — Wszystko od wiersza 51go do 79go ściąga się do przedmiotu Odyssei.

55. Stawna jest wyspa dzisieysza Źirba na brzegach Barbary i, a należąca do krolestwa tunetuńskiego, którey mieszkańców Grecy Lotofagami od drzewa jakiego (Ko&cc) zwali, którego owoce miały bydź tak smakowitemi, iż pragnienie oyczyzny oddaliwszy, podróżnych zatrzymywały.

56. Wiadomo że Ulisses Polyfernowi oko wyłupił.

58. Nereje, czyli ocean przy przylądku nereyskim (nerium promontorium) który jest to samo co finisterre w Galicyi (hiszpańskiey) od starożytnych za koniec świata uważany.

W przypisku do Ks. I. eleg. V. w. 45. powiedzieliśmy że Tetys była córką jego, musimy więc dodać ie matka Tetys (Τεξυς albo i Τετυς) była boginią; corka zaś jego Tetys (Οετυς) była nimfą morską. Lecz i ta różnica w pisowni greckiey przestrzeganą nie bywa i często jedna za drugą uchodzi.

59. Lestrygeni lud karmiący się ludzkiem mięsem, mający króla Antyfata, zamieszkiwał podobno Kampanią nad rzeką w owych czasach Arlacyą zwaną, którey z Artacyą jońską mięszać nie należy.

61. Cyrca (przyp. do Ks. II. eleg. IV. w. 55. )

64. Cymeryczykowie mieszkali na dzisiayszym Krymie przy ciaśninie łączącey morze azowskie z morzem czarnem, która to ciasnina u starożytnych bosphorus cimmericus zwana była. Ich kray pewnie z mieszania go z piekłem (zob. w 24 textu eleg. V. Ks. III. ) za wiecznie uoiemniony był mianym.

69. Syren liczono trzy Partenope Ligna i Lcukocya wszystkie córki muzy Melpomeny i Archeolusa rzeki. Twarz ich tyla kobieca, reszta ciała ptasza; siedlisko miały na górze sycilskiej Pelorus.

71. Scylla (przyp. Ks. III. eleg. IV. w. 89.

73. Charybdys jest bezdenna przepaść na morzu sycyliyskiem, miała powstać z jakieys złodzieyki, którą Jowisz piorunem za ukradzenie Herkulesowi wołów w tę postać przystroił.

77. Kalipso bogini mieszkająca na wyspie Ogigia przez 7 lat z miłości zatrzymywała Ulissesa u siebie.

78. Feacya (przyp. d. Ks. I. eleg. III. w. 1. )

108. Japidyą nazywano kray leżący wzdłuż zatoki weneckiey, tak koło Istryi, a Dalmacyi. log. Panończyki starożytni mieszkańce Węgier.

110. Arupin mieszkaniec okolicy Rovigno (Arupinum) w Istryi.

112. Melamp sławny wieszcz podowczas.

131. Jaki to stróy był dziś niewiadomo, dosyć ie go Konsul w pierwszy dzień rządów swoich podczas ofiary do dnia tego przywiązaney używał

.

139. Afryka a szczególniey Cyrenaika zaludnioną została przez mieszkańców wyspy Tery. Herod. IV. 1. 47. etecc.

140. Choaspes rzeka medyyska.

141. Gyndes rzeka płynąca pod Babylonem, którą spuszczając Cyrus przez całe lato miastu spokoynie utwierdzić się mocniey pozwolił.

142.. Pola arkleyskie czyli okolica Babylonu.

143. Tomirys owa królowa, która uciętą głowę Cyrusa w naczyniu krwią napełnionym unurzyć kazała.

144. Araxes rzeka wpadająca do zatoki perskiey.

145. Padeyczyki lud indyyski, który starych i chorych zjadał.

146. Histrus dzisieyszy Dunay. Tanais Don. Giety w originale jeszcze Mozyni, lud brzegi morza czarnego za czasów Tybulla dzierżący.

150. Ten wiersz:

* * *

/ ciebie lud za słońcem z drugiey

ziemi strony połączony z następującym

W powietrzu to spoczywa ziemski

okrąg cały 166

jako też,

/ równy w wszystkiem z drugiey

ziemi strony 176

* * *

i inne dowodzą wyraźnie, ii Tybul jak i jego współcześni, nie wątpił bynaymnie'y, iż za Oceanem są kraje nieznajome. Lubo astronomowie i inni mędrcy, jak n. p. Arystoteles mieli już pewną dokładność idei, jednak żadne zdanie powszechnie ustalonem nie było. Niektórzy autorowie, a pomiędzy tanu Wil. Sanson, który żył przed dwustu laty i Robert de Vangondy z przeszłego wieku, nie wahają się wcale utrzymywać, że Ameryka znajomą była i nawet Jey prowincye Gadyrus, Atlas, Jamferes i t. d. podług nazwisk synów Neptuna w swych kartach poodznaczali. Mniey są pewnemi o starożytnych czasach, od 5go jednak wieku po Chr. ani na krok ustąpić nie chcą.

180. Walgiusz Rufus był sławny poeta do którego jest wiersz w Horacym (II. g. ). niewiadomo jednak czy jaką epopeję pisał.

199. Gylippus wódz Lacedemoński w pomoc Syrakuzanom przeciw Ateńczykom wysłany, niewiadoma jakim sposobem tu wsadzony, bo do naycelnieyszych starożytności mężów nie należy.

200. Smyrna, którą tu poeta przyjął za mieysce rodzinne Homera, leży ponad rzeką dawniey Meles zwaną.

209. Tu jest myśl pochodząca z idei filozoficzney, a nawet i religiyney starożytnych, że dusza zmarłego pobawiwszy pewien przeciąg lat w zwierzęciu, przybiera zczasem na nowo postać człowieka.

WIERSZ  II.

5. Dla tego Wenus przebaczy, że z Marsem miała tayne miłostki, przeciw którym Wulkan użył sieci.

23. Wertumn bożek z mitologii etruryyskiey podobno nad porami roku przełożony, miał tę własność. że go w rozmaitych strojach wystawiano, co porównawszy % jego urzędem bardzo było naturalnem.

WIERSZ XV.

Domiciusz Marcus był współczesny Tybulla, wstawił się przez swoje epigrammata, lecz dzisiay mało co po nim pozostaje.