Berczik Arpád

HUMOR WĘGIERSKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

BIOGRAFJA AUTORA.

"BIAŁE LISY. "

MANDAT POSELSKI.

OTYLJA.

"JEDNA JEDYNA" SUKNIA.

HISTORJA O PEWNEJ BRODZIE.

MINISTER I ŻONA.

KOLCZYKI.

DZIEWCZYNA

IDEAŁ.

"MAMA" GRAKCHÓW. (1)

HUMOR WĘGIERSKI

Historje małżeńskie i inne humoreski.

Arpád Berczik

Z niemieckiego przekładu d-ra Adolfa Koguta spolszczył Bolesław Londyński

BIOGRAFJA AUTORA.

Arpád Berczik należy do rzędu najpopularniejszych komedjopisarzy węgierskich. Od lat trzydziestu zasila on scenę ojczystą mnóstwem wesołych utworów, stanowiących chlubę repertuaru i jednających mu rozgłos powszechny. Nadewszystko celuje w komedji salonowej i farsie, lubo i sztuki ludowe udają mu się również wyśmienicie. W lutym 1893 r. utwór jego, komedję w 3-ch aktach p. t. " Moda dzisiejsza, " uwieńczono pierwszą nagrodą konkursową w kwocie 1, 500 guldenów. Jest to niezawodnie najpłodniejszy i najszczęśliwszy ze współczesnych pisarzy scenicznych młodych Węgier.

Obok skończonej techniki i wybitnego majsterstwa, przy trafnej charakterystyce psychologicznej przeprowadzonych postaci, posiada on nieoszacowany, świeży, jędrny, a jednak żółci pozbawiony humor, którym rozwesela serca i umysły, pozyskując oklask i zupełne uznania widzów.

Te same właściwości, jakie posiada Arpád Berczik w zakresie pracy scenicznej, zalecają jego nowelle humorystyczne, które można bez przesady nazwać perłami literatury węgierskiej. Prawda bezwzględna, wyborna znajomość życia, wytworność stylu i pogoda dowcipu — oto główne cechy tych wesołych ramot, które, śmiesząc, nie mogą w niczem obrazić smaku czytelnika najsurowszych nawet zasad i wymagań. Sceny małżeńskie, traktowane bez pikanterji francuskiej! Trzeba istotnie posiadać wielki talent, ażeby z zadania wyjść tak szczęśliwie, jak w każdej humoresce — a przełożyliśmy ich 12 — wychodzi Arpád Berczik.

Te same zalety przyznaje autorowi tłómacz niemiecki, dr. Adolf Kogut, głośny zaś krytyk, Ludwik Hevesi pisze o nim między innemi: " Jest to pisarz, pełen pogodnego humoru i serca bez troski; uśmiechnięty badacz i malarz życia mieszczańskiego doby obecnej. Żyje on i oddycha śród drobnych uciech i trosk średnich stanów Węgier, które łączą w sobie ciekawą mieszaninę szlachty, mieszczaństwa i t. zw. " łacinników. " Jest to pisarz przeważnie " inteligencji" miejskiej, lubo muza jego niekiedy przenosi się i na wieś... Berczik posiada nieoszacowaną bezchmurną naturę, ogarniającą jedynie przyjemne strony życia. Jego powaga męska rozwadnia się krwią lekką. Potrafi on jednocześnie śmiać się i marszczyć czoło. Jego moralizatorstwo biegnie torem wesela; nie chłostą, lecz cukierkami skłania on złą dziatwę do poprawy. Nie dotyka również bolesnych ran spółeczeństwa, ale raczej delikatnie, dwoma palcami, czerpie z fali objawów lekkiej migreny towarzyskiej. Nie pomstuje, lecz błędy doprowadza ad absurdum. "

Arpád Berczik urodził się 8 lipca 1842 roku w Temeswarze ze starożytnej rodziny węgierskiej. Syn fiskała przy katedrze rzymsko-katolickiej, następnie zaś archiwisty komitatu, skończył gimnazjum i wydział prawny uniwersytetu w Budapeszcie. Wykształcenie prawne oraz wybitne uzdolnienie do służby administracyjnej zapewniły mu karjerę urzędniczą. W r. 1864 wstąpił do ówczesnej królewsko-węgierskiej rady miejskiej, w roku zaś 1867, po ugodzie, do ministerjum spraw wewnętrznych, zkąd później przeszedł do kancelarji prezesa ministrów i tu od lat wielu stoi na czele biura prasy, w randze radcy ministerialnego.

Od 19-go roku życia zasłynął, jako nowellista, feljetonista i komedjopisarz, a napisał przeszło 30 prac dramatycznych, z których, liczby na szczególne wyróżnienie zasługują: " Cwierćmagnaci" (Fertaly magnasok), " Królowa balu, " " Weterani, " " Złudzenie, " " Protekcja, " " Popularność, " " Pokój niebieski, " " Matki i córki, " " O Juljuszu!" i t. d.

Dodać należy, że Berczik jest członkiem towarzystwa Petöfiego i Kisfaludy'ego, jako też węgierskiej Akademji Umiejętności. W dniu 5 października 1891 r., jako akademik, wygłosił on nader ciekawą mowę wstępną pod tytułem: " Komedje węgierskie polityczne i tendencyjne z lat czwartego dziesiątka. " Mową tą przekonał, że jest również świetnym historykiem literatury, stanowi ona bowiem nader ważny przyczynek do dziejów teatru węgierskiego w pierwszej połowie ubiegłego stulecia.

"BIAŁE LISY. "

Biedna Natalja!

Rzuciła się tam, na miękki dywan, zaściełający podłogę jadalni, podczas gdy jej zawzięty mąż Alfred wybiegł do swego pokoju, ażeby "wymuskać się" i dom opuścić!

Jleż to zawodów zdołała już wycierpieć ta młoda kobieta od chwili, gdy z panny Natalji Homoky stała się panią Alfredową Illoky!... Jak przykrem było dla niej choćby to zaniechanie podróży poślubnej, które jej małżonek, adwokat, starał się upozorować nawałem zajęć, co jednak, jej zdaniem, wcale nie miało słusznej podstawy! Albo czyliż godzi się z pojęciem młodego małżeństwa ta jego przyczenka do jej kapelusza [...] o nią, jak to się nim zachwycał!... Albo to...

I po cóż wreszcie wyszczególniać te wszystkie chmury na horyzoncie wspólnego pożycia młodej pary? Wolę odrazu przejść do katastrofy, dzięki której Natalja znalazła się na podłodze.

Proszę sobie wyobrazić młodą kobietę, którą pan mąż zaraz w pierwszych dniach miodowego miesiąca uprzedza w te słowa: "Daruj, ale dziś wieczorem nie mogę być w domu! Od wielu lat jestem członkiem pewnego stowarzyszenia knajpiarzy, którzy zbierają się co środa, a którym zmuszony byłem przyrzec święcie, na honor, że pozostanę im wiernym i po ślubie... " To, co powiedziałaby każda kobieta, opuszczona w ten sposób przez męża, to samo rzekła i Natalja: zaczęła mu robić wymówki, płakać, prosić, zaklinać go na wszystko. Zaczęła od ogólnie przyjętej maksymy: "Małżonkowie powinni zawsze jadać razem, " skończyła zaś wybuchem czysto subjektywnym: "O matko, moja matko! Gdybyś wiedziała, z pewnością nigdybyś nie dopuściła do tego związku!"

Atoli, uparty Alfred głuchy był na wszelkie perswazje.

Zbrojny w cierpliwość, zniósł szturm wymówek ze stoickim spokojem. Nie dość na tem, poważył się nawet dodać złośliwie, że jeżeli wychodzi, to czyni to w interesie samej Natalji, bo gdyby nie poszedł, to opinja bez kwestji uznałaby ją za tyrankę domu, za Heroda-babę, co pantoflami wojuje.

Po takiej apostrofie złożył na jej pięknem czole zwykły pocałunek i oddalił się.

Dokąd? Do "białych lisów!" Tak zwano jeden stół w knajpie, przy którym zbierali się dobrzy znajomi — nazwa oryginalna, jak wogóle wszystkie nazwy tego rodzaju stołów.

Pewnego pięknego dnia, a raczej mówiąc ściślej, pewnej nocy, gdy Alfred wrócił do Penatów domowych, zastał żonę, leżącą na dywanie — nie w krwi, bynajmniej, lecz w szlafroczku, który równie uroczo stroił jej buzię, jak chmurny cień dąsu, powlekający rysy tejże buzi. Tą pozycją spodziewała się wywołać wielkie wrażenie; była to demonstracja przeciwko chłodom jego serca! Mąż — mówiła sobie — poruszony takim widokiem, zapyta ją, jak dawno leży na podłodze, a wtedy dojdzie go wstrząsająca do głębi wiadomość, iż w tej pozycji żona jego spędziła cały wieczór! Zdawało jej się niepodobieństwem, ażeby wieść taka nie obudziła w nim współczucia, i ażeby nie przybrał miny skruszonej dla przebłagania zagniewanych bogów! Może nie tak poetycznie, ale w podobnym sensie rezonowała Natalja i z bijącem sercem wsłuchiwała się w coraz bliższe kroki męża na korytarzu.

Nic bardziej nie gniewa, jak rozwiana pewność! Sytuacja, jaką zastał mąż Natalji, bynajmniej go nie wzruszyła; nie okazał ani cienia skruchy, przeciwnie, najobojętniej w świecie jął opowiadać żonie, jak przyjemnie udało mu się spędzić wieczór.

Tego rodzaju perypetje zdarzały się już nieraz w ciągu pierwszych miesięcy pożycia małżonków — czyliż więc i dziś miała się powtórzyć taka sama scena?

Nie, to być nie może! Zrozpaczona kobieta ujęła główkę w obie dłonie i, po chwili namysłu, rzekła do siebie: "Muszę się sama przekonać, dokąd on chodzi; muszę poznać tych "białych lisów, " co zakłócają nam spokój domowy. Podejdę go znienacka. Kobiecie nie wypada, otóż, przebiorę się za mężczyznę!"

Zerwała. się z miejsca, wpadła do garderoby i przyniosła jeden z kostiumów męża. Zamknęła się w swoim buduarze i już po upływie kilku minut uśmiechnęła się do niej z lustra postać młodego i zręcznego chłopca, który, przymierzając kapelusz tyrolski, próbował, jak mu będzie więcej do twarzy: na oczy, czy z czoła. Po dopasowaniu kapelusza i przypięciu wysokiego kołnierzyka męskiego, z całej buzi pozostał jedynie śliczny zadarty nosek! Ogromnie podobała się sobie w tem przebraniu, a gdy zapuściła rączki w kieszenie paltota, śmiała się i omal że nie zapomniała, iż tym chłopcem jest jedna z najnieszczęśliwszych kobiet na świecie, którą mąż porzucił dla jakichś "białych lisów!"

Ach! Co to? Co nagle dobywa z kieszeni paltota? List! Ciekawość podnieca ją, by go przeczytać... List nie na to wpada do rąk młodych kobiet, ażeby nie miał być czytanym... Pismo znajome... Ach, tak, to charakter Pawła Szyca, starego koleżki jej męża, koleżki, który go wprowadził do jej rodziców, a tem samem przyczynił się do skojarzenia tego niefortunnego związku.

Już pierwsze zdania listu obudziły w niej niezmierne zaciekawienie, tak, że chciwie pochłonęła całość, dosłownie brzmiącą, jak następuje:

"Kochany Przyjacielu!

Za kilka dni ożenisz się, śpieszę przeto złożyć ci życzenia na tę nową drogę życia, którą róże usłać ci mogą, jeżeli je tylko wyhodować potrafisz. Natalja jest piękną, dobrą i rozumną — posiada jednak pewną wadę, której, niestety, sama podołać nie może, a tą wadą jest to, że jako jedynaczka u swoich rodziców, stanowiła w domu punkt środkowy wszystkich planet, krążących dookoła, że każdy z domowników był na jej usługi, że cały świat starał się przewidzieć jej chęci, że ją rozpieszczono, że obchodzono się z nią, jak z jajkiem, że — słowem, Natalja jest dzieckiem nawskroś zbałamuconem i zepsutem! U takich natur skłonność do despotyzmu staje się koniecznością; pragnęłyby one z mężów swoich uczynić maszyny, poruszające się według ich woli i rozkazu. Tak jest, kochany Alfredzie; śledziłem was od chwili, gdyście byli zaręczeni i przyszedłem do przekonania, że jeżeli odrazu nie przedsięweźmiesz odpowiedniego pokierowania swą żoną, jeżeli nie wytresujesz jej odpowiednio, to ona sama zacznie tresować ciebie!... Nie będziesz mógł ani krokiem wyjrzeć z domu bez jej wyraźnego pozwolenia, nie wolno ci będzie wyciągnąć się na kanapie, kiedy jej się spodoba, ażebyś siedział na fotelu, a gdy zechcesz wypalić cygaro, będziesz ją musiał prosić wpierw o przyzwolenie...

( "Aj! aj!" — szepnęła Natalja ).

.... Bardzo niewiele kobiet posiada tyle rozsądku, iżby nie tamować swobody ruchów swym mężom, a jeżeli się nie mylę, to mniej, niż którakolwiek inna, twoja Natalja posiada kwalifikacji do usamowolnienia swojego męża. Dlatego też powinieneś starać się o pozyskanie swobody, nie dla nadużycia, bynajmniej, lecz dla możności składania jej w dobrowolnej ofierze swojej pani. A. wiesz-li, co jabym uczynił na twojem miejscu? Dam ci przepis, tem skuteczniejszy, że już doświadczony. Wypróbowałem go z jaknajlepszym skutkiem na własnej żonie. Zacząłbym przedewszystkiem od zaniechania podróży poślubnej; zaraz potem wprowadziłbym drogą żoneczkę w tryb życia powszedniego, ażeby w upojeniach pierwszych, rozkoszy, nieznacznie a równocześnie, przyzwyczajała się do porządków domowych...

( Jakie odkrycie! A więc to dlatego podróż poślubna nie doszła do skutku! )

.... Następnie, wygrałbym atut najwyższy, ażeby się przekonać, do jakiego stopnia doszło jej posłuszeństwo i jak dalece wpływy moje zyskały na powadze. Niechby np. zrobiła ofiarę ze swej próżności...

( Aha! kapelusz á la Rembrandt! )

.... Jeżeli ją zrobi, to nie cofnij się przed szachem najdonioślejszym i pójdź za moim przykładem: ja bo w pierwszych dniach mojego pożycia z żoną wymówiłem sobie jeden wieczór wolny, pod pozorem, że muszę go spędzać w gronie przyjaciół, których bez namysłu ochrzciłem mianem "Białych Lisów. " Walki domowe, jakie musiałem odbywać w interesie instytucji "Białych Lisów'" były mi wprawdzie bardzo nie na rękę. Bolało mnie, serdecznie bolało udręczać w ten sposób kochaną żoneczkę... ale środek ten pomógł. Przeistoczenie było zupołne... "

Natalja nie czytała dłużej. Wystarczyło i tego aż nadto do wywołania na jej usteczkach arcyfiglarnego uśmiechu. Zdjęła co żywo ubranie męskie i przebrała się w batysty. Raz jeszcze spojrzała w lustro, poprawiła niesfornie kręcące się włosy nad czołem... poczem przeszła do swego buduaru i wsparła nóżki na kominku.

Czekała.

Alfred musiał mijać ten pokój, opuszczając ołtarz domowy dla nory "Białych Lisów. " Zdawało się, że idzie. Czyjeś kroki słychać w sąsiednich pokojach. Poszedł, potem się cofnął... Czyżby się miał wahać?

Tak jest, waha się.

Alfred w głębi duszy staczał z sobą srogie, walki, a jakkolwiek z poczucia ogólnoludzkiej litości wyrwał nam się okrzyk: "Biedna Natalja!", nie mniejsze jednak współczucie winniśmy Alfredowi. Cierpiał tak samo, jak jego pani; jej łzy, jak krople gorącego oleju, spadały na jego duszę; jej skargi i wymówki raniły mu serce, a jego natura, pełna uległości, byłaby już po tysiąc razy chętnie pokój zawarła, gdyby nie zasada i jej konieczna potrzeba.

W gruncie serca musiał on przyznawać słuszność swemu koledze Pawłowi i zgadzał się z nim jaknajzupełniej, że łagodna szkoła pożycia małżeńskiego żonie jego może wyjść tylko na dobre.

O ile jednak dotkliwą i ciężką była ta walka za wolność, o tyle stanowiła błahostkę w porównaniu z tym bólem, jaki go dręczył, z chwilą wyjścia za próg domu i przymusowego wałęsania się po mieście. Jakże nudne i nużące były dla niego te spacery nocne!

"Białe Lisy" nie istniały; nie potrzebował więc wcale kierować swoich kroków do jakiegoś stałego stołu w knajpie. Tam nikt nań nie czekał. Musiał opuścić swój ciepły, miły, zaciszny kącik domowy, ażeby włóczyć się bezmyślnie po nudnych, zimnych i zabłoconych ulicach. Niekiedy wstępował na chwilę do kawiarni lub restauracji, gdzie dawniej można było zastać dobrych przyjaciół i znajomych lecz albo nie spotykał ich na dawnych miejscach, albo też — Bogiem a prawdą — ci, których zastawał, wydawali mu się niesłychanie nudni. Ale czyż mogło być inaczej! Wszak nie mieli teraz żadnych wspólnych interesów, któreby ich wiązały ze sobą; sprawy bieżące omówiono w kilka minut, a potem całe towarzystwo nudziło się haniebnie. Bez kwestji, jego stan wewnętrzny przyczyniał się również niemało do tych objawów niezadowolenia! To, co miał w sobie najlepszego, to właśnie zostawił w domu; skargi, płacze i opuszczenie żony wciąż mu stawały przed oczyma i z gniewem mówił sam do siebie, że było to niegodziwem, ażeby dwie istoty, stworzone na to, ażeby się wspólnie bawić, zmuszone były nudzić się obecnie!

Dlatego też, jaknajskwapliwiej opuszczał kawiarnie, kładł palto i kapelusz i szedł wałęsać się po wstrętnem mieście...

Gdyby się można było wśliznąć do domu niepostrzeżenie, uczyniłby to niezawodnie: odsiedziałby sam u siebie, do jakiej północy, a potem udałby, że co tylko powrócił...

Cóż więc ma teraz począć? Myśli, zastanawia się i chwieje się w swojem postanowieniu.

Jeszcze raz przemocą zwycięża serce, jeszcze raz z wysiłkiem woli, powiada sobie — naprzód!

Drzwi się otwarły.

Natalja i Alfred stanęli oko w oko.

Ale co to znaczy? Co to za dziwne zakłopotanie, które wstrzymuje cię, Alfredzie? Zamiast w ponurej ciemności, buduar tonie w blasku niezliczonych świateł. Żona składa ci ukłon z czarownym uśmiechem!

— Jakto? Jeszcze jesteś w domu? — pyta jaknajweselszym głosem. — Sądziłam, żeś już dawno wyszedł.

— Musiałem napisać list, i to mnie zatrzymało — odpowiada Alfred, nie mogąc opanować zdziwienia.

— Spieszże się, kochanku, już jest po ósmej, a twoi "lisi" towarzysze będą mieli urazę, jeżeli się spóźnisz... Ależ, mój Boże, dlaczego patrzysz na mnie z takiem zdziwieniem?

— Pytasz się jeszcze o to? — i Alfred kładzie swój kapelusz na małym buduarowym stoliczku. — Twoje zachowanie się mnie dziwi! Dotąd zawsze domagałaś się, ażebym został w domu, a dziś sama zachęcasz mnie do wyjścia!?

— Nie myśl o mojej dawnej niedorzeczności... Przebacz, żem postępowała tak nierozsądnie.

Co mówiąc, wyciągnęła doń rączkę, którą on porwał i uściskał.

Sam nie wie, jak się to stało, ale otóż siedzi w drugim fotelu, tuż obok żony.

— Jakto, więc ty, aniołeczku, dawniej źle postępowałaś? — mierzy ją Alfred błyszczącym wzrokiem, podczas gdy palcami bawi się koronką jej szlafroczka.

— Naturalnie! Byłam egoistką... chciałam pozbawić cię wolności... ale przyrzekam od dziś gruntowną zmianę... Dla mnie, możesz sobie iść, gdzie ci się tylko podoba, możesz się ze mną wcale a wcale nie liczyć... Słyszałeś? Zegar uderzył kwadrans — kwadrans po ósmej! "Białe Lisy" czekają na ciebie — śpieszże się!

— Mogą sobie dłużej poczekać! — wyszeptał Alfred, pochylając głowę na ramię żony.

— Ale biała owieczka lęka się białych lisów!... Oni gotowi ją rozerwać i zdusić, gdy dla niej w domu zostaniesz?

Przy tych słowach Natalja sięgnęła po chusteczkę, a z jej kieszeni wypadł jakiś list na ziemię.

Alfred podniósł go i poznał pismo swojego przyjaciela Pawła.

Oboje wybuchnęli serdecznym śmiechem, który się skończył na długim, długim pocałunku.

... Od tej chwili pani IIIoky nigdy już nie słyszała o "Białych Lisach. "

MANDAT POSELSKI.

— Marceli, zaprowadź-że dzieci do fryzjera !

— Po co? — zapytał mąż, Marceli.

— Czy nie widzisz, jak są rozczochrane? Mam je wziąć na lekcję tańca, nie zechcesz, przecie, ażebym się wstydziła za nie! — odpowiada żona.

— Żałuję, ale nie mam czasu! — rzecze pan domu, dopijając resztek poobiedniej kawy.

— Jakto nie masz czasu? Wszak po obiedzie nie chodzisz do biura?

— Muszę się starać o swój wybor — odpiera Marceli, chwyta za kapelusz i znika.

Iduna staje oniemiała, istny słup z soli...

Patrzy i durnieje, jakgdyby mara jaka ukazała się przed nią, coś niesłychanego, coś nadziemskiego. Potem, chwyta się za głowę obiema rękami i rozgląda się po pokoju, jakby szukając kogoś, ktoby jej sytuację wyjaśnił.

— Wszystkiego tego narobił mandat do parlamentu! — z gniewem woła nareszcie.

Ażeby gruntownie ogarnąć i pojąć całą przyczynę wzburzenia Iduny, musimy się przedewszystkiem cofnąć do najpierwszego śniadania Marcelego z Iduną w ich cukrowym tygodniu.

Iduna była tak piękną, gdy w pierwszych dniach po ślubie spoczywała na śnieżno-białej pościeli; w białym kolorze było jej tak do twarzy... Marceli wstał właśnie, i Iduna poprosiła słabym, prawie cierpiącym głosem:

— O mój luby Marcelku, wszak mi przygotujesz filiżankę kawy, nieprawdaż?

Młody żonkoś mógł był wprawdzie odpowiedzieć, że tam, nazewnątrz sypialni, jest, chwalić Boga, pokojówka, lub kucharka, które wcale nieźle umieją kawę przyrządzać, — któż jednak może się oprzeć tak słodkiej prośbie, z tak cudnych, różowych usteczek i do tego w pierwszym dniu po ślubie?

Marceli ugotował tedy kawy na maszynce i przyniósł ją do łóżka żonie, która piła ją leżący, podczas gdy on sam siedział w nogach; następnie odniósł filiżankę z powrotem.

Od owego śniadania upłynęło siedem lat, ale też w ciągu tych lat siedmiu Iduna stale pijała kawę w łóżku, a Marceli zawsze ją sam przyrządzał i przynosił jej do łóżka.

Ten błahy szczegół napozór, miał następstwa arcypoważne. Z biegiem czasu, Marceli stał się służką swej żony, jej lokajem, jej szefem kuchni, jej agentem i jej sekretarzem, i nie ulega kwestji, że mąż miał w domu tyleż pracy, co i w biurze, gdyż zaledwie ukończył swoje czynności biurowe, w tejże chwili musiał przystępować do zajęć domowych.

O, młodzi mężowie, ostrzegam was! W zapale pierwszej miłości nie bierzcie na siebie żadnych zobowiązań, tytułem wyjątku, gdyż może się znaleźć taka Iduna, która wyjątek zamieni na regułę i to, co uczynicie dla niej przez osobliwe względy i uprzejmość, może się stać najtwardszą i najcięższą z zasad świata — nawyknieniem domowem!

Tak często mawiał sam do siebie Marceli, w chwili, gdy pocąc się pod jarzmem zobowiązań domowych, nadaremnie usiłował pozbyć się, ich. Jął swój błąd rozważać. Wybrał sobie żoną piękniejszą, niż ta, którą się obiera za gospodynię i, niestety, był w niej więcej zakochanym, aniżeli powinien być zakochanym mąż, którego żona ma wymowne skłonności do władzy despotycznej.

Zrazu był tylko służką żony, ale ach! gdy przyszedł na świat mały dziedzic Grześ i mała dziedziczka Mila, stał się służką i tych dwojga infantów! Jakkolwiek zakres czynności Marcelego rozszerzał się w sposób pocieszający, niewdzięcznik wcale się tem nie cieszył, a przecie każdy zacny obywatel czułby się bardzo pochlebionym, gdyby w nocy powołała go żona ukochana do uspokojenia płaczących lub odkrywających się dzieci, w zastępstwie mamki, której trzeba dać się wyspać, ażeby nazajutrz była w dobrym humorze.

Marceli włóczył tedy jarzmo swoje za sobą, ale bynajmniej nie był dumnym z tego, że Iduna i w dzień i w nocy otaczała go zleceniami, które nie wchodziły nigdzie w zakres czynności mężowskich.

Niekiedy kładł veto lub wchodził w układy, ale napróżno! Prośby jego pozostawały zazwyczaj bez skutku, zapewniano go bowiem, że siła robocza mamki lub pokojówki muszą być spożytkowane na innej drodze i w sposób o wiele pożyteczniejszy, niż przy dzieciach. Rad nie rad, Marceli wzdychał tylko głęboko, ale w skupieniu ducha i — z bezwzględnem posłuszeństwem.

I oto nagle, ni ztąd ni zowąd, taki bunt! Ten upragniony mandat! Miasto rodzinne Marcelego, za pośrednictwem pewnej partji politytycznej, forytuje go na kandydata do rady państwa. Jeździł tam — bankiet, mówka — i prawie że był wybrany. Od czasu powrotu żona go poznać nie może. Taki łagodny, potulny, cichy, głupkowaty — naraz przeistacza się, jak zaczarowany! Spojrzenie ostre, chód i zachowanie się sztywne; pewien rodzaj godności cechuje jego postępki, a z czoła jego promienieje, jak światło elektryczne, poczucie siły własnej. Zazwyczaj po czole urzędników państwowych można poznać, iż pełni są różnych dolegliwości, jak reumatyzm i t. p., Marceli zaś trzyma się tak, jak gdyby miał lada dzień nosić pod pachą tekę ministra. Wszyscy znajomi godzili się na jedno, że Marceli został "opętany" manją wielkości. Jeden z demokratycznych jego przyjaciół zrobił nawet złośliwą uwagę, że Marceli stał się tak dumny i tak nosa do góry zadziera, a nie ma jeszcze żadnych danych po temu.

Niektóre szczegóły bardzo wyraźnie akcentowały zmianę, jaka w nim zaszła. Od pewnego czasu zaniedbywał wielu, prawie wszystkich dawnych czynności. Nie podejmował się żadnych zleceń, bo musiał studjować uchwały, broszury i sprawozdania z posiedzeń parlamentu. Nie mógł chodzić z dziećmi na spacer, musiał bowiem emablować przybyłego członka partji, wpływowego wyborcę. Jednem słowem, Marcelemu na wszystko zabrakło czasu i do niczego nie dało go się użyć... Iduna była blizką rozpaczy. Jeżeli tak dłużej potrwa, zmuszona będzie przyjąć jeszcze jedną sługę, ale czyż i ta nowa potrafi zastąpić Marcelego?

Widzi, że trzeba się w to wmieszać!

Marceli wchodzi do jej pokoju z rozpromienionem obliczem i z depeszą w ręce.

— Iduna, Iduna! — woła. — Z moją kandydaturą idzie wybornie. Masz, czytaj, wybór mój jest tak, jak pewny.

Ale żona, siedząca przy szyciu, nie odpowiada. Marceli patrzy na nią i nie rozumie jej obojętności.

— Czy cię ta dobra nowina nie cieszy? — zapytuje.

— Nie mam na to czasu — odpowiada z dotkliwą ironją żona, — muszę pójść z dziećmi do fryzjera.

I z przymkniętemi oczyma opuszcza pokój.

Teraz dopiero Marceli pojmuje, o co tu chodzi. Iduna czeka w drugim pokoju przez całe dwie minuty... Ona wie napewno, że mąż pobiegnie za nią, upieści, pocałuje i koniec końców pójdzie z dziećmi do fryzjera. Tak przynajmniej bywało dotąd, gdy Marceli się opierał lub pragnął oprzeć się w wykonaniu jakiej posługi. Złowrogie spojrzenie lub zdanie złośliwe ze strony Iduny wywierało zawsze skutek niezawodny.

A dziś?... Cóż to? Mąż nie idzie.

— Ach, ten mandat! Wszystkiego ten mandat narobił, — skarży się Iduna, tupiąc gniewnie nogami. — Sława przewróciła mu w głowie...

Przyszła jej na myśl jeszcze jedna próba — posyła do ojca rozczochrane dzieci z prośbą, ażeby je zaprowadził do fryzjera.

Marceli otwiera właśnie cały stos listów, nadesłanych doń przeważnie z jego okręgu wyborczego. Jeden z groźbą, że jeżeli się jeszcze raz tam pokaże, to mu łeb rozbiją, drugi wita w nim obrońcę ojczyzny, trzeci...

W tej chwili daje się słyszeć piskliwy głos infantów:

— Papo, zaprowadź nas do fryzjera.

— Mamusia was tu przysłała, prawda?

— Tak jest — odpowiada chłopiec.

— Powiedzcież mamusi, że jestem zajęty i że to samo zrobić może pokojówka, — a w głosie jego dźwięczy stanowczość.

Iduna, która z niepokojem czekała za drzwiami skutku misji dziedziców, została uderzona zarówno głosem, jak i słowami Marcelego. Musiała przyznać, że mąż, którego tak dzielnie urobiła sobie przez tyle lat, bierze nad nią górę. Zaczęła nienawidzieć ten mandat do parlamentu, mandat, który nie przyniesie żadnych zysków, a tylko schlebiać będzie próżności męża. Iduna odrazu, z samego początku, oponowała przeciw kandydaturze i zgodziła się na nią jedynie wskutek nieustannych próśb męża, — o gdybyż mogła przewidzieć następstwa, nigdy, za nic w świecie nie dałaby swego przyzwolenia!

— Stał się samowolnym, wyemancypował się i już po spokoju domowym!

W tych słowach Iduna zgromadziła wszystkie swoje wnioski logiczne. Wypadki zaś podrażniały coraz bardziej jej uczucia, zwłaszcza od chwili przybycia owej deputacji, która zaprosiła jej rnęża na turniej kandydatów... Marceli zaniedbał dom i nawet zapomniał o przynoszeniu kawy żonie do łóżka.

Gdy się właśnie przygotowywał do odbycia podróży tryumfalnej, w domu nastąpił niespodziany wybuch. Kucharka zrobiła krewę i Iduna została sama zjedna pokojówką i dwojgiem dzieci! Musiano przynieść jedzenie z restauracji, a przyszłość zapowiadała się w bardzo złem świetle, stręczyciel bowiem służby zapewniał, że przed upływem tygodnia nie będzie mógł dostarczyć innej znośnej kucharki. A Marceli musiał właśnie w tak ważnej chwili jechać do swego okręgu — i to wtedy, kiedy go najbardziej potrzebowano w domu.

Iduna prosiła go, ażeby jej nie opuszczał... Taka prośba! Ale gdzie zaś: pojutrze czekano go tam z orkiestrą, marsz Rakoczego, kobiety w bieli, mowy, toasty... nie można przecie urażać wyborców!

— Małżonka wybitnego męża stanu nie może odeń wymagać czegoś podobnego! Jadę pojutrze!... — rzekł z przekonaniem i oddalił się, pełen godności.

Moje pióro jest za słabem do opisania tego stanu, w jakim znalazła się Iduna...

— Ach, ta kandydatura! Jeżeli teraz tak jest, to cóż dopiero będzie poźniej! Ach, gdyby Marceli przepadł!

I im bardziej myślała o tem, tem wyraźniej dojrzewało w niej pewne postanowienie. O, ona wcale nie lubi wielkiego świata, prowadzić dom otwarty, nie, nie! Ją zadawalnia małe kółko domowe, ale ten mały światek zostanie zrujnowany, jeżeli Marceli tak sobie poczynać będzie, jak obecnie! Jaki on dumny, jaki podniecony, jaki zarozumiały się zrobił! Ten człowiek jest zdolnym do wszystkiego, on byłby w stanie poświęcić wszystkie obowiązki rodzinne dla marnej pychy!... Nie, ten dzisiejszy Marceli wcale a wcale nie podoba się Idunie, w jej pamięci żyje zawsze ten inny, który w nią tylko patrzy i o niej myśli.

W tej chwili wniesiono telegram.

Ach! Z okręgu wyborczego! Iduna otwiera depeszę i czyta:

"Przyjeżdżaj bezwarunkowo kurjerem, czekamy jutro zrana, gdyż pojutrze zaczyna objazd twój przeciwnik, trzeba go więc koniecznie uprzedzić. Powóz, orkiestra i t. p. na dworcu.

Aleksander. "

Iduna zerwała się z miejsca. Teraz wie, co zrobi.

Marceli nie pojechał tego wieczoru, nie zastał bowiem depeszy na biurku. Dopiero w południe dnia następnego, szukając jakiegoś listu między papierami, wyrzucił na ziemię depeszę. Podniósł, przeczytał — i w najwyższej rozpaczy jął dochodzić, kto i kiedy przyniósł telegram? Iduna oświadczyła jaknajobojętniej, że sama położyła go na biurku jeszcze wczoraj po obiedzie. Widocznie, Marceli, wróciwszy wieczorem do domu, przy zapalaniu lampy, wsunął go nieuważnie pomiędzy papiery, i...

— A wiesz, co tam było?

— Ja?... Nie wiem...

Kandydatura Marcelego przepadła! Czekano go z wielką pompą, gdy jednak nie przyjechał, wyborcy się obrazili i cała popularność w łeb wzięła. Nie pozyskał jej już nigdy.

I oto niedoszły kandydat na posła znowu co rano przynosi swej żonie kawę do łóżka.

OTYLJA.

Kochany Przyjacielu!

Niezmiernie zostałem zdziwiony twoim listem. Kto bo ci mógł nagadać takich niedorzeczności, że ja chcę się ożenić z ośmnastoletnią dziewczyną! Znasz mnie i wiesz, jakie mam zasady. Zawsze wystrzegałem się takiej sytuacji, w której człowiek wywoływałby współczucie lub któraby go narażała na śmieszność.

W tem właśnie tkwi przyczyna, dlaczego nie ożeniłem się dotąd. Póty obchodziłem dziewczęta dookoła, póty wybierałem i przebierałem, że mi aż ogień wygasł. I teraz, w 46-ym roku mego życia miałbym strzelić takiego byka? Nigdy! Wiem, czego wymaga harmonja w małżeństwie, ja przeto, który potrzebuję dziesięć godzin odespać, ażeby zdrowym się czuć nazajutrz, nie ożenię się z dzieckiem, które nie doznaje żadnego zmęczenia, choćby cały tydzień nie spało i choćby przez siedm nocy z rzędu było na balach. Pozwól tedy, kochany przyjacielu, ażebym ci nieporozumienie wyjaśnił. Bywam w domu pani Blume, ale nie dla jej siostrzenicy Otylji, która zaledwie od dwóch tygodni przybyła do ciotki z prowincji, lecz dla samej gospodyni, którą wybrałem sobie na drogocenną towarzyszkę życia.

Pani Blume jest wdową, ma lat 42, a choć zewnętrznie nie jest zbyt świetnie zakonserwowaną, to jednak jest to osoba nader miła, wesoła, zasobna, tak, że oboje możemy mieć starość bardzo wygodną. Nawyknienia nasze są prawie jednakowe: uczuwa zimno, również, jak ja, przy mniej, niż 17 stopniach, jest zwolenniczką dobrej kuchni, a w wyprawie jej przeważają aksamity i dywany. Ubiegłej jesieni poznaliśmy się u wód, dokąd sprowadził nas . reumatyzm. Można śmiało uskarżać się jej na swoje cierpienia. Już wtedy przyszła mi ta myśl do głowy, że jeżeli powiem kiedykolwiek swojemu kawalerstwu: basta! — to tylko dla niej jednej. Odtąd zacząłem coraz częściej spostrzegać, że moje położenie jest nieznośne. Nudzę się niewypowiedzianie. Znam wszystkie odcienie nudów, począwszy od zwyczajnego ziewania, aż do takiego stanu, w którym człowiek zaczyna myśleć o zażyciu trucizny. Atoli pragnę mieć ognisko ciche z miłemi partyjkami taroka, a w pani Blume poznałem właśnie kobietę, która pragnie tylko jednego: spokoju, nic, tylko spokoju! Sądzę, że niniejszem oświadczeniem rozchwiałem twoje obawy. Piękny ukłon od

Emila.

Drogi Frydziu!

Proszę cię, donieś mi odwrotną pocztą imię i nazwisko tego niepoczciwego człowieka, który nieustannie zatruwa ci twoje życzliwe i przyjacielskie serce. Znowu Otylja, wiecznie Otylja! Dlatego, że okazuję pewną uprzejmość tej panience, już robią mnie lowelasem, mnie, człowieka niewzruszonych zasad! Otylja posiada wszelkie zalety, które zachwyciłyby mnie przed laty 20-tu, ale chcesz, czy nie chcesz wierzyć, dlatego właśnie nie mogę i nie chcę pojąć jej za żonę. Jest prześliczną brunetką, z czarującym uśmiechem na buzi. Przylepka, na którą gniewać się nie można. Ale aż drży do zabaw; uciechy — to jej życie, co jest zresztą bardzo naturalne, dotąd bowiem użyła bardzo mało, jako sierota, przerzucana od krewnych do krewnych. Szkoda mi jej! Gdybym był o 20 lat młodszy, ożeniłbym się z nią, ale dziś — zaręczyłem się z panią Blume, a ta okoliczność zamyka raz na zawsze usta niesfornym plotkarzom. Wczoraj wieczorem, w kółku zaufanem (oprócz pani Blume była tylko Otylja i jeden z wujaszków) obchodziliśmy nasze zaręczyny maleńką ucztą, podczas której zdarzył się bardzo niemiły wypadek. Powtarzam ci go nie bez obawy, ażebyś mnie nie wyśmiał. Pani Blume wypadł ząb. Nie masz pojęcia, jak mi dokuczył ten drobny napozór fakcik. Szereg pięknych zębów stanowił właśnie największą ozdobę mojej wybranki i wprawiał mnie w podziw, aż tu... Ale wszystko jedno! Człowiek 46-cioletni nie może mieć pretensji do zębów naturalnych! Co prawda, wolałbym nieco później błąd ten dostrzedz, tak, w jakie pół roku po ślubie!... Zapóźno! zapóźno! Dlaczego nie ożeniłem się wcześniej? — Czy ci tych informacji wystarcza?

Ściska cię serdecznie

Emil

Mój Fryderyku!

Nie robisz mi wymówek, zaprzestałeś dawnych morałów. Nieznany mi plotkarz — zamilkł. Wiem nawet dlaczego, w przyszłym bowiem tygodniu pragniemy otwarcie wystąpić, jako narzeczem. Żenimy się, a co do zębów jestem zupełnie uspokojony. Stało się! A jeszcze się więcej uspokoję, gdy Otylja wyjedzie, co wkrótce ma nastąpić. Taka Otylja przy pani Blume, w zestawieniu, krzywdzi trochę tę ostatnią, i nie jest niemożliwe, że moja narzeczona sama to spostrzegła i że dlatego wysyła ją do wuja. Co do mnie, cieszę się już zawczasu, że z odjazdem Otylji wypogodzi się nieco oblicze mojej narzeczonej; wtedy napewno się w niej zakocham, zwłaszcza, że robi wszystko, ażeby mi się przypodobać; główny nacisk w tej mierze kładzie na strój i modę, a. to jej dobre chęci bardzo mi przypadają do gustu. Będę z nią szczęśliwy, bardzo szczęśliwy! Jak to ładnie, gdy się dobierze dwoje istot, jak stworzonych dla siebie! Przewiduje wszystkie moje myśli, podczas gdy Otylja kpi sobie z tego. Ręczę ci, że ta dziewczyna chętnie wyszłaby za mnie, bo ma już dosyć swego koczowniczego życia; dość byłoby mi słówko powiedzieć... Ale tego słówka czeka napróżno! Nie dam się skusić nagłemi napadami młodości! Gdybym nie miał lat 46-ciu... Nie! nie! i jakkolwiek odkryłem już i inną tajemnicę pani Blume, co rzuca wątpliwe światło na jej piękne blond włosy, to jednak za poważnie patrzę w przyszłość, ażeby sobie nie wyobrazić całej śmieszności mojego stanowiska wobec tak młodej panny, jak Otylja. Jestem opancerzony na wszelkie pokusy. Stary mąż młodej kobiety!... Muszę się pogodzić z brakiem zębów i z peruką mej przyszłej, boć człowiek składa się nietylko z ciała, ale i z duszy, a w pani Blume mogę właśnie znaleźć te wszystkie zalety skromności, które winny stanowić podstawę wspólnego pożycia ludzi rozsądnych. Na lato jedziemy do Ostendy i właśnie w tym celu przestudjowaliśmy pilnie Bädeckera. Otylja śmiała się z nas, że będziemy odbywali podróż nie odrazu, ale potroszku, z przestankami. Już choćby to jedno świadczy, że pani Blume jest dla mnie najodpowiedniejszą za żonę... Pani Blume, nikt, tylko pani Blume... Będzie mi dobrze; zanadto jestem przezorny, ażebym sobie krzywdę miał wyrządzić!

Całus od

Emila.

Telegram.

Aszald.

Fryderyk Aszaldy.

Z panią Blume zerwałem — biorę Otylję. Jestem szczęśliwy.

Emil.

"JEDNA JEDYNA" SUKNIA.

Jak się to stało, że Wiktor Halmay poślubił pannę Krystynę Neszmélyi — pomimo, że przez całą zimę asystował pięknej Helenie Balia, było tajemnicą, nad którą w pewnych kołach napróżno łamano sobie głowy.

Fakt był jednak niezaprzeczony.

Wiktor poślubił Krystynę.

Po weselu, młoda para udała się w podróż do Włoch. A ponieważ jesteśmy w przyjemnem położeniu, że tajemnica, wielka tajemnica tego małżeństwa nie jest nam obcą, pozwolimy sobie przeto zadowolnić ciekawość naszych czytelników.

Wiktor dlatego nie ożenił się z Heleną, że w czasie karnawału zmieniała bardzo wiele sukien, podczas gdy Krystyna — ta słodka, dobra Krystyna — cały sezon odbyła w jednej jedynej sukience... tak jest, w jednej jedynej, naturalnie z najrozmaitszemi zmianami, które szczyt wszystkich matek, stara pani Neszmélyi, pełna daru wynalazczego, umiała arcyzręcznie zastosować do każdej okoliczności...

Dnia 6-go stycznia Wiktor rzucił się w wir karnawału, z mocnem postanowieniem bezwarunkowego zerwania z życiem kawalerskiem i zaręczenia się z jaką pięknością w ostatki. W tym celu zaczął bywać na różnych balach i już na drugim balu został poznany przez jednego z przyjaciół z państwem Balia, których córka Helena należała do najpiękniejszych panien, stanowiąc oczko w głowie mamusi. Oczywiście, ta ostatnia nie miała nic przeciwko temu, ażeby Helenę ubierać bardzo zbytkownie, zwłaszcza, że urocza panna cudnie wyglądała w kosztownym stroju.

Ale ten przesadny zbytek wcale się nie podobał Wiktorowi. Helena przypadła mu bardzo do gustu i niewiele już brakowało, ażeby serce swoje na śmierć zaprzepaścił, gdyby rozsądek nie był mu w porę podszepnął:

— To partja nie dla ciebie; jakkolwiek niezłe masz utrzymanie, jednakże nie wystarczy ci ono dla tak ekspensownej a bezposażnej żony!

I stało się tak, że każda nowa toaleta Heleny zamiast budzić w nim podziw dla jej gustu, działała nań oziębiająco i że, ku wielkiemu zdumieniu pani Balia, znajomość nie zdawała się bynajmniej zapowiadać stosunków trwalszych.

Panna jednak wyglądała tak ponętnie, że z biegiem czasu, kto wie, czy Wiktor nie byłby uległ, gdyby nie przypadek, który na jednym z balów natknął go na rodzinę Neszmélyi, zaprzyjaźnioną z Baliami, i zdecydował ostatecznie jego zamiary małżeńskie.

O ile Helena lubiła zbytek, o tyle Krystyna przepadała za prostotą.

W jednym z przestanków balowych spotyka dobrze znajomego sobie gospodarza balu, który go zagaduje w te słowa:

— Ach, pan, widzę, asystujesz pannie Krystynie Neszmélyi. Mogę panu powinszować wyboru i radzę, żeń się pan, nie będziesz tego żałował!

— Któż to są ci Neszmélyi?

— Pani Neszmélyi jest to bardzo szanowna osoba, która prędzej wyda za mąż swoją córkę, niż każda inna matka.

— Czy już kilka córek wydała?

— Naturalnie: jak dotąd, sześć, teraz przychodzi kolej na siódmą, a w domu dwie jeszcze czekają na kawalerów.

— I jakże jej się to udaje? W dzisiejszych czasach wydanie córki za mąż nie należy do rzeczy łatwych.

— Zwłaszcza dla takich matek, jak pani Neszmélyi, która nie posiada dóbr ziemskich i dlatego nie może dać swoim pannom ani grosza posagu, — uzupełnił swoją informację gadatliwy gospodarz balu.

— Musi więc posiadać jakiś środek czarodziejski?

— Niezawodnie, a tym środkiem jest — mądrość! Podczas gdy inne matki zagryzłyby się ze wstydu, gdyby ich córki musiały się znaleźć na dwóch balach z rzędu w jednej i tej samej sukni, i dlatego na każdy bal sprawiają im nową suknię, ażeby blaskiem toalet olśnić młodych żonkosiów, pani Neszmélyi pozwala swojej córce bywać na balach w jednej jedynej sukience przez cały karnawał.

— W jednej jedynej?

— Wydaje się to panu niepodobieństwem, a jednak tak jest! Sam się pan ją o to zapytaj; opowie to panu bardzo chętnie. Z chwilą, gdy suknia się niszczy, gdy już nie można jej w żaden żywy sposób przerobić, panna Neszmélyi przestaje tańczyć — karnawał skończył się dla niej.

— Ależ to wyjątek, równie piękny, jak rzadki!

— Zapewne! Powiedzieli to już i inni przed panem i dlatego właśnie tak łatwo i szybko znaleźli się mężowie dla pierwszych sześciu córek! Każdy jest tego zdania, że w dzisiejszych czasach skromność i oszczędność żony, to skarb prawdziwy, i ztąd Neszmélyanki są w wielkiem zapotrzebowaniu...

Od owej rozmowy Wiktor zajął się bardzo rodziną Neszmélyich. Gawędził często z matką Krystyny, a jej wynurzenia zgadzały się zupełnie z opowieścią gospodarza balu.

— Prostota jest hasłem mojego życia! — mówiła dama, — gardzę zbytkiem dzisiejszym! No, patrz pan, Krystyna jest dzisiaj właśnie po raz drugi na balu w tym sezonie, ale zawsze w tej samej sukni... Układ tylko i upstrzenie stanowią niejaką różnicę... Raz ubieramy ją w barwy czerwone, to znów w niebieskie, to znów upinamy kwiatami — ale grunt, sam materjał — jeden i ten sam. Nie pojmuję tych matek, jak mogą być w porządku z własnem sumieniem, po wyrzuceniu za okno tylu pieniędzy na coraz to nowe suknie dla swoich córek?

— Szanowna pani ma zupełną słuszność.

Od tego czasu ściśle związał się z paniami Neszmélyi, ku niezmiernemu zdziwieniu rodziny Balia.

Postanowił naocznie się przekonać, czy jedna jedyna suknia może wystarczyć na cały sezon balowy i czy to, co mu opowiadała pani Neszmélyi działo się w rzeczywistości.

Działo się — najniezawodniej.

Byli na kilku zabawach, spotykał Krystynę bardzo często, a zawsze w tej samej sukni. Niekiedy, suknia tak była przerobioną i przekształconą, że z trudem mógł ją poznać — ale matka Krystyny znajdowała się zawsze pod ręką, ażeby mu wytłómaczyć sekret tak udatnej metamorfozy.

Ta nieporównana, rzadka i godna podziwu kobieca wynalazczość przyprawiła Wiktora o nadzwyczajne zdumienie. Ale miało się stać coś jeszcze mniej prawdopodobnego! Na jednym balu jakiś niezgrabny tancerz nastąpił na wolanty sukni Krystyny i zerwał je.

— No, teraz przepadł cały mój urok! Musi przyjść kolej na nową suknię! Doprawdy, chętniebym ją sprawił Krystynie! — rzekł Wiktor do siebie.

A jednak — o dziwo! Na następnym balu dowiaduje się z ust matki, że obecna suknia jest znowu — ta sama! Wyłożyła mu z wielką znajomością rzeczy, przez jakie perypetje musiała suknia przechodzić, jak zręcznie uzupełniono jej braki i t. d. i t. d.

I stało się.

Ponieważ Krystyna i tak mu się podobała, zrobił postanowienie starania się o jej rękę. Nikt nie był odeń szczęśliwszym! Świadomość zawarcia związku z kobietą oszczędną napawała go niewysłowioną rozkoszą.

Miesiąc miodowy minął bardzo wesoło, a po skończeniu podróży poślubnej, nastąpiły dni robocze młodej pary.

I wtedy zaczęło się płacić rozmaite rachunki, zwłaszcza za suknie i to w sumie bardzo poważnej. Dziwna rzecz, jak się po ślubie młoda kobieta nagle zmieniła! Podczas gdy w ciągu całego karnawału zadowalniała się jedną jedyną suknią, teraz jęła okazywać nadzwyczajną skłonność do coraz częstszej zmiany ubrania. Największą przyjemnością było dla niej przeglądanie modeli paryskich. Suknie i kapelusze, trzewiki, rękawiczki i parasolki — tych artykułów nigdy nie miała zanadto!

Wiktor stanął wobec niewyjaśnionej zagadki.

Co dziwniejsza, że siostry jego żony również uległy tym samym przemianom i że nadzwyczajnym zbytkiem w toaletach odpędzały sen z powiek mężowskich.

Z powodu pewnej uroczystości rodzinnej zebrało się wszystkich siedmiu szwagrów razem i Wiktor miał okazję do ulżenia swemu sercu.

Sześciu szwagrów wybuchło szalonym śmiechem.

— Co to ma znaczyć? — spytał Wiktor.

— Bawi nas — odparł jeden, — żeś wpadł w taką samą pułapkę, jak i my!

— W pułapkę? Niby w tę "jedną jedyną" suknię?

— Naturalnie. Czy mężczyzna może się znać na wykrętach kobiecych? Pozwoli wszystko wmówić w siebie! Żaden nie może się ostać wobec przebiegłości teściowej. Myśmy także byli pewni, żę owe 7 czy 9 sukien, w których każda z córek pokazywała się na balach, stanowiły "jedną jedyną" sukienkę.

Wiktor westchnął i opuścił głowę na piersi.

— Ale wiedz, że jest to sekret rodzinny — dodał szwagier, — wtajemniczamy w ten szczegół jedynie faktycznego członka rodziny. Sekretu należy dochować jeszcze dla dwu sióstr pozostałych!

Jakoż, pani Neszmelyi i dwu ostatnich córeczek rychło pozbyła się z domu.

Koniec wersji demonstracyjnej.

HISTORJA O PEWNEJ BRODZIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MINISTER I ŻONA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOLCZYKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIEWCZYNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IDEAŁ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

"MAMA" GRAKCHÓW. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej