Michał Bałucki

KOMEDIE Z OŚWIATĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

 Scena czternasta

Scena piętnasta

KOMEDIE Z OŚWIATĄ

Obrazek z natury w jednym akcie

Michał Bałucki

OSOBY:

BŁAŻEJ DUDEK
MAGDA, jego żona
NAUCZYCIEL WIEJSKI
SKIBA, dzierżawca
PIÓRKO, delegat Towarzystwa Oświaty Ludu
EKONOM
MACIEK SPRZEKA
WOJCIECH FAFUŁA
ANTEK, parobek
SŁUŻĄCY
Kilku CHŁOPÓW

Rzecz dzieje się na wsi.

Scena przedstawia drogę wiejską. Po lewej płot z przełazkiem, za płotem sady, węgły chałup. Po lewej, w trzeciej kulisie, chałupa, przed nią  ława lub przyzba.

Scena pierwsza

MAGDA, ANTEK.

MAGDA
(siedzi na przyzbie i robi masło w maselnicy).

ANTEK
(za sceną)
Gospodyni! Gospodyni!

(wchodzi z lewej zza chałupy).

MAGDA
Cegoz się drzes, hardęgo, jakby cię kto ze skóry łupił?

ANTEK
Jakze się ni mom drzyć. Ano trza do pola po snopki, a tu ani rozwory, ani sworznia. Kajze sworzeń?

MAGDA
To się ty mnie pytos, a coześ ty za parobek, co nie wies, kaj sworzeń?

ANTEK
Ja wiem, że był przy wózku, chyba go gospodarz kaj podzieli.

MAGDA
(przez ramię)
To go się spytaj.

ANTEK
Ba, jakże się spytom, kiej go ni ma.

MAGDA
Ni ma, to wróci. Wiekuwoł nie bedzie.

ANTEK
Od niedzieli juz godocie: wróci, wróci, a jego jak ni ma, tak ni ma, a tu w polu syćko stoi, ludziskom ni  ma kto zapłacić ode zniwa, a zołmirz na sekucji juz trzeci dziń siedzi, to takze niewielgi hunor lo takich gospodarzy.

MAGDA
(wstaje do niego)
A tobie, oparo jakaś, co do sekucji i zołmirza? Tobie nic do tego, rozumis?

ANTEK
Jak to nic do tego, kiej psiopara zabiro się do mojej Kaśki, jesce mi dziewucha na psy zejdzie, a syćko bez wos.

MAGDA
Stulis ty gębę? Ja ci ją tu hnet zamaluje.

ANTEK
(cofając się)
Ciewy, tylko na gębę umiecie obiecywać, a do gęby to ni ma co wrazić. Wciurności nadali z takim gospodarstwem (machnąwszy ręką, wychodzi na lewo).

MAGDA
Pójdzies ty mi! Widzis go, jaki mi filozof, będzie mi tu nauki cytoł. Cy to słysano rzec, zeby lada parobek śmioł mi godać tafcie rzecy?

Scena druga

MAGDA, NAUCZYCIEL.

NAUCZYCIEL
(z prawej z głębi)
Niech będzie pochwalony. O, cóż to pani Błażejowa taka sroga?

MAGDA
A coś ni mam być sroga, kiedy ano lada niedojda utyka na cłowieka. A syćko bez tego Błażeja, oj! dola maja, dola! (płacze i ociera oczy).

NAUCZYCIEL
O cóż właściwie idzie? Cóż Błażej takiego zrobił?

MAGDA
Co zrobił? A to mu się we łbie na starość przewróciło. Zamiast pilnować gospodarstwa, to on łazi se po miastach, po szlachcicach, bodej kaj, a tu w domu aleluja, ani to komu dojrzeć w polu, ani nic. Ja pracuję, haruję, jak mogę, zabigom, starom się za onym grosem, a on abo kajś  światami łazi, abo, ućciwsy lezy, lezy po próżnicy do góry brzuchem i cyto se ksiązecki niby szlachcic abo profesor jaki. Nieroz mu gadom na wyrozumienie: cłowieku, padom, rzekę, mówię  - cłowieku, mówię, miejze Boga w sercu, padom, co ty robis, padom, zastanów się, gubis mnie, mówię, gubis siebie, ano skapiemy marnie, jak zydosko świca. A on nic, tylko cyto i cyto. Kozdziutki się ino śmieje z tego, a tu bida, ze Banie ratuj (płacze). Oj! lepiej by mi było kamiń sobie uwiązać  u syi, niz zem posła za takiego ladaco!

NAUCZYCIEL
(zgorszony)
A nie; to znowu, widzicie, Błażejowo, ubliżacie waszemu chłopu, bo jak bądź mu to i owo zarzucić by można, na przykład, że zanadto wiele teraz trzyma o sobie, ale zawsze to człowiek niezwyczajny. Żeby w czterdziestym którymś roku wziąć się tak gorliwie do czytania, to trzeba (nie lada wytrwałości i zamiłowania. Ta to przed dwoma łaty jeszcze liter nie znał dobrze (zażywa tabaki). Nie zapomnę nigdy tej chwili, kiedy go zszedłem raz za stodołą nad kawałkiem jakiegoś zawalanego, chciałem powiedzieć: zadrukowanego' papieru, który znalazł w trawie. Kosa sobie leżała na nie skoszonej trawie, a mój Błażej morduje się i męczy nad czytaniem, że mu aż czupryna się zjeżyła i pot kroplisty wystąpił na czoło, i sylabizuje a sylabizuje zawzięcie, z całego gardła. I śmiech mnie brał, i respekt uczułem wtedy dla niego. Zbliżyłem się, pomogłem mu odczytać pismo.

MAGDA
I odtąd więcej siedzioł u wos jak w domu. Wyrychtowaliście go piknie, ni ma co godać. I cóz on teraz? ni gospodarz, ni prefesór, ni szlachcic, ot, prózniok i tyle. I cóz jemu z tego cytania przydzie, ano torby siecki nie worto.

NAUCZYCIEL
Co wy też, Błażejowa, mówicie? Przecież nauka, to także bogactwo człowieka.

MAGDA
Nie darmo to z wos talki bogoc, ze casem nie mocie co włożyć, z przeproseniem, do gęby, a przecie wy mędrsy od Błazka, a może i od samego dziedzica, a zeby się na was gromada nie składała, toibyście i tego nie mieli.

NAUCZYCIEL
(zażywa tabaką)
No, to prawda, że z człowiekiem nie najlepiej, ale tak źle zawsze nie będzie; słychać, że sejm, coś myśli o polepszeniu losu nauczycieli, i bardzo słusznie, boć jeżeli nauka jest tak ważną rzeczą, jak ci panowie mówią i piszą, to należałoby tych, co tej nauki udzielają, jakoś lepiej nagradzać za ich ciężką pracę. Właśnie w tym interesie przyszedłem do waszego, on ma teraz znajomości z różnymi znacznymi figurami, panowie go sobie pokazują jak dziwowisko i pysznią się takim rezolutnym 'Chłopem na różnych zjazdach, zebraniach, bo to teraz moda bratać się z ludem, to Błażej mógłby mi wiele pomóc w tej sprawie, jego słowo więcej by znaczyło niż nasze prośby. A, otóż i on.

Scena trzecia

BŁAŻEJ, MAGDA, NAUCZYCIEL. BŁAŻEJ
(z torbą skórzaną na ramieniu, z cygarem i laską) Witojoie! Jak się mos, prefesorze?

NAUCZYCIEL 
Witamy, witamy. A toście się zasiedzieli w mieście, Błażeju. Mieliście przecie wrócić jeszcze w środę, czekaliśmy was z obiadem.

BŁAŻEJ
(spluwa) Niby kto cekoł?

NAUCZYCIEL
Ano ja. Wszak obiecaliście być u mnie na obiedzie.
BŁAŻEJ
I cóż byś mi ty mógł dać na obiad, taki chudzina, nie przymierzając, jak ty? Może boscu abo rosołu i kawałek misa.

NAUCZYCIEL
Ha, na co stać człowieka. Czym chata bogata, tym rada.

BŁAŻEJ
A to po cóz by ja łaził do ciebie, kiedy jo i w domu u siebie mom taką paradę. Jak obiad prosony, to kuniecnie musą być lody i siampom, teraz taka moda. A ty, Magda, coś tako zabecano?

MAGDA
Mom się cego weselić. Dobregom się losu docekała (płacze). Oj! zebym lepi nie była dozyła tego!

BŁAŻEJ
Cegoz ty, kobito, chces? Mos homar między ludźmi, mos gospodarstwo jak się patrzy.

MAGDA
(jak  wyżej)
I sekucję, co od trzech dni siedzi na karku, ze cłek mało ze pod ziemię się nie schowa ze wstydu przed ludźmi.

BŁAŻEJ
Sekucja? Jako sekucja?

NAUCZYCIEL Egzekucja za podatki. .

MAGDA
Coś je miał jeszcze łona zapłacić.

BŁAŻEJ
No, i wielgo rzec sekucjo. Jak bede chcioł, to sekucjo pójdzie se prec, i basta.

MAGDA
Tak, jak im zapłacis. A z cegoz będzies płacił, kiejś ty goły, jak turecki święty.

BŁAŻEJ
Niech ta będzie. Ja nie zapłacę ani grosa, a i tak mi sekucjo nic nie zrobi.

NAUCZYCIEL
Ba, gotów jednak zjechać sekwestrator.

BŁAŻEJ
(staje przed nim)
A ja!k pon minister zakaze, to cóz mi zrobi sekwestrator? Widzis, ino słówko pisnę do ministra, to i sekucję diabli wezmą, i podatków nie będę płacił.

NAUCZYCIEL
Nie tak to łatwo dostać się do ministra.

BŁAŻEJ
Jak komu. A dyć ja wcoraj z ministrem godoł, jak, nie przymierzając, teraz z tobą.

NAUCZYCIEL
Z ministrem? Mój Boże, ja tyle lat żyję i pracują, a nigdy mnie ten honor nie spotkał. Raz, jak byłem we Lwowie, prosiłem o audiencję, -ale mnie nie dopuszczono.

BŁAŻEJ
A widzis, a nibyś to uczony. I coześ ty za śpekulant, kiejś nic nie wyśpekulował swoim rozumem? A ja, jak mi się zechce, to i posłem będę, i do samego Widnia pojadę. Widzis, Magda, ty ani wis, jakiego ty chłopa dostałaś.

MAGDA
Ty lepiej pilnuj gospodarstwa, rozumis? bo Wideń ci chleba nie do.

BŁAŻEJ
Jakoś 'ty głupia, co ty wis? Jak jo będe chciał, to pan hrabia wyrychtuje takie gospodarstwo, co tu na okolicę ni ma drugiego takiego.

MAGDA
Godoj, póki ci widno; chybabym głupio była, cobym wierzyła. Spuscoj się ty tylko na to, co ci szlachcice dadzą.

BŁAŻEJ
No, to sie przekonos, bo jego tu co ino nie widno.

NAUCZYCIEL
Hrabiego? naszego dziedzica?

BŁAŻEJ
To sie wi, obiecoł się do mnie na dzisiok. Zaroz z nim o tym pogodom. Ba, i cóz to znacy takiemu panu hrabiemu dać trochę drzewa z lasu na porzomne pobudowanie i z kilkanaście morgów pola? Napise, panie, karteckę do rzuncy, i basta, a nom zrobi grzeczność. Będzies ty wtedy inacej gadała, Mada, jak nom pon hrabia sypnie z jakie ćtyrdzieści morgów.

NAUCZYCIEL
A może by i na szkołę coś ofiarował?

BŁAŻEJ
(dobywa cygara)
Co, prefesórze, moze byś zakurzuł cygor? hę?

NAUCZYCIEL
Ha, jeżeli łaska (zapala od Błażeja).

BŁAŻEJ
No, cóz? wonio, hę? Takiegoś cygara pewnie póki zycia nie kurzuł?

NAUCZYCIEL
A skąd? Człowieka na d r e i b a n e r a nie stać.

BŁAŻEJ
Widzis, a ja ich wcora dostał packę całą. Dał mi je jakiś gruby pon, cośmy z nim jeździli zwidzać skoły po wsiach.

NAUCZYCIEL
Jak to? ty jako wizytator?

BŁAŻEJ T
o sie wi; pojechało nas kilku.

NAUCZYCIEL
Mój Boże! ja dwadzieścia lat pracuję w zawodzie nauczycielskim, a ten honor mnie nie spotkał i pewnie nie spotka.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

 Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej