Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

KSIĘGA PIERWSZA

I

II

III

IV

V

VI

VII

KSIĘGA DRUGA

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

KSIĘGA TRZECIA

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

KSIĘGA CZWARTA

I

II

III

IV

V

VI

VII

KSIĘGA PIĄTA

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

KSIĘGA SZÓSTA

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

KSIĘGA SIÓDMA

I

II

KORSARZ Z SAINT-MALO

Claude Farrée

KSIĘGA PIERWSZA

GNIAZDO ORŁÓW

I

W południe, gdy zabrzmiał dzwon na Anioł Pański, daleko na morzu rozległ się huk działa, a straże wieży Notre-Dame sygnalizowały, że z północnego zachodu zbliża się do redy korsarska fregata. Nie było w tym wydarzeniu nic nadzwyczajnego. Mieszkańcy Saint-Malo często mieli okazję oglądać powracające z wojennych potyczek okręty. Zanim fregata minęła forty Collifichet i Eperon, na nabrzeżu zebrał się tłum. W większości była to zbieranina próżniaków, których najmilszym zajęciem było gapienie się z założonymi rękami, bez trudu i ryzyka,lecz znajdowali się tam również marynarze, zawsze gotowi wyrazić swą rzeczową opinię na temat manewrów kolegi po fachu, a także bogaci mieszczanie, armatorzy i dostawcy,honorowi mieszkańcy dumnego miasta, ryzykujący na morzu swoją fortunę i los. Najruchliwszą i najgłośniejszą część tłumu stanowiły jednak rodziny marynarzy, ich kobiety: matki, siostry,żony i narzeczone oraz dzieci, o bladych policzkach i niespokojnych oczach. Wśród tych ostatnich właśnie podniósł się namiętny i pełen niecierpliwości krzyk, gdy wielka reja fregaty,niczym długa kolubryna, wyłoniła się spoza Eperonu, łącząc się z działami, których spiżowe lufy jeżyły flank granitowego bastionu. W chwilę później ukazał się biały żagiel i fregata wyszła z przesmyku. Wówczas jeden z grupy bogatych mieszczan zwrócił się do swego sąsiada, grubego armatora w prostym szarym ubraniu, o rumianej twarzy pod okrągłą peruką:

- Panie Gravé, czy mnie wzrok nie myli?! To chyba pańska "Wielka Tyfena"!

Julian Gravé wytrącony nagle ze stanu błogiej obojętności, pochylił się, zmarszczył czoło, mrużąc i tak już bardzo małe oczy.

- Pan raczy żartować, Danycan. Moja "Wielka Tyfena" ma o jakieś dwadzieścia stóp wyższe maszty od tych, do których cieśla najwyraźniej przyciął zbyt krótkie drzewa.

Lecz Danycan,wysoki,tęgi,o wyniosłym spojrzeniu mężczyzna,którego szpada unosiła pięknie obszytą galonem połę z delikatnego sukna,w pludrach według ostatniej mody,uśmiechnął się tylko i rzucił:

- Przyjrzyj się pan temu okrętowi uważnie! To na pewno kule Ruytera tak go urządziły.

Był rok 1672. Groźne eskadry holenderskich okrętów walczyły na Morzu Północnym, w kanale La Manche, na Atlantyku i nawet na Morzu Śródziemnym. Wprawdzie król Ludwik XIV wygrywał bitwę za bitwą w Niderlandach, we Flandrii i także za Renem, a zwyciężona, spustoszona, zalana wodą Republika Zjednoczonych Prowincji Niederlandów na lądzie była pozbawiona znaczenia, jednak na morzach stanowiła nadal siłę, której nie można się było skutecznie przeciwstawić. I jakkolwiek pan Colbert, jak mówiono, pracował dzień i noc, aby dać królestwu flotę, nie osiągnął dotychczas niczego. Dlatego w tym czasie rzemiosło korsarskie było zawodem jak nigdy niebezpiecznym, i często drożej kosztowało złupić towar na nieprzyjacielskim okręcie, niż spokojnie kupić to samo na rynku. Zaniepokojony armator Julian Gravé, uważnie badał wzrokiem fregatę, która właśnie okrążała Ravelin.

- To mój okręt - jęknął nagle. - Na Boga! W jakim on jest stanie?!

"Wielka Tyfena" okrążyła Ravelin i kierowała się na Dobre Morze odsłaniając w całej okazałości swoją lewą burtę. Wśród zebranych na nabrzeżu przebiegł szmer zgrozy. Porozdzierana, porąbana, pocięta burta ta przypominała raczej koronkę, przez której otwory fale z łatwością mogły się wedrzeć do wnętrza, stwarzając ogromne niebezpieczeństwo dla ładunku, a nawet i samej fregaty.

- Niech zaraza wydusi te holenderskie szczury - syknął pobladły armator zaciskając pięści.

Nie ulegało wątpliwości, że fregata musiała znaleźć się w nie lada opałach i było mało prawdopodobne, aby cieśle kiedykolwiek zdołali doprowadzić ją do porządku. Z jakiej strony by się na nią nie spojrzało, wszędzie znaleźć można było wielkie dziury od kul i kartaczy - i zaiste wspaniała była ta walka, z której fregata wyszła zwycięsko. Na jej masztach powiewały flagi korsarzy z Saint-Malo - niebieskie z białym krzyżem i biegnącą srebrną łasicą na szkarłatnym polu. Największa z nich, wywieszana podczas bitwy, nie uniknęła brutalnej pieszczoty ognia i kul nieprzyjaciela, które uczyniły z niej koronkę niczym kunsztowny wyrób z Alençon. Na fregacie, kiedy już minęła Stare Nabrzeże, rozpoczęto przygotowywać się do kotwiczenia i powoli zwijano żagle. Do zgromadzonego na nabrzeżu tłumu dobiegł donośny głos kapitana, a po chwili można było ujrzeć jego sylwetkę na pokładzie kasztelu rufowego.

- Tomasz Trublet?!... - podawano sobie z ust do ust z niemałym zdziwieniem.

Naraz Julian Gravé, rozepchnął brutalnie ludzi, torując sobie drogę. Nic nie rozumiał. W spisie załogi, który jako armator podpisał kilka tygodni temu, Trublet nie figurował jako kapitan ani nawet jako porucznik...

Tymczasem na nabrzeżu zapanowała napięta cisza. Na "Wielkiej Tyfenie" zwinięto marsle, grot- i fokżagiel, a po chwili rzucono kotwicę. Wówczas w ciszę tę wdarł się pierwszy żałosny płacz.

- Panowie - zwrócił się armator do otaczających go notabli - czy zechcecie towarzyszyć mi jako świadkowie? Muszę powitać kapitana, a następnie wobec oficera Admiralicji złożyć raport z wypadków, jakie miały miejsce. Przez furtę przy Croix du Fief i ulice Beurrerie, Orbettes skierowali się do Wielkiej Bramy, podczas gdy rozpętane teraz na nabrzeżu krzyki i lamenty nie po raz pierwszy ogłaszały całemu miastu żałobę po stracie korsarzy z Saint-Malo.

II

Na piaszczystym wybrzeżu na północ od Ravelinu zatrzymała się szalupa z dwoma wioślarzami. Tomasz Trublet zręcznie zeskoczył na ląd i skierował się w stronę miasta. Tuż przed wejściem pod sklepienie Wielkiej Bramy zatrzymał się, wznosząc oczy do góry. Ponad jej łukiem od strony morza rozciągała swoje spiżowe ramiona postać Chrystusa. Tomasz zdjął kapelusz, ukłonił się nisko, po czym przestąpił próg miasta. Na stopniach wiodących do sali zgromadzeń oczekiwał go Julian Gravé w otoczeniu innych armatorów. Panowie, wśród których znajdował się również Danycan, przyglądali się marynarzowi z zainteresowaniem. Jego szeroką, teraz pobladłą twarz przecinała od ucha do środka czoła jeszcze świeża blizna, rękę pokrywały bandaże. Te widome oznaki przebytych ciężkich walk dodawały majestatu jego z natury wielkiej i tęgiej postaci. I jakkolwiek Tomasz Trublet był bardzo niskiego pochodzenia i miał jedynie tytuł bosmana najnędzniejszej fregaty - Julian Gravé, bogaty właściciel dwudziestu innych potężniejszych statków odkrył głowę, aby go przywitać.

- Tomaszu Trublet, niech nas Bóg ma w swojej opiece! Oto wracasz dzięki Opatrzności... - zaczął zgodnie ze zwyczajem, od którego nikt nie śmiałby odstąpić.- Lecz wyjaśnij łaskawie, co się właściwie zdarzyło?! - zakończył nie kryjąc zniecierpliwienia i wsparł pięść na biodrze.

Pióra jego pilśniowego kapelusza dotykały ziemi, podczas gdy Tomasz kołysał w potężnej dłoni okrycie głowy, którego całą ozdobę stanowiły dwie długie wstążki marynarskie. Przez chwilę panowało milczenie.

- Nic szczególnego, panie... - wydusił wreszcie Tomasz i przełknął ślinę. Wymowa była widocznie słabą stroną marynarza nawykłego raczej do czynu. - Nic szczególnego... - powtórzył, głęboko wciągnął w płuca powietrze i nagle wyrzucił: - Nic szczególnego poza tym, że natknęliśmy się na podłego psa holenderskiego, że zakatrupiliśmy go jak należy... i że kapitan Wilhelm Morvan, porucznik Ives le Goffic oraz siedemnastu z załogi zginęło... Oto wszystko. Trzymany w ręce skórzany kapelusz z długimi wstążkami, wykonawszy dwa pokłony - dla każdego z wygłoszonych nazwisk - powrócił na rozczochrane, kędzierzawe rude włosy Tomasza Trubleta. Teraz kiedy już uczcił pamięć zmarłych, Tomasz nie widział powodu, aby się kłaniać żywym.

- Opowiadaj! - rozkazał armator. - Co to był za holender?

- Podły pies, panie! Wilhelm Morvan dał się przekonać, że to statek kupiecki, ponieważ jego działa ukryte były podstępnie pod płótnem żaglowym. Po czym kiedy zbliżyliśmy się do nich na jakie dwa strzały z muszkietu, ściągnęli liną płótno i dali salwę.

- No, a wtedy?

- Wtedy o mało co nie nastąpiła katastrofa, bo nasze działa nie były nabite, z wyjątkiem dwóch armatek pościgowych. Poza tym holender był wyposażony w dwadzieścia cztery osiemnastofuntowe działa przeciwko naszym ośmiu, pozostałym z dwunastu.

- Mów dalej - zachęcił armator.

- Doznaliśmy wielu uszkodzeń w takielunku i pod pokładem. Biegałem w szalonym pośpiechu do dział, aby je nabijać i odpalać. W pewnej chwili holender dał w naszym kierunku dwie salwy tak celnie, że z wielu naszych żagli pozostały strzępy, a marynarze zaczęli w panice uciekać pod pokład, aby tam szukać schronienia. A jeden łotr... nazwiska nie wymienię, aby nie sprowadzać hańby na jego rodzinę, która jest z Saint-Malo... otóż ten łotr chciał poddać nasz okręt i w zamęcie schwycił linkę bandery, aby ją ściągnąć. Podbiegłem i stanowczo mu to wyperswadowałem - kulą prosto w łeb...

- Słusznie. A potem?

- Przyszła na mnie kolej objąć komendę. Wilhelm Morvan i Ives le Goffic padli. Holender nie przestawał prażyć ogniem prosto w nasz kadłub, co mógł czynić z łatwością, mając podwójną liczbę dział. To nie potrwałoby już długo... Podszedłem więc do niego, manewrując tylko sterem, gdyż pozostałem na pokładzie sam, i ustawiłem się burta w burtę. Wówczas nie omieszkałem wywołać załogi na pokład...

- W jaki sposób? - przerwał Julian Gravé.

- Granatami, do wszystkich diabłów! Rzucałem je pod pokład! - zaspokoił ciekawość armatora Tomasz. - No, a wtedy chłopcom zrobiło się na dole gorąco, wybiegli tak wściekli, że nie było problemu przeprowadzić ich na nieprzyjacielską fregatę... Bombardierzy holendra okazali się mało sprytni i nadal tkwili przy swoich działach, tak że do walki służyły im tylko wyciory armatnie. Szybko zrobiliśmy z nimi koniec - dodał z satysfakcją.

- Gdzie jest zdobyta fregata?

- Zatopiona, panie. Za mało było marynarzy, aby ją brać na hol. Mieliśmy siedemnastu zabitych i czterdziestu pięciu rannych, z czego połowa doznała bardzo ciężkich okaleczeń. Zresztą zdobycz nie była wiele warta.

- Wzięliście jeńców? - zapytał jeszcze armator.

- Nie, panie. To było niemożliwe... Chłopcy wstydzili się swego poprzedniego strachu... nie było więc sposobu utrzymać przy życiu ludzi, którzy byli świadkami tego, że marynarze z Saint-Malo uciekli pod pokład przed nieprzyjacielem. Co do mnie, to kiedy holendra już zatopiliśmy, nie patrzyłem na jego załogę, zdaje się, że zbili niewielką tratwę... A zresztą oni dobrze pływają, te szczury holenderskie - zakończył Tomasz i wybuchnął śmiechem tak zaraźliwym, że otaczający go armatorzy również zaczęli się śmiać. Jedynie Julian Gravé zachował poważny wyraz twarzy, dla formy oczywiście.

W ten sposób problem jeńców został rozstrzygnięty raz na zawsze i kiedy już zapanowała cisza, Julian Gravé odezwał się znowu:

- Spisałeś się dzielnie. Teraz pójdziemy złożyć raport w Admiralicji. Mam nadzieję, że nie potrwa to długo, trzeba przecież jak najszybciej godnie uczcić naszych zwycięskich chłopców. Później chciałbym z tobą pogadać. Ruszyli gromadą i minąwszy wysokie sklepienie między dwiema wieżami weszli na bruk uliczny. Wtedy Tomasz Trublet zatrzymał się i skierował spojrzenie w stronę Wielkiej Bramy. Na wzór postaci Chrystusa ze spiżu zwieńczającej jej sklepienie od strony portu - postać Najświętszej Panny z granitu wznosiła się ponad sklepieniem twarzą do miasta. I Tomasz głęboko wierzył, że ta Najświętsza Panna Wielkiej Bramy, zwana również Matką Boską Nieustającej Pomocy, dokonała więcej cudów koniuszkiem małego palca, niż dokonali lub dokonają ich wszyscy święci głośnych miejsc cudownych ze wszystkimi swoimi najświetniejszymi relikwiami...

III

Wąska i kręta ulica Garbarska tonęła w mroku, minęła dziesiąta i dzwon Noguette na wieży Wielkiej Bramy dawno już oznajmił czas gaszenia świateł. Nie wszyscy mieszkańcy Saint- Malo przejmowali się tym, wielu włóczyło się po nocach, lekceważąc prawa i zakazy co raz to ogłaszane przez biskupa i garnizon miejski. Najwięcej szynków skupiało się wokół Wielkiej Bramy, stamtąd też przez całą długość zacisznej ulicy, przy której stał dom Trubletów, docierały doń niekiedy odgłosy bijatyki i wrzawa. Tej nocy w domu przy ulicy Garbarskiej nie zgasło światło o wyznaczonej godzinie. W nisko sklepionej izbie tańczyły odblaski płomieni czterech świec żelaznego kandelabra, oświetlając ją od białej podłogi po brunatne belkowania sufitu. Pod okapem pieca trzaskały w ogniu oczyszczone z popiołu polana i rozpryskiwały się snopy iskier. Białe firanki na składającym się z wielu szyb oknie, dwie szafy i kufer z rzeźbionego drewna świadczyły o zamożności mieszkańców tego domu. Na dębowym stole stał gąsiorek ze świeżo ściąganym antylskim winem i puchary.Siedzieli przy nim dwaj mężczyźni, jednym z nich był Malo Trublet, stary rybak, głowa rodziny, drugim - jego syn Tomasz. Dwie kobiety, matka i córka, zajęte były niewieścimi czynnościami - Perryna szyła, Wilhelmina przędła - lecz nie przeszkadzało im to uważnie wsłuchiwać się w relację młodego marynarza. Kukułka na drewnianym cyferblacie zegara dawno już wyśpiewała godzinę dziesiątą, gdy rozległo się pukanie do drzwi. Nie była to pora składania ani przyjmowania wizyt, więc Malo Trublet zawahał się kilka sekund. Zanim podszedł do drzwi, aby otworzyć zakratowane okienko, spokojnie zdjął wiszącą na ścianie ciężką rusznicę i zapalił jej lont.

- Kto tam? - zapytał przygotowany na najgorsze.

- Wasz sąsiad z ulicy Vicairerie - usłyszał spokojny głos.

Zdziwiony Malo Trublet odłożył rusznicę.

- Otwórz! - powiedział do Tomasza, który patrzył na niego pytająco.

W drzwiach zarysowała się sylwetka wysokiego, tęgiego mężczyzny, którego dłoń spoczywała na rękojeści wielkiej szpady.

- Pan Danycan?! - wykrzyknął zdumiony Tomasz.

Gaultier Danycan, pan Closdore, młodszy brat pana de l'Espine, z pewnością nie był najbogatszym z armatorów w Saint-Malo, lecz żaden z nich nie dorównywał mu w sprycie, odwadze i szczęśliwych przedsięwzięciach. Kiedyś pędził beztroskie życie darmozjada na koszt swego starszego brata, lecz w końcu znudziło mu się to i, wykorzystawszy sprzyjający moment, w porę zaryzykował na morzu całą swoją skromną schedę. Później podwajał stawki. A że korsarstwo następowało nieuchronnie po handlu jak wojna po pokoju, i każde przedsięwzięcie dorzucało coś do kiesy awanturniczego kawalera, Gaultier Danycan, choć jeszcze młody, zaczął się zaliczać do najznaczniejszych mieszczan Saint-Malo. Spodziewano się, że fortuna jego wkrótce zaćmi najsławniejsze w mieście, a może nawet w całej prowincji. Wszedł do izby uśmiechając się szeroko i wkrótce zręcznymi komplementami i dowcipami rozweselił cały dom, teraz pił ze swego pucharu, zachwycając się doskonałością sławnego wina, zrabowanego niegdyś na galeonie hiszpańskiego króla. Wszyscy czekali, aby objawił cel swojej wizyty, wiadomo było przecież, że taki jak on człowiek nie będzie niepokoił siebie i innych po nocy jedynie dla wypicia antylskiego wina i opowiadania dykteryjek. Danycan zresztą mówił tylko to, co wypada, aby okazać się dworskim. Kiedy więc już dopełnił ceremoniału, przystąpił do rzeczy.

- Pragnąłbym, abyśmy wszyscy zachowali dla siebie to, o czym chcę tu powiedzieć. - Odpiął pas i położył szpadę na stole najwyraźniej przysposabiając się do dłuższej pogawędki. Potem oparł się łokciami o blat stołu i zwrócił się do Tomasza, patrząc mu badawczo w oczy: - Opowiedz mi szczerze i bez wykrętów przebieg dzisiejszej rozmowy z Julianem Gravém. Co ci twój armator zaproponował?

Danycan nie spuszczał oczu z marynarza. Zaiste, trudno byłoby kłamać pod kontrolą tych przenikliwych źrenic, które zdawały się docierać do najbardziej sekretnych myśli rozmówcy. Lecz Tomasz Trublet wcale nie zamierzał tego czynić. Cały jego gniew, z trudem stłumiony przed godziną, znowu napełnił mu serce i ścisnął go za gardło, tak że nie mógł wymówić ani słowa, tylko poręcze fotela zatrzeszczały w jego kurczowo zaciśniętych dłoniach. Danycan obojętnie obserwował jego furię.

- Uspokój się - rzekł po chwili. - Powiem otwarcie: widziałem się z panem Gravém po waszej rozmowie. Tomasz spojrzał pytająco spod ściągniętych brwi.

- No cóż. Zakpił z ciebie twój armator... a raczej usiłował zakpić, prawda? Powiedz mi tylko, czy podpisałeś już kontrakt?

- Nie - wybełkotał Tomasz.

- Znakomicie! Jesteś więc wolny - ucieszył się Danycan. - A który okręt chce Gravé uzbroić na miejsce "Wielkiej Tyfeny"?

- "Zalotnicę".

- To był najstarszy z jego okrętów już przynajmniej piętnaście lat temu. Mój dziadek był świadkiem, jak go spuszczano na wodę... Dwanaście godzin dziennie będziesz spędzał na nim przy pompach, a przez resztę dnia modlił się do swego patrona, aby cię strzegł od sztormu. Tomasz przyznał w duchu rację Danycanowi, a ten kontynuował: - W dodatku, chłopcze, ten kapeć nie dostanie się pod twoją komendę. Na tej całkiem zmurszałej "Zalotnicy" będziesz tylko porucznikiem, niczym więcej. Porucznikiem z prawem do ośmiu części. Czy wiesz, kto zostanie kapitanem? Tomasz nie odpowiadał.

- Stary Quintin, który przez całe swoje życie nie mógł nigdy wyjść z Dobrego Morza, ażeby nie zaczepić po drodze o wszystkie statki stojące na kotwicy od Ravelinu do Talards!... Tego człowieka będziesz musiał słuchać ty, przed którym drżał Ruyter! A to dlatego, że Gravé boi się ciebie, boi się, aby nie wybujały ponad miarę twoja odwaga i twoje męstwo. On nie lubi wojny, a ty w niej zasmakowałeś... Tak wygląda sprawa!... Jako kapitan biłbyś się dzielnie, siekłbyś wroga, ale i on nie szczędziłby ci razów. A Julian Gravé drży o swoje drewno, o swoje liny i płótno. Chce jak najwięcej zyskać, ale boi się ryzykować. Quintin będzie tam po to, aby swoim rozsądnym tchórzostwem powstrzymywać cię od zbytniej gorliwości w walce. I zaoszczędzi ci zbytnich kłopotów, bądź tego pewien! Oho, tłuste kąski przejdą ci koło nosa! Te można zdobyć tylko przy pomocy armat, a Quintin będzie chciał za wszelką cenę uniknąć kanonady... Będziesz za to łapał drobne rybki. Na morzu holenderskim nie brak poławiaczy śledzi... W miarę trwania tej przemowy krew odpływała z policzków Tomasza. Twarz jego, początkowo szkarłatna z wściekłości, stawała się coraz bledsza, aż w końcu przybrała odcień zielonkawy. Obserwujący tę niepokojącą przemianę Danycan uznał, że nadszedł właściwy moment, aby ujawnić swoje zamiary. Wstał i położył szeroką dłoń na ramieniu marynarza.

- Dosyć gadania - rzekł. - Powiedzmy sobie otwarcie: twój Gravé, jego "Zalotnica" i Franciszek Quintin - to wszystko nie dla ciebie. Jestem pewien, że bardziej odpowiadałby ci inny armator i inny statek. Co o tym sądzisz?

Tomaszowi nagle powrócił spokój. Patrzył na Danycana ze skupioną uwagą.

- Otóż kończę - powiedział szlachcic - ...inny armator to ja, inny statek to moja "Piękna Łasica". Rzuć tego skąpca i zaokrętuj na moją fregatę. Potrzebuję takich chłopców jak ty, a i ty potrzebujesz takiego jak ja armatora!

Wzrok ich skrzyżował się, Danycan z zadowoleniem zauważył, że Tomasz odzyskał już zimną krew.

- Doceniam zaszczyt, jaki mnie spotyka - odezwał się marynarz głosem spokojnym, niemal uroczystym. - Pańska "Piękna Łasica" jest fregatą bez porównania lepszą od "Zalotnicy" Juliana Gravégo. Co zatem pan mi konkretnie proponuje?

Danycan oparł zaciśnięte pięści na dębowym stole.

- Proponuję ci, abyś wstąpił na służbę do mnie jako kapitan z prawem do dwunastu części i przejął komendę na przygotowanej do wyprawy "Pięknej Łasicy", która to fregata jest wyposażona w dwadzieścia osiemnastofuntowych dział i stuosobową załogę.

Tomasz wstał również, spojrzał na starego Malo, potem na matkę Perrynę i zwracając się znowu twarzą do armatora powiedział krótko:

- Zgoda.

- Oto moja dłoń - powiedział Danycan.

I w ten oto sposób została zawarta umowa, która miała zadecydować o całej przyszłości Tomasza Trubleta.

IV

- Posłuchaj uważnie - mówił Danycan - bo później nie będziemy mieli wiele czasu na pogawędki, zważywszy, że chciałbym widzieć naszą fregatę rozwijającą żagle już w najbliższą niedzielę, masz więc do dyspozycji cztery dni...

- Kiedy zdążymy ją uzbroić? - przerwał Tomasz.

- Powiedziałem przecież, że wszystko jest gotowe i okręt mógłby podnieść kotwicę przy najbliższym przypływie. Będziesz miał zdolnego porucznika. Jest nim Ludwik Guénolé, syn kowala z ulicy Herse. Znacie się przecież.

Malo Trublet zdziwiony podniósł głowę.

- Ludwik Guénolé? Czy on nie jest za młody na taką funkcję?

- Za młody?! - krzyknął Danycan i uderzył dłonią po rękojeści szpady, która wydała cichy brzęk. - Fortuna jest dziewką i tylko młodzi potrafią jej w porę podkasać kiecki! Czy uważacie może, że trzeba mieć szpakowatą brodę, by zajmować się korsarstwem? Z wyjątkiem kilku starych wilków morskich, umiejących sobie doskonale radzić na noku rei podczas sztormu, chcę mieć młodą załogę. Moja fregata ma wrócić z wyprawy napełniona złotem! Tu spojrzał na Tomasza i napotkał jego błyszczący wzrok.

- Tak więc - kontynuował po chwili - fregata jest przygotowana do wyprawy, zresztą jeśli będziesz chciał wprowadzić jakieś zmiany, masz na to cztery dni. A teraz najważniejsze: nie wysyłam cię na morze holenderskie, abyś tam napadał na spokojnych rybaków lub był atakowany przez Ruytera. Sam król wojuje teraz przeciw Zjednoczonym Prowincjom nie na terenie Holandii, lecz w Alzacji, zapuszczając się nawet w głąb Niemiec. Zamierzam go naśladować!I nie przy wejściu do dziur tych holenderskich szczurów będzie czatowała "Piękna Łasica"! Ośmielają się nazywać "woźnicami morza"! Na morzach i oceanach statki ich oddają dumnie salwę, jak gdyby wszystkie słone wody do nich należały! Na przykład w Indiach Zachodnich, gdzie nie wiem, czy jest choć skrawek holenderskiej ziemi, jakby na przekór wszystkim traktatom wszędzie powiewa trójkolorowa flaga na statkach przewożących ładunki,które powinny należeć do nas, poddanych króla Francji, lub naszych przyjaciół, poddanych króla Hiszpanii lub Anglii. Musisz ukrócić tę zuchwałość!

- A więc do Indii Zachodnich? - raczej stwierdził niż zapytał Tomasz.

- Tak. Na Antyle. Tam się właśnie udasz i rzucisz kotwicę u wybrzeży Tortue. To jedna z tamtejszych wysp. Od tego momentu pozostawiam ci pełną swobodę poczynań. A główny ich cel można sformułować krótko: opróżniać okręty nieprzyjacielskie, napełniać swój... Zapanowało milczenie. Malo Trublet ze zmarszczonymi brwiami czynił wysiłki, aby wyobrazić sobie te legendarne Antyle, gdzie nie dotarł nawet podczas swych najbardziej awanturniczych połowów. Na twarzach kobiet malował się przestrach. Lecz o ile Wilhelmina pocieszała się, widząc oczami wyobraźni te cudownie barwne papugi, małpy i inne niezwykłe zwierzęta, które brat zapewne przywiezie z wyprawy - o tyle Perryna, jak to zwykle matki, widziała już tylko groźne sztormy, katastrofy na morzu, rekiny, kanibali i wszelkie choroby. Co do Tomasza, to pogrążył się w głębokiej zadumie, lecz po jego minie nietrudno było zauważyć, że słowa przedsiębiorczego armatora trafiły na właściwy grunt. Wkrótce jednak ocknął się i zapytał przytomnie:

- Jakie mam szanse, a jakie jest ryzyko? - Po czym dodał wyjaśniająco: - Nie znam sytuacji, jaka panuje na Antylach.

Gaultier Danycan ze zrozumieniem pokiwał głową.

- Ja również nie znam jej zbyt dokładnie. Nic nie szkodzi, zorientujesz się na miejscu. Najogólniej sprawa przedstawia się tak: na wyspach tych znajdują się Francuzi, Anglicy i Hiszpanie, którzy mają prawo tam być, i Holendrzy, którzy tego prawa nie mają. San Domingo jest na pół francuska, na pół hiszpańska, Jamajka od jakichś dwudziestu lat angielska, jest jeszcze hiszpańska Kuba. Tortue to wyspa niewielka, lecz obszar nie jest rzeczą najważniejszą, o czym my, mieszkańcy Saint-Malo, powinniśmy wiedzieć najlepiej, skoro nasze miasto robi w świecie więcej hałasu, niżby się tego można było spodziewać po jego wielkości. Podobnie Tortue ma sławę głośniejszą niż Jamajka, San Domingo i Kuba razem wzięte. To prawdziwa stolica Antyli i dlatego tam rzucisz kotwicę, gdyż tam najlepiej się zorientujesz we wszystkich sprawach.

- Wnioskuję z tego, że Tortue należy do Francji - powiedział Tomasz.

- Oczywiście - przytaknął Danycan. - Król ustanowił tam swego gubernatora. Gubernatorem Jego Królewskiej Mości na Tortue i San Domingo jest, według ostatnich wieści, jakie do mnie dotarły, pan d'Oregon, o którym mówi się z szacunkiem. Te wiadomości pochodzą z 1666 roku, kiedy to gubernator Martyniki, który jest moim krewnym, przybył na dwór, na rozkaz pana de Turenne, aby zdać sprawę ze swych rządów. Bez wątpienia Tortue bardziej francuską być nie może... Choć na wyspie tej rozkazy króla nie zawsze bywają posłusznie wypełniane...

Zdziwiony Tomasz Trublet spojrzał na Danycana pytająco.

- Nie dziw się temu. Tortue jest przede wszystkim lennem i ojczyzną korsarzy i to tych najzuchwalszych. Uważają oni, że powinni mieć pewne prawa do względów Jego Królewskiej Mości i korzystają z nich. Postępuj tak jak oni.

Na szerokiej i rumianej twarz Tomasza, gdzie jak świeża krew jaśniała ukośna blizna, narysowana holenderską szablą, zjawił się nagły uśmiech.

- Są to flibustierzy - odparł Danycan. - Zapamiętaj dobrze tę nazwę. Po niej poznasz tych, którzy ją noszą.

Od pewnego czasu stojąc, szlachcic zajęty był zapinaniem swego pasa. Zawiesiwszy szpadę u boku, sprawdził, czy ostrze siedzi luźno w pochwie, aby z łatwością je w każdej chwili wyciągnąć. Pomimo straży napady w nocy nie były rzadkością. Gaultier Danycan, owijając się w płaszcz, zostawił prawą rękę wolną - na wszelki wypadek.

- A więc, moi kochani rzekł - do zobaczenia i życzę dobrej nocy pod opieką świętego Wincentego, patrona naszego miasta. Malo - zwrócił się do ojca Tomasza - jak tylko twój syn wróci z wysp, napijemy się wina równie dobrego jak to, które piliśmy dzisiejszego wieczoru. Całuję ręce pań. Do jutra, mój chłopcze, jeżeli Bóg pozwoli.

Wyszedł.

W domu przy ulicy Garbarskiej zapanował spokój. Jak przystoi dzieciom, pierwsi Tomasz z Wilhelminą udali się po drewnianych schodach do swoich pokoi, potem poszła Perryna, a Malo, głowa rodziny, zgasił wreszcie ostatnią ze świec żelaznego kandelabra, sprawdziwszy przedtem gruntownie, czy przy drzwiach wszystko jest w porządku: zamek, zasuwa żelazna, podwójna zapora.

Po czym wszystko ucichło.

Później, wśród tej ciszy rozległ się lekki szmer kroków, stawianych miękko, ukradkiem, zgłuszonych, aby nie obudzić staruszków. W niskiej izbie zajaśniało żółte światło latarki. To Tomasz, całkowicie ubrany, gotowy do nocnej włóczęgi, przemknął się do pokoiku siostry i teraz stali obok siebie cichutko się śmiejąc. Już nie od dzisiaj Wilhelmina pomagała bratu w jego nocnych wycieczkach. Jeszcze zanim osiągnął dwudziesty rok życia - a ona nie miała wówczas nawet piętnastu lat - już wtedy Tomasz wymykał się każdej nocy z domu, aby biec do szynków lub w inne sobie tylko znane miejsca. Zapewne nie byłby to piękny wieczór po takim dniu - dniu, w którym zamienił srebrny gwizdek, znak bosmana, na kapelusz z piórami i szpadę - gdyby kapitan Tomasz Trublet poszedł spać razem z kurami, nie obiegłszy przedtem miasta i nie uścisnąwszy rąk swych dobrych, wypróbowanych druhów. - Idź więc - rzekła dziewczyna. - Ale ani mi się waż hałasować, jak będziesz wracał. Rzuć piaskiem w moje okno, usłyszę na pewno i pobiegnę ci otworzyć.

V

W szynku przy Wielkiej Bramie marynarze Juliana Gravégo jeszcze pili, żadnego z nich tam nie zabrakło. Wchodzącego Tomasza Trubleta powitano głośnymi okrzykami.

- Jak się macie, chłopcy! - zawołał wesoło. - Jestem, jak zapowiedziałem. Kto mi zrobi miejsce?

Przekroczył dwie ławki, potem stół. Pochwa jego szpady uderzyła w pełną szklanicę i przewróciła ją.

- Do diabła! - zaklął pijak. - Trublet, twoja szpada ma pragnienie.

Tomasz zaśmiał się. Jakiś człowiek, siedzący w głębi knajpy w otoczeniu innych, podniósł się ze swego stołka.

- Szpada? - powiedział. - E, cóż to? Szlachcic tutaj o tej porze?

Tomasz, który już zdążył usiąść, gwałtownie się podniósł.

- Ktoś mnie woła? - zapytał zaczepnie.

Lecz tamten, rozsądny, uważał za stosowne nie odpowiedzieć. Tak więc Tomasz znów usiadł, a jego chłopcy, otoczywszy go, wznieśli szklanice:

- Wiwat! Trublet, pokaż nam, jak się pije!

Pił. Potem, kiedy służąca przyniosła nowy gąsiorek, udał, że pas go krępuje i odpiął go, kładąc szpadę na stole - jak to widział niedawno u Danycana.

- Psiakrew! - zaklął - ma pragnienie czy nie, szpada też zasługuje na swoją porcję wina, jest to bowiem ta sama, którą nosił kapitan Wilhelm Morvan. I, zaiste, robił z niej dobry użytek.

- Ty tak samo! - krzyczeli chłopcy. - Wina dla szpady!

Jedni mówili: "szpada Wilhelma Morvana", a drudzy: "szpada Tomasza Trubleta". Zadowolony Tomasz uderzył po stalowej rękojeści, wciąż naśladując Danycana.

- Więc tak! - powiedział, patrząc w głąb szynku. - Szpada jest moja, jak to wszyscy mówicie, prawem dziedzictwa. I, również w randze kapitana, będę się nią posługiwał jak jej poprzedni właściciel. A "kto na nią szemrze, również niech będzie; takie moje życzenie!" - zacytował z emfazą dumną dewizę, jaką księżna Anna kazała wyryć na granicie swego zamku. Rozległy się okrzyki: hurra! Jeden z energiczniejszych chłopców uderzył wściekle pięścią w stół.

- Za pomyślność! - zaryczał podnosząc w górę szklanicę. - Za kapitana Tomasza!

Jakiś głos, nie wiadomo skąd, zapytał:

- Kapitana? Czy on jest naprawdę kapitanem?

- Jestem nim! - rzekł Tomasz dumnie. - "Kto szemrze..."

Lecz nikt nie szemrał, a nawet przeciwnie. W całej grupie marynarzy z "Wielkiej Tyfeny" rozszalał się hałaśliwy entuzjazm.

- Doskonale! Świetnie! - krzyczano ze wszystkich stron. - Rozkazuj, kapitanie! i jazda na Holendrów! Niech żyje Król! Śmierć Ruyterowi! Tomaszu, weź nas na swój pokład, jesteśmy twoimi ludźmi!

- Diabeł mnie będzie błogosławić - zaklął Tomasz - jeżeli was nie wezmę, was wszystkich, którzyście się niedawno tak dzielnie spisali!

- Kiedy podniesiesz kotwicę? - zapytał jeden z mniej pijanych.

- Jutro, jeżeli zechcę! - odparł rezolutnie Tomasz.

W tej chwili pomiędzy ludźmi, którzy pili w głębi szynku, powstał spór:

- Siedźże! - radził jeden z nich, ten sam, który dopiero co wyśmiewał się ze szpady Tomasza Trubleta. - Siedź i uważaj, co będzie dalej. Nie widzisz, że on jest pijany?

- Tak! - potwierdził ktoś inny. - I zobacz, w jakim jest bojowym nastroju!

Ale człowiek, który się podniósł, nie ustąpił swym towarzyszom.

- Czy ma nastrój taki, czy inny - rzekł - jest mi wszystko jedno. Słyszałeś go, jak mówił o podniesieniu jutro kotwicy? Muszę z nim pomówić jeszcze tego wieczoru i, pijany czy nie, musi ze mną mówić.

- Wincenty, wariacie! O czym ty myślisz? Nie szukaj zwady...

- Czy mówiłem o zwadzie? Nie! To nie ja szukam zwady, klnę się na Najświętszą Panienkę!

Wciąż stojąc, człowiek ten wyrwał się z rąk, które go chciały zatrzymać. Idąc do stołu chłopców z "Wielkiej Tyfeny", podszedł aż do Tomasza Trubleta i położył mu dłoń na ramieniu.

- Tomaszu! - powiedział głosem bardzo spokojnym, chociaż głuchym i nieco ochrypłym.

Zapanowała cisza. Człowiek, który podszedł do Tomasza, nie mówił głośno. Pomimo to usłyszano go doskonale, bez wątpienia z powodu tego szczególnego głosu, jaki posiadał. Nikt z pijących nie myślał już krzyczeć ani śpiewać, stało się bowiem nagle dla każdego oczywiste, że nie czas teraz na pijatykę i że stanie się oto rzecz poważna. Tomasz zaś poruszył się niespokojnie na stołku. Zdawało się, iż zaskoczony w ten sposób w rozgwarze pijatyki i pośród swych marynarzy, rzuci się z całą wrodzoną gwałtownością na tego, który przerwał zabawę. Podniósł się, ściskając pięści.

Lecz, zobaczywszy tego człowieka i poznawszy go, opanował się w jednej chwili, usiadł i uspokojony roześmiał się głośno.

- Cóż to! - rzekł. - To ty, Kerdoncuff? Cóż ty tam robisz w tym kącie, zamiast przyjść tutaj pić razem z nami?

Uspokojone zgromadzenie przytaknęło hałaśliwie. Tylko Wincenty Kerdoncuff nie przyłączył się do tego zespołu.

- Tomaszu - odezwał się po chwili - jesteś z pewnością dobrym kompanem i dziękuję ci

za zaproszenie. Lecz nie chodzi tu wcale o picie, mam do ciebie sprawę i to sprawę poważną. Otóż niedawno powiedziałeś, że jutro, być może, podniesiesz kotwicę i udasz się na morze?

- Powiedziałem to.

- A więc trzeba, abyśmy jeszcze tego wieczoru porozmawiali, jeżeli Bóg pozwoli, po dobrej przyjaźni.

Tomasz, przed chwilą rozbawiony i krzykliwy - w gruncie rzeczy nie wypił nawet jeszcze czwartej części tego, co należy wytrąbić, aby być porządnie podchmielonym - teraz spoważniał.

- Po dobrej przyjaźni? - powtórzył chłodniej niż Wincenty, jakkolwiek ten ostatni nie kładł już w tę przyjaźń wielkiego uczucia. - Po przyjaźni? Jeżeli tak jest rzeczywiście, a ja w to mocno wierzę, po kiego diabła mamy sobie psuć noc i odrywać się od tego miejsca, gdzie wino wcale nie jest najgorsze? Porzuć lepiej tę myśl, siadaj tam i mów, o co chodzi. Wincenty Kerdoncuff potrząsnął głową:

- Nie! To niemożliwe. Tylko my dwaj, ty i ja, i nikt więcej, możemy o tym mówić. Chodź więc stąd - dokąd chcesz, ale sam.

Tomasz podniósł się, nie próbując więcej protestować, lecz uczynił to tak brutalnie, że cały stół się zatrząsł i poprzewracało się wiele szklanic.

- Do pioruna! - zawołał spoglądając na swoich chłopców - wobec tych ludzi rzadko mam tajemnice. I wszyscy są mi świadkami, że tym razem, jeżeli przed nimi coś ukrywam, to nie ja tego chciałem.

Chłopcy poruszyli się na to wezwanie, a kilku z nich zamruczało dość głośno. Jeden krzyknął nawet:

- Śmierć Ruyterowi i śmierć wszystkim, którzy czyhają na naszą zgubę, tu, jak i gdzie indziej!

- Cicho tam! - rozkazał Tomasz dość miękko. Nieco zaskoczony, Wincenty Kerdoncuff powiedział z podziwem:

- Jesteś wielce popularny, przyjacielu.

Gotując się do wyjścia Tomasz nie zapomniał przypasać szpady kapitana Wilhelma Morvana - i to wciąż tym samym gestem, jaki widział u Danycana w swoim domu.

VI

Wyszedłszy pierwszy zatrzymał się zaraz na progu szynku i zwrócił się twarzą do Wincentego Kerdoncuffa, który szedł za nim.

- A więc? - zapytał, gotów do rozmowy.

Lecz Kerdoncuff, nie tak prędki, wskazał ręką na koniec ulicy.

- Chodźmy dalej, tu pod drzwiami jest za dużo ludzi i mógłby nas kto podsłuchać...

Rzeczywiście, Główna Ulica była ulicą bardzo ożywioną. Całe nocne życie Saint-Malo skupiało się tutaj i tutaj to właśnie po godzinie gaszenia światła spotykali się i gromadzili wszyscy, którzy chcieli się zabawić, napić, pohulać, nagadać - szajki dobrych kompanów, postrach spokojnych ludzi i największy kłopot sierżantów straży. Dość szeroka i prawie prosta, ulica ta miała wygląd niebrzydki i nie przypominała wcale tych rozbójniczych krętych zakamarków, jakie się spotyka w innych miastach i jakie są dobrze znane pod nazwą piekielnych zaułków. Lecz habit nie czyni mnicha. I Główna Ulica Saint-Malo tylko z pozoru budziła zaufanie, w istocie zaś przy niej to od wałów do dzielnicy biskupiej mieściło się piętnaście do dwudziestu lokali, stojących otworem w dzień i w nocy dla wyżej wspomnianych kompanów, chętnie osuszających szklanice, zalecających się do dziewcząt, grających w karty i potem toczących między sobą bijatyki.

- Chodźmy dalej! - powiedział Wincenty Kerdoncuff.

- Chodźmy! - zgodził się Tomasz.

Przeszli zatem całą Główną Ulicę aż do Biskupówki, później, skręcając na prawo, poszli ulicą Croix du Fief, a następnie ulicą Świętego Jana z Grille aż do murów Trzech Cmentarzy. Wincenty chciał iść jeszcze i kierował się w stronę północnego wału, lecz Tomasz osądził, że już dalej iść nie trzeba.

- Po kiego diabła! - rzekł. - Widzisz przecież, że nie ma tutaj ani niepotrzebnych oczu, ani niepotrzebnych uszu?

Miejsce było istotnie całkiem wyludnione. Zamieszkała część miasta już dotąd nie sięgała; poza niskimi domkami niezbyt długiej ulicy Kardynalskiej Kerdoncuff i Trublet mogli dostrzec mur pałacu Quic-en-Groigne i słyszeć niewyraźny poszum fal morza.

- Mów więc wreszcie, o co chodzi - powiedział Tomasz. - A może wolałbyś, ażebyśmy przeszli za ten mur, gdzie moglibyśmy prowadzić rozmowę jeszcze dalej od wszelkich istot żyjących? - zapytał ironicznie i wskazał na mur cmentarny, niższy od muru Biskupówki.

- Nie! - odparł Wincenty poważnie. - Tu właśnie możemy porozmawiać, jeżeli raczysz mnie wysłuchać.

- Mów! - powtórzył Tomasz.

Stali twarzą do środka ulicy. W miejscach, gdzie zbita ciżba domów rzucała gęsty cień, noc zdawała się być bardzo ciemna. Ale cmentarze były jak jeden potrójny ogród, a poprzez jego cisy i wierzby księżyc rozsiewał ukośnie swoje promienie. Niskie mury nie dawały wielkiego cienia, tak że ulica była dość jasna. Tomasz i Wincenty, wychodząc z tonących w cieniu ulic, znaleźli się tutaj twarzą w twarz jak przy świetle dziennym.

Wincenty Kerdoncuff przystąpił do rzeczy:

- Tomaszu, chodzi o moją siostrę Annę Marię... Chcę wiedzieć, jakie masz wobec niej zamiary?

Głos jego, jakkolwiek ochrypły i nieco drżący ze wzruszenia, brzmiał pomimo to ze szczególną siłą. Tomasz, zaskoczony i wyprowadzony z równowagi, cofnął się o krok.

- Twoja siostra? - wybełkotał. - Twoja siostra? - powtórzył jakby nie zrozumiał. - O co chodzi? I co ja z nią mam wspólnego?

Lecz Kerdoncuff zbliżył się do Tomasza i schwycił go za ręce silnym uściskiem.

- Zamilcz na Boga! - zawołał z nagłą gwałtownością. - Zamilcz, jeżeli chcesz tylko kłamać!

Wiem wszystko: ta suka mi powiedziała... Ach, tego dnia skóra jej nie była wiele warta!

Dlaczego jej nie zabiłem, zadaję sobie wciąż to pytanie... Ale mniejsza z tym: teraz chodzi nie o nią, lecz o ciebie. Tomaszu, ty ją miałeś, była dziewicą, więc odpowiedz mi, co zamierzasz z nią robić teraz?

Nie puszczał z dłoni rąk Tomasza. Zresztą ten nie próbował ich uwolnić.

- Bo ja wiem? - odezwał się zakłopotany i jakby znudzony.- Czy ja wiem? - powtórzył. - Wincenty, wysłuchaj mnie i nie gniewaj się, gdyż cała ta historia nie jest żadnym nieporozumieniem. Skoro siostra ci wszystko wyznała, nie widzę powodu, abym milczał. Tak jest, posiadłem ją. Ale nie gwałtem, przysięgam ci, przeciwnie, stało się to za jej pełnym zezwoleniem. Zapytaj lepiej jej, kto z nas zaczął za kim latać? Krótko mówiąc, w następstwie tego... - Tu się zająknął, ale po chwili kontynuował już pewniejszym głosem. - Ponadto, jeśli o mnie chodzi, nikomu o tym nie mówiłem. A więc w czym tu jest zło? Nie myśl, przyjacielu, że Anna Maria jest jedyną dziewczyną, którą pozbawiłem dziewictwa. Otóż, żadna nie robi z tego powodu hałasu... Cóż chcesz, siostra twoja jest z tej samej gliny, co inne. Pozostaw ją w spokoju i nie zajmuj się tym więcej, to wyłącznie jej sprawa.

Tomasz Trublet westchnął ciężko i zadowolony, że powiedział tak wyraźnie to, co jego zdaniem należało powiedzieć, zaśmiał się.

Wincenty Kerdoncuff, milcząc złowrogo, pozwolił mu się wypowiedzieć. Słuchał go, lecz, być może, nie rozumiał, pogrążony całkowicie w swoich ponurych myślach. Obydwaj mężczyźni byli wciąż jeszcze złączeni ze sobą, dłonie jednego zaciskały się wokół rąk drugiego, lecz nie zwracali na to uwagi.Tak więc Tomasz Trublet, skończywszy mówić, zaśmiał się. Wincenty Kerdoncuff, wytrącony z zadumy, usłyszał ten śmiech i w tej samej chwili rozjuszył się jak byk, który zobaczy czerwoną płachtę. Zatrząsł nim od stóp do głów tak wściekły gniew, że uczynił jakiś dziwny skok, potknął się i o mało co nie upadł. Kurczowo zaciśnięte usta nie pozwalały mu wydać żadnego dźwięku. Bełkotał tylko niewyraźnie, wczepiając się paznokciami w ciało przeciwnika, który, nagle zaskoczony, nie mógł na razie stawić oporu.

- Puszczaj mnie, puszczaj do diabła!... Do licha, puścisz mnie, czy nie, ty łotrze?

Zaczęli bójkę. Tomasz był z pewnością silniejszy. Lecz człowiek, opanowany wściekłością, może pokonać trzech spokojnych. Wincenty czuł swoją przewagę i trzymał zdobycz.

Tomasz, nie mogąc się uwolnić, zgrabnym ruchem schwycił rękojeść szpady i zaklął znowu:

- Do wszystkich diabłów! Wincenty, jeżeli mnie nie puścisz, zabiję cię!

Wincenty zobaczył ten jego ruch. Wydał dziki okrzyk, puścił Tomasza, odskoczył w tył i wyciągnął szpadę - wszystko to w mgnieniu oka. W świetle księżyca błysnęło nagie ostrze. Było długie i mocne, przeznaczone do walki, a nie takie jak owe zabawki od parady, jakie, zresztą niechętnie, nosili mieszczanie Saint-Malo. Tomasz ujrzał to ostrze w niewielkiej odległości od swego gardła. Zatrzymał jednak szpadę w pochwie i nawet skrzyżował ręce na piersiach, odzyskując nagle spokój i zimną krew, jak to zawsze się z nim działo w obliczu prawdziwego niebezpieczeństwa. Kerdoncuff, zgiąwszy kolano, natarł półobrotem ręki.

- No, uderzaj! - powiedział z pogardą Tomasz, śmiejąc się znowu, lecz tym razem już innym śmiechem. - Jeżeli mnie zabijesz, twoja siostra będzie z tego bardzo zadowolona!

Kerdoncuff odstąpił krok i opuścił rękę. Wciąż z pogardą Tomasz dodał:

- Jeżeli chcesz mnie zabić, dobrze! Jeżeli chodzi o co innego, powiedz!

Lecz Wincenty Kerdoncuff nie mógł mówić od razu. Dyszał ciężko, potem znów zabełkotał.

Wreszcie odzyskał mowę.

- Czy... czy... poślubisz... moją siostrę?

Tomasz Trublet pozostał z rękami skrzyżowanymi na piersiach.

- To wszystko? - spytał chłodno - to wszystko, co chciałeś powiedzieć? Szkoda tylu słów dla tak prostej sprawy... Czy poślubię Annę Marię? Chcesz wiedzieć? Nie, nie poślubię jej. Nie dlatego zresztą, aby ona mnie nie chciała w tej chwili, ale dlatego, że ja jej nie chcę. Wszelkie głupstwa między nami są już skończone. Powtarzam, Wincenty, nie mieszaj się w tę sprawę. Siostra twoja poślubi, kogo będzie chciała, bo jest dziewczyną ładną, bogatą i z dobrym imieniem. Ja zaś żadnej nie poślubię. To jest moje postanowienie, a zresztą, kieruję się tutaj rozsądkiem: żenić się bowiem nie jest rzeczą korsarza.

Wincenty podniósł znów rękę. Tomasz ujrzał ponownie ostrze szpady na wysokości swego gardła. Niewzruszony, powtórzył raz jeszcze, bardzo spokojnie:

- Nie. Nie poślubię jej. Nie. Nie!

- Miej się więc na baczności! - wyszeptał Wincenty, cały drżący z gniewu.

Lecz Tomasz powoli tracił cierpliwość.

- Sam się miej na baczności! - powiedział nagle, usiłując jeszcze zachować spokój. - Miej się na baczności, boja nie lubię pogróżek. I, jak Bóg na niebie, nie masz racji!

Wincenty, jak gdyby go nie słyszał, stanął w rozkroku, wysuwając prawą stopę naprzód, jak to czynią zapaśnicy, gdy zaczynają walkę. Jego prawa półzgięta ręka wyprostowała się lekko i dosięgła odsłoniętej piersi Tomasza, który nie zdążył się cofnąć. Ostrze dotknęło sukna kaftana.

Wtedy obydwaj razem zaczęli krzyczeć.

- Ożeń się z nią albo zginiesz tutaj! - z największym wzburzeniem wołał Kerdoncuff.

A Tomasz, którego zbyt długo hamowany gniew wybuchnął nagle jak wybucha granat:

- Precz z mojej drogi albo cię zatłukę!

To, co się stało potem, nie trwało dłużej niż zmówienie zdrowaśki. Wincenty uderzył, Tomasz odskoczył w bok, zbyt późno jednakże, aby uniknąć zadraśnięcia w ramię. Wówczas zawył z wściekłości, jednym ruchem wyciągnął szpadę z pochwy, odbił cięcie i wyciągając ramię, trzy razy pchnął w prawy bok Wincentego, który bez westchnienia zwalił się jak zarżnięty wół.

VII

Tomasz Trublet stał przerażony ze szpadą w dłoni. Z jej opuszczonego ku ziemi ostrza kapały powoli ciemne krople. Na bruku leżało na wznak, ze skrzyżowanymi ramionami, nieruchome ciało Wincentego Kerdoncuffa.

- Najświętsza Panno Wielkiej Bramy! - westchnął bezradnie. Otarł odruchowo zakrwawioną szpadę, włożył ją do pochwy, potem, klękając na ziemi, nachylił się nad pokonanym.

- Z pewnością już nie żyje... - pomyślał.

Wszystko na to wskazywało. Rana była podwójna, ostrze wepchnięte po rękojeść pod prawą pachę wyszło przez lewe ramię. Krew płynęła wielkimi fontannami z obydwu ran. Tomasz podniósł głowę Wincentego i opuścił ją znowu. Wstrząs ten bez wątpienia poruszył jakieś sprężyny w ciele, nagle bowiem zatrzepotały zsiniałe powieki, a w przyćmionych źrenicach słabo zamigotał blask. Zdziwiony Tomasz Trublet nachylił się ponownie nad zastygłą twarzą. Zadrgały wówczas bezkrwiste wargi i Wincenty Kerdoncuff przemówił.

- Tomaszu - mówił cicho, z największym wysiłkiem - to ja ciebie wyzwałem... Odejdź więc w pokoju, nie jesteś winien mojej śmierci.

Zakaszlał i krew popłynęła mu do warg, które na chwilę stały się podobne do warg człowieka żyjącego. Tomasz, widząc to, zaklinał go, aby milczał, gdyż każde słowo, wydane z tych krwawiących ust, przyśpieszało zbliżającą się według wszelkich oznak śmierć.

Ale Wincenty pomimo to mówił dalej:

- Tomaszu, czy poślubisz moją siostrę, Annę Marię?

W niemal zagasłych oczach zamigotał żywy niepokój. Tomasz, zdziwiony, mimo woli podniósł brwi. A Wincenty odpowiedział na to nieme pytanie - z wysiłkiem, który sprowadził na jego skrwawione wargi czarniawy skrzep krwi.

- Nie powiedziałem ci wszystkiego... I popełniłem wielki błąd... Tomaszu... moja siostra... jest brzemienna... od czterech miesięcy... a to jest akurat czas, który upłynął od twego ostatniego odjazdu... Tomaszu Trublet... na Boga, który mnie będzie sądził... moja siostra... ty jeden ją posiady meś... dopóki ciebie nie widziała, była dziewczyną rozsądną... czy ją poślubisz? Źrenice jego znów się zaćmiły. Kerdoncuff naprawdę umierał. Tomasz poczuł w całym ciele jakieś dziwne i silne drżenie. Jego wola, złamana, osłabiona, rozbita, nie podtrzymywała go już przeciw temu, umierającemu, który błagał. Wincenty ostatnim wysiłkiem opierając się obiema rękami o bruk, zwrócił się do Tomasza. Wtedy ten, z sercem pokonanym przez litość, przed którą nie mógł się obronić, ustąpił. Skłaniając głowę na znak zgody, powiedział: - Dobrze, Wincenty, jeśli siostra twoja jest naprawdę brzemienna i jeśli stało się to za moją sprawą, poślubię ją, przysięgam na Chrystusa z Ravelinu i Najświętszą Panienkę Wielkiej Bramy.

Umierający chciał coś powiedzieć, ale siły go opuściły. Drugi czarny skrzep, większy niż pierwszy, nie mógł mu przejść przez gardło i dusił go. Obydwie ręce, wsparte o ziemię, osłabły, i ciało, niczym nie podtrzymywane, upadło twardo na bruk. Jakiś dreszcz wstrząsnął umierającym. Potem całe ciało zastygło.

Tomasz, obnażywszy głowę, przeżegnał się pobożnie, ażeby zmówić jedyną znaną sobie modlitwę za zmarłych.

W godzinę później księżyc, teraz już wysoko na niebie, rozsrebrzył rzęsiście całe Dobre Morze. Tomasz Trublet z wysokości wału, górującego nad Starym Nabrzeżem, pomiędzy wszystkimi, strzelającymi ku niebu, masztami - a stanowiły one jakby gęsty las - szukał oczami swojej nowej fregaty, "Pięknej Łasicy", której położenie w porcie określił mu Gaultier Danycan. Znalazł ją?

- Tak! - pomyślał - zrobiłem bardzo mądrze, dochodząc z Wincentym do zgody... szybko i skutecznie...

Śmiertelne szczątki Kerdoncuffa zostały z łatwością przeniesione przez niewysoki mur Trzech Cmentarzy w potężnych ramionach Tomasza. Po godzinie zatem trup znajdował się tam, gdzie powinny się znajdować trupy. A zarośla, wśród których Tomasz go umieścił, miały ukrywać ciało przez jakiś czas. W każdym bądź razie nie mogło to trwać długo. W tamtych czasach bowiem takie wypadki nie były rzadkością, a garnizon miejski nie omieszkał za każdym razem robić wielkiego hałasu z powodu zabitego człowieka, choćby to się stało w uczciwej walce. Sytuacja, w jakiej znalazł się Tomasz Trublet, wcale nie była dobra. Wyszedł z opresji obronną ręką, ale oto stał się mordercą.

Lecz na ciemnej wodzie, gdzie księżyc odbijał swoją srebrną tarczę, cztery maszty "Pięknej Łasicy" z dziesięcioma skrzyżowanymi rejami kołysały się bardzo żałośnie. Tomasz Trublet, patrząc na nie, uśmiechnął się.

- Nie w niedzielę - zamruczał - lecz jutro... tak! jutro podczas wieczornego przypływu...

jeżeli pozwoli mój święty patron... wyjdę w morze.

Wówczas zabrzmiał dzwon Noguette. A była już godzina bardzo późna. Biegające na piasku po odpływie psy straży miejskich Saint-Malo odpowiedziały na dźwięk dzwonu długim wyciem. Tomasz przeżegnał się znakiem krzyża, wierzył bowiem, że zwierzęta wyją poczuwszy nieboszczyka.

Psy, naszczekawszy się do syta, zamilkły, a Tomasz Trublet westchnął:

- Boże, przyjmij duszę tego nieszczęsnego chłopca!

Tomasz Trublet bowiem nie był człowiekiem okrutnym ani twardego serca...

KSIĘGA DRUGA

KORSARZE

I

Z bocianiego gniazda, ulokowanego ponad fokbramslem, "oko" badający horyzont, pochylił się w stronę pokładu i zawołał przez złożone w tubę ręce:

- Ląd!... Trzy rumby w lewo...

Wtedy inny wachtowy, usłyszawszy to, popędził z siekierą w garści przez całą długość pokładu, aż do jego krawędzi, i powtórzył z całej siły okrzyk, ażeby go usłyszała cała załoga.

- Ląd! Trzy rumby w lewo! Ląd!...

Zbiegli się wszyscy, a wielu marynarzy wdrapało się na wanty, aowieby lepiej widzieć. Od czasu wypłynięcia z Dobrego Morza minęło właśnie sześćdziesiąt dni. Sześćdziesiąt dni dla przepłynięcia piętnastu setek wielkich mil morskich, oddzielających Tortue od Saint- Malo, to nie była fraszka. Mógł tego dokonać tylko doskonały żaglowiec, a "Piękna Łasica" właśnie nim była. Tomasz Trublet, wyszkolony dobrze przez swojego armatora i przez obeznanych z tymi morzami starych marynarzy z Saint-Malo, starał się obrać najlepszy kurs, choć ten daleki był od najprostszego. Gdy tylko minęli Półwysep Bretoński, pożeglował na południe, wzdłuż Hiszpanii, Portugalii i poznawanych jedna po drugiej wysp afrykańskich: Madery, Wysp Szczęśliwych, archipelagu Wysp Zielonego Przylądka. I wtedy dopiero, korzystając z pomyślnego wiatru przebrasował reje, wziął kurs na Amerykę, przeciął ocean od wschodu do zachodu - zostawiając daleko na północy szkaradne Morze Sargassowe, i w końcu, czterdziestego piątego dnia zatrzymał się na jednej z Wysp Podwietrznych - której? to go nie obchodziło. W pięć dni później, po idących na zmianę wichrach i beznadziejnych ciszach, "Piękna Łasica" płynęła wzdłuż Wysp Dziewiczych, Puerto Rico, potem San Domingo. Lecz oto nadszedł dzień sześćdziesiąty. Sygnalizowany ląd nie mógł być teraz niczym innym, jak tylko upragnioną Tortue, celem i końcem długiej podróży.

Drzwi rufowego kasztelu otworzyły się i wyszli stamtąd kapitan Tomasz Trublet z porucznikiem Ludwikiem Guénolém. Trzymając się pod ręce szli wzdłuż pokładu i po schodniach lewej burty weszli na bak. Tam, przyłożywszy ręce do czoła, aby lepiej widzieć, spojrzeli w dal. Załoga, zgromadzona wokół, pilnie nasłuchiwała. Ani Trublet, ani Guénolé nie byli zwierzchnikami, do których ludzie mogliby czuć nienawiść lub pogardę.

- Piękna wyspa - rzekł Tomasz po chwili przypatrywania się.

- Istotnie, piękna - przyznał Ludwik Guénolé. - Z wyglądu przypomina tę, którą nam niedawno opisywał Kersaint, co to spędził cztery lata wśród tutejszych ludzi.

Ląd, o którym mówili, właśnie się wyłaniał z błękitnego horyzontu, sam niebieskawy i jakby przezroczysty. Lecz oczy marynarzy, pomimo odległości, odróżniały już falisty profil łańcucha gór, urwanych stromo od północy i, przeciwnie, zniżających się w łagodnym spadku od południa.

- Na tych morzach - zauważył Ludwik Guénolé - wzrok niesie bardzo daleko. To zadziwiające zjawisko. Do diabła! U nas najsprytniejszy wachtowy z bocianiego gniazda nie odgadłby nigdy na podobną odległość, że tam jest ląd!

- Do kroćset, masz rację! - potwierdził Tomasz Trublet. Po czym umilkli i patrzyli dalej w milczeniu.

"Piękna Łasica" płynęła na otwartym morzu pod wszystkimi żaglami, oprócz bramsli, które często są zbyt cienkie, aby nimi manewrować, kiedy się zerwie wichura. W ten sposób ożaglowana, "Piękna Łasica" poruszała się, według logu, z prędkością około ośmiu węzłów i Tortue zaczynała się wznosić ponad morzem. Ląd niebieskawy stał się zielony, tą zielonością delikatną i aksamitną, której się nie spotyka w żadnej stronie świata, z wyjątkiem Antyli. A wśród tej rzadkiej i doskonałej zieleni, istotnie zachwycającej oczy, ukazała się teraz pewna liczba porozrzucanych, tu i tam białych punkcików. Była nimi pokryta góra. Rozsiane na aksamicie drzew i łąk robiły wrażenie tych bardzo wytwornych koronek, którymi wielcy panowie zdobią jedwab żupanów.

- Boże! - zawołał Ludwik Guénolé, wskazując wyspę palcem - myślę, że ten zakątek jest najbogatszy w świecie. Wszystko, co tam widać, to nie może być nic innego, jak ślicznie położone wille i pałace.

- A właściwe miasto - dorzucił Tomasz Trublet - jest na dole nad samym brzegiem morza.

Oto się teraz pokazuje i port także.

Była to tylko mała przystań, położona w zatoce, na której brzegu stało w szeregu trzydzieści do czterdziestu bardzo brzydkich budynków, podobnych raczej do jakichś magazynów niż domów mieszkalnych. Ale na lewo cieszyła oczy solidnie obmurowana bateria, a ogień jej czterech ciężkich dział z zielonego spiżu musiał się doskonale krzyżować z ogniem wielkiej wieżycy, którą się rozróżniało na prawo. I jakkolwiek otwarty od strony morza, port wyspy Tortue, będąc tak doskonale przygotowany do odparcia ataku nieprzyjacielskiego, nie musiał się go lękać.

- Będziemy się tam czuli najlepiej na świecie - osądził Tomasz, kiedy już wszystko zobaczył.

- Ściągnijcie żagle i przygotujcie się do rzucenia kotwicy. Wydaj odpowiednie rozkazy, Ludwiku, ja zaś wrócę do kasztelu.

Guénolé skłonił głowę.

- Według twych rozkazów - odparł tylko.

Trzymając się pod rękę, wrócili na rufę. Kapitan wszedł z powrotem do swojego salonu, podczas gdy porucznik udał się na pokład kasztelu rufowego, skąd lepiej się kierowało manewrami okrętu i gdzie trzeba być, aby widzieć od jednego rzutu oka dziesięć rej czterech masztów.

Tomasz Trublet siedział w salonie, twarzą do swego kapitańskiego kufra, i podniósłszy ciężkie wieko o podwójnym zamku szukał wśród papierów okrętowych dokumentu najważniejszego ze wszystkich, tego, który miał wkrótce przedłożyć gubernatorowi d'Ogeron. Według bowiem ostatnich wiadomości, jakie miał z Wersalu kawaler Danycan, pan d'Ogeron rządził wciąż jeszcze, od roku 1666, a nawet 1664, wyspą Tortue i wybrzeżem San Domingo dla króla i panów z Kompanii Zachodniej.

- Bez wątpienia to ten - zamruczał wreszcie Tomasz.

Rozwinął pismo. Był to pergamin pokryty dwoma szeregami wielkich pieczęci z zielonego wosku. Tomasz, jakkolwiek nie bardzo uczony, czytać umiał. Sylabizował:

PRZYWILEJ KORSARSKI

LUDWIK DE BOURBON, HRABIA DE VERMANDOIS, ADMIRAŁ FRANCUSKI, do wszystkich, którzy niniejsze oglądać będą, pozdrowienie. Według rozkazów, które otrzymaliśmy od Króla, ażeby pilnować akuratnej obrony jego poddanych i dla zabezpieczenia handlu morskiego...

Później, przepuszczając kilka wierszy:

...Dla tych przyczyn zwolniliśmy od służby, daliśmy władzę i zezwolenie panu Tomaszowi Trubletowi, kapitanowi lekkiej fregaty, zwanej "Piękna Łasica", około stu sześćdziesięciu ton, z taką ilością ludzi, dział, kul, prochu, ołowiu i innej amunicji i żywności, które są niezbędne w podróży morskiej, aby walczył przeciwko rozbójnikom morskim, korsarzom lub ludziom bez określonego zajęcia, a nawet przeciwko poddanym Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów, i przeciwko innym wrogom Państwa, oraz brat ich do niewoli wraz z ich okrętami i inny mi rzeczami, które im będą wzięte we wszelkich miejscach i okolicach, gdzie można będzie ich spotkać...

- To jest dobre! - powiedział głośno.

Znów przepuścił cały paragraf i czytał dalej:

...Z obowiązkiem dla wyżej wymienionego Tomasza Trubleta wywieszania podczas walki jedynej flagi, która jest jego, mianowicie Saint-Malo, niebieskiej, przeciętej krzyżem białym, w wolnym polu szkarłatnym mającej biegnącą łasicę srebrną; z obowiązkiem także spełniania i przestrzegania spełnienia przez załogę rozkazów marynarki i rozporządzenia, danego przez Jego Królewską Mość Roku Pańskiego 1669...

Pergamin, złożony z powrotem, zaszeleścił.

- Z tego jasno wynika - wywnioskował zadowolony Tomasz Trublet- że jesteśmy korsarzami zupełnie według prawa.

Ludwik Guénolé, stojąc na pokładzie kasztelu rufowego, niedaleko stermasztu, wydawał komendy:

- Zwijać dolne żagle! Na górę żeglarze!

Jego bretoński głos, suchy i zarazem śpiewny, niósł daleko i był słyszany aż do fokmasztu.

- Wchodzić! Zwijać dolne żagle! Uważać na noki!

Na "Pięknej Łasicy" każdy manewr wykonywany był z taką samą szybkością i dokładnością, jaką podziwiano na statkach marynarki królewskiej.

- Na dół!

Żeglarze opuścili się wzdłuż want. Dolne żagle były zwinięte. Mistrz kanonierów zbliżył się do schodni kasztelu rufowego na pokładzie i zdjął kapelusz, aby zaraportować:

- Gotowe do rzucenia kotwicy.

Na co porucznik odpowiedział skinieniem głowy. Kiedy tak stał na pokładzie kasztelu rufowego, sylwetka jego prężyła się dumnie, choć nie był ani bardzo wysoki, ani barczysty, a jego białe, gładkie policzki i długie, bardzo czarne włosy podobne były do policzków i włosów dziewczyny. Ale ostre i przenikliwe spojrzenie zawsze pełnych ognia oczu, odbierało całą słodycz tej młodej twarzy o czystych rysach.

Nieco później, gdy "Piękna Łasica" minęła wschodni cypel portu, Tomasz Trublet przyłączył się do swojego porucznika na kasztelu rufowym. Stojąc tak obok siebie wyglądali jeden jak wątłe dziecko, drugi jak tęgi i silny wojownik. W rzeczywistości jeden nie był mniej groźny od drugiego i chłopcy z wachty, wszyscy bardzo posłuszni i niemal bojaźliwi, wobec obydwóch czuli ten sam respekt.

- Wkrótce rzucimy kotwicę, każ sondować.

- Do sondy! - rozkazał Ludwik Guénolé.

Marynarz wyciągnął dwanaście sążni linki i wyśpiewał:

- Nie ma dna!

- Nie szkodzi- rzekł Trublet.- Niedaleko stąd stoi brygantyna na kotwicy. Podejdziemy jeszcze trochę.

- Brasować na wiatr! Wolno, oddawać ster!

Fregata posłusznie zbliżyła się do lądu. Żagle zaczęły zwisać. A marynarz, sondując dalej, wyśpiewał tym razem:

- Dno! dziesięć sążni z lewej burty, dziesięć sążni!

- Przygotować dwie kotwice! - zakomenderował Tomasz Trublet. I zwracając się do porucznika, powiedział:

- Idź na bak, chcę natychmiast rzucić kotwicę.

Według zwyczajów marynarskich drugi oficer musi się znajdować na dziobie okrętu w chwili, kiedy rzucają kotwicę. A ten moment nadszedł.

Tomasz patrzył uważnie na żagle. Fregata miała jeszcze nie zwinięte marsle na fokmaszcie i grotmaszcie oraz sterżagiel, lecz szła już wolniej. Trublet, splunąwszy na wodę, aby lepiej sprawdzić prędkość, zdecydował:

- Zwinąć wszystkie żagle! - zawołał.

Chłopcy znowu się pośpieszyli. Na pokładzie z jasnego sosnowego drzewa zatętniły bose nogi.

- Tak jest! Zwijać żagle!

Trzy żagle złożyły się równocześnie jak trzy pary skrzydeł.

- Przebrasować reje!

Kiedy rozkaz został wykonany, Tomasz z zadowoleniem spoglądał na pozbawione żagli maszty, potem natężył głos, aby być lepiej słyszanym przez kanonierów, zgromadzonych wokół liny kotwicznej na dziobię:

- Gotowe do rzucenia kotwicy? Rzucić kotwicę na dziobie! Na co kotwica zanurzyła się wśród plusku rozpryskującej się wody.

Chwilę potem Tomasz usłyszał wołanie marynarza:

- Kapitanie! Hej! Kapitanie! Tamta brygantyna wysyła szalupę, chyba do nas.

II

- Ahoj! Na szalupie!

Marynarz z krótką piką w garści skierował ten okrzyk do zbliżającej się szalupy. Z szalupy - długiej łodzi o czterech wiosłach - nikt nie odpowiedział, lecz ktoś się podniósł i na dowód pokojowych zamiarów zamachał skórzanym kapeluszem, którego wstążki powiewały na wietrze. Szalupa dobiła już do burty fregaty. Człowiek, który machał kapeluszem, począł wołać:

- Hallo!... Spuśćcie trap!

Głos, bardzo ochrypły, brzmiał z cudzoziemska. Załoga, jeszcze na stanowiskach koło kotwic, spojrzała na kapitana, stojącego na schodniach kasztelu rufowego. Tomasz Trublet dał zezwalający znak głową i podczas gdy chłopcy, skorzy do spełniania rozkazów, spuszczali trap, sam zszedł na dolny pokład i zatrzymał się przy burcie, aby przywitać człowieka z szalupy. Ten, uchwyciwszy się liny, wdrapał się po trapie zwinnie jak małpa. W chwili, gdy zeskakiwał na pokład, Tomasz zbliżył się i wyciągnął prawą rękę, nie zaniechawszy jednak trzymać lewej na rękojeści jednego z pistoletów, które miał za pasem.

- Hallo! - zawołał przybysz.

On także miał za pasem dwa pistolety. Jak zwyczaj nakazuje, wyjął je i ofiarował Tomaszowi Trubletowi na znak przyjaźni czy przymierza;

- Hallo! - powtórzył.

Po czym zapoznano się bliżej.

Edward Bonny, zwany Rudobrodym z powodu długiej brody przez osobliwą kokieterię zabarwionej na czerwono, sam był kapitanem brygantyny, stojącej obok "Pięknej Łasicy", która to brygantyna, dość nędzna, nazywała się "Flying King" i miała tylko osiem małych dział. Rudobrody nie martwił się tym zbytnio, przyzwyczaiwszy się powtarzać często swojej załodze, że z czterema tylko działami i osiemnastoma piratami słynny Piotr Legrand piętnaście lat temu wziął do niewoli wiceadmirała hiszpańskiego pomimo jego trzystu osiemdziesięciu sześciu ludzi i pięćdziesięciu czterech dział, prawie wszystkich ze spiżu. Im lepiej wyposażony nieprzyjaciel, tym większa zdobycz; mniej liczna załoga, obfitsze udziały w łupach. Edward Bonny, flibustier zwany Rudobrodym, rodem z Bristolu w Anglii, wyznawał powyższe zasady i jeszcze te oto: umiera się tylko raz, żyje się tylko raz oraz - trzeba być wielkim durniem, ażeby się bać zakończyć piękne życie męską śmiercią.

Wysoki i tęgi, jakkolwiek ustępujący pod oboma względami Tomaszowi Trubletowi, nie ustępował nikomu w męstwie, odwadze i męskiej dumie. A dwadzieścia wygranych, tak na morzu jak i na lądzie bitew, pouczyły wszystkich mieszkańców Ameryki, kto zaś jest Edward Bonny, zwany Rudobrodym.Tomasz Trublet, który nic o tym nie wiedział, szóstym zmysłem wyczuł i oszacował flibustiera według jego wartości. Aby go uczcić, wyciągnięto z kuchni okrętowej najstarsze wino i podano je zaraz w największych dzbanach. Nie upłynął kwadrans, a dwaj kapitanowie stanowili już parę przyjaciół i poklepywali się wzajemnie po kolanach.

- Przyjacielu! - mówił Edward Bonny, patrząc przenikliwie na Tomasza Trubleta czarnymi oczami. - Stary druhu! Taki drań jak ty i z takim wyglądem jak twój nie przybywa w tutejsze strony, aby zbierać kakao, tytoń i drzewo kampeszowe, chyba że towarów tych szukać będzie na hiszpańskich okrętach, które dopiero co wyszły z Nowej Holandii. Czy nie mam racji? Niech mnie piekło pochłonie, jeśli nie jesteś korsarzem, jak ja flibustierem! A korsarz z flibustierem mogą się porozumieć! Daj rękę na zgodę, marynarzu, a ja ci wskażę bogaty kąsek, po który udamy się razem jako dobrzy Bracia Wybrzeża.- Podobasz mi się! - stwierdził Tomasz Trublet. - Ale dlaczego mówisz o Hiszpanach i Nowej Hiszpanii? Jak mi Bóg miły, jestem korsarzem i gotów jestem działać razem z tobą - lecz jedynie przeciwko Holendrom, którzy są wrogami króla Francji, ale nie przeciw ludziom z innych krajów, neutralnych, sprzymierzonych lub zaprzyjaźnionych. Na dowód pokażę ci mój Przywilej Korsarski. Rozbójnikiem byłbym, gdybym się temu sprzeniewierzył. Czytaj, co jest na pergaminie.- Hej! - wykrzyknął Rudobrody. - Myślisz więc, że potrafię czytać? Nie! Ale to nie szkodzi! Holendrzy, Hiszpanie, papiści, hugenoci, kalwini, janseniści - czort by się w tym połapał! Czyś zwariował, druhu? Czybyś tylko ty sam jeden pośród wszystkich tutejszych Francuzów i Anglików chciał unikać tej zgrai małp kastylskich, które bez miłosierdzia palą nasze chaty i wieszają naszych ludzi za każdym razem, o ile my z kolei nie wieszamy ich ludzi i nie palimy ich chat? Na ich przeklętą Matkę Boską! Trublet, nie masz wyboru, jesteś albo z nami, albo przeciw nam. Jeśliś z nami, daj rękę na zgodę. Jeśli przeciw, niech mnie piekło pochłonie! Wracam zaraz na burtę, aby natychmiast walczyć z tobą na śmierć!

Nie odpowiadając, Tomasz cofnął się o krok. Rudobrody, odetchnąwszy, podjął znów, nieco łagodniej:

- Co tam, drżysz przed świstkiem oślej skóry? Kiedy pożyjesz jakiś czas między nami, nie będziesz się więcej zajmował rozróżnianiem przyjaciół i nieprzyjaciół twego poczciwego króla. Twoi nieprzyjaciele i twoi przyjaciele ci wystarczą. Ale nie czekaj na bieg wypadków, to można załatwić już dzisiaj. Gubernator d'Ogeron jest sprytnym człowiekiem i nie wątpię, że potrafi znaleźć ci inny przywilej korsarski, lepszy niż ten, i taki, który nakaże ci ścigać równie dobrze Holendrów, jak i Hiszpanów. Jeżeli powiedziałem prawdę, czy pójdziesz ze mną?

Tomasz przyglądał mu się dość długo, mając nadzieję tym sposobem dobrze go zbadać i poznać:

- Tak - rzekł następnie głosem niespodziewanie wysokim i czystym. - Chętnie będę twoim towarzyszem, jeżeli otrzymam na to zezwolenie pana d'Ogeron, którego zresztą chcę odwiedzić dzisiaj. Ale o jakim to załatwieniu sprawy mówisz i jaki przywilej korsarski mogą mi dać ponad ten, który otrzymałem?

Edward Bonny, zwany Rudobrodym, zaśmiał się wtedy dźwięcznym śmiechem i zagłębił się w szczegóły objaśnień.

Nie od dzisiaj datowała się ta nieubłagana wojna, która nie ustawała między flibustierami a koloniami hiszpańskimi Indii Zachodnich. Dawno już - lat pięćdziesiąt lub więcej temu, nikt tego nie pamiętał dokładnie - bukanierzy, czyli myśliwi, polujący na bawoły, mordowani, i to w sposób bardzo okrutny, na ich własnych terytoriach przez Hiszpanów, zemścili się pierwszy raz, atakując swoich prześladowców i dopuszczając się na nich strasznych mordów. W tym to czasie, który poprzedził zorganizowanie się flibustierów, bukanierzy, prości wieśniacy, zmuszani do wojny przez brutalną zaborczość, nie wdawali się bynajmniej w dyplomację czy w politykę. Nie troszczyli się również o to, że ich nieprzyjaciele byli poddanymi króla katolickiego. Że sami należeli do króla arcychrześcijańskiego, nie wątpili w to ani trochę. Naprzykrzano się im, zadawali ciosy: oko za oko, ząb za ząb, ty uderzasz, ja zabijam! Zresztą, cóż to szkodziło? Jednakże z czasem sytuacja uległa pewnej zmianie. Walcząc długi czas na lądzie i morzu, i przyzwyczaiwszy się mieć zawsze do czynienia z tymi samymi przeciwnikami, z Hiszpanami jedynie, flibustierzy, dziedzice i spadkobiercy polujących na bawoły bukanierów, uzyskali na skutek swych zabiegów pomoc i zgodę różnych narodów Europy, wrogich Hiszpanii. Były to narodowości portugalska, zelandzka, angielska, lecz przede wszystkim francuska, ponieważ Francuzi od wielu lat byli najzaciętszymi wrogami Hiszpanów. Flibustierzy owi, jak sobie przypominali- byli przeważnie Francuzami, zanim zostali flibustierami. I wielu z nich obiecywało sobie wrócić do dawnej ojczyzny, o ile los łaskawy na to pozwoli. Po przeróżnych awanturach postanowili wszyscy prosić, aby dla ich siedziby na Tortue ustanowiono gubernatora francuskiego, którym został pan de Poincy, zarządzający wtedy wyspą Świętego Krzysztofa w charakterze generała zakonu kawalerów maltańskich. Teraz osiedlili się tam flibustierzy. Mniej niezależni niż dawniej, pozornie poddani woli króla Francji, zachowali jednak dużo rzeczywistych swobód. A pomiędzy nimi najszacowniejsza była, oczywiście, swoboda zwalczania zawsze i wszędzie ich własnych nieprzyjaciół, nawet wtedy, kiedy ci przestali już być nieprzyjaciółmi króla Francji przez fakt podpisania traktatu gdzieś tam w Europie.

W podobnych wypadkach było to już rzeczą gubernatora flibustierów znaleźć jakiś wykręt, ażeby wszystko szło zgodnie z prawem. Pan d'Ogeron, następca po wielu innych, uczynił tę procedurę już bardziej wytworną. Sposobem, jakiego używał w tym roku, tysiąc sześćset siedemdziesiątym drugim, było dawanie korsarzom przywilejów korsarskich, podpisywanych w imieniu J. K. M. króla Portugalii, będącego wówczas w wojnie z Hiszpanią, świadectw zupełnie autentycznych, a których miał spory zapas, Bóg wie skąd.

- On ci to więc załatwi, Tomaszu - zakonkludował na koniec swej przemowy Rudobrody. - Nie miej co do tego wątpliwości i udaj się do niego jak najwcześniej. Na początek trzeba, abyś go pozdrowił siedmioma wystrzałami armatnimi, jak mu się to należy. Ja wracam na mojego "Flying Kinga" i spotkam się z tobą, aby wyruszyć pojutrze, skoro tylko wzejdzie słońce. Po co tracić czas? Jeden dzień wystarczy dla zaopatrzenia się w wodę i prowiant do naszej wyprawy. Nie potrwa ona dłużej niż piętnaście dni.

Gdy szalupa Anglika odbiła od "Pięknej Łasicy", rozległ się pierwszy powitalny wystrzał armatni. Angielski flibustier przy sterze łodzi podniósł wesoło swoją czerwoną brodę.- Na pokładzie tego przeklętego drania z Saint-Malo nie trzeba wielkiego zachodu, aby nabić armatę! - pomyślał.

Tymczasem Tomasz Trublet i Ludwik Guénolé patrzyli w stronę portu. Ludzie, wyszedłszy z domów, zgromadzili się na huk działa. Wkrótce jeden z mężczyzn, lepiej ubrany i noszący kapelusz z piórami, odłączył się od innych i podszedł aż na nabrzeże. Chłopcy z "Pięknej Łasicy" nie wątpili, że osobistość ta to nikt inny, tylko pan d'Ogeron, gubernator wyspy Tortue i wybrzeża San Domingo.

III

- Wiedzcie obydwaj - mówił kapitan Edward Bonny, zwany Rudobrodym, zwracając się do Tomasza Trubleta i porucznika Ludwika Guénolégo - że mniej niż czterysta mil morskich w kierunku południowo-zachodnim, przechodząc przez Cieśninę Zawietrzną i minąwszy wyspę Jamajkę, otwiera się i zagłębia w wielki ląd zatoka, cała usiana wyspami. Nazywają ją Zatoką Honduraską. Niedaleko stamtąd rozciąga się kraj Kampeszów, który stanowi część bogatego królestwa Nowej Hiszpanii, pełen złota, srebra, koszenili, kosztownego drewna, wybornego tytoniu i kakao, z którego robi się odżywczy napój, czekoladę. Są tam kwitnące miasta i silnie zbudowane porty, z których głównym jest Veracruz. Z pewnością byłoby dla nas awanturą nazbyt ryzykowną, z dwoma tylko statkami, liczącymi zaledwie stu sześćdziesięciu ludzi załogi, napadać na to lub owo potężne miasto. Zaproponowałbym ją wam pomimo to, z braku lepszego projektu, i wiem dobrze, że zgodziliby się na nią ludzie tacy jak wy, godni flibustierów. Ale, dzięki Bogu, nie ma potrzeby podejmować takiego ryzyka, aby się jednak wzbogacić jak należy. Posłuchajcie więc, co mam do zaproponowania: w głębi Zatoki Honduraskiej jest ujście rzeki, którą my, Awanturnicy, nazywamy rzeką Moskitów; otóż, na tej spławnej rzece Hiszpanie co roku zbroją i obsadzają załogą okręt towarowy o siedmiu lub ośmiu setkach ton, doskonały do przewożenia dużych ilości wszelkich towarów, oraz okręt eskortowy dla ochrony tamtego i również do przewożenia towarów - kosztowniejszych, a mniej zajmujących miejsca, którymi nie chcą obciążać okrętu towarowego: są to metale do bicia monet. Nie zapominajcie, że okręty towarowe są to wielkie statki o zaokrąglonych dziobach i rufach, zresztą dość dobrze uzbrojone, jeżeli tego potrzeba, a statki eskortowe są to po prostu fregaty strażnicze. W sprawie, która nas zajmuje, dowiedziałem się, że tego roku okręt towarowy z Zatoki Honduraskiej ma pięćdziesiąt sześć dział, a eskortowy tylko czterdzieści, ale największego kalibru. Ogółem dziewięćdziesiąt sześć sztuk, przeciwko dwudziestu ośmiu naszym. Podział, można powiedzieć, jest równy. Będzie dla nas korzystne, jeżeli, jak się spodziewam, weźmiemy się najprzód do okrętu towarowego, a do strażniczego potem, atakując każdy statek wspólnie. Taki jest mój plan.

- Przyjmujemy go - odpowiedział bez wahania Tomasz Trublet, mówiąc za siebie i za Ludwika Guénolégo.

Po czym Rudobrody pożegnał swoich wspólników z "Pięknej Łasicy'' i wrócił na "Flying Kinga''. Następnego dnia rankiem oba okręty opuściły wyspę Tortue, biorąc południowozachodni kurs.

Obecnie stały one na kotwicy u brzegów wyspy Roatán, jednej z wysp Bahia, aby się zaopatrzyć w wodę i pilnować wyjścia okrętów strażniczego i towarowego, które nie mogły, wypływając z ujścia rzeki, nie zatrzymać się przy tej wyspie, zanim się udadzą na północ, aby minąć przylądek Catoche, którędy prowadzi dobra droga do Europy. Tomasz z Ludwikiem siedzieli przy stole w mesie i kończyli obiad, składający się z twardego solonego mięsa, suchej fasoli, zwanej przez marynarzy francuskich fayot, i twardszych od mięsa sucharów. Po posiłku Tomasz, jako dobry katolik, zaintonował pieśń Zachariasza, potem Magnificat. A Ludwik, śpiewając wspólnie, odmówił następnie Miserere. Taki był zwyczaj na okrętach korsarzy chrześcijańskich. Skończywszy modlitwy spojrzeli na siebie przyjaźnie.

- Gdy się śpiewa to, co śpiewają u nas w kościołach, człowiek czuje się mniej oddalony od kraju - powiedział kapitan.

- Tak- zgodził się Guénolé.

Nie powiedział nic więcej. Czoło jego marszczyła jakaś troska.

- Co ci jest? - spytał Tomasz, przyglądając mu się.

- Nic.

- No! Widzę przecież, że masz jakieś zmartwienie.

- Ależ nie.

- Tak? Do pioruna! Zdaje mi się, że między nami nie powinno być żadnych tajemnic.

- A więc dobrze! - rzekł Guénolé. - Skoro nalegasz, będę mówił. Gniewaj się potem, jeśli będziesz chciał. Otóż powiem ci, że całe to przedsięwzięcie, w które żeśmy się wpakowali, nie wydaje mi się godne katolików. Tomaszu! posłuchaj... i przemyśl to: co my, dobrzy i wierni chrześcijanie tutaj robimy, w towarzystwie tego Anglika, z pewnością niedowiarka i hugenota, jeśli nie gorzej? Idziemy ścigać i zwalczać Hiszpanów, dobrych i wiernych chrześcijan, jak my, i poddanych króla, który teraz jest przyjacielem naszego króla? Czy to słuszne? Kim zresztą są nasi zwykli wrogowie, wrogowie nas, mieszkańców Saint-Malo? Kim są ci, którzy sobie poprzysięgli, że jeżeli zdobędą kiedyś nasze miasto, nie zostawią w nim kamienia na kamieniu, aby pomścić w ten sposób klęski, jakie ponosili za każdym razem, gdy na nas napadli? Ty wiesz, Tomaszu! Ci ludzie to są Anglicy, a nie Hiszpanie. I skoro tego żądasz, powiem ci całkiem szczerze: jestem niezadowolony, widząc u mego boku okręt angielski, który ma być naszym sprzymierzeńcem.

- Cierpliwości! - rzekł Tomasz Trublet.

Postawił na stole dwa puchary pełne rumu z trzciny cukrowej, tego który sprzedają w całej Ameryce i w który się zaopatrzyli na Tortue.

- Cierpliwości! - powtórzył. - Najpierw wypij to!

Sam opróżnił swój puchar, po czym zaczął mówić:

- Posłuchaj, przyjacielu, wcale mnie nie gniewasz. Myślę tak samo, jak ty. Anglicy? Czy sądzisz, że żywię do nich inne uczucia niż ty? Możesz być pewny, że przyjdzie i na nich kolej, że będą celem dla naszych dział. Ale co się tyczy chwili obecnej, co robić, jeżeli przede wszystkim mamy wzbogacić naszego armatora i samych siebie? Nasza obecna wyprawa to zapowiada. Co szkodzi, że ci ludzie są hugenotami, a tamci katolikami, ci neutralni, a owi przyjaciele, skoro mamy przywilej korsarski przeciwko wszystkim, świadectwo dobre i zgodne z prawem? Daj spokój! Patrz na to, co będzie! A może nadejść wkrótce taki dzień, w którym staniemy się całkiem niezależni, kierujący się wyłącznie według swej woli i walczący przeciw komu nam się spodoba! Napełnił znowu obydwa puchary, ale Ludwik Guénolé nie pił.

- Co znowu? - zapytał Trublet. - Mów, druhu, otwórz serce!

- Tomaszu - Ludwik zniżył głos, rzucając na prawo i lewo niespokojne spojrzenia. - Tomaszu, jesteś dzielny, lecz czy nie boisz się, że diabeł może nas omotać złotymi sidłami?

Niejeden już w nie wpadł. Święta Anno z Auray! Wysłuchaj mnie, Tomaszu...

Zniżył jeszcze głos, a Tomasz drgnął niespokojnie i dotknął dłońmi poświęconych medalików, zawieszonych na szyi.

- Wysłuchaj mnie. Otóż gdy byłem dzieckiem, matka zaprowadziła mnie na odpust w Plouguenast. Upłynęło już jakieś dwanaście lat od tego czasu. Była jesień i zaczynało się zmierzchać. Plouguenast, jeżeli wiesz, położone jest wysoko w górach, w głębi lasów. Są tam rzeki, lecz nie widzi się ich prawie nigdy z tego powodu, że płyną w wąskich korytach, przesłoniętych pobrzeżnymi dębami, paprocią, rosnącą między tymi drzewami i mchem u stóp paproci. Wszystko to mówię, abyś zrozumiał dobrze, iż są to rzeki, gdzie człowiek może wpaść do wody, zanim się spostrzeże, że ma ją przed sobą.

...Matka prowadziła mnie za rękę po ścieżce, niezbyt wydeptanej, wiodącej w głąb lasu. A z pewnością nie brakło duchów w tym borze. Ale pomimo to wcale się nie bałem, możesz mi wierzyć... mniej się bałem niż teraz, szczerze mówiąc... a to ze względu na obecność mojej matki, której całkowicie ufałem. Trzymając się ręki matczynej, poszedłbym aż w sam środek koła czarownic, nie obrażając świętych Iwona i Ludwika, moich patronów... Ale widzę naraz, że matka zatrzymuje się nagle i stoi, zamieniona, jakby powiedział nasz proboszcz, w słup soli. Spoglądam na nią i widzę, że nasłuchuje. Nasłuchuję więc także i słyszę... Tomaszu! To prawda, jak to, że obydwaj siedzimy tutaj... słyszę: pluf, pluf, pluf!", głos, jaki się słyszy, gdy kobiety piorą w rzece bieliznę...

Tomasz w nagłym odruchu przeżegnał się.

- Wodnice? - spytał z nagle pobladłymi policzkami.

- Tak! To były one! Upewniło mnie w tym zachowanie się mojej matki. Nagle puściła moją rękę, zrobiła kilka kroków do przodu, schyliła się, jakby chciała przejrzeć leśną gęstwinę, potem odskoczyła, wzięła mnie znów za ręką i biegnąc bardzo prędko schroniliśmy się tam, skąd przyszliśmy, nie śmiąc iść dalej, ani obejrzeć się poza siebie. Zresztą, jak trzeba w takich razach.

- Umarła w tamtym roku? - spytał Trublet.

- W tym samym miesiącu - odpowiedział Guénolé. - Tak więc to były one, zajęte wtedy, prawdopodobnie, praniem całunów śmiertelnych w świetle księżyca... Posłuchaj dalej: byłem wtedy zaledwie chłopakiem okrętowym, najgłupszym, być może, z naszej ulicy, ale jednak - pamiętam - kiedy usłyszałem ten głuchy odgłos: pluf! pluf! pluf! wodnic, poczułem, że jakiś dziwny, zimny dreszcz przenika mnie całego od stóp do głów, skręca mi nagle jelita, w szpik wdziera się chłód taki, że szron zimowy zdawałby się przy nim ciepły jak letni powiew... tak! Otóż, innego poranku, tego poranku, kiedyśmy przybyli na Tortue, gdy tylko ujrzałem tego Bonny Rudobrodego, niech go skarze Bóg i Wszyscy Święci!... i za każdym razem, kiedy, od tego fatalnego dnia, postawi on stopę na naszym pokładzie... wtedy... czuję jakby dotknięcie mokrą ścierką, ten sam straszny chłód, nigdy nie zapomniany od nocy wodnic. Ten sam chłód śmiertelnego grzechu i śmierci, ten sam chłodny lęk duszy potępionej i skazanej. Tomaszu! Z tego wszystkiego wyniknie wielkie nieszczęście!...

Tomasz Trublet przeżegnał się jeszcze po dwakroć. Pogrążył się w zadumie.

- Ba! - rzekł wreszcie. - Niech się dzieje, co chce! Jest przecież wielka różnica między wodnicami, tymi strasznymi zjawami sprowadzającymi śmierć na każdego, kto je ujrzy, a człowiekiem z krwi i kości, którego codziennie widzi mnóstwo ludzi różnego rodzaju, i nikt nie czuje się przez to źle.

- Kto wie? - powiedział Ludwik Guénolé. - Przypuszczam, że ten prostak będzie złą wróżbą i zostawi wszędzie, gdzie tylko przejdzie, jakby posiew przekleństwa, a posiew ten, być może, nie wzejdzie natychmiast.

- Ludwiku - odezwał się Tomasz - jesteś bardzo nabożny i kocham cię za to. Ale tutaj nie jesteśmy już u siebie, i z wyjątkiem naszych pustkowi, gdzie krążą czarownice, wodnice i wilkołaki, w żadnym innym kraju nikt, żyjący życiem rzeczywistym, nie spotka ludzi, którzy by byli złą wróżbą. Tym mniej: ludzie będący złą wróżbą, nie mogliby występować pod postacią uczciwych kapitanów korsarskich, ze statkami, działami i załogą, szukających pomocy i przymierza w zbyt dla nich ciężkiej walce.

- Niech będzie! - rzekł Ludwik Guénolé. - Obym się mylił i oby Rudobrody przynosił nam tylko złoto, coraz więcej złota...

Gdy powiedział te słowa, głucha i daleka detonacja wstrząsnęła lekko kilem "Pięknej Łasicy".

Kapitan i porucznik porwali się niezwłocznie z miejsc i wybiegli z mesy. Był to umówiony między nimi i Rudobrodym znak, że okręty nieprzyjacielskie już wypłynęły.

Chłopcy zaczęli się wdrapywać na wanty, skąd mogliby lepiej zobaczyć jeszcze niewidocznego nieprzyjaciela. Ale Tomasz Trublet jednym rozkazem powstrzymał ten powstający chaos.

- Gotuj się do walki! - krzyknął pełną piersią.

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA TRZECIA

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA CZWARTA

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

W ciągu piętnastu dni "Piękna Łasica" przepłynęła przez całą Cieśninę Bahama, która nie jest wcale szeroka ani zbyt bezpieczna, zważywszy, że od północy odgraniczają ją liczne skały 'podwodne i że wiatry w niej wiejące nie są regularne. Ludwik Guénolé, który ją już przepłynął od końca do końca, kiedy wiódł do Francji ongiś zdobytą galeonę, znał, na szczęście, każdą pułapkę i każdy zakręt. Był on dobrym pilotem i dzięki jego czujności zdołano uniknąć wszelkich grożących niebezpieczeństw. Ostatecznie dotarto do przylądka Sable, który stanowi zakończenie hiszpańskiego półwyspu Floryda. Ominięto go w siedemnastym dniu podróży. Ludwik Guénolé wziął niebawem kurs na północ, aby opłynąć ostatnie wyspy zachodnio- indyjskie: Wielkie Abaco i Mantanillas.

Wówczas morze zmieniło barwę i z zielonego stało się niebieskie. Dziwili się marynarze. Ale Ludwik Guénolé pokpiwał sobie z nich, wiedział bowiem dobrze, że jest to zapowiedź dogodnego ciepłego prądu, który przebiega Atlantyk od brzegów amerykańskich aż do wybrzeży hiszpańskich i angielskich. "Piękna Łasica", oczywiście, płynęła tam najspokojniej w świecie.

Cztery dni później wiatr zmienił się nagle ze wschodniego na zachodni i dął ze świeżą siłą. Czyste niebo pokryło się gęstymi chmurami i nastały gwałtowne szkwały. Ludwik Guénolé kazał zwinąć bramsle, ściągnął bezanżagiel, zrefował marsle. I nie martwił się jeszcze. Wszystkie te zmiany przyszły na czas i w porządku przez niego przewidzianym. Pod marslami, żaglami dolnymi i żaglem bukszprytowym "Piękna Łasica" szła szybciej niż kiedykolwiek pod pełnymi żaglami w pościgu za bogatym okrętem hiszpańskim albo holenderskim. Żar powietrza wkrótce ustał, chłodne mgły pokryły całe morze. Marynarzom, oddychającym pełnymi piersiami w wilgotnej mgle, zdawało się, że Bretania już blisko. Jednak upłynęło jeszcze wiele dni. Gwiazda Polarna błyszczała każdego wieczora odrobinkę wyżej na horyzoncie...

Tymczasem Tomasz Trublet nie niepokoił się żadnym prądem ani żadnym wiatrem, a tym bardziej Gwiazdą Polarną. Otóż Tomasz Trublet - podczas gdy jego porucznik wraz z całą załogą pracowali gorliwie, aby fregatę utrzymać na właściwym kursie i uchronić ją przed wszelkimi grożącymi jej niebezpieczeństwami - zadowalał się piciem, jedzeniem, spaniem, a nade wszystko bawił się wybornie w towarzystwie swej przyjaciółki Juany. Ludwik Guénolé - dostrzegając z niepokojem i bólem zmianę, jaka zaszła w zwyczajach i charakterze tego, ongiś tak czynnego i tak żywego człowieka - był pewien, że przyczyną tej gwałtownej wielkiej zmiany są jakieś tajemne i mroczne siły. Nie omieszkał czynić znaku krzyża za każdym razem, gdy ujrzał Hiszpankę, poważnie podejrzewaną przez niego o to, że jest przeklętą czarownicą. Prawdę mówiąc, były to zaiste czary, ale czary boskie raczej niż diabelskie, skoro, bardzo zwyczajnie, chodziło o miłość: gorącą, żądną, chciwą i nienasyconą. Czarodziejem zaś był nie kto inny, tylko mały łucznik Kupido, który, bez lęku i szacunku, zapuszczał swe strzały straszliwie głęboko w niemal dziewicze serce korsarza, serce lepiej uzbrojone przeciwko całej eskadrze nieprzyjacielskiej aniżeli przeciwko czarnym oczom i białej płci pięknej dziewczyny, niedawno szyderczej, obecnie oddanej i kochającej - kochającej namiętnie, oplątującej go najbardziej wyszukanymi pieszczotami.

I znowu mijały dni...

Wreszcie Ludwik, który co godzina kazał rzucać log, uznał, że ląd nie może być bardzo oddalony. Mierząc wysokość Gwiazdy Polarnej twierdził nawet, dokonawszy obliczeń, że lądem tym będzie prawdopodobnie wyspa Ouessant, w gwarze dolnobretońskiej zwana Heussą. Wielu marynarzy zaczęło się zastanawiać, kto ma wejść do bocianiego gniazda, aby otrzymać płótno na koszule, które kapitan miał dać temu, kto pierwszy zobaczy wybrzeże francuskie. Ale żaden nie otrzymał przyrzeczonego płótna, ponieważ to nie wyspę Ouessant, a także nie Saint-Malo losy wyznaczyły "Pięknej Łasicy" na miejsce lądowania. Rankiem pięćdziesiątego szóstego dnia, licząc od wyjazdu z Tortue, marynarz "na oku" zasygnalizował, że z prawej burty ukazały się liczne żagle, które zdawały się płynąć na pełne morze, w kierunku na wschód, tym samym kursem co "Piękna Łasica". Ludwik Guénolé, ufając szybkości swej fregaty, nie wahał się zbliżyć do płynących żaglowców. Widząc to jeden z nich odłączył się od pozostałych i zatrzymał się jak gdyby w oczekiwaniu. Ludwik, spoglądając przez lunetę, szybko poznał okręt króla Francji. Na szczycie grotmasztu powiewała flaga z białej satyny, usianej kwiatami lilii. Przybliżywszy się bardziej, można było odczytać nazwę tego okrętu liniowego - "Hazardeux". Na pokładzie kasztelu rufowego z tubą w ręku stał szlachcic o dumnej minie, który zdawał się dowodzić załogą króla. "Piękna Łasica" stanęła w łopocie żagli. Tymczasem szlachcic z tubą zaczął stawiać pytania: - Hej tam, wy z fregaty!... Kim jesteście? Skąd płyniecie? Dokąd podążacie? Ludwik Guénolé na wszystko odpowiedział zgodnie z prawdą. Nazwisko Tomasza Trubleta wywołało pozytywny skutek; szlachcic zaczął rozmawiać o wiele grzeczniej, niż czynią to zazwyczaj oficerowie królewscy, kiedy rozmawiają ze zwykłymi korsarzami. - Hej! - zawołał - jestem kawalerem d'Harteloire, kapitanem Jego Królewskiej Mości na okręcie o czterdziestu czterech j działach. Czy wiecie, że Saint-Malo jest ściśle zablokowane przez eskadry holenderskie, które zajmują cały kanał La Manche od Ouessant aż do Pas-de- Calais? My oto, dwaj kapitanowie królewscy i jeden dowódca eskadry, eskortujemy ten konwój składający się z trzydziestu dwóch statków kupieckich, aby mógł wejść do któregokolwiek z portów francuskich.

Zdumiony i zbity z tropu, Ludwik Guénolé umilkł. Słowa kawalera d'Harteloire dzięki tubie brzmiały donośnie i wyraźnie; cała załoga "Pięknej Łasicy", stłoczona za porucznikiem, nie uroniła ani jednej sylaby. Ludwik usłyszał niespokojne szepty. Kawaler d'Harteloire przyłożył znów tubę do ust:

- Hej! Nie wierzę, abyście mieli wielką szansę przerwania blokady nieprzyjacielskiej i dostania się bez przeszkód do Saint-Malo. Ale możecie dołączyć do naszego konwoju. Są tu trzy okręty Jego Królewskiej Mości: "Français", który nosi flagę pana de Gabareta, naszego dowódcy eskadry, "Hazardeux" i "Maline". Sto szesnaście dział. Możemy się zatem bronić, jeśli zajdzie potrzeba.

W tym momencie na ramieniu Ludwika Guénolégo zaciążyła jakaś dłoń. Tomasz Trublet, wywabiony niezwykłym hałasem, wyszedł z kasztelu rufowego. Stojąc twarzą do królewskiego kapitana zasalutował, a pióro jego kapelusza wspaniale falowało na wietrze. Potem zawołał tak donośnie, że usłyszano go świetnie na obydwu okrętach, pomimo sporej jeszcze odległości i pomimo że nie używał żadnej tuby:

- Hej tam! Panie kawalerze, ja, kapitan Trublet, przyjmuję całym sercem pańskie grzeczne zaproszenie i łączę się z panem, ale nie po to, aby mnie broniono, lecz aby bronić wraz z panem okrętów kupieckich, a także, aby bronić honoru naszego króla Ludwika. Będzie zatem sto trzydzieści sześć dział zamiast stu szesnastu. I z tym przejdziemy, jeżeli się Bogu spodoba. Tomasz dumnie zdjął kapelusz, podczas kiedy kawaler d'Harteloire, salutując z kolei dość nisko, zdjął swa id="filepos304194">j.

IV

Z zachodu wiała ostra bryza. Po morzu przebiegały długie fale barwy wodorostów, wstrząsając ostro okrętami, które kołysały się na wodzie od dziobu do rufy. Gęste obłoki pokryły niebo, nad wodą wznosiły się pasma mgły. Blada jutrzenka walczyła na wschodzie z ciemną jeszcze nocą.

- Mój Boże! - zamruczał Ludwik Guénolé, który nachylił się nad barierką nadburcia, badając horyzont. - Jeżeli pogoda się nie zmieni, holenderscy marynarze wachtowi "na oku" nie będą mieli wielkiej nadziei zobaczenia nas. Ale czy my możemy mieć nadzieję na wejście do Hawru, otoczonego ze wszech stron piaskami i mieliznami?

Wahał się jakiś czas, potem, decydując się nagle, zszedł z rufy aż do wielkiej kabiny i zapukał pięścią w drzwi kabiny kapitańskiej, gdzie spali Tomasz i Juana. Był poranek Bożego Narodzenia. A od dwóch długich dni konwój w otoczeniu trzech okrętów królewskich i "Pięknej Łasicy", jak stado owiec z czterema psami pasterskimi, płynął, gnany pełnym wiatrem, wdzierając się między krążowniki nieprzyjacielskie. A w tym Roku Pańskim 1677, który się właśnie kończył, eskadry francuskie pod komendą panów de Vivonne i Duquesne wymiotły do cna wszystkie floty nieprzyjacielskie z całego Morza Śródziemnego. Morze Śródziemne zresztą już w roku 1676 otrzymało porządne trzepnięcie miotłą dzięki francuskim zwycięstwom koło Agosty i Stromboli, gdzie nawet sam straszny Ruyter znalazł swój koniec. Hrabia d'Estrée, który dowodził flotą na Atlantyku, wygrał także na Antylach piękną bitwę koło Tobago. Ale właśnie te zwycięstwa ogołociły z okrętów wszystkie francuskie wybrzeża od zachodu do północy. Tymczasem admirałowie Zjednoczonych Prowincji, odniósłszy zwycięstwo nad Francuzami koło Walcheren jakieś cztery lata temu, skorzystali z tego, aby znów osiągnąć swą dawną przewagę. Sześćdziesiąt ich okrętów zajęło teraz kanał La Manche i dla panów de Gabareta, d'Harteloire'a i de Rosmadeca - tak się nazywał kapitan "Maline" - nie było sprawą łatwą przeprowadzić okręty handlowe w bezpieczne miejsce pod nosem nieprzyjaciela mającego tak wielką przewagę. Dowódca eskadry, po odbyciu narady z kapitanami, wskazał drogę prosto na północny wschód, aby dosięgnąć wybrzeża angielskiego i stanąć tam na odległość wystrzału działowego. Wiele przemawiało za tym, że nieprzyjaciel zacznie wkrótce krążyć po wodach francuskich. Manewrując w ten sposób okręty miały pewną nadzieję nie być dostrzeżone do ostatniej chwili; być może, udałoby się zaskoczyć wówczas Holendrów i przełamać nagle ich blokadę. Co do portu, w którym miano lądować, pan de Gabaret postanowił dotrzeć do Hawru, albowiem port ten istotnie jest dostępny, ma wiele miejsc bardzo głębokich; poza tym niezwykle dogodne przypływy częściej tam występują niż w każdym innym porcie kanału La Manche. Powiadomiony o tym Ludwik Guénolé uznał, że wybór portu jest trafny. Tomasz natomiast, nie wychodząc ani razu ze swej kabiny od czasu rozmowy z kapitanem "Hazardeux", nie wiedział nic o postanowieniu pana de Gabareta. Pan de Gabaret tymczasem wydał rozkaz zmiany kursu.

Ludwik Guénolé nie chciał zwlekać ani sekundy, aby zawiadomić kapitana, który pomimo całej swej dotychczasowej beztroski, wziąłby przecież udział w walce, gdyby ona nastąpiła. Oto dlaczego Ludwik Guénolé pukał teraz do drzwi kabiny, gdzie spali Tomasz i Juana. W zamkniętej kabinie Ludwik usłyszał jakiś hałas, po niecałej minucie drzwi się otworzyły i ukazał się Tomasz. Ubrany tylko w koszulę i w spodnie, wyglądał mimo to okazale w tym niezwykle wspaniałym negliżu; koszula jego pstrzyła się od koronek, a spodnie były wyhaftowane jak chorągiew. Poznawszy Ludwika wyszedł z kabiny. Zamknął za sobą drzwi.

- Co się stało? - spojrzał pytająco na Guénolégo.

- Zbliża się walka.

- Ach, tak! - westchnął Tomasz.

Pozostał kilka sekund w zamyśleniu. Potem wzruszył ramionami, otworzył drzwi, wszedł z powrotem do kabiny i nie wychodził z niej więcej.

Wróciwszy na rufę, smutny z powodu swej samotności, Ludwik Guénolé zdusił w sobie gorzki ból, który mu rozpierał serce. Podczas tej minuty nic się wokoło nie zmieniło. Statki handlowe płynęły w nieładzie pod pełnymi żaglami, a eskorta, w obawie ich wyminięcia, gdyż nigdy nie płyną one tak szybko jak okręty wojenne, zwinęła żagle górne. "Piękna Łasica", szybsza od każdego z trzech okrętów królewskich, płynęła tylko pod marslami. W polu widzenia nie było żadnego masztu nieprzyjacielskiego ani wybrzeża. Pasma mgły nadal unosiły się nad morzem, a wiatr, jakkolwiek dmący z wielką siłą, nie rozpraszał ich; albowiem skoro tylko rozpędził jedne, gromadziły się natychmiast inne. Jednakże były rzadkie chwile, kiedy można było zobaczyć skrawek nieba, i trwały dostatecznie długo, aby odsłonić odrobinę horyzontu. Ludwik nie omieszkiwał skierować tam szybko swej lunety, którą prawie zawsze miał przy sobie.

- Tym razem jeszcze nic - zamruczał.

Wysilał wzrok, na przekór mgłom, przede wszystkim w kierunku zachodnim, z tej bowiem strony wiał wiatr, a Ludwik obawiał się, aby szczury holenderskie nie zaatakowały właśnie stamtąd.

Morze jest tam szersze - myślał - rozciąga się aż po kontynent, na jakieś ponad czterdzieści pięć mil. Czterdzieści pięć mil głębokiej wody - jest gdzie pomieścić kilka eskadr. Gdyby przybyło z tej strony dwanaście albo piętnaście okrętów, miałyby w dodatku korzystny wiatr. Nagle przerwał sobie to wyliczanie.

- Ha! - rzekł donośnym głosem - co to ma znaczyć? Tyle płótna! Czyżby ci panowie z floty królewskiej nie potrafili przeżyć godziny bez ubierania flagami wszystkich linek flagowych. Okręt pana de Gabareta, "Français", który szedł na czele eskadry - w położeniu około ćwierci mili pod wiatr od niej- pozawieszał, istotnie, moc flag, sygnałów dla swych dwóch towarzyszy, "Hazardeux" i "Maline". Jednocześnie dał trzy armatnie wystrzały, których potrójny dym odcinał się białą jak śnieg plamą pośród burej mgły. Niewątpliwie musiał to być rozkaz bardzo naglący, Ludwik Guénolé zobaczył bowiem, jak obydwa statki natychmiast rozwinęły żagle i kierowały się prosto do dowódcy eskadry.

Niepewny, jakie miejsce sam powinien zająć, Ludwik w porę ujrzał "Maline", która płynęła

kursem tak, żeby ominąć rufę "Pięknej Łasicy" i ustawiła się dość blisko, aby otrzymać najlepszą szybkość. Na rufie stał kapitan we własnej osobie, kawaler de Rosmadec. Zobaczywszy Ludwika Guénolégo, przyłożył usta do tuby:

- Hej, tam! Korsarze... Holendrzy są po stronie zachodniej, przesuwają się ku południowemu zachodowi. Rozpoczynamy walkę, aby wygrać na czasie. Wy macie zabrać okręty handlowe i płynąć prosto na południe. Hawr jest niedaleko.

"Maline" szybko się oddaliła. Ludwik mierzył ją wzrokiem. Była to fregata znacznie mniejsza niż "Français" albo "Hazardeux", które były okrętami liniowymi. Pierwszy miał czterdzieści osiem, drugi czterdzieści cztery działa. "Maline" tylko dwadzieścia cztery - i to mniejszego kalibru. "Piękna Łasica" była warta tyle samo ze swymi dwudziestoma działami z brązu.

Za kogo bierze nas ten fircyk? - Ludwik poczuł się wielce obrażony. - Może widział więcej bitew niż my? I czy wie, dlaczego Tomasz Trublet zgodził się dołączyć "Piękną Łasicę" do królewskiej eskadry?

Po chwili podszedł do sternika, własnoręcznie odchylił rumpel i zakomenderował, aby obłożono szoty. W chwilę potem "Piękna Łasica", skora do posłuchu, biegła z żaglami, ustawionymi ostrzej pod wiatr, i zbliżyła się szybko do okrętu admiralskiego.

Ludwik Guénolé, opuszczając rufę, raz jeszcze wrócił do wielkiej kabiny. Zbliżył się do kabiny kapitańskiej, ale nie śmiał zapukać i wkrótce, nie słysząc stamtąd żadnego szmeru, zrobił półobrót i oddalił się na końcach palców.

W chwili, kiedy wchodził po trapie kasztelu rufowego, usłyszał, jak w dali rozległo się coś w rodzaju uderzenia grzmotu. I Ludwik, skoczywszy jak koń pod uderzeniem ostrogi, stanął znów, w mgnieniu oka, na pokładzie kasztelu rufowego. Rozglądając się na wszystkie strony z początku nie spostrzegł nieprzyjaciół. Zobaczył natomiast okręt dowódcy eskadry, spowity w pióropusze dymu, a także wyłaniający się z dymu "Hazardeux", który już się z tamtym połączył. Bez wątpienia Holendrzy zbliżali się i już ich spostrzeżono.

Na sześć kabli przed "Piękną Łasicą" "Maline" manewrowała dalej, aby stanąć poza obydwoma okrętami liniowymi. Ludwik nie zmieniał żagli, czekając na rozwój wypadków. Wypadki potoczyły się szybko. Z falującej, w połowie przezroczystej, w połowie nieprzejrzanej mgły wyłoniły się okręty holenderskie. Ludwik naliczył ich dziewięć. Już pięć z nich, zrobiwszy zwrot w lewo, rzuciło się w stronę obydwóch okrętów króla Francji, podczas gdy cztery pozostałe odpadłszy w prawo aż do pełnego wiatru, szukając wolnej drogi, pogoniły za okrętami handlowymi.

Na drodze ścigających bezbronne statki kupieckie stanęła jednak przeszkoda w postaci małej fregaty "Maline". Ale fregata wobec czterech okrętów znaczy tyle, co wątłe dziecko z drewnianą szablą i kapiszonowym pistoletem wobec czterech żołnierzy, dragonów albo muszkieterów, w pełnym rynsztunku. Cztery okręty holenderskie, wszystkie w pogotowiu wojennym, o potrójnych bateriach, mogły połknąć od razu kawalera de Rosmadeca wraz z jego łupiną.

Czy zatem "Piękna Łasica" miała się mieszać do takiej gry - z góry przegranej - i czy nie lepiej było połączyć się z okrętem dowódcy eskadry, który przynajmniej nie omieszka stawić silnego oporu przeciwnikom? Ludwik Guénolé wahał się. Ale w tym momencie zawrzała bitwa zarówno z jednej, jak i z drugiej strony. Ludwik, dzielny jak zwykle, to znaczy ponad miarę, zapomniał naraz o całym wyrachowaniu i całej rozwadze i instynktownie podbiegł do najbliższego działa. "Français" i "Hazardeux" walczyły przez prawą burtę w odległości blisko półtora mili. "Maline" znalazła się wprost przed "Piękną Łasicą". "Piękna Łasica", pod pełnymi żaglami, udała się w kierunku fregaty królewskiej, która zdawała się ulegać przewadze swych straszliwych napastnika id="filepos315339">w.

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA PIĄTA

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Minął kwiecień, potem maj i czerwiec, pełne blasków i barw, następnie lipiec i sierpień, miesiące, których obezwładniający skwar spowodował znużenie i wyczerpanie całego miasta wraz z jego mieszkańcami: mężami, kobietami, dziećmi, a nawet psami pilnującymi bram i wybrzeży Saint-Malo. Stanom tym nie poddawała się jedynie Juana dzięki swemu tropikalnemu niemal pochodzeniu. Podczas gdy każda bretońska skóra zlewała się rzęsiście potem i smażyła w słońcu jak indyk obracany na rożnie, przyjaciółka Tomasza poczuła się w swoim żywiole, stała się na pewien czas zgodna i dobrze usposobiona. Chodziła z największą przyjemnością półnaga, rozkoszna i leniwa, oddawała się Tomaszowi bez oporu, obsypując go najgorętszymi pieszczotami, których sama nigdy nie miała dosyć.

Ale przyszła jesień, a z nią deszcze, mgły i dokuczliwe zimno. Podczas pierwszych gradów i deszczów bijących w szyby mieszkania Juana sposępniała równie prędko, jak niebo przeszło z błękitnego w czarne. A Tomasz, aby się ustrzec ciągłych wybuchów gniewu, zaczął coraz częściej uciekać z domu i przechadzać się samotnie wzdłuż wałów, jak to czynił ongiś, kiedy Saint-Malo nie wiedziało jeszcze o tej gwałtownej Juanie.

Pewnego wieczora w drugiej połowie października Tomasz spotkał Ludwika Guénolégo, który również odbywał samotną przechadzkę. Było to nie opodal wieży Notre-Dame, na Małych Murach, wzdłuż fasady, która rozciąga się nad wybrzeżem, zwanym Wybrzeżem Dobrej Pomocy, na którym to miejscu są pogrzebani złodzieje, mordercy i inni zbrodniarze, straceni ręką kata. Tomasz, spoglądający w roztargnieniu na ten smutny cmentarz, nie widział zbliżającego się Ludwika, który podszedłszy niespodzianie wziął w objęcia swego byłego kapitana i czule go uścisnął. Pomimo wszystko, co się stało i co jeszcze mogło się stać, Ludwik kochał nadal gorąco Tomasza, a Tomasz odpłacał mu równie szczerym uczuciem. Widywali się często, jedynie bowiem Ludwik Guénolé ze wszystkich zacnych mieszkańców Saint-Malo, lekceważąc opinię publiczną, nie przestawał nigdy odwiedzać mieszkania przy ulicy Chat qui Danse. Nie lękając się nic a nic potępienia ze strony swych współziomków, Ludwik Guénolé nie wątpił jednak, że odwiedza dom istoty podejrzanej, mającej niewątpliwie konszachty z diabłem. Był przekonany, że nawet rozmowa z Juaną naraża jego duszę na największe w świecie niebezpieczeństwo. Jakkolwiek lękał się tego niebezpieczeństwa, nie mógł przecież zostawić Tomasza samego. Chciał go ratować za wszelką cenę. Juanę uważał za złowrogie przeznaczenie Tomasza, z każdym dniem coraz bardziej zgubne. Ludwik i Tomasz rozmawiali, spoglądając na morze pokryte wełnistymi falami. Szare chmury zasnuwały jesienne niebo. Aby zacząć rozmowę, Ludwik rozprawiał o pogodzie. - Tak - westchnął Tomasz. - To właśnie takie wieczory melancholijne i ponure każą mi gorzko żałować naszych dawnych pięknych dni i tego tropikalnego słońca Antyli, które zawsze w chwili zachodu kładło na całe niebo i morze jakby ogień i krew!... Ludwik Guénolé uczynił dłońmi znak, że cudownie wszystko sobie przypomina. Ale nic nie powiedział. Tomasz po pewnym namyśle ciągnął dalej.

- Tak, tak! - jakby odpowiadał samemu sobie - to zrozumiałe, że nie można się przyzwyczaić do naszego ostrego klimatu, przykrego i dokuczliwego, tak różnego od klimatu jej kraju... Nie wymienił Juany, ale Ludwik Guénolé nie miał złudzeń, że o nią chodzi. Milczał jak przedtem. Tomasz zamilkł również, choć było widać, że chce powiedzieć coś ważnego. W końcu rzekł z wyraźną determinacją:

- Wcześniej czy później będę musiał tam wrócić albo wyjechać gdzie indziej. Myślę bowiem, że to nie jest życie dla mężczyzny z Saint-Malo, który jeszcze nie osiągnął trzydziestki, pleśnieć w czterech ścianach domu, choćby był wielki i bogaty!... Ludwik Guénolé zadrżał i spojrzał Tomaszowi prosto w twarz:

- Chcesz więc wrócić do korsarstwa?

- Tak! - usłyszał cichą odpowiedź.

Tomasz chciał tego istotnie. Juana, otoczona wzgardą mieszkańców Saint-Malo oraz zmuszona znosić surowość klimatu bretońskiego, pragnęła jak najszybciej uwolnić się od tego wszystkiego. Żywiła niechęć czy wręcz nienawiść do tego kraju i bardzo stanowczo dążyła do jego opuszczenia.

A czego chciała Juana, tego chciał i Tomasz. Czy mógłby zresztą chcieć czego innego?

Był przykuty do tych nienasyconych ust, piorunujących, ale i uległych oczu, teraz przygaszonych i zwiędłych, które mogły zakwitnąć na nowo tylko pod gorącymi promieniami południowego lubieżnego słońca.- Żyć tutaj - rzekł Tomasz z całą szczerością - dłużej nie mogę! Przypomnij sobie, Ludwiku, nasze wyprawy z tamtego czasu, przypomnij lata śmiałych walk i zdobyczy, przypomnij sobie naszą ówczesną wolność, tak wielką, że sam król na swym tronie, z berłem w dłoni nie był w połowie nawet tak wolny jak my! Powiedz, czy nie było tak? Czyż nie byliśmy tam, między niebem a wodą, ponad wszelkimi prawami, żyjąc jak tylko chcieliśmy? Czyż nie byliśmy tam panami zaraz po Bogu? Ci, którzy zaznali tak pełnej swobody, nie mogą się już przyzwyczaić ani zadowolić przyziemnym i nudnym życiem, jakie się prowadzi w murach pośród mieszczuchów.

Ludwik Guénolé potrząsnął głową. Argumentów przeciwko racjom Tomasza nie brakowało.

Ale dyskusja z nim była bezcelowa. Tomasz należał do tych ludzi, którzy nigdy nie mówią bez postanowienia działania i prędzej robią, niż mówią. Także w tym wypadku wszelkie słowa spełzłyby na niczym.

I Ludwik Guénolé, uznając, że nie ma nic do powiedzenia, zapytał:

- Dlaczego już teraz chcesz wyjechać?

Długo trwało wyjaśnianie. Tomasz, zwierzywszy się z najważniejszej rzeczy, poczuł w sercu ulgę. Uważał Guénolégo za bardzo dobrego doradcę, dlatego też nie chciał pominąć żadnego ze swych projektów. Otóż kawaler Danycan, zaskoczony nagle pokojem, który przed pięcioma tygodniami został podpisany między królem a większością jego nieprzyjaciół, znalazł się teraz z sześcioma lekkimi, rozbrojonymi fregatami na Dobrym Morzu. Ponieważ fregat tych już nie potrzebował, chciał je koniecznie sprzedać, nawet ze stratą. Wśród nich była "Piękna Łasica" i Tomasz zamierzał ją kupić, pewny, że szlachcic mu ją tanio sprzeda, Danycan bowiem był porządnym człowiekiem i zawsze pragnął oddać jakąś przysługę tym, którzy ongiś mu dobrze służyli.

Ludwika dręczył jakiś niepokój i odezwał się:

- Pokój z Anglikami, Holendrami, a także z Hiszpanami został podpisany, co będziesz zatem robił z fregatą, jeżeli zuchwały szlachcic, jakim jest Danycan, nie ośmiela się żeglować, lecz chce sprzedać swoje statki za cenę starego drewna? Pomyśl o tym, Tomaszu, admirał odmówi ci teraz wydania patentu korsarskiego.

- Faktycznie - zaśmiał się dufnie Tomasz. - Król jest królem, ale flibustierzy są flibustierami. Czy myślisz, że nasi starzy Bracia Wybrzeża, Rudobrody i jego przyjaciółka Rackam, jak i wszyscy inni: Francuz z Dieppe, Wenecjanin, Awanturnik z Oléron - podpisali pokój z kastylskimi małpami? Daj spokój, Ludwiku, porzuć swe wątpliwości i nie bój się. Jeśli admirał nam odmówi, pan d'Ogeron znajdzie jakiś sposób, aby nam dać zezwolenie, choćby w imieniu króla Portugalii.

Na takie kategoryczne oświadczenie Ludwik nie mógł znaleźć odpowiedzi. Czyż, istotnie, przed siedmioma laty sprawy nie poszły tym samym trybem? Czyż było prawdopodobne, aby w Nimégue, gdzie pokój został podpisany, ambasadorowie Jego Królewskiej Mości, zajęci tyloma wojującymi ze sobą królestwami i prowincjami, mogli pamiętać, że istnieje gdzieś tam jakaś Tortue?

Rozradowany Tomasz ciągnął dalej:

- A wtedy znowu rzucimy kotwicę w porcie tej utęsknionej Tortue i z wielkim ceremoniałem złożymy wizytę gubernatorowi. Udaję się tam w charakterze zwierzchnika i pana, który sam sobie jest zarazem armatorem i dostawcą i może iść w parze z tymi najsławniejszymi flibustierami, co nie słuchają nikogo, a często nawet i króla!

Po wysłuchaniu Tomasza Ludwik był zatroskany i melancholijny. Wiedział, że nic już się nie da zmienić. Wszystko zostało przewidziane i nie było odwrotu. Nadeszła noc. Wiatr nie osłabł, a słona mgła unosiła się wielkimi pasmami ponad wybrzeżem i opadała na fasadę wału. Tomasz i Ludwik spacerowali w milczeniu ramię w ramię. Nagle Ludwik, zwrócony twarzą do morza, otworzył szeroko usta i zaczął oddychać pełną piersią, jak gdyby chciał wypełnić płuca orzeźwiającym i zbawczym oddechem tego bretońskiego morza, które bardziej jeszcze niż ziemia było jego prawdziwą i uwielbianą ojczyzną.

Gdy zrobiło się całkiem ciemno, dotarli do murów wieży Notre-Dame. W tym miejscu zamierzali opuścić wały i zejść do miasta po stopniach, wyżłobionych w granicie budowli. Doszedłszy do stopni, zatrzymali się na chwilę, aby rzucić okiem na dwie wysepki: Grand Bey i Petit Bey, które otaczało podwójne kolisko śnieżnobiałej piany. Ludwik, puszczając ramię przyjaciela, zwrócił ręce w kierunku widnokręgu. - Tomaszu! - wykrzyknął, a głos jego, zazwyczaj zimny i spokojny, drżał i wibrował jak głos zakochanej kobiety. - Tomaszu! Kiedy spojrzysz po raz ostatni na to wszystko, co jest naszą ojczyzną bretońską, a co jest mojej bretońskiej duszy milsze i piękniejsze niż wszystkie amerykańskie Tortue z ich niebem lazurowym i słońcem ognistym... kiedy zatem spojrzysz na to wszystko po raz ostatni, czyż serce ci nie pęknie i nie rozerwie piersi z bezgranicznego żalu?

Tomasz otarł czoło, na którym zaperliły się drobne kropelki zimnego potu.

- Bretonia - rzekł stanowczym głosem - czyż nie będzie dla nas jeszcze bliższa i piękniejsza, kiedy wrócimy do niej tak sławni, bogaci, potężni i dumni, że każdy zegnie kark przed nami i przyklęknie, gdy będziemy przechodzili? Ujął ramię Guénolégo i przyciągnął go do siebie ruchem władczym a zarazem niezwykle czułym.

- Ludwiku - powiedział - wiesz o tym, że dzisiaj wszyscy, i z którymi byłem złączony więzami krwi czy przyjaźni, wszyscy, którzy dzięki mnie stali się ważnymi, bogatymi, honorowanymi obywatelami miasta, porzucili mnie i gardzą mną! Ty, któryś mnie nigdy nie opuścił w ciągu sześciu strasznych lat wojny i wypraw korsarskich, ty, któryś zawsze był przy mnie i zasłaniał własnym ciałem, gdy spadał na nas gęsty deszcz ołowiu i żelaza, ty, który teraz sam jeden w całym mieście nie porzucasz mnie ani nie gardzisz mną, przeciwnie, kochasz mnie jeszcze bardziej i czuwasz nade mną z większą czujnością i miłością, wiedz o tym, że odtąd jesteś dla mnie ojcem i matką, braćmi i siostrą. Jesteś nimi wszystkimi razem i nie chcę już innych krewnych. Ty jeden, Ludwik Guénolé, mój porucznik, pomocnik, mój brat prawdziwy i Brat Wybrzeża!

Porywczy i gwałtowny, zamknął go w mocnym uścisku:

- Wyruszam znów na morze, aby popłynąć daleko i odsunąć się od złych ludzi. Zabieram stąd kochankę, którą miłuję. Ludwiku, czy zostawisz mnie samego? Ludwik westchnął, z wysokości wieży Notre-Dame ujrzał bowiem ponad Placitres i uliczką Petites-Chaux dach domu rodzinnego przy ulicy de la Herse. Dom ten był bardzo drogi sercu uległego syna i prawego mieszkańca Saint-Malo. Mimo to nie zawahał się ani sekundy, aby odpowiedzieć:

- Wiesz dobrze, że cię nie opuszczę. Czyż mógłbym ci odmówić?

Teraz wszystko już między nimi zostało powiedziane. I nigdy więcej nie wracali do tej sprawy. Na którejś stronicy Wielkiej Księgi Boga było zapisane, że Ludwik Guénolé w ciągu całego życia, aż do zgonu, nie opuści swego dawnego kapitana, zaś Tomasz l'Agnelet, wyruszając znów na wyspy w poszukiwaniu korsarskich przygód weźmie Ludwika Guénolégo jako swego porucznika, brata i Brata Wybrzea id="filepos432861">a.

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA SZÓSTA

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGA SIÓDMA

I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II

Wyszedłszy z domu pana Trebabu, Tomasz, jakkolwiek zakuty w kajdany i oślepiony pierwszym silnym blaskiem słońca, szedł mimo to mocnym i dumnym krokiem. Kapelan, który, jak zwyczaj nakazuje, podawał mu ramię - był to osobisty kapelan gubernatora Cussi - nie potrzebował wcale go podtrzymywać ani pomagać iść temu skazańcowi, tak wspaniale gardzącemu zarówno śmiercią jak i życiem. Wszelka hołota, tłumnie zgromadzona i gotująca się towarzyszyć hałaśliwymi okrzykami ponuremu orszakowi, tudzież drwić okrutnie z człowieka, dla którego niedawno miała wielki i pełen lęku szacunek, hołota dzika i tchórzliwa, stała osłupiała i milcząca na widok tak zaiste wyniośle, niemal z triumfem znoszonego nieszczęścia. Tak więc Tomasz Trublet, pan de l'Agnelet, rycerz pasowany przez króla i Rycerz Fortuny, kroczył ku szubienicy. A ci, którzy go ujrzeli w tej ostatniej godzinie, przypominali sobie, że gdy widzieli go niedawno - jak po zwycięskiej wyprawie wychodził na ląd, ażeby na progu pierwszej knajpy zarzucić kotwicę uciechy - był bardziej niż kiedykolwiek spokojny i pewny siebie.

Stu dwudziestu łuczników tworzyło szpaler. Czterdziestu innych otaczało skazanego. Dwunastu pachołków ze szpadami i muszkietami stanowiło eskortę komisarzy króla, którzy szli na czele. Ośmiu strażników więziennych, uzbrojonych w pistolety i kordelasy, otaczało kata, kroczącego na końcu orszaku. Wreszcie czterech podoficerów, każdy z szpadą w garści, szło obok chorążego, który podnosił w górę jak tylko mógł najwyżej proporzec egzekucji. Wszystko razem składało się na prawdziwą armię. Tak bowiem zarządził pan Goet-Quintin, radca cywilny i karny, w obawie przed jakimś buntem lub spiskiem, który by przyjaciele skazanego mogli uknuć, aby go wyrwać z rąk sprawiedliwości. Jeśli chodziło o osobę Tomasza l'Agneleta, dwustu uzbrojonych żołnierzy do obstawy, to nie było wcale za dużo. Poza tym dwudziestu mnichów, bosych, ze sznurami na szyi, z gromnicami w rękach i ponurą zasłoną pokutników na twarzy, odmawiało psalmy i modlitwy za konających. Tak również zarządził radca Goet-Quintin w tym celu, aby lud czuł wielką zgrozę i przerażenie oraz aby tak uroczysta egzekucja posłużyła odstraszającym przykładem, który by każde rozbójnicze serce napełnił zbawiennym i słusznym lękiem wobec króla i sprawiedliwości. Za tę cenę mógł być wreszcie w całych Indiach Zachodnich zaprowadzony pokój, z którego Jego Królewska Mość w swej monarszej szczodrobliwości chciał uczynić światu dar.

A tymczasem ofiara, można by powiedzieć ofiara błagalna, Tomasz Trublet, pan de l'Agnelet kroczył ku szubienicy. Kapelan, podając mu ramię, wysilał się, aby prowadzić z nim pełną namaszczenia rozmowę i przygotowywać go na śmierć chrześcijańską, przez którą Bóg wszechmocny najgorliwszego grzesznika, oczyszczonego z jego zdrodni, może uwolnić od mąk czyśćcowych i wziąć z drabiny szubienicznej prosto do raju.

Tomasz, uprzejmie okazujący skruchę, słuchał duszpasterza, co jednak nie przeszkadzało mu rzucać dokoła żywych spojrzeń człowieka, który widzi wszystko po raz ostatni. Otóż, w tej samej chwili, kiedy spowiednik prawił mu szeroko o najwyższych rozkoszach, jakie w niebie oczekują wybranych, Tomasz, wciąż spoglądając na prawo i lewo, spostrzegł, iż właśnie przechodzi koło oberży "Pod tańczącym żółwiem", gdzie ongiś zażywał rozkoszy całkiem ziemskich, zasługujących jednak na jaki taki żal. Oberżysta, poczciwy człeczyna, widząc swego dawnego gościa i kompana w smutnym stroju skazańca, wyniósł puchar doskonałego wina i chciał go, zamiast słów pociechy, podać Tomaszowi. Ale łucznicy, przez złośliwość czy też zbytnią surowość, sprzeciwili się temu, co spragnionego Tomasza bardzo rozgniewało.

- Synu mój - odezwał się łagodnie kapelan - ofiaruj to Bogu, a będzie ci policzone na Sądzie! Przycisnął ramię Tomasza, który czując ten uścisk niemal tkliwy, zrobił wysiłek, aby zdusić gniew.

- Niechże tak będzie, skoro tego chcecie, mój ojcze! - odrzekł po chwili. I pomyślał: Co mi szkodzi zachować na później pragnienie - wino, które piją w raju, z pewnością nie jest gorsze od tego, które piją w "Pod tańczącym żółwiem"!

Spowiednik tymczasem wygłaszał w dalszym ciągu swoje budujące słowa:

- Przebaczyłeś, synu, temu łucznikowi. Niechże Bóg okaże ci łaskę, lecz powiedz mi, czy przebaczasz tak samo wszystkim bez wyjątku twoim nieprzyjaciołom krzywdy, jakich od nich doznałeś?

- O, tak - rzekł Tomasz szczerze. - Łatwo mi to uczynić - pomyślał - jeśli moi nieprzyjaciele również mi przebaczą! Krzywdy, jakich od nich doznałem, są źdźbłem, a te, które ja im wyrządziłem - grubą belką...

Uśmiechał się teraz melancholijnie, widząc znów w myślach siostrę Wilhelminę i swoją dawną kochankę Annę Marię, dalej mieszczan z Saint-Malo, następnie Hiszpanów z Ciudad- Realu, z Veracruz i z tylu okrętów spotkanych na morzu. A także Juanę... Pogrążony w rozmyślaniach Tomasz szedł wciąż tym samym równym, spokojnym krokiem. Podziw zaiste zdejmował, gdy się patrzyło na tego człowieka - niedawno tak dumnego i porywczego - do tego stopnia uspokojonego wobec bliskości śmierci i jakby już pogrążonego w majestatycznej powadze grobu.

Pomimo tej obojętności, jaką okazywał teraz dla wszyskich rzeczy światowych, Tomasz zdziwił się, kiedy jego eskorta, opuszczając ulice miasta, minęła składy i magazyny portowe, i wkroczyła na drogę, która okala wybrzeże. Szubienica była zazwyczaj ustawiana z dala od tej drogi, na szczycie wzgórza panującego nad okolicą. Zdumiony Tomasz zwrócił się do kapelana:

- Co, u diabła, czyż będę powieszony na gałęzi, mój ojcze?

Ale spowiednik uścisnął mu znów przyjaźnie ramię, mówiąc:

- Daj sobie spokój, mój synu! Myśl jedynie o Bogu, którego niebawem ujrzysz w chwale niebieskiej... I nie patrz wcale tam! - dodał żywo w chwili, kiedy Tomasz spojrzał ku morzu, aby rozpoznać okręty, stojące na kotwicy.

Zacny kapłan chciał w ten sposób odwrócić jego wzrok od miejsca, gdzie była szubienica. Ale Tomasz zrozumiał to, dostrzegając wprost przed czołem orszaku swoją własną "Piękną Łasicę", stojącą na czterech cumach tuż przy brzegu.

- Ha! - zawołał mimo woli i głośniej niż chciał- a więc to na mojej własnej rei zatańczę niebawem taniec hugenotów, jak tylu Hiszpanów zeszłego tygodnia?

- Tak jest, mój panie - odpowiedział kat, odzywając się po raz pierwszy.

Sądził, że skazaniec skierował do niego pytanie, a jako uprzejmy z natury, nie widział powodu, dla którego nie miałby mu odpowiedzieć. Tomasz zresztą podziękował mu. skinieniem głowy.

- Dalibóg! - mruknął, patrząc bez lęku na reję, do noku której pachołkowie kata zakładali już talię linową - to mi się nawet wcale podoba. Wybiorę się zatem w tę ostatnią podróż jak zwykły podróżnik: z mojego własnego domu!

Spoglądał wciąż na reję grotmasztu, mimo iż kapelan starał się go od niej odwrócić.

- Dalibóg! - powtórzył i zaśmiał się z wyniosłą wzgardą - nigdy w życiu, na żadnych uroczystościach z okazji wielkiego święta, nie udałoby mi się zająć miejsca tak zaszczytnego ani tak wysokiego...

Ale kiedy wymawiał to ostatnie słowo, zadrżał nagle, a oczy jego rozszerzyły się. W najdalszym zakątku swych wspomnień ujrzał znów wróżychę z Saint-Malo, której jedna straszna przepowiednia już się była spełniła. Zdawało mu się, że słyszy znowu starczy beczący głos, który przekuśtykał jakoś poprzez czas i przestrzeń, aby teraz w obliczu szubienicy powtórzyć mu raz jeszcze te słowa, ongi niezrozumiałe, dziś jasne i straszne:

"Skończysz bardzo wysoko, bardzo wysoko, wyżej niż na tronie..."

Od tej chwili szedł aż do końca zamyślony i z oczami opuszczonymi ku ziemi. Kilka razy z bolesną goryczą wyszeptał imię Ludwika Guénolégo...

Trap przerzucony z lądu na pokład tworzył przejście na ujętą fregatę. Tomasz zręcznie po nim przeszedł, jakkolwiek nogi jego były dość silnie skrępowane. Znajdując się znów na tym pokładzie, gdzie tyle razy stąpał jako zwycięzca, odetchnął głęboko. Wreszcie przepisowe ceremonie zmierzały ku końcowi. Zastępca radcy prawnego odczytał wyrok. Skazany został oddany w ręce kata.

Tomasz, zupełnie obojętny, dał się prowadzić. Na chwilę przed egzekucją zjawił się ktoś, przed kim wszyscy z respektem się usunęli. Tomasz, podnosząc wzrok, poznał pana de Cussi Tarin, którego szlachetne współczucie skłoniło do spędzenia ostatnich chwil ze swym niedawnym gospodarzem. Gubernator zawsze czuł wielki podziw dla Tomasza za jego niezwykłe męstwo, tak niezwykłe, że on, Cussi Tarin, dzielny żołnierz, doskonale umiejący ocenić odwagę, uważał je wprost za nieludzkie.

Rozsunęli się pachołkowie kata. Tomasz grzecznie powitał bladego ze wzruszenia pana de Cussi, który ujął obydwie związane ręce skazańca i uścisnął je.

- Czemuż mi pan nie wierzył, kiedy mówiłem...

Nie mógł skończyć. Z trudem panował nad sobą. Ale Tomasz, znacznie mniej przejęty niż zacny gubernator, skończył za niego.

- Kiedy mi pan mówił, że narażam głowę? Niechże tak będzie! Niech pan jednak niczego nie żałuje, widocznie nie urodziłem się po to, aby mnie utopiono! Czuję zresztą wobec pana zawsze tę samą wdzięczność, niech pan w to nie wątpi.

Zbliżył się kapłan i wyciągnął miedziany krucyfiks:

- Synu mój - zwrócił się do Tomasza - pocałuj ten krzyż i ufaj w jego miłosierdzie. Da ci on przebaczenie, jeśli przebaczasz bliźnim twoim.

- Z całego serca! - rzekł Tomasz, spoglądając na gubernatora. - Przebaczam nawet królowi, chociaż mnie tak bardzo oszukał!...

Kat uznał, że nie można przedłużać ceremonii. Chrząknął.

- Żegnajcie, panowie - rzekł Tomasz, zrozumiawszy to chrząkanie.

Ale pan de Cussi ujął go znów za ręce.

- Boże miłosierny! - zawołał nie mogąc powstrzymać łez - oto ja boleję bardziej niż pan, który nie odczuwasz żadnego żalu ani lęku!... Kapitanie l'Agnelet, proszę mi wyznać, może ma pan jakieś życzenie... przed śmiercią?... Jakem Cussi, oto moja prawica, że życzenie pańskie będzie spełnione!

Tomasz spojrzał mu w oczy, potem powoli skinął głową:

- Tak... Pragnąłbym...

- Czegóż zatem? - spytał gubernator.

- Zobaczyć ją!...

Powiedział to tak cicho że pan de Cussi sądził, iż źle usłyszał.

- Kogóż? - spytał znowu.

- Zobaczyć ją! - powtórzył Tomasz wciąż tym samym cichym głosem i niemal pokornie. - Zobaczyć ją, Juanę, moją kochanką... matkę mojego dziecka...

Wiedział, że była brzemienna.

- Na zbawienie mojej duszy! - wykrzyknął zacny gubernator - tylko to? Zobaczy pan ją, moja w tym głowa! Jej więzienie jest stąd o niecałe pięćset metrów...

Pośpieszył wydać rozkazy. Jeden z podoficerów, zabierając ze sobą dwóch łuczników, pobiegł do więzienia po Juanę.

Tymczasem kat zrzędził z powodu opóźnienia. Serce Tomasza było przepełnione prawdziwą radością na myśl, że jeszcze zobaczy tę, z którą ma być rozdzielony aż po dzień Sądu Ostatecznego. Tomasz chciał ułatwić zadanie katu, toteż - bez czczego gadania - oddał się w jego ręce i nakazał mu przystąpienie do przedwstępnych ceremonii. - W ten sposób - rzekł do kata, śmiejąc się jak gdyby chodziło o żart w dobrym guście - będzie mnie pan mógł wyprawić na tamten świat zaraz po tym, jak uścisnę moją pięknotkę. Ale niech się pan nie obawia, że to zbyt długo potrwa. Jak tylko zacznie płakać, nie będę jej już chciał widzieć!

Zażądał, aby mu założono na szyję śmiertelną pętlę i aby go ustawiono obok poręczy drabiny szubienicznej. Po czym stanął i spokojnie oczekiwał przybycia Juany.

Wkrótce drgnął i mimo swego nadzwyczajnego męstwa zbladł jak śmierć. Podoficer powracał, a wraz z nim dwaj łucznicy. Lecz Juany pośród nich nie było.

- Co to ma znaczyć? - wykrzyknął Tomasz l'Agnelet, nie mogąc się powstrzymać od uczynienia kroku tak wielkiego, na jaki mu pozwoliło spętanie nóg.

Podoficer zdjął kapelusz, oblicze skazańca bowiem jaśniało w tym momencie jakimś straszliwym majestatem:

- Ta pani - wybełkotał - wcale nie chciała przyjść. Powiedziała...

Tomasz powtórzył cicho:

- Powiedziała...?

- ... "Powiedz mu pan, że nic mnie on już nie obchodzi. Jeśli walczył ongiś jak człowiek, zdechnie teraz jak pies."

Tomasz w milczeniu cofnął się aż ku drabinie. Kat, stojący o sześć kroków za nim, skinieniem dłoni przywołał pachołków. Powolnymi ruchami rąk podciągnęli sznur talii. Tomasz trzy razy przełknął ślinę.

- Czy nie powiedziała - wyszeptał, ciężko dysząc - czy nie powiedziała nic więcej?

- W istocie - odparł podoficer, obracając w palcach trójrożny kapelusz. - W istocie... dodała jeszcze...

- Co dodała?!

- ...że pan nie jest ojcem jej dziecka...

Tomasz l'Agnelet, bez żadnej skargi, pochylił się nagle i zgiął wpół, jak to niekiedy czynią ludzie śmiertelnie ranni. Ale w chwilę potem wyprostował się znowu nagłym wstrząsem, odbił się od poręczy drabiny szubienicznej, zawrócił, wbiegł na trzy stopnie i skoczył w próżnię. Powróz talii, już naciągnięty i wyprężony, zacisnął się szybko wokół jego szyi.

Morze Śródziemne, w latach 1328-1330 hedżry