Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

HASZYSZ

GŁÓD

PANI KRÓLESTWA

MORISTAN

POŻAR KAIRU

DWAJ KALIFOWIE

ODJAZD

HISTORIA KALIFA HAKEMA

Gérard de Nerval
(właśc. Gérard Labrunie)

HASZYSZ

Na prawym brzegu Nilu, w pewnej odległości od portu Fostat, gdzie znajdują się ruiny starego Kairu, nie opodal góry Mukatfan panującej nad nowym miastem, istniała, po roku 1000 ery chrześcijańskiej, co odpowiada czwartemu wiekowi ery muzułmańskiej, mała wioska, zamieszkała przeważnie przez wyznawców Sabeizmu.

Z ostatnich domów wzdłuż rzeki raduje oko uroczy widok; fale Nilu tulą pieszczotliwie wyspę Rodda, zdają się dźwigać ją niczym niewolnik niosący ciężki kosz kwiatów. Na przeciwległym brzegu widać Gizeh, a wieczorem, zaledwie słońce zniknie, olbrzymie trójkąty piramid rozdzierają pasmo fioletowych mgieł na zachodzie. Korony palm, platanów i drzew figowych rysują swe czarne kontury na tym jasnym tle. Stada bawołów, których zdaje się strzec z daleka Sfinks, wyciągnięty na płaszczyźnie niby pies wystawiający zwierzynę, ciągną długim szeregiem do wodopoju, zaś światła, zapalane przez rybaków, znaczą złotymi jak gwiazdy ćwiekami gęsty mrok rzecznych brzegów.

We wsi sabejskiej najlepiej można było podziwiać ową perspektywę z okelu o białych murach, dokoła których rosły drzewa chlebowe, z tarasem o podnóżu zanurzonym w wodzie, przewoźnicy zaś płynący wzdłuż lub w górę Nilu, widzieli co noc, jak drgają knotki pływające w kałużach oliwy.

Poprzez otwory arkady ktoś ciekawy, z łodzi stojącej pośrodku rzeki, dostrzegłby bez trudu wewnątrz okelu podróżnych i stałych bywalców, siedzących przed małymi stoliczkami na skrzyneczkach z palmowego drzewa, albo otomanach przykrytych matami, i łatwo mógłby się zadziwić ich osobliwym wyglądem. Przesadna gestykulacja, po której następował otępiały bezruch, niedorzeczne śmiechy, urywane okrzyki wydzierające się chwilami z ich piersi, zdradziłyby mu, że jest to jeden z domów, gdzie wbrew zakazom niewierni oszołamiają się winem, buzą albo haszyszem.

Pewnego wieczoru łódź, kierowana tak pewną ręką, jaką daje jedynie nieomylna znajomość okolicy, przybiła do brzegu w cieniu tarasu u podnóża schodów, których dolne stopnie lizała woda; wyskoczył z niej młodzian o sympatycznym wyglądzie, o ile sądzić można, rybak, wbiegł po schodach krokiem śmiałym i szybkim i zasiadł w kącie sali, na miejscu, które zapewne zwykle zajmował. Nikt nie zwrócił uwagi na jego przybycie, był to widocznie stały bywalec.

W tej samej chwili, drzwiami po przeciwległej stronie, to znaczy od strony lądu, wszedł mężczyzna odziany w czarną wełnianą szatę; wbrew panującym obyczajom miał długie włosy, wymykające się spod takyja (białej czapy).

Jego nagłe ukazanie się było pewną niespodzianką. Zasiadł w zacienionym kącie, a że wśród obecnych wzięło górę ogólne podchmielenie, wkrótce więc nikt już na niego nie zważał. Choć odziany w nędzne szaty, na twarzy nowo przybyłego nie znać było lękliwej pokory, cechującej zazwyczaj nędzarzy. Jego śmiało nakreślone rysy przypominały surowe linie maski lwa. Jego oczy, ciemnobłękitne jak szafir, były obdarzone niewypowiedzianą mocą; przerażały i czarowały równocześnie.

Jusuf, takie imię nosił młodzian, którego przywiozła tu kanża, poczuł w sercu utajoną sympatię do nieznajomego, którego niecodzienną obecność zauważył od razu. A że jak dotąd nie wziął jeszcze udziału w powszechnej orgii, zbliżył się do otomany, na której zasiadł cudzoziemiec.

— Bracie — rzekł Jusuf — wydajesz się zmęczony, zapewne przybywasz z daleka? Czy chciałbyś się czegoś napić dla ochłody?

— Istotnie, droga za mną daleka — odrzekł cudzoziemiec — Wstąpiłem do tego okelu, aby odpocząć, ale czego mógłbym się napić tu, gdzie podają same zabronione napoje?

— Wy, muzułmanie, nie śmiecie nawet zwilżyć warg czym innym poza czystą wodą, ale my, wyznawcy sabeizmu, bez łamania naszego zakonu możemy gasić pragnienie szczodrą krwią winorośli lub płowym wywarem z jęczmienia.

— Nie widzę jednak przed tobą żadnego napoju wyskokowego.

— Ach, od dawna już mam w pogardzie ich prostackie pijaństwo — powiedział Jusuf dając znak Murzynowi, który postawił na stole dwie szklane filiżaneczki otoczone srebrnym filigranem oraz pudełko napełnione zielonkawą masą, w której tkwiła kopystka z kości słoniowej. — To pudełko zawiera w sobie raj, który twój prorok obiecał swoim wyznawcom, i gdybyś był człowiekiem mniej surowych zasad, oddałbym cię za godzinę w objęcia hurys nie każąc ci przechodzić przez most w as-Sirat — ciągnął dalej Jusuf z uśmiechem.

— Ale ta masa to haszysz, jeśli się nie mylę — odparł cudzoziemiec odsuwając filiżankę, do której Jusuf nałożył porcję przedziwnej mikstury — a haszysz jest zakazany.

— Wszystko, co przyjemne, jest zakazane — powiedział Jusuf oblizując pierwszą łyżeczkę.

Cudzoziemiec utkwił w niego ciemnolazurowe źrenice, skóra na czole pobruździła się w tak głębokie fałdy, że wraz z nią zafalowała mu czupryna; zdawało się przez chwilę, że gotów rzucić się na lekkomyślnego młodzieńca i rozszarpać go na kawałki; opanował się jednak, rysy jego się wygładziły i, zmieniając raptem zdanie, wyciągnął rękę, sięgnął po filiżankę i począł powoli delektować się zieloną masą.

Po paru minutach zarówno Jusuf, jak cudzoziemiec poczęli odczuwać działanie haszyszu; słodka omdlałość ogarniała całe ich ciało, półuśmiech drżał na ich wargach. Chociaż spędzili z sobą zaledwie pół godziny, mogliby przysiąc, że się znają od tysiąca lat. Że zaś narkotyk działał na nich z coraz większą siłą, zaczęli się śmiać, mówić z niezwykłą swadą, zwłaszcza cudzoziemiec, który, przestrzegając ściśle wszelkich zakazów, nigdy jeszcze nie skosztował haszyszu i silnie odczuwał jego skutki. Zdawało się go trawić niezwykłe podniecenie; rój myśli nowych, niesłychanych, niepojętych przeszywał jego duszę ognistymi wiry; oczy jego błyszczały, jak gdyby rozjaśniał je od wewnątrz odblask nie znanego świata; nadludzka godność cechowała jego postawę i zachowanie; po czym wizja gasła, opadał bezwładnie na posadzkę oddając się błogości snu.

— A więc, towarzyszu — zapytał Jusuf korzystając z chwilowej przerwy w otumanieniu nieznajomego — co myślisz o tej wyśmienitej konfiturze z pistacji? Czy w dalszym ciągu będziesz rzucał anatemę na zacnych ludzi, którzy zbierają się spokojnie w sali o niskim pułapie, by znaleźć tam szczęście na swój sposób?

— Haszysz sprawia, że człowiek podobny jest Bogu — odrzekł cudzoziemiec powoli, głębokim głosem.

— Tak — odrzekł Jusuf z uniesieniem — ci, co piją wodę, znają tylko prostackie i przyziemne pozory każdej rzeczy. Upojenie, mącąc wzrok cielesny, rozjaśnia wzrok duszy; umysł wyzwolony z ciała, które go krępuje, wymyka się niczym więzień, gdy jego dozorca zaśnie, zostawiając klucz przy drzwiach ciemnicy. Błądzi radosny i wolny w świetle i przestrzeni, rozmawiając poufale z duchami, które spotyka, a które olśniewają go nagłymi i uroczymi objawieniami. Rozmachem skrzydła przemierza z łatwością sfery nieopisanego szczęścia, a wszystko to w przeciągu minuty, która wydaje mu się wiecznością, tak szybko następują po sobie owe wrażenia. Ja miewam sen, który pojawia się nieustannie, zawsze jednaki, a zawsze odmienny; gdy powracam na swoją kanżę, słaniając się, przytłoczony wspaniałością moich wizji, przymykając powieki przed tym płynącym bez przerwy strumieniem hiacyntów, drogich kamieni, szmaragdów, rubinów, tworzącym tło, na którym haszysz kreśli swe czarowne arabeski, jak gdyby w łonie nieskończoności — dostrzegam nagle niebiańską postać, piękniejszą niż wszystkie wizje stworzone przez poetów, która się do mnie uśmiecha ze zniewalającym urokiem, a postać ta zstępuje z nieba, by zbliżyć się do mnie. Czy to anioł, czy peri? Nie wiem tego. Siada przy mnie w łodzi, której surowe drzewo przemienia się od razu w perłową macicę, i płynie rzeką roztopionego srebra, popychana lekkim powiewem wiatru, przesyconego cudną wonią.

— Błoga i przedziwna wizja! — szepnął cudzoziemiec kołysząc głową.

— To jeszcze nie wszystko — ciągnął dalej Jusuf. — Pewnej nocy, kiedy zażyłem mniej silną dozę, obudziłem się z upojenia w chwili, gdy moja kanza opływała cypel wyspy Rodda. Kobieta, podobna tej, którą widywałem we śnie, patrzyła na mnie przez na pół przymknięte powieki, oczyma, które, acz ludzkie, jaśniały niemniej przeto nieziemskim blaskiem; zza uchylonego kwefu płonął w świetle księżyca istny pancerz drogich kamieni. Ręka moja dotknęła jej dłoni; skóra miękka, gładka jak aksamit, świeża jak płatek kwiatu, pierścionki, których cyzelowania musnęły moje palce i przekonały mnie, że to rzeczywistość.

— W pobliżu wyspy Rodda? — powiedział do siebie cudzoziemiec z namysłem.

— To nie był sen — ciągnął dalej Jusuf nie zważając na uwagę przygodnego powiernika — haszysz wydobył jedynie na jaw wspomnienie utajone w najgłębszych zakamarkach duszy, gdyż ta boska twarz była mi znajoma. Gdzie ją widziałem? W jakim świecie spotkaliśmy się niegdyś? W jakim poprzednim życiu przecięły się nasze drogi? Tego nie potrafiłbym powiedzieć; lecz to dziwne zbliżenie, ta osobliwa przygoda nie dziwiły mnie ani trochę; wydawało mi się rzeczą całkiem naturalną, że kobieta będąca zupełnym urzeczywistnieniem mego ideału znalazła się w mojej kanzy pośrodku Nilu, jak gdyby wskoczyła tam z kielicha jednego z ogromnych kwiatów pływających po tafli wód. Nie pytając o nic, padłem jej do nóg, i, tak jak do peri moich snów, przemówiłem do niej najżarliwszym, najbardziej wzniosłym językiem, jaki może zrodzić miłosna egzaltacja; nasuwały mi się słowa niezmiernie doniosłego znaczenia, zawierające całe światy myśli, tajemnicze zdania, w których brzmiały echa zaginionych światów. Dusza moja rosła w przeszłości i w przyszłości; byłem najgłębiej przekonany, że miłość, którą teraz wyrażam, tkwi we mnie od wieków.

W miarę jak mówiłem, widziałem, jak oczy jej zapalają się i wydzielają fluidy; przezroczyste dłonie wyciągały się ku mnie i stawały się nieuchwytne jak promień światła. Czułem, że otacza mnie płomienna sieć, i mimo woli zapadłem znowu z jawy w sen. Kiedy zdołałem wreszcie otrząsnąć się z przemożnego i rozkosznego odrętwienia, które pętało mi członki, ocknąłem się na przeciwległym Gizeh brzegu rzeki, oparty plecami o palmę, Murzyn mój spał spokojnie obok kanzy, którą wciągnął na ląd. Różowa poświata wyłaniała się na horyzoncie postrzępioną smugą; wkrótce ukaże się dzień.

— To miłość niepodobna do miłości ziemskiej — powiedział cudzoziemiec, nie wyrażając nawet najmniejszego sprzeciwu, że opowiadanie Jusufa zawiera wiele nieprawdopodobieństw, gdyż haszysz czyni człowieka skłonnym do wiary w cuda.

— Nigdy jeszcze nie opowiedziałem nikomu tej niewiarygodnej historii; dlaczego zwierzyłem się z niej tobie, którego widzę po raz pierwszy w życiu? Trudno by mi to było, zda się, wytłumaczyć. Czuję do ciebie jakiś tajemniczy pociąg. Gdy wszedłeś na salę, jakiś głos zabrzmiał w głębi mojej duszy: „To on, nareszcie! Twoje przyjście ukoiło skryty niepokój, który mnie dręczył nieustannie. Myśli moje rwą się ku tobie, musiałem ci wyjawić wszystkie tajemnice mego serca.

— Odczuwam to samo, co ty — odpowiedział cudzoziemiec — i powiem ci coś, czego nie odważyłem się dotąd wyznać sam sobie. Ty żywisz namiętność beznadziejną, ja żywię namiętność potworną: ty kochasz wymarzoną peri, ja kocham... zadrżysz z przerażenia... moją siostrę! a jednak, rzecz dziwna, sumienie mi nie wyrzuca tej grzesznej skłonności; na próżno sam siebie potępiam, jakaś tajemnicza siła, którą w sobie czuję, udziela mi absolucji. Miłości mojej nie kala żadna ziemska żądza. To nie poryw zmysłów, chociaż piękność jej równa jest urodzie widma, które mnie nawiedza; jest to urok nie dający się opisać, przywiązanie głębokie jak morze, rozległe jak niebo, a tak silne, że mógłby je żywić bóg. Myśl, że moja siostra mogłaby złączyć życie z jakimś mężczyzną, budzi we mnie wstręt i zgrozę, niczym świętokradztwo; jest w niej coś niebiańskiego, czego domyślam się poprzez osłony cielesnej powłoki. Wbrew imieniu, które nosi tu, na ziemi, jest to małżonka mojej boskiej duszy, dziewica przeznaczona mi od pierwszych dni Stworzenia; zdaje mi się, że odnajduję chwilami poprzez wieki i mroki ślady naszej skrytej afiliacji. Przypominają mi się sceny, które działy się przed pojawieniem się ludzi na ziemi, widzę siebie na złotych konarach Edenu siedzącego przy niej; usługują nam zaś posłuszne duchy. Gdybym złączył się z inną kobietą, obawiałbym się, że zhańbię i rozproszę drgającą we mnie duszę świata. Chciałbym, przez związek naszych boskich krwi, stworzyć szczep nieśmiertelny, boga wieczystego, potężniejszego niż ci wszyscy, którzy się dotychczas objawili pod różnymi imionami i w różnych postaciach!

Podczas gdy Jusuf i cudzoziemiec wymieniali te długie zwierzenia, stali bywalcy okelu, podnieceni pijaństwem, wili się w dziwacznych kontorsjach, pokładali się ze śmiechu, wpadali w ekstazę, tańczyli wykonując jakieś konwulsyjne ruchy; stopniowo jednak działanie konopi poczęło się rozpraszać, spokój powracał, leżeli więc na ziemi dokoła otomany w stanie omdlenia, jakie następuje zazwyczaj po takich ekscesach.

Człowiek o wyglądzie patriarchy, którego broda spływała po powłóczystej szacie, wszedł do okelu i stanął pośrodku sali.

— Wstańcie, bracia — powiedział gromkim głosem — obserwowałem niebo; nadeszła godzina pomyślna, by złożyć ofiarę z białego koguta przed Sfinksem, ku czci Hermesa i Agatodajmona.

Słysząc te słowa sabejczycy zerwali się na równe nogi i byli, zda się, gotowi podążyć za swym kapłanem, lecz cudzoziemiec usłyszawszy to wezwanie począł się mienić na twarzy, i to trzykrotnie; błękit jego oczu stał się czarny, straszliwe bruzdy poorały jego twarz, z piersi zaś wyrwał się głuchy pomruk; zebrani zadrżeli z przerażenia, jak gdyby prawdziwy lew wtargnął w samo serce okelu.

— Bezbożnicy! Bluźniercy! Bestie plugawe! Bałwochwalcy! — wykrzykiwał grzmiącym głosem.

Po tym wybuchu gniewu tłum zafalował zdjęty zdumieniem. Nieznajomy miał minę tak władczą i unosił fałdy sajonu ruchem tak dumnym, że nikt nie śmiał odpowiedzieć na jego obelgi.

Starzec podszedł do niego i zapytał:

— Cóż złego widzisz, bracie, w ofiarowaniu, zgodnie z rytuałem, koguta dobrym duchom Hermesa i Agatodajmona?

Cudzoziemiec zazgrzytał zębami na sam dźwięk tych imion.

— Jeżeli nie uznajesz wiary sabejczyków, po coś tu przyszedł? Czy jesteś wyznawcą Jezusa albo Mahometa?

— Mahomet i Jezus to fałszywi prorocy — wykrzyknął nieznajomy z niebywałą mocą bluźnierstwa.

— Zapewne hołdujesz religii Parsisa, jesteś czcicielem ognia...

— Wszystko to są mary, urągowiska, kłamstwa! — przerwał mu mężczyzna w czarnym sajonie.

— Kogo wielbisz zatem?

— On mnie pyta, kogo wielbię!... Nie wielbię nikogo, gdyż sam jestem bogiem! jedynym, prawdziwym, istotnym bogiem, którego tamci są zaledwie cieniem.

Słysząc to twierdzenie niepojęte, niesłychane, szaleńcze, Sabejczycy rzucili się na bluźniercę i rozprawiliby się z nim niechybnie, gdyby Jusuf, zasłaniając go sobą, nie był pociągnął go, zmuszając do wycofania się, na taras, obmywany wodami Nilu, chociaż wyrywał się i wrzeszczał jak opętany. Po czym, oderwawszy się od brzegu silnym kopnięciem, Jusuf zepchnął łódź na sam środek rzeki. Gdy poczęli płynąć z prądem, Jusuf zapytał przyjaciela:

— Dokąd mam cię zawieźć?

— Tam, na wyspę Rodda, gdzie widzisz światła—odrzekł nieznajomy. Chłód nocy ostudził snadź jego podniecenie.

Kilka uderzeń wiosła i już byli na brzegu wyspy; mężczyzna w czarnym sajonie, zanim wyskoczył na ląd, powiedział swemu wybawcy, ofiarując mu pierścień starożytnej roboty, który ściągnął z palca:

„Gdziekolwiek mnie spotkasz, wystarczy, byś mi pokazał ten pierścień, a uczynię wszystko, czego zażądasz".

To powiedziawszy oddalił się i zniknął wśród nadbrzeżnych drzew. Aby odrobić stracony czas, Jusuf, który chciał być świadkiem ofiary z koguta, począł ze zdwojoną energią wiosłować w poprzek wód Nilu.

Koniec wersji demonstracyjnej.

GŁÓD

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PANI KRÓLESTWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MORISTAN

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POŻAR KAIRU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DWAJ KALIFOWIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODJAZD

Niedostępny w wersji demonstracyjnej