Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Kapitan - profesor

Albert Wilczyński

Obrazek ze wspomnień szkolnych

  Niech tam co chcą mówią wszyscy filozofowie, ja jednak powiadam, że młodość jest najpiękniejszą kartą z całej księgi ludzkiego żywota. Ale nie ta młodość, broń Boże, gdy człowiek jeść, spać i płakać umie – nie, ja tu chcę mówić o tym czasie nauki, gdy to patrzy się na świat różowo, gdzie swobodny umysł chłopaka, co lekcji się wyuczył, drwi sobie z całego świata, bo nie obchodzą go troski rodziców, nie straszy głód i niedostatek, a żadne nieszczęście nie zapuszcza się głębiej do duszy. Dlatego też może owe lata najgłębiej sadowią się w naszej pamięci, dlatego to zawsze ich wspomnienie odświeża umysł już myślącego poważnie człowieka i nęci ku sobie jakąś serdeczną błogością nawet starca stojącego nad grobem.

  Wszystkie, choć najdrobniejsze odcienia z tego wieku stoją żywo przed duszą, każdy rys twarzy profesorów i współkolegów tak świeżo i jasno staje przed naszą wyobraźnią, jakbyśmy przed chwilą dopiero na nich patrzeli; głos zdaje się brzmieć w uszach z całą mocą i dźwiękiem, choć to, panie, obejrzawszy się za siebie, jak obszył czterdzieści lat zleciało. Tak, tak, najtrwalsze to wspomnienie! Nawet owe przykrości i nieszczęścia studenckie, tak błahe dzisiaj w swym znaczeniu, rodzą i teraz pewną bojaźń; dawna niechęć ku profesorom, choć na ówczesnym pojęciu oparta, nie da się jakoś prędko wyrugować, nie z serca już, lecz z pamięci naszej.

  Czterdzieści to lat pono, a jeszcze ciarki przechodzą po skórze, gdy człek wspomni uśmiechniętego Masłowskiego, profesora łaciny, kiedy w białej chustce na szyi, z ogromnymi kołnierzami, wchodził do klasy, szukając oczyma, kogo ma wezwać do lekcji. Jakże to biło serce, gdy wyzwał z litery H, tak bliskiej K, a zwłaszcza gdy koniugacje nie najlepiej siedziały w pamięci. Niezawodna piątka czekała za piecem, i jaka jeszcze? – bo sam profesor nie żałował ręki, trzymając się owej starej zasady:

  Różdżka popędza rozumu do głowy,

  Uczy łaciny, a broni złej mowy.

  Z obliczem ewangelicznego baranka, nie słyszał błagań, nie widział łez, nie czuł najmniejszej litości – a rżnął piątkę za piątką nie mrugnąwszy okiem, ot tak sobie, zwyczajnie, jakby najlepsze śniadanie zajadał. Czasem, gdy który nazbyt natrętnie narzucał się prośbami, wyrzekał powoli, bez uniesienia, pamiętne słowa: ,,Choćbyś tylimi łzami płakał – mówił, pokazując łokieć na ręce – choćby twój rodzony ojciec z grobu powstał, nie daruję!”

  Lecz za to jeografia, panie, jeografia, wynagradzała łacinę. Pan Solecki, kapitan-profesor  (bo go wszyscy tak nazywali), miał się do niego jak niebo do ziemi. Choć to ze krwi już powinien być srogi, jako nieustraszony wojak o marsowatej postawie, jednakże wcale inaczej rzecz się miała: poczciwy za dwóch, łagodny, choć do rany przyłóż, słodziutki jak cukier,  miękki jak bawełna – zdawał się być więcej ojcem jak zwierzchnikiem. Niezbyt wysoki, dobrej tuszy, z twarzą opaloną i lasem faworytów po obu policzkach – trzymał się zawsze prosto, składnie, szedł śmiało, z głową do góry podniesioną i podpartą dobrze szerokim halsztukiem; wiecznie ponury, lubiał przede wszystkim zgrabne ruchy, zwinność i śmiałość; każdego ucznia, nim zaczął lekcję, sam prostował, układał na sposób wojskowy i przestrzegał, by taką postawę ciągle zachowywał.

  Po skończonej kampanii 1813 r., wyleczony z ran, gdy okazał się niezdatnym do dalszej służby wojskowej, za staraniem przyjaciół otrzymał miejsce profesora jeografii w ówczesnej szkole pińczowskiej. Ksiądz rektor instalując nowo przybyłego, zalecił największe uszanowanie i posłuszeństwo dla niego, dodając, że to wojskowa sztuka: trzeba mu się dobrze uczyć i nie swawolić, bo srogo karać będzie. Lecz wkrótce okazała się za wczesną ta przestroga: pan kapitan Solecki, a z musu profesor, od razu łagodnie zaczął z nami postępować – chłopcy powoli oswoili się z jego marsowatą twarzą, poznali wrodzoną mu słabość do musztry i w miarę tego z zadziwiającą przebiegłością umieli sobie zjednać profesora. Gdy wchodził do klasy, pięćdziesiąt rąk prezentowało przed nim linie na znak uszanowania, pięćdziesiąt piskliwych głosików krzyknęło: „Niech żyje!”, a pan Solecki uśmiecha się zadowolniony i chwyta z przyzwyczajenia za wąsy, choć już od dawna musiał je zgolić. Z tego już można sobie wyobrazić, jak to tam szła jeografia, bo pan Solecki, znając najlepiej miejsca batalii napoleońskich, zaczął naukę od kampanii włoskiej, przeszedł do Egiptu – choć wykład Afryki do naszej klasy nie należał – następnie przebiegł Prusy i Austrię, a w końcu zapoznał nas z całą linią pochodu wojsk francuskich w r. 1812, od Paryża do samej Moskwy; Wagram, Austerlitz,

  Jena, Marengo – to były u niego pierwsze; Berlin, Wiedeń – to podrzędne miasta.

  Przy wykładzie lekcji rozpowiadał zaraz o bataliach, rysował na tablicy stanowiska armii, strzelał kropkami z kredy, bombardował, palił, przypuszczał szturm do fortec z taką żywością, że aż nam zimno robiło się na sercu słysząc ten huk, brzęk, szczęk, jęk, który z całą gwałtownością wydobywał się z piersi szanownego profesora.

  Ale powoli, powoli, zahartowały się dusze, umysł oswoił się z wojną, tak że pod zimę już wszyscy mogliśmy śmiało rezonować o każdym poruszeniu wojska i kontrować plany najlepszych wodzów.

  Trafiło się raz, że wyzwawszy mię szanowny kapitan do lekcji, nieznacznie ze Szwecji zeszedł na artylerię. Moje uwagi trafne co do rzucania granatów tak dalece zwróciły jego uwagę, iż odezwał się z uniesieniem:

  – Ty, Kostecki, jak widzę, nieźle byś dowodził artylerią; oko jest, rezon nie lada, tylko trzeba by nauki, nauki, a mianowicie obrotów.

  – O! Proszę pana profesora, ja mam wielką ochotę do wojska, rąbałbym się dzień cały, lecz nie ma kto wyuczyć.

  – Słuchaj – mówił po chwili namysłu pan Solecki – przynieś no linijkę jaką dobrą na przyszłą lekcję, to ja ci pokażę główne cięcia.

  No!... Więcej nie było trzeba dla nas, co to nie minęliśmy żadnej sposobności, aby uwolnić się od lekcji. Toteż na drugi dzień, zamiast jednej, trzydzieści było linii; jeografia poszła na bok, a miejsce jej zajęła musztra. Pamiętam, ogromnie szastaliśmy nogami, wywijali improwizowaną szablą tak śmiało, że niejeden z guzem potężnym powrócił do domu.

  Tymczasem ksiądz rektor dowiedział się o naszej nauce i zgromił sekretnie pana profesora.

  Wskutek tej perory posmutniał kapitan, a my z nim, i znowu wrócił dawny porządek jeograficzny, zaczynając od Marengo.

  Krucho było z nami, profesor, jak skała, nie da się zmiękczyć niczym: ani Ratysbona, ani Lipsk już wpływu na niego nie wywiera i tylko czasem, gdy wchodzi do klasy poważnie, a spostrzeże niedobrze trzymaną linię przy prezentacji, wyrzeknie z udaną flegmą, hamując uniesienie:

Koniec wersji demonstracyjnej.