Thomas Jefferson

Listy Jeffersona

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

WSTĘP

BILET W MIEJSCU (W AMERYCE) PRZESYŁAJĄC KOPIĘ PLENIPOTENCYI.

PLENIPOTENCYA.

LISTY JEFFERSONA PREZYDENTA STANÓW ZJEDNOCZONYCH AMERYKI PÓŁNOCNEJ DO KOŚCIUSZKI.

LIST I

LIST II

LIST III

LIST IV

LIST V

LIST VI

LIST VII

LIST VII

LIST VIII

LIST IX

Listy Jeffersona, prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, do Kościuszki

Jefferson Thomas

WSTĘP

Gazeta Lwowska z d. 6 lutego 1879 r. Nr 30, a za nią Czas w kronice Nr 33 z d. 9 lutego 1879 r. udziela czytelnikom wiadomości o testamencie amerykańskim Tadeusza Kościuszki, który, jak donosi korespondent z Londynu, p. Sygurd Wiśniowski, ogłoszonym był niedawno w Ameryce przez p. Wertenbakera. Testament ten czyli ostatnia wola, złożona w ręce Jeffersona, prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki w r. 1798, nie ulega żadnej wątpliwości, istnienie jego stwierdzonem jest świadectwami zupełnie dostatecznemi; zresztą ten, kto teraz ogłosił brzmienie całe tej ostatniej woli, twierdzi, że oryginał znajduje się dotąd w aktach sądowych w Wirginii. Wnioski jednakże, jakie z tego ogłoszenia wyprowadził korespondent do Gazety Lwowskiej, ulegają niemałej wątpliwości. Wnioski są razem i zarzutami ważnemi: że jakaś świętokradzka ręka zniszczyła patent darowizny i mapy ziemi, Kościuszce przez Kongres amerykański darowanej; że gdy Jefferson niemogąc sam dopełnić obowiązku wykonania ostatniej woli przyjaciela, zdał to na sąd, sąd ten zaniedbał mianować innego egzekutora, a tym sposobem humanitarne życzenia bohatera, aby jego własność wyzwoliła pewną ilość murzynów, została czczą literą. — Wnioski takie powinny być oparte na dowodach już dlatego nawet, aby potem z dziennika, w którym się znajdują jako domysły korespondenta, nie przeszły jako twierdzenia do dalszych opowiadań, często powtarzających się o osobie tak sławnej, jak Kościuszko, bez rozpoznania świadectw autentycznych i rzeczywistych faktów. Najważniejszego tu jednak brakuje dowodu, to jest, że rzeczywiście Kongres amerykański obdarzył Kościuszkę ziemią; sam korespondent powiada, że ani o rozmiarze, ani o położeniu tej ziemi nie istnieje wiadomość, pomimo licznych poszukiwań tak ze strony rządu i spadkobierców, jak i historyków; — a nawet zatarło się wspomnienie, że Kongres obdarzył nią zasłużonego jenerała.

Poddaję krótkiemu rozbiorowi powyżej przytoczono wnioski i zarzuty, nie mając zadania dowodzić, iż takiego daru nie było, lecz chcąc, wykazać to, że ani z podanego ogłoszenia p. Wertenbakera, ani z innych wiarogodnych świadectw nie wypadu że on był istotnie, i to, że zarzutowi, iż wola Kościuszki nie była wykonaną, brakuje podstawy. Na poparcie mego zdania podaję korespondencyę prezydenta Jeffersona z Tadeuszem Kościuszką w latach od 1798 do 1814 i tekst plenipotencyi, wystawionej dla Jeffersona przy odjeździe z Ameryki. Listy te, w oryginałach bodące moją własnością, nigdy dotąd ogłoszonemi nie były, a zawierają oprócz spraw osobistych, ciekawe także szczegóły o sprawach Ameryki.

To, co się do pamięci Kościuszki odnosi, dobrze, aby było tak czystem, jak charakter tego Męża; a niemniej i dla przyjaciela jego Jeffersona, ogłoszenie listów jego może być wyrazem czci i poważania, i Amerykanom nie być obojętnem, jeśli kiedy wiadomość o tych listach do którego z nich dojdzie.

Jenerał Paszkowski, który miał bliski stosunek przyjaźni z Kościuszką, powiada w dziele: Dzieje Tadeusza Kościuszki, pierwszego naczelnika Polaków, po jego śmierci w r. 1870 wydanem: "Stanął przy końcu 1797 r. w Nowym Jorku, ztąd udał się do Filadelfii, i uchwałą osobną Kongresu, dnia 27 stycznia 1798 r. otrzymawszy ze szczególnemi względami należące mu szesnaście tysięcy dolarów, z których dochód opatrywał go dostatecznie w skromne jego potrzeby życia, postanowił natychmiast powrócić do Europy. "

Czy można sobie wystawić, aby, gdy znaną jest uchwała Kongresu, przyznająca Kościuszce należące mu wynagrodzenie, tamta, przyznająca dar w ziemi, została zupełnie zatraconą? Czyż w aktach Kongresu nie powinna była się znajdować, w protokołach obrad, w historyi, w rejestrach? Jednakże o tej uchwale nikt żadnej dokładniejszej dać nie może wiadomości. Raczej do przypuszczenia tu jest pole, że jeśli ziemia darowaną była, to mocą znanej uchwały z 27-go stycznia 1798 r., wartość takowej zaraz na kapitał w pieniądzach przemienioną została. W listach Jeffersona, ogólnego i zupełnego pełnomocnika Kościuszki, niema żadnej wzmianki o niej, natomiast wiadomość o kapitale, który Kościuszko miał w Ameryce r. 1798, jest dokładna. W listach tych znajdujemy wszędzie, iż majątek jego, powierzony zarządowi przyjaciela, był kapitałem w papierach publicznych, od którego procenta odsyłanemi bywały do Europy. Nigdzie zaś niema wzmianki o istnieniu jakiegoś wielkiego obszaru ziemi posiadanego, i kapitał zdaje się nawet za małym, aby wyobrażał wartość wielkiego obszaru ziemi; chybaby się wzięło w rachubę cenę, w danej miejscowości naówczas bardzo niską. Przypuścić jednak koniecznie trzeba, że jak sam Kościuszko, tak i Jefferson, musieliby byli wiedzieć o znacznej posiadłości ziemi, gdyby takowa w latach od 1798 do 1814 była się znajdowała.

W plenipotencyi znajduje się wprawdzie wyrażenie: "dając mu pełną władze i moc nad wszelką własnością realną lub osobistą, jaką na mocy posiadania, prawa, tytułu, lub akcyi teraz mam, albo później mógłbym mieć w obrębie Stanów Zjednoczonych" (giving him full power and authority over the property real or personal in possesion, right, little or action, which I now have or hereafter may have writhin the United States); lecz z tego wyrażenia, pochodzącego z formy najogólniejszej plenipotencyi, niepodobna wyprowadzić dowodu, że odnosi się ono do ziemi będącej naówczas w posiadaniu.

Nadto w liście z 14go marca 1801 r. Jefferson pisze o zamyśle Kościuszki zakupienia ziemi w sąsiedztwie, to jest w sąsiedztwie Monticello w Wirginii, majątku prezydenta, do którego też on po złożeniu władzy w roku 1809 się usunął. Myśl ta Kościuszki wyrażoną była widocznie w chwili wybierania się z powrotem do Europy roku 1798, i do tego dać miał później polecenie. Wiedząc, że taką myśl powziął był wtedy, trudno sądzić, że w owym czasie był w posiadaniu jakiegoś innego obszaru ziemi, o którym, i przy tej okazyi, i wszędzie przemilczał. Kaczej wnioskować można, że do działania przy zakupieniu małego kawałka ziemi dawał w plenipotencyi Jeffersonowi z góry zupełne upoważnienie.

Testament czyli wyraz ostatniej woli Kościuszki co do jego majątku w Ameryce, musi się więc rozumieć jako odnoszący się do tego, co wiemy z pewnością, iż tam posiadał, a tem był właśnie ów kapitał powierzony w zarząd Jeffersonowi. Mamy na to niezbity dowód w liście b. prezydenta z 26-go lutego 1810 r., gdzie mówi: "wiedziałem, iż nie było twoim zamiarem ściągnąć ten twój kapitał za twego życia z tego kraju, a gdyby zdarzył ci się jaki przypadek (1), przeznaczenie jego dobroczynne, wskazane pismem, któreś mi zostawił, bynajmniej opóźnionem nie zostanie." (I knew it was not your intention to call your capital from this country during your life, and that should any accident happen to you, it's charitable destination, as directed by the paper you left with me, would not be at all delayed). Było więc złożone u Jeffersona, na wypadek, pismo, którego tekst czytaliśmy teraz, — był Jeffersonowi wiadomym cel dobroczynny wskazany tem pismem, i Kościuszko ponownie zapewniony, że cel ten spełnionym będzie. Wszystko to odnosi się tylko do kapitału wiele razy wymienionego. Jefferson umocowany do wszelkiej w imieniu Kościuszki czynności, donosi o każdej zmianie, jaką zarządził w kapitale; w czułym ustępie tego listu z 20-go lutego 1810 roku tłómaczy użycie części tego szczupłego mienia dla ulżenia zagrożonym własnym interesom. Między tymi dwoma ludźmi, z których każdy w swoim narodzie dzierżył był najwyższą władzę, są szczegóły o szczupłych ich interesach, — o obszarach ziemi niema w nich mowy.

Powracam do korespondenta, który wnioskuje, że ostatnia wola Kościuszki dla Ameryki nie była wcale wykonaną. W takim razie co się stało z kapitałem powyższym, który był złożony w ręce przyjaciela i tak znakomitego męża? — Stary i czcigodny Jefferson nie mógł pominąć użycia go im wykonanie tego dobroczynnego zamiaru wykupywania niewolników i wychowywania ich dzieci, on, którego sława wzrosła była przez dążenie do emancypacyi niewolników. Dla pamięci jego i Kościuszki tego przypuszczali nie można, i tak się też niezawodnie nie stało.

Jenerał Paszkowski w przytoczonem wyżej dziele powiada: "Już kilku laty wprzód (przed zgonem) przeznaczył był urzędownie fundusze swoje w Ameryce 13, 000 dolarów, cenę tamecznych swoich prac, jak się Jefferson wyrażał, na miłosierny zamiar wychowywania i oswobodzania tylu dzieci niewolnikom, na ileby wystarczyło, i ta wola jego przez Jeffersona wykonaną została w ustanowieniu nazwanem Szkoła Kościuszki." Takąż samą wiadomość podał Falkenstein, który Życie Kościuszki wydał jeszcze w r. 1827 (poprawna 2ga edycya w r. 1834), a czerpał ją, jak powiada, z angielskiej Morning Chronicie i innych gazet, które o tem wkrótce po śmierci Jeffersona pisały.

Tomasz Jefferson umarł w lipcu r. 1820 — żył więc jeszcze lat blisko dziewięć po zgonie Kościuszki (październ. 1817). Jeżeli dopiero w r. 1810, jak mówi p. Wertenbaker (a niewiadomo, w jakim miesiącu) złożył testament w sądzie, to przy ówczesnym jeszcze powolnym sposobie komunikacyi dziwić się temu niebardzo należy, bo do wykonania przekazanej woli trzeba było ściągnąć urzędowe dowody zgonu, a może i inne miejscowe załatwić formalności. Nie był też Jefferson jeszcze bardzo zgrzybiałym, bo liczył w r. 1819 lat. 76. Jeżeli uchylił się (2) od obowiązku egzekutora, mógł jednakże wpływać na jej wykonanie przez kogo innego, a w każdym razie to nie dowodzi, że pieniędzy, w jego zachowaniu będących, na właściwy cel nie oddał, bo że pieniądze te przeznaczone zostały ostatnią wolą Kościuszki dla Ameryki, o tem po przeczytaniu listów prezydenta Jeffersona nie może być żadnego wątpienia.

Zimnem jest rozporządzenie Kościuszki co do majątku swego Siechnowice na Litwie, i znane są dwa testamenta w Europie zrobione, jeden we Francyi 1814 r., drugi w Solurze 1817 r. Sukcesorowie, na których korzyść nie uczynił w tych testamentach rozporządzenia, zgłaszali się w późniejszym czasie z prawami swemi do spadku w Stanach Zjednoczonych. Znać sądzili, że Kościuszko albo nie wiedział, co posiadał, alboteż zaniedbał tem rozporządzić, i nie znali jego ostatniej woli co do majątku w Ameryce, bo zapewne, gdyby ją znali, przeciwko brzmieniu jej nie byliby występowali. Usiłowania ich były niefortunne i zapewne słusznem jest zdanie, że przez jakiegoś pokątnego adwokata uwiedzeni zostali. Na jakiej podstawie zgłaszali się do rządu Stanów Zjednoczonych, nie jest mi znanem; to tylko wiem dokładnie, że jenerał Paszkowski nie wiedział nic o własności Kościuszki w ziemi darowanej mu przez Kongres, i zapytywany w tym względzie przez osoby, które zgłaszać się do tego spadku chciały, zgłaszanie się takie odradzał.

Kraków d. 16 lutego 1879 r.

Franciszek Paszkowski.

(1) Ma się rozumieć przypadek śmierci.

(2) Czas w przedrukowaniu artykułu z Gaz. Lwow. blednie zamieścił: "Tomasz. Jefferson przychylił się do brzmienia wykonania rzeczonej woli," — co nawet niezrozumiałe, gdy w Gazecie Lwowskiej jest: "Uchylił się od brzemienia wykonania rzeczonej woli, " wiernie z angielskim tekstem: "refused to take upon, himself the burden of the executor of the said will."

BILET W MIEJSCU (W AMERYCE) PRZESYŁAJĄC KOPIĘ PLENIPOTENCYI.

Th. Jefferson składa swoje ukłony jen. Kościuszko i przesyła mu kopię odciśniętą z oryginału pełnomocnictwa, której zaleca mu przechowanie dla własnej jogo informacyi co do treści pełnomocnictwa. — Zdrowia mu życzy i zasyła przyjacielskie pozdrowienie.

Marca 23 1798.

PLENIPOTENCYA.

Niniejszem czyni się to dla wszystkich wiadomem, że ja, Tadeusz Kościuszko, niedawno z Polski, ale teraz będący w Filadelfii w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ustanawiam i mianuję Tomasza Jeffersona z Monticello w Wirginii, moim pełnomocnikiem do działania i zastępowania mnie we wszystkich sprawach w obrębie Stanów Zjednoczonych, dając mu pełnij władzę i moc nad wszelką własnością realną lub osobistą, jaką na mocy posiadania prawa, tytułu lub akcyi, teraz mam, albo później mógłbym mieć w obrębie Stan. Zjedn., i z powodu tejże własności i odnośnie do niej, wchodzenia w układy i tychże zawierania, o ile to osądzi stosownem dla mego interesu, z każdą osobą, z osobami, ciałami politycznemi lub stowarzyszeniami, w każdym Stanie lub w Stan. Zjednoczonych, i tęż własność zachowywania w tej samej formie lub zamieniania jej na inną na mój użytek, jak również na rzecz moja, żądania, poszukiwania sądownie, odzyskiwania, odbierania, rozrządzania tąż własnością, przekazywania i przesyłania we wszystkich przypadkach jakichkolwiek, oraz dawania, robienia i pobierania, we wszystkich zdarzeniach, zupełnie ważnych przekazów, przesyłek, zwolnień i kwitowali co do każdej rzeczy tyczącej się spraw wyż wymienionych.

A nadto, aby umocowali rzeczonego Tomasza do działania w tych przedmiotach, równie przez drugich, jak przez siebie, jest on niniejszem upoważnionym do ustanawiania i substytuowania za siebie innych pełnomocników sposobem delegacyi od czasu do czasu, jak uzna za stosowne, dając takowemu albo takowym na rzecz moją taką sama lub mniejszą władzę co do wyż wspomnionych spraw, jakie były niniejszem poprzednio dane jemu samemu, i odwołania albo odnowienia tak delegowanej władzy według tego, jak uzna za najlepsze w moim interesie.

Aby zaś tem bardziej zabezpieczyć się od przypadku śmierci lub niemocy tegoż Tomasza do spełniania tych interesów, upoważniam tegoż Tomasza zamianować i ustanowić przez odpowiedni instrument, własnoręcznie i pod swoją pieczęcią, za mnie i na rzecz moją, innego pełnomocnika głównie przeznaczonego na przypadek śmierci lub niemocy, do objęcia wszelkiej władzy niniejszem danej rzeczonemu Tomaszowi; takie zaś umocowanie ma zostawać w zawieszeniu i bez mocy, póki on sam żyje i jest zdolnym do czynności.

I niniejszem ratyfikuję i potwierdzam wszystkie czynności i całe postępowanie rzeczonego Tomasza, oraz działających pod nim albo w skutku jego ustanowienia, tak zupełnie i absolutnie, jakby były zrobione przezemnie samego. A ponieważ rzeczony Tomasz podejmuje się przyłożyć do tych spraw bez żadnej dla siebie korzyści lub wynadgrodzenia, lecz tylko czysto i szczerze z przyjaźni i szacunku który ma dla mnie, rzeczonego Tadeusza Kościuszki, byłoby zatem niesłusznie, aby on był jakkolwiek obciążonym za jakikolwiek przypadek, który mógłby się zdarzyć, nie przez jego rozmyślną winę lub grubo niedbalstwo...(jeden wyraz nieczytelny), aby nie było w mocy mego reprezentanta lub kogobądź innego, na przypadek mej śmierci lub w innym razie napastować, lub dochodzić rzeczonego Tomasza lub jego reprezentantów za takie przypadki, uznając to za zupełnie niepodobne dla takich przypadków i strat, niepochodzących z jego rozmyślnej złej woli albo grubej niedbałość:, jak się wyżej rzekło, ja za siebie, za moich sukcesorów, egzekutorów i administratorów, niniejszem w zupełności zwalniam i kwituję rzeczonego Tomasza, jego sukcesorów, egzekutorów i administratorów na zawsze. I wyraźnie zachowuję sobie prawną możność odwołania niniejszego, kiedykolwiek będzie mi nię to zdawać stosownem... (parę słów nieczytelnych).

Filadelfia tego... dnia... tysiąc siedmset dziewięćdziesiątego ósmego.

Koniec wersji demonstracyjnej.

LISTY JEFFERSONA PREZYDENTA STANÓW ZJEDNOCZONYCH AMERYKI PÓŁNOCNEJ DO KOŚCIUSZKI.

LIST I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej