James Fenimore Cooper

MŁODY ORZEŁ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Rozdział I

Rozdział II

Rozdział III

Rozdział IV

Rozdział V

Rozdział VI

Rozdział VII

Rozdział VIII

Rozdział IX

Rozdział X

Rozdział XI

Rozdział XII

Rozdział XIII

Rozdział XIV

Rozdział XV

Rozdział XVI

Rozdział XVII

Rozdział XVIII

Rozdział XIX

Rozdział XX

Rozdział XXI

MŁODY ORZEŁ

James Fenimore Cooper

tłum. Nieznany

Rozdział I

SPÓR MYŚLIWYCH O ZABITĄ ZWIERZYNĘ

Środek stanu New York stanowi malownicze miejsce składające się ze wzgórz i dolin. Tam właśnie rzeka Delaware zaczyna swój bieg, a także wypływa z licznych źródeł wspaniała Suskehanne, tworząc w dalszym ciągu jedną z największych rzek Stanów Zjednoczonych. Niemal wszystkie góry nadają się do uprawy; nad brzegami rzeczek lub jezior wznoszą się wioski i ładne posiadłości. Drogi wiją się w rozmaitych kierunkach po wzgórzach i dolinach.

W ostatnich dniach grudnia 1795 roku, o zachodzie słońca, kryte sanie przesuwały się z wolna po stromej drodze. Wieczór był zimny lecz pogodny; obłoki oświetlone gasnącymi promieniami słońca różowiły się na zachodzie nad ziemią pokrytą  śniegiem.

Droga wiodąca po spadzistym stoku góry miała z jednej strony wysoką  ścianę, z drugiej zabezpieczona była od głębokiej przepaści zrębem z kłód, rzuconych niedbale. Wierzchołek góry pokrywał las, ciągnący się daleko.

Piękne kasztanki, zaprzężone do krytych sani, osypane były szronem, iskrzącym się w powietrzu; z nozdrzy ich buchała para. Uprząż z czarnego rzemienia zdobił brąz błyszczący w promieniach słońca jak złoto. Na koźle siedział Murzyn, liczący około dwudziestu lat. Mróz marszczył mu lśniącą twarz i z żywych czarnych oczu wyciskał  łzy, nie mogąc wszakże pozbawić ich wyrazu wesołości. Ogromny ciężki pojazd zwany slejgiem, mógł pomieścić liczną rodzinę, tym razem jednak siedział w nim starszy mężczyzna i młoda kobieta. Podróżny wysokiego wzrostu, owinięty był w futro i miał na głowie kunową czapkę, zakrywającą uszy, spod niej wyglądała twarz o rysach szlachetnych i męskich, wielkie niebieskie oczy, w których malowała się dobroć, roztropność i wesołość. Młoda osóbka siedząca obok niego, otulona była rozmaitymi ciepłymi okryciami. Spod jedwabnej, czarnej kapotki, podbitej puchem, wyzierały od czasu do czasu czarne, śliczne oczęta pełne żywości i ognia.

Ojciec i córka jechali w milczeniu, oddani własnym myślom. Ojciec przypomniał sobie, jak przed czterema laty jego nieboszczka żona żegnała ukochaną jedynaczkę, wysyłając ją dla dokończenia nauk do New Yorku. W kilka miesięcy potem stracił swą zacną towarzyszkę  życia; pomimo jednak wielkiego osamotnienia, nie chciał przerywać nauk córki i przedwcześnie sprowadzić jej do siebie.

Myśli Elżuni były mniej posępne: przyglądała się ciekawie różnym zmianom zaszłym w tej okolicy podczas jej nieobecności. Górę, po której jechali, pokrywały wysokie sosny, ich ciemna zieleń odbijała od śnieżnej bieli, tworząc kontrast wielce malowniczy.

Podróżni nie odczuwali wiatru, ale wierzchołki drzew chwiały się z głuchym szumem, przypominającym groźny powiew zimy.

Nagle poszczekiwanie psów rozległo się po lesie. Marmaduk Tempie, jadący z córką, przerwał swe rozmyślania i zawołał na woźnicę:

— Stój, Adży, stój! To głos starego Hektora, poznaję go wśród tysiąca innych. Pewno Nataniel Bumpo, korzystając z pięknej pogody, wyszedł na polowanie i psy jego gonią daniela. Elżuniu — dodał zwracając się do córki — wszak nie lękasz się strzału, więc dostarczę ci zwierzyny na święta.

Murzyn zatrzymał konie i, bijąc się rękoma po bokach, rozgrzewał skrzepłe od zimna pałce, Marmaduk Tempie, tymczasem, wyskoczył z sani, zdjął futrzane rękawice pokrywające zamszowe, wydobył strzelbę i opatrzywszy podsypkę, skierował się do lasu. Wkrótce ukazał się piękny daniel pędzący rączo pomiędzy drzewami; podróżny złożył się w mgnieniu oka i dał ognia, daniel jednak biegł dalej i już przesadzić miał drogę, kiedy dał się słyszeć drugi strzał, zwierz podskoczył wysoko, lecz wnet trzeci strzał obalił go na ziemię. Jednocześnie dwóch myśliwych ukazało się spoza drzew.

- To ty, Natty? - zawołał Tempie, zbliżając się do starszego z nich i oglądając zabitego daniela. - Gdybym wiedział, że jesteś tam ukryty, nie byłbym strzelał, ale usłyszawszy szczekanie Hektora nie mogłem się powstrzymać i  zapomniałem o całym świecie. Jednak nie jestem zupełnie pewny, czy to mój strzał położył trupem zwierzynę.

- Nie, nie, panie sędzio - odpowiedział strzelec ze złośliwym nieco uśmiechem - pan tylko zużył trochę prochu, żeby sobie ogrzać nos w tak zimny wieczór. Czyż można zabić daniela z takiej strzelbeczki na wróble? Dosyć jest teraz drobnego ptactwa i bażantów w lesie, może pan codziennie mieć pasztety, ale chcąc upolować grubszą zwierzynę, należy wziąć strzelbę z długą rurą i zamiast kłaków użyć skóry dobrze natłuszczonej, inaczej zużyje pan dużo prochu, a korzyści z tego nie będzie żadnej. 

To mówiąc, strzelec wierzchem ręki otarł usta, jak gdyby chcąc ukryć drwiący uśmiech, który ożywił jego twarz.

— Moja fuzja bije dobrze, Natty — odrzekł podróżny dobrodusznym tonem — nie pierwszy to raz trafiłem z niej daniela. Widzisz, że ma dwie rany, strzał był w szyję i w serce, zupełnie możliwe, że to ja właśnie zadałem śmiertelną ranę.

— Mniejsza o to, który z nas dwóch — odrzekł Natty, marszcząc brwi chmurnie; dobywszy nóż zza pasa, przerżnął gardło danielowi — ale zwierz padł nie po pierwszym ani drugim, ale dopiero po trzecim strzale — dodał po chwili — a ten wymierzyła młodsza i pewniejsza ręka, niż pana sędziego i moja! Co do mnie jestem człowiekiem niebogatym, mogę wszakże obyć się bez zwierzyny, tylko będąc mieszkańcem wolnego kraju, nie lubię zrzekać się moich praw, chociaż i u nas nieraz tak samo jak i w starym świecie przemoc jest prawem.

Stary strzelec wypowiedział ostatnie słowa z ponurą niechęcią.

— Chodzi mi tylko o chlubę, Natty — odpowiedział podróżny z niezmąconym spokojem. — Cóż wart jest taki daniel? Zaledwie kilka  dolarów, ale przyjemnie jest wiedzieć, że sam go upolowałem. Chciałbym zażartować z Ryszarda, który siedem razy tej jesieni chodził na polowanie i przyniósł tylko jednego bekasa i kilka popielic.

— Oj, panie sędzio — zawołał Natty, wzdychając żałośnie; z powodu waszego nieobliczalnego  trzebienia niełatwo teraz o zwierzynę! Minęły te czasy kiedy zabijałem po trzydzieści danieli starych i bez liku młodych podczas jednej jesieni. Nieraz najwspanialszego dzika zdarzało mi się zabić przez szparę w ścianie mojej chałupy. Ileż to razy wycie wilków wybijało mnie ze snu. Mój stary Hektor ma od nich pamiątkę  - dodał, głaszcząc wielkiego czarnego psa z białym podgardlem i pstrymi łapami. - Pies ten lepszy od niejednego człowieka, bo nigdy nie odstępuje przyjaciela i przywiązany jest do tego, czyj chleb je - dodał z naciskiem.

W słowach i zachowaniu się starego strzelca było coś szczególnego, co uderzyło Elżbietę i zaczęła przyglądać się mu uważnie. Był to człowiek mający sześć stóp wzrostu, a z powodu niezwykłej chudości wydawał się znacznie wyższy. Lisia czapka pokrywała mu część długich, wiekiem pobielonych włosów, policzki miał zapadłe, spod krzaczastych brwi błyszczały szare, bystre i pełne żywości oczy. Krój jego odzienia był dość dziwaczny, ponieważ sam je sobie sporządzał bez pomocy krawca. Skóra jelenia obciśnięta pasem wkoło żeber stanowiła wierzchni ubiór, kamasze również z tej skóry zachodziły za kolana, osadnicy przezywali go Kosmatym Kamaszem lub Skórzaną Pończochą. Na rzemieniu zwieszał mu się przez lewe jamie ogromny róg wołowy, wyrobiony tak cienko, że w nim proch przeświecał. Natty wziął właśnie do ręki żelazna miarkę, napełnił  ją prochem i zaczął nabijać swą rusznicę tak niezmiernie długą, że kiedy kolba stała na śniegu, koniec rury sięgał mu aż do czapki. Tempie tymczasem oglądał daniela i nie zważając na zły humor starego strzelca, zawołał:

— Nie chce mi się Natty, zrzec moich pretensji, bo jeśli to ja trafiłem w szyję, drugi strzał był tylko, jak my nazywamy, „złym zamiarem".

— Może pan sędzia dobierać jakie chce uczone nazwy — odrzekł Natty — ale łatwiej jest znaleźć wyraz, niż zabić daniela w biegu. Mówiłem już zresztą, że padł on z ręki młodszej i pewniejszej od naszej.

— Wyrzucimy w górę dolar, żeby los zadecydowały kto ma większe prawa do rogacza — zawołał sędzia, zwracając się do drugiego strzelca. — Co powiesz na to?

— Mówię, że to ja zabiłem — odpowiedział młody myśliwy nieco chmurnie i hardo, opierając się na strzelbie takiej prawie, jaką miał Natty.

— Dwóch was przeciw mnie jednemu — rzekł sędzia z uśmiechem — ale pogodzimy się przecież. Sprzedajcie mi daniela.

— Nie mogę sprzedać tego, co do mnie nie należy — rzucił Natty niechętnie. — Widziałem nieraz, że zwierz postrzelony w szyję cały dzień chodził; nie mam zwyczaju przywłaszczać sobie cudzej własności.

— Uparty jesteś Natty — zaśmiał się Tempie, chcąc koniecznie postawić na swoim. — Słuchaj, młody strzelcze, dam ci trzy dolary za daniela - dodał zwracając się do myśliwego.

- Rozstrzygnijmy przede wszystkim do kogo powinien należeć, - odparł młodzian. - Iloma kulami nabita była pańska fuzja?

- Pięcioma. Czyż nie dość, aby zabić rogacza?

- Dosyć jednej - odpowiedział strzelec, postępując parę kroków w głąb lasu. - Nikt prócz pana nie strzelał z tej strony, racz pan obejrzeć to drzewo, oto jedna, druga, trzecia, czwarta kula.

- A piąta? - zapytał sędzia triumfująco.

- Piąta jest tu - odrzekł młodzian i odrzuciwszy płaszcz, wskazał przestrzelone odzienie i ramię zalane krwią.

- O mój Boże! - zawołał Tempie ze szczerym współczuciem. - Siadaj co prędzej do naszych sani; o pół kilometra stąd jest chirurg, który ci opatrzy ranę. Koszty leczenia sam poniosę, będziesz u mnie aż do zupełnego wyzdrowienia.

- Dziękuję panu za jego dobre chęci, ale mam przyjaciela, który bardzo by się niepokoił o mnie. Zresztą rana jest lekka, kość nie zadraśnięta. Teraz sądzę, że pan mi przyznaje prawo do zwierzyny?

- Przyznaję, bez wątpienia, i daję ci pozwolenie polowania w moich lasach. Dotąd jeden tylko Natty miał ten przywilej, ale sprzedaj mi proszę daniela, masz oto zapłatę  — dodał sędzia, wyjmując banknot z pugilaresu.

Natty, prostując się wyniośle, mruknął:

— Są jeszcze ludzie starzy, którzy mogą powiedzieć, że Natty Bumpo pierwej miał prawo polować w tych lasach niż Marmaduk Tempie zabronić mu tego! Lepiej by urzędowo nie pozwolono strzelać z tych przeklętych fuzyjek, które Bóg wie gdzie śrut rozrzucają!

Młody strzelec skłoniwszy się sędziemu, odpowiedział stanowczym tonem:

— Niech mi pan daruje, ale sprzedać zwierzyny nie mogę, gdyż jest mi potrzebna.

— Będziesz mógł kupić sto danieli za sumę, którą ci daję  — odrzekł sędzia zdumiony odmową  — wszak to banknot studolarowy.

Strzelec jakby zawahał się chwilę, ale wnet potrząsnął przecząco głową.

Elżunia, słuchająca rozmowy, wychyliła główkę i nie zważając na zimno, odrzuciła kapturek z czoła. Zwracając się do młodego strzelca, rzekła uprzejmie:

— Niech pan nie martwi mego ojca i zgodzi się pojechać z nami, abyśmy mogli udzielić mu pomocy.

Strzelec złagodniał widocznie i zachwiał się w swym postanowieniu, co spostrzegłszy Tempie wziął go za rękę i począł znowu nalegać.

— Nigdzie bliżej — rzekł  — nie opatrzą ci rany, niż u nas, w Templtonie, bo stąd do chaty Nattiego będzie dobre trzy mile. Siadaj z nami, poślę wnet po lekarza, Natty uspokoi twego przyjaciela, a jutro, jeśli zechcesz, powrócisz do siebie.

Młodzieniec starał się wyswobodzić rękę z mocno ściskającej ją dłoni sędziego, ale spotkawszy się ze wzrokiem Elżbiety widocznie walczył skrycie z sobą, by nie ulec namowom.

Natty, wsparty wciąż na strzelbie, odezwał się do towarzysza:

- Najmądrzej będzie pojechać do Templtonu, bo jeśli kula została w ranie, to ja już temu zaradzić nie potrafię. Dawniej co innego. Przed trzydziestu laty, pamiętam, szedłem sam jeden przez pustynię siedemdziesiąt mil z kulą w lędźwiach i sam wydobyłem ją nożem. Indianin John bardzo dobrze przypomina sobie tę chwilę, bo właśnie wówczas poznaliśmy się.

Koniec końców młody strzelec dał się skłonić i usiadł razem z podróżnymi. Murzyn przy pomocy swego pana zarzucił daniela na paki, a następnie Tempie począł zapraszać jeszcze Nattiego, by się zabrał z nimi, ale ten stanowczo odmówił.

- Nie, panie sędzio - odrzekł  - mam dużo roboty w domu, muszę wracać do swego kąta, ale temu młodemu każ pan zaraz opatrzyć ramię, niech lekarz wyjmie kulę, a ja znam takie zioła, które prędzej zagoją ranę niż wszelkie plastry. Jeżeli zaś spotkacie po drodze Indianina, to radziłbym go zabrać z sobą, bo ma doskonałe lekarstwo na stłuczenia i rany.

— Natty, nie mów nic o tym, że jestem raniony, ani gdzie jadę. Pamiętaj! — szepnął młody strzelec na pożegnanie.

— Spuść się na starego Bumpa — odpowiedział Natty — rzucając znaczące spojrzenie na młodego przyjaciela — kto czterdzieści lat przeżył na pustyniach, musiał nauczyć się trzymać język za zębami. Pamiętaj co mówiłem o Johnie.

— Dobrze, dobrze, skoro tylko wyjmą mi kulę, powrócę zaraz do was i przyniosę  ćwiartkę daniela na święta...

Natty przerwał mu, przykładając palec do ust na znak milczenia. Usunął się z drogi, mając oczy utkwione w sam szczyt sosny, po czym postąpił krok naprzód, odwiódł kurek i długą swą rusznicę wymierzył w górę. Podróżni zdjęci ciekawością, wysunęli głowy i wnet dostrzegli cel jego strzału. Był to ptak ukryty wśród najwyższych gałęzi, tylko szyję i głowę widać było. Bumpo strzelił, ptak, trzepocząc się spadł na ziemię. Pies rzucił się wnet po zdobycz.

- Do nogi, Hektor! Nazad, stary łotrze! - zawołał Natty. Posłuszny pies powrócił do swego pana, ten nabił strzelbę, po czym, ująwszy ptaka bez głowy, pokazał go podróżnym, mówiąc:

- To lepszy przysmak, niż pieczeń ze zwierzyny! Przyzna pan, panie sędzio, że z fuzji myśliwskiej nie potrafiłby pan trafić ptaka na taką odległość nie oderwawszy ani jednego piórka!

Natty zaśmiał się triumfująco otworzywszy szeroko usta. Był to śmiech dziwny, bez głosu, słychać tylko było jakby głuche rzężenie.

Pożegnawszy młodego strzelca, przypomniał mu jeszcze, że ma koniecznie widzieć się z Indianinem i leczyć się jego ziołami po czym , zawrócił w stronę lasu i wkrótce wraz ze swymi psami zniknął z oczu podróżnym na zakręcie drogi. 

Rozdział II

PRZESZŁOŚĆ MARMADUKA TEMPLA. PRZYGODA W PODRÓŻY

Jeden z przodków Marmaduka Templa przybył do Pensylwanii wraz ze słynnym założycielem tej osady, Wilhelmem Pennem. Spieniężywszy całą swą majętność w Anglii, przywiózł z sobą do Ameryki dość znaczną sumę, za którą nabył dużą ilość ziemi, żył bardzo dostatnio, piastował wysokie urzędy i zmarł w porę, nie mając pojęcia o tym, że jest właściwie całkiem ubogi. Zwykła to jest kolej ludzi przybywających ze znacznymi kapitałami do Ameryki; najczęściej ubożeją stopniowo, nie mogąc się dostosować do nowych warunków, inni zaś, zawdzięczający dobrobyt własnej tylko pracy, umieją go utrzymać. Potomkowie Templa żyli w wielkim niedostatku, ale, powodowani ambicją, postanowili odzyskać majątek i znaczenie. Ojciec sędziego Marmaduka Templa ożenił się bogato i dał synowi staranne wychowanie. Ten ostatni zaprzyjaźnił się ze swym rówieśnikiem, Edwardem Effinghamem, pobierającym wraz z nim nauki. Ojciec Edwarda służył w wojsku od młodości, uczestniczył w wielu bitwach z Francuzami i odznaczył się wielką walecznością, zyskując sławę i zaszczyty. Po otrzymaniu dymisji w randze majora, nie chciał korzystać z proponowanych mu urzędów, uważano go więc w sferach rządowych za oryginała i dziwaka pogardzającego pieniędzmi. Odtąd zamieszkał we własnej siedzibie, ciesząc się ogólnym poważaniem, ale gdy jego jedyny syn postanowił ustalić swój los i wstąpił w związki małżeńskie z wybranką serca, major oddał mu cały majątek, składający się z kapitałów w banku, wielu posiadłości oraz znacznej przestrzeni ziemi w stronach niezamieszkałych przez osadników, poprzestając na rencie wypłacanej mu przez syna.

Skoro Edward objął to wszystko w posiadanie, natychmiast odszukał przyjaciela swego Marmaduka, któremu bezgranicznie mógł zaufać i zaczęli wspólnie prowadzić interesy. Wobec tego Marmaduk najzupełniej uczciwą drogą dorobił się wkrótce ładnej fortuny i kupił posiadłość nad źródłami rzeki Suskehanny. Przy zasobach pieniężnych, staraniu i wytrwałości podwoił w szybkim czasie wartość ziemi, a w chwili gdy się opowieść nasza zaczyna, uchodził za najbogatszego obywatela W tej okolicy. Gdy wybuchła wojna o niepodległość, Edward służył w wojsku angielskim i bronił praw swego rządu, a Tempie stał po stronie powstańców. Po zwycięstwie tych ostatnich, Edward opuścił Amerykę, pozostawiwszy wszystkie dokumenty majątkowe i kapitały w ręku Marmaduka, który otrzymał wiadomość, że Effingham utonął podczas burzy na morzu w drodze do Stanów Zjednoczonych. W okręgu, w którym mieszkał Marmaduk miał opinię człowieka sprawiedliwego, o nieskazitelnym charakterze. To było powodem obrania go sędzią Sądu Najwyższego.

Po śmierci ukochanej żony przelał całe swe uczucie na jedynaczkę Elżunię, która właśnie powracała teraz po skończeniu pensji do rodzinnego domu.

W chwili, gdy konie ruszyły, Marmaduk począł się przyglądać uważnie młodemu strzelcowi, siedzącemu naprzeciw niego. Był to młodzian smukły, lat dwudziestu trzech najwyżej; miał na sobie opończę z grubego krajowego sukna, przepasaną wełnianym pasem.

— Twarz pana nie jest mi obca — rzekł sędzia Tempie, starając się sobie przypomnieć kiedy i w jakich okolicznościach mógł go już przedtem spotkać.

- Jestem tu dopiero od trzech tygodni, a zdaje się, że pan przez czas dłuższy był nieobecny - odrzekł strzelec zimnym tonem, jakby nie okazując chęci prowadzenia rozmowy.

- Tak jest, miesiąc już upłynął od czasu mego wyjazdu - ciągnął sędzia - ale pomimo to rysy pana twarzy są mi znajome, widziałem je chyba we śnie. Jak myślisz Elżuniu? Czy nie zaczynam pleść od rzeczy? Może mi się pomieszało w głowie? Jakże będę mógł sądzić sprawy, a co ważniejsze w danej chwili, czy będę w stanie ugościć naszych przyjaciół, mających przybyć do nas na święta - żartował Tempie, chcąc rozweselić córkę.

- Jedno i drugie na pewno lepiej ci się, mój ojczulku, powiedzie - zawołała wesoło Elżunia - niż zabijanie daniela z małej fuzyjki!

Młody strzelec uśmiechnął się, rzuciwszy nieco wzgardliwe spojrzenie na sędziego. Nagle konie przyśpieszyły biegu, czując, że stajnia niedaleko. Widać już było dolinę, miasteczko i dom sędziego, co wprowadziło go w doskonały humor.

- Patrz, Elżuniu - rzekł wskazując dym unoszący się z kominów ich domu - oto jest twoja siedziba, gdzie masz odtąd pędzić życie. I pan również gościem naszym będzie, o ile zechce pozostać z nami - dodał uprzejmie zwracając sie do młodzieńca.

Oboje młodzi rzucili na siebie przelotne spojrzenie, jakby zdumieni tym nagłym zwrotem i przypuszczeniem, że nieznajomy mógłby być zaliczony do koła domowego w sędziowskim dworze.

Murzyn ściągał lejce przy spuszczaniu się z góry w dolinę, Elżbieta przyglądała się teraz uważnie krajobrazowi niewidzianemu od lat kilku, obserwując zaszłe tu przez ten czas zmiany. Dolina otoczona była górami pokrytymi lasem. W niektórych miejscach widać było nad drzewami lekką mgłę dymu, zwiastującą mieszkania ludzi i coraz liczniejsze wykarczowane już grunta przygotowane do uprawy. Nowe osady, z początku odosobnione, szybko się powiększały, a dom Templa stanowił teraz punkt centralny sporego miasteczka, zabudowanego dość fantastycznie, bez zachowania najelementarniejszych zasad architektonicznych. Okna domków miały okiennice malowane na zielono, przed gankiem każdego z nich wznosiło się kilka drzewek ogołoconych z gałęzi, podobnych do grenadierów pełniących straż przed pałacem. Mieszkało w takich domostwach paru adwokatów, kilku kupców, jeden doktor. Siedziba sędziego Templa była najokazalsza, otaczał ją duży ogród owocowy; podwójny szereg topoli tworzył ulicę prowadzącą do bramy wjazdowej. Brat przyrodni Templa, Ryszard Jones wybudował według swego planu dwa domy sędziego, jeden z nich był trzypiętrowy...Przy spuszczaniu się z góry w dolinę uderzał widok dużej płaszczyzny jeziora, pokrytego teraz lodem i śniegiem.

Elżbieta przyglądała się w milczeniu, przypominając różne chwile z lat dziecinnych spędzonych w Templtonie pod okiem troskliwej matki. Nagle brzęk dzwonków zwrócił uwagę podróżnych i oznajmił o zbliżaniu się drugiego zaprzęgu, pędzącego z wielkim pośpiechem pomimo górzystej drogi. Sędzia poznał od razu jadących. Powoził człowiek małego wzrostu, w opończy obszytej futrem, głowę trzymał podniesioną do góry i ponaglał konie do biegu, używając ku temu głosu i bicza. Za nim, na przednim siedzeniu, siedział mężczyzna wysokiego wzrostu, niemłody, o żołnierskiej postawie. W głębi, w płaszczu futrzanym i kuniej czapce, nasuniętej na uszy, widać było podróżnego o twarzy okrągłej, oczach żywych i uśmiechniętych; czwarty wreszcie o rysach ściągniętych, w czarnym płaszczu, i poważnym wyrazie twarzy wyglądał na duchownego. Kiedy się sanie spotkały z powozem, siedzący na koźle zawołał do Murzyna:

- Z drogi Adży, na bok, bo nie potrafię wyminąć! Jak się masz, kochany Marmaduku! Jak się masz, Czarnooka! Wyjechaliśmy na wasze spotkanie - mówił Ryszard wesoło - dla pośpiechu kazałem zaprząc czwórkę, ale konie narowiste, ja tylko potrafię dać sobie z nimi radę. Musisz koniecznie sprzedać je, bracie, mam na nie nawet kupca.

- Sprzedawaj co chcesz, Ryszardzie - odpowiedział sędzia dobrodusznym tonem - bylebyś mi moją córkę i grunta zostawił. 

— Frym, mój stary przyjacielu — dodał zwracając się do podeszłego w latach mężczyzny o żołnierskim wyglądzie — kiedy siedemdziesiąt lat wychodzi na spotkanie czterdziestu pięciu, jest to rzetelny dowód życzliwości! Jakże się pan miewa, panie Le Quoi? Panie Grant, uprzejmość pana mnie rozczula! Kochani moi, oto moja córka, którą już znacie, a dla niej również nie jesteście obcymi. Czy poznajesz, Elżuniu, majora Hartmana?

— Wszak jesteśmy starymi przyjaciółmi — zaśmiało się dziewczę, gdy tymczasem pan Le Quoi powstał z pewnym trudem z powodu mnóstwa okryć otulających mu nogi i zdjąwszy czapkę, wsparty o ramię Ryszarda, przemówił pół po francusku, pół po angielsku:

— Panie Temple, widok pana cieszy mnie i zachwyca! Panno Elżbieto, najniższy jej sługa.

— Przykryj twą pałkę, Gallu, przykryj pałkę! — zawołał Ryszard Jones. — Inaczej stracisz resztę włosów, na zbytek których nie masz potrzeby się użalać. Gdyby ich Absalon nie posiadał w większej ilości, żyłby może po dziś dzień!

Żarty Ryszarda zawsze prawie wzbudzały wesołość, jeśli jednak nie śmieli się słuchacze, on sam wybuchał głośnym śmiechem. Pastor Grant skromnie powinszował Templowi i córce ich szczęśliwego przybycia, a Ryszard starał się zręcznie zawrócić konie, ale droga była tak wąska, że trudno było wyminąć na miejscu, gdyż tuż obok znajdowały się doły powstałe z powodu wydobywania kamieni do budowy miasteczka. Adży radził wyprząc dwa przednie konie, Marmaduk także, podzielał jego zdanie, ale Ryszard wszelkie uwagi puszczał mimo uszu, dowodząc, że nikt nie potrafi lepiej od niego zażyć koni.

- Pan Le Quoi może to potwierdzić, ponieważ nieraz odbywaliśmy przejażdżki - dodał z przekonaniem.

Grzeczność właściwa Francuzom nie pozwoliła panu Le Quoi zaprzeczyć, jednakże nic nie odpowiedział, wpatrując się z przerażeniem w przepaść odległą zaledwie o dwa kroki. Grant trzymał się oburącz pojazdu, jak gdyby gotów w każdej chwili wyskoczyć, a major uśmiechał się złośliwie z chełpliwości Ryszarda, ten zaś za pomocą bicza zmuszał konie do zjechania z gościńca i skierowania się wąską drożyną, wiodącą po zboczu góry, ale za każdym krokiem nogi ich grzęzły w śniegu, a lodowa skorupa łamała się i boleśnie kaleczyła, więc przednie konie cofały się ku dyszlowym i w ten sposób odpychały w tył pojazd do połowy już zawrócony. Dwa koła z lewej strony był na kilka zaledwie cali od przepaści przeszło dwieście stóp głębokiej.

- Strzeż się pan, panie Ryszardzie! Położenie jest groźne - zawołał Francuz.

- Chcesz pan koniecznie złamać powóz i pozabijać konie? - oburzył się major. 

— Kochany panie Jones, bądź roztropnym — odezwał się Grant, blednąc ze strachu.

— Dalej, naprzód! — wołał Ryszard, bijąc konie nielitościwie, chciał bowiem co prędzej wybrnąć z położenia, którego całe niebezpieczeństwo jasnym mu się stało. — Panie Le Quoi, uwolnijże mi nogę; jeśli będziesz mnie ciągnął, jakże sobie z tymi wariackimi końmi dam radę? Marmaduk, musisz sprzedać jedną parę, powiadam ci, są zupełnie znarowione!

— O Boże! — krzyknął Tempie. — Oni wszyscy zginą!...

Elżbieta również wydała okrzyk przerażenia, a nawet Adży zdawał się mocno zaniepokojony. Tymczasem krnąbrne konie ciągle się się cofały i każda sekunda pomnażała grożące podróżnym niebezpieczeństwo.

W tej decydującej chwili młody myśliwy wyskoczył z sani, pobiegł ku koniom i mocno je pociągnął naprzód. Uratowało to od wpadnięcia w przepaść, jednakże konie ciągle się wspinały i jeden rzucił się nagle na lewo, wobec czego tylne i przednie koło zapadły tak głęboko, że równowaga została naruszona i wszyscy czterej podróżni wpadli w śnieg. Major i Grant odrzuceni byli niezbyt daleko, Ryszard zatoczył wielki łuk w powietrzu i upadł o piętnaście blisko stóp na drogę, trzymając wciąż wodze w zaciśniętej kurczowo dłoni, tym sposobem ciało jego stanowiło jakby kotwicę utrzymującą konie. Francuz, gotujący się do skoku właśnie wtedy, gdy się pojazd wywracał, głowę pogrążył w śniegu. Żaden z tych panów nie doznał poważnego obrażenia, a major Hartman, który zachował najwięcej zimnej krwi, pierwszy podniósł się na nogi i zawołał:

- A to ci wspaniała jazda! Panie Ryszardzie, masz osobliwy sposób wyładowywania wiezionego towaru!

Jones z dobrą miną otrząsnął się ze śniegu i odrzekł z niezmąconym spokojem:

- Cóż chcecie? Wywinęliśmy się gładko! Z innym woźnicą moglibyście, jak nic, znaleźć się na dnie przepaści! Uważałeś, kochany Marmaduku, jak zręcznie i w porę  śmignąłem ostatni raz biczem? A co za przytomność umysłu miałem zatrzymując lejce w ręku!

- Twoje śmignięcie biczem, twoja przytomność umysłu!... - odrzekł sędzia drwiąco - powiedz raczej, że bez pomocy tego dzielnego młodziana ani ty, ani nasi przyjaciele nie bylibyście już na świecie.! Ale gdzież jest Le Quoi?

- Najmilszy panie sędzio! Ryszardzie! Panie Grant! Adży! Przyjdźcie mi z pomocą, bo nie mogę wygramolić się ze śniegu - wołał przytłumiony głos.

Okazało się, że Francuz ugrzązł w miejscu, gdzie wiatr nawiał śniegu na jakie sześć stóp co najmniej. Grant i major pośpieszyli na ratunek i wydobyli pana Le Quoi, który wnet odzyskał humor. Dostrzegłszy Ryszarda, pomagającego Adżemu w odprzężeniu dwóch siwoszów, uznał bowiem, choć zbyt późno, konieczną tego potrzebę, Le Quoi zapytał złośliwie.

— Cóż jeszcze wymyśliłeś, panie Ryszardzie? Czy masz zamiar dokonać nowej próby?

— Przede wszystkim niech nauczy się powozić  — wtrącił sędzia zajęty wyrzucaniem na śnieg paczek, których pełno było dokoła. — Siadajcie panowie z nami, znajdzie się miejsce dla wszystkich, będę waszym woźnicą, a Ryszard i Adży zajmą się podniesieniem sani, po czym zabiorą rzeczy. Adży, pilnuj mojego daniela — dodał zwracając się do Murzyna, podkreśliwszy wyraz „mojego", zarazem mrugnięciem nakazując dyskrecję  — a ja z mojej strony będę pamiętał o tobie.

Murzyn zrozumiał, że sędziemu chodzi o zachowanie tajemnicy i opinii dobrego myśliwego.

Ryszard mruczał pod nosem:

— Nauczyć się powozić, powiadasz, a któż to lepiej ode mnie potrafi? Kto ujeździł twoją kasztankę, której nikt dosiąść się nie odważył? Wprawdzie twój stangret utrzymywał, iż przede mną jeszcze jej dosiadał, ale wszyscy wiedzą, że to jest wierutne kłamstwo!

Podróżni ulokowali się w wielkich saniach sędziego i wyruszyli ku domowi. Ryszard, pozostawszy z Murzynem na drodze, jął przyglądać się rozciągniętemu na śniegu danielowi i wypytywać, czy istotnie Tempie własnoręcznie go zabił. Adży utrzymywał, że tak było niewątpliwie, chociaż miał wielką ochotę do śmiechu.

- Pamiętasz, jakem położył trupem daniela zeszłej zimy? - przechwalał się Ryszard.

- Doskonale sobie przypominam - odrzekł Murzyn. - Natty Bumpo wystrzelił jednocześnie i wielu utrzymywało, że to on zabił rogacza.

- Kłamstwo, wierutne kłamstwo, czarny diabełku! - zawołał Ryszard z oburzeniem. - Jakże świat jest zawistny! Nie będę się

też dziwił  - dodał po chwili - jeżeli ten młodzik będzie się przechwalał, że nam wszystkim uratował  życie! Rzucił się, jak szalony, przed moje konie, a gdyby pozostał spokojnie na miejscu, w pół minuty zawróciłbym bez żadnego wypadku. Nic tak nie kaleczy pyska końskiego, jak ciągnięcie naprzód za cugle! Kto to jest ten młodzieniec, Adży? Nie przypominam sobie, abym go widział kiedykolwiek. Murzyn rzekł, że podróżni spotkawszy na stromej górze idącego pieszo młodziana prosili, aby jechał z nimi. Ponieważ było to we zwyczaju podczas złej pogody, Ryszard zadowolił się na razie tym wyjaśnieniem. Po chwili znów krążył wokoło tego samego tematu.

- Wygląda na uczciwego chłopca - mówił  -i gdyby go nie zepsuto pochwałami, miałbym dla niego pewne względy, ponieważ w gruncie rzeczy żywił dobre zamiary. Ale co on robił właściwie, czy miał jakie rzeczy z sobą? Może jest wędrownym kramarzem?

Murzyn zakłopotany podnosił i spuszczał oczy, nie dając żadnej odpowiedzi.

— Gadaj zaraz, czarny, czy miał tobołek na plecach? Kij w ręku?

— Nie — panie, miał tylko fuzję.

— Fuzję? — podchwycił Ryszard, a dostrzegłszy zmieszanie na twarzy Murzyna, zawołał:— Założyłbym się, że to nie Marmaduk, a ten młodzik zabił daniela! Zgadłem od razu. Powiedz śmiało, czy sędzia kupił od strzelca tę zwierzynę?

Murzyn chcąc zachować dla Tempie część zaszczytu i niezupełnie; skłamać, odrzekł wymijająco:

— Wszak pan sam zauważył przed chwilą, że daniel zabity został dwoma strzałami.

Ryszard się nasrożył i klasnąwszy batem, krzyknął:

— Nie kłam, Murzynie, oto tym batem prawdę z ciebie wydobędę!

Adży padł na kolana i powiedziawszy w krótkich słowach co widział w lesie, prosił, aby Jones raczył go zasłonić swą opieką od sędziowskiego gniewu.

— Nie bój się, włos ci z głowy nie spadnie —  odpowiedział Ryszard, zacierając ręce, — Nie zdradź, że wiem o wszystkim, zostaw mi przyjemność naśmiania się z Marmaduka. Jakże się ubawię! Musimy pośpieszyć, będę pomagał doktorowi wydobywać kulę.

Pomknęli kłusem do miasteczka. Ryszard był w świetnym humorze, zachęcał Murzyna, aby zacinał konie, a jednocześnie czynił uwagi:

- Więc to ten młody strzelec i stary Bumpo polowali na daniela, a brat Marmaduk zdobył się tylko na wpakowanie kuli w rękę człowieka ukrytego za sosną! Przewyborna historia!

Nie opodal domu sędziego, wziął cugle z rąk Murzyna i wjechał triumfalnie w długą aleję, zauważył bowiem, że dużo ciekawych zebrało się, aby powitać sędziego powracającego z córką z dalekiej podróży.

Na ganku oczekiwała ich służba. Na pierwszym planie ochmistrz, mający twarz niezmiernie długą, nos płaski, jak u małpy, usta od ucha do ucha, włosy związane w harcap, spodnie i kamizelkę z czerwonego pluszu, na guzach przy brązowym fraku wyryte były kotwice. Był to Beniamin Pengillan, rodem z Anglii; w młodości służył na okręcie i lubił opowiadać o swych nadzwyczajnych przygodach, chociaż nie miał ich zbyt wiele. Ponieważ często wspominał o trudach poniesionych niegdyś przy pompach okrętowych dla zapobieżenia zatonięciu, przezwano go Ben Pompo.

Drugim typem oryginalnym w swoim rodzaju była ochmistrzyni ubrana w białą suknię, odbijającą jaskrawo przy tabaczkowej cerze i szafranowych zębach. Miała nos i brodę spiczaste, czoło płaskie, zażywała co chwila tabaki. Marmaduk Tempie powierzył jej rządy domu po śmierci żony, nie znała więc Elżuni i spoglądała na nią nieufnie.

W chwili przybycia podróżnych dało się słyszeć straszliwe ujadanie psów, które Jones sam począł przedrzeźniać wrzaskliwie, czyniąc jeszcze większe zamieszanie. Jeden tylko olbrzymi pies mający miedzianą obrożę z literami swego pana zachowywał milczenie, ale nie odstępował na krok sędziego, a pogłaskany przez niego, wymownie kręcił ogonem. Elżunia przywitała go, nazywając dzielnym staruszkiem.

Podróżni weszli do wielkiej sali, w której paliły się  świece w ciężkich miedzianych lichtarzach. Ciepło było w całym mieszkaniu; wielki piec żelazny, do czerwoności rozpalony, stał w środku sali, a na wierzchu naczynie z wodą służyło do odświeżenia zbyt suchego powietrza.

Meble były częściowo sprowadzone z New Yorku, a po części sporządzone w Templtonie. W kącie stał staroświecki zegar z miedzianym cyferblatem, w szafce z orzechowego drzewa. Ogromna sofa przykryta materią indyjską zajmowała całą długość  ściany; wielki kredens, wysadzany kością słoniową, pełen był srebrnych naczyń.

Ryszard wszedłszy, ostatni do salonu, pierwszy przerwał milczenie:

— Cóż to Beniaminie? Cóż to Pompo? Także przyjmujecie, dziedziczkę? — zawołał groźnie. —  Dalejże, zapalać  światło, żebyśmy przecież mogli widzieć się nawzajem. Wybacz - dodał, zwracając się do Elżuni - ale za chwilę wszystko będzie w porządku. Kochany Marmaduku, przywiozłem twego daniela, co z nim zrobimy?

Elżunia i sędzia zachowywali milczenie, obojgu bowiem przypomniała się poniesiona przez nich strata, jakby cień zmarłej stanął nagłe pomiędzy nimi. Słudzy tymczasem u zwierciadeł i pająków zapalili świece i wnet zrobiło się jasno. Elżunia zrzuciła osłaniający ją  płaszcz, czarny kapturek i szale. Ochmistrzyni dopomagała jej w tym, przyglądając się zarazem ciekawie młodziutkiej osóbce, która miała jej odebrać rządy w domu. Długie sploty kruczych włosów widniały nad czołem Elżuni, nosek miała foremny, usta ślicznie wykrojone, figurę zgrabną, oczy pełne ognia. Amazonka z niebieskiego sukna dodawała jeszcze wdzięku uroczej dzieweczce. Rzuciwszy okiem dokoła, dostrzegła stojącego w pobliżu wejścia młodego strzelca o szlachetnych rysach twarzy. Włosy jego ciemne i lśniące nie ustępowały w barwie splotom Elżuni. W ręku trzymał czapkę, opierając się z lekka na małym szpinecie wysadzanym kością słoniową. Nie okazywał ani zbytecznej bojaźliwości, ani zuchwałej swobody ludzi nieobytych z towarzystwem. 

— Ojcze drogi — zawołała Elżunia — nie zapominajmy o naszym gościu, któremu przyrzekliśmy udzielić pomocy.

Wszystkie spojrzenia skierowały się w stronę młodego strzelca, jakby czekając wyjaśnienia.

— Moja rana jest drobnostką, przypuszczam, że chirurg nie będzie miał wiele do roboty — rzekł młodzieniec.

— Nie zapomniałem wcale o długu zaciągniętym wobec pana — zawołał sędzia.

— A więc jesteś coś winien, kochany Marmaduku? Bez wątpienia za daniela, którego zabiłeś  — rzucił drwiąco Ryszard, zacierając ręce.

— Sądzę też, że rana nie jest niebezpieczna, ponieważ włada pan ręką z łatwością  — rzekł sędzia, zwracając się do młodego strzelca i puszczając mimo uszu uwagę krewniaka.

— Co ty możesz o tym wiedzieć?. — wtrącił znowu Ryszard — ja co innego! Jestem wnukiem lekarza, mam powołanie do medycyny. Są cnoty i talenty dziedziczne.

Beniamin skorzystał z okazji, aby rozpocząć jakąś historię o lekarzu okrętowym, ale Elżunia przerwała mu, polecając przygotować pokój, w którym można będzie opatrzyć rannego.

- Sam się tym zajmę  - rzucił Ryszard z pośpiechem - proszę za mną, zobaczę czy głęboko uwięzła kula.

- Zaczekam do przybycia chirurga - rzekł zimno strzelec. - Sądzę, że nie będziemy długo czekali, więc uniknie pan próżnego zachodu.

Ryszard zmierzył nieznajomego zdumionym spojrzeniem, a poczytując odmowę za krok nieprzyjazny, odwrócił się, włożywszy ręce do kieszeni. Po chwili podszedł do Granta i nachylając się do jego ucha, szepnął:

- Zobaczycie, że rozpuszczą wieść po okolicy, iż  ów chłystek uratował nam życie, że bez jego wtrącania się do nie swoich rzeczy wszyscy byśmy karki połamali! Jak gdybym powozić nie umiał! Należało tylko silnie skręcić na lewo i zaciąć porządnie biczem po bokach z prawej strony.

Przybycie doktora przerwało dalsze wywody upartego zwolennika własnej jazdy i powożenia. 

Rozdział III

WYJĘCIE KULI Z RAMIENIA OLIWIERA

Doktor Elnatan Todd uchodził w Templtonie za człowieka obdarzonego niezwykłymi zdolnościami. Wzrostu wysokiego, niezmiernie szczupły, głowę miał małą, twarz marszczącą się co chwila. Me posiadając żadnej wiedzy, odważał się nawet na ryzykowne operacje, a ponieważ miał, jak to mówią, szczęśliwą rękę, dokonywał różnych pomyślnych doświadczeń na pacjentach i coraz większą cieszył się wziętością.

Wszedł do salonu uzbrojony w dwa futerały, zawierające chirurgiczne narzędzia, gdyż uprzedzono go, iż będzie miał do czynienia z raną od broni palnej. W pierwszej chwili spojrzenie doktora Todda spoczęło na kształtnej postaci Elżuni, której amazonka szamerowana złotymi sznurami obudziła w nim przypuszczenie, że będzie miał do czynienia z rannym oficerem; nie mógł wszakże trwać długo w błędzie, spoglądał więc na przemian to na Templa, który się ku niemu zbliżał z głębi sali, to na Jonesa, przechadzającego się wielkimi krokami z widocznym niezadowoleniem, że strzelec jakby nie dowierza jego wrodzonym zdolnościom do medycyny. Następnie doktor przeniósł wzrok na majora Hartmana, zapalającego fajkę osadzoną na długim cybuchu, na Granta przeglądającego uważnie, jakiś rękopis, na ochmistrzynię, która ze skrzyżowanymi rękoma podziwiała modny ubiór swej młodej pani z nieco zazdrosnym wyrazem.

Żadna z obecnych osób nie wyglądała na chorą, i potrzebującą pomocy chirurga, który przedtem był w strachu, że wypadnie dokonać operacji na kimkolwiek z domowników lub dobrych przyjaciół sędziego. Uspokoił się znacznie, gdy Tempie, zbliżywszy się ku niemu, rzekł, biorąc go za rękę:

- W porę przybywasz, kochany doktorze, oto jest młodzieniec, którego miałem nieszczęście zranić, strzelając do daniela. 

Oczy Todda podążyły we wskazanym kierunku. Strzelec zrzucił wierzchnie okrycie, pod którym miał odzież z grubego sukna i zamierzał właśnie oswobodzić ramię z rękawa, lecz spojrzawszy na Elżunię, zarumienił się i rzekł, zwracając się do doktora:

— Widok krwi może zatrwożyć miss Tempie, lepiej będzie dokonać opatrunku na osobności.

— Dobre oświetlenie w tym miejscu byłoby bardzo dogodne do operacji — odrzekł doktor Todd, który odzyskał pewność siebie widząc, że ma do czynienia z człowiekiem o skromnym wyglądzie i zupełnie w miasteczku nie znanym.

Elżunia, usłyszawszy uwagę młodego strzelca spłonęła rumieńcem i skinąwszy na Murzynkę, mającą jej służyć za pokojówkę, wyszła z salonu. Wówczas lekarz zabrał się do oględzin rannego, Beniamin przyniósł mu stare płótno, z którego pociął bandaże, a Ryszard zbliżył się ofiarując swą pomoc. Todd, podając mu kawałek płótna, rzekł z przesadną uprzejmością:

— Pan, który nie jesteś nowicjuszem w operacjach chirurgicznych, zechcesz mi naskubać szarpii. Tylko proszę brać wyłącznie nitki lniane, a włókna bawełny odrzucać, gdyż mogłyby zatruć ranę.

— Wiem o tym, doktorze — odrzekł Ryszard — rzuciwszy na Marmaduka spojrzenie mówiące wyraźnie: „Widzisz, że się chirurg beze mnie nie może obejść".

Podsunięto stół doktorowi, który rozkładał jedne po drugich flaszki zawierające różnobarwne płyny oraz piłki, lancety, sondy etc, po czym wycierał je starannie czerwoną, jedwabną chustką, zwracając niekiedy wzrok na widzów, jakby chcąc zbadać jakie te przygotowania sprawiają na nich wrażenie.

- Słowo daję  - zauważył Hartman - masz pan piękny arsenał instrumentów, a lekarstwa owe zapewne przyjemniejsze są dla oka niż dla gęby!

- Słusznie, panie majorze, bardzo słusznie - odrzekł Todd, z miną człowieka znającego się na rzeczy. - Roztropny lekarz zawsze stara się, aby jego lekarstwa przyjemnie wpadały w oko, chociaż często się trafia, że ich smak przykry jest dla podniebienia. Ważne jest umieć nakłonić pacjenta do czynienia tego, czego zdrowie wymaga, chociażby leki wzbudzały w nim wstręt.

- Moi panowie - zawołał sędzia zniecierpliwiony - czas już przystąpić do roboty, bo czytam z oczu naszego rannego, że nic go tak nie nuży, jak oczekiwanie!

Młody nieznajomy bez niczyjej pomocy obnażył ramię, na którym widać było ranę od kuli. Silne zimno widocznie zatamowało krew, chirurg śmiało zabrał się do sondowania rany, ale młodzieniec odtrącił jego rękę pogardliwym ruchem i rzekł:

—Można się obejść bez sondowania, panie doktorze, kula przeszyła ciało, nie dotknąwszy kości, czuję ją tu pod skórą  — dodał, wskazując palcem — i łatwo panu będzie ją wydobyć.

Doktor zwrócił się do Ryszarda, a biorąc przygotowane przez niego szarpie, począł zachwycać się, iż są tak doskonale skubane. Ryszard ogromnie był dumny z pochwały, zapewniał, że jego dziad i ojciec słynęli ze swych chirurgicznych zdolności i że on, Ryszard posiada dar ten we krwi.

— Bez wątpienia, bez wątpienia — wtrącił Beniamin, mieszając się do rozmowy — sam widziałem dzieci flisów włażące na wierzchołek wysokiego masztu, zanim się nauczyły chodzić.

— Nieraz też pewno widział Beniamin wyjmowanie kuli, będąc jeszcze na okręcie, niech więc trzyma miednicę, ponieważ widoku krwi się nie lęka.

— O tak, byłem obecny przy wydobywaniu kuli dwunastofuntowej z boku kapitana okrętu „Piorun".

— Co? Kula dwunastofuntowa — zdziwił się Grant, opuszczając rękopis na kolana i podnosząc okulary na czoło.

— Widziałem na własne oczy — zapewniał Beniamin. — Można by wydobyć i dwustoczterofuntową, byleby chirurg zręcznie wziął się do rzeczy. Panie doktorze — dodał  — czyż nie zdarzają się jeszcze bardziej zadziwiające wypadki?

Doktor Todd przeciął w tej chwili skórę pacjenta i ujął w dwa palce szczypce ze stolika, a jednocześnie przy poruszeniu się młodego strzelca, kula wypadła na ziemię. Todd pochwycił ją jedną ręką, a drugą  - uzbrojoną w szczypce - zręcznie wykonał manerw, aby widzowie przypuszczali, iż doktor sam wydobył ją z ramienia.

- Znakomicie - zawołał Ryszard - nigdy nie widziałem jeszcze tak szybko i zręcznie dokonanej operacji! Sądzę, że i Beniamin to potwierdzi?

- Tak jest, istotnie - odrzekł Beniamin - a teraz, mówiąc żeglarskim stylem, pozostaje tylko zatkać dziurę i okręt może, rozwinąwszy żagle, puścić się na pełne morze!

Doktor zbliżył się, chcąc włożyć szarpie w ranę, ale pacjent odsunął go z lekka i rzekł, patrząc w stronę otwartych drzwi:

- Dziękuję panu za poniesione trudy, ale oto jest ktoś, kto oszczędzi panu fatygi.

Wszyscy zwrócili oczy ku drzwiom. W progu stał Mohikanin, znany ogólnie pod imieniem Johna Indianina.

Rozdział IV

WIELKI WĄŻ I MŁODY ORZEŁ

Zanim Europejczycy zawładnęli tą przestrzenią kraju, która stanowi Nową Anglię oraz Stany Ameryki w głąb, na zachód od gór wysunięte, zamieszkiwały dwa wielkie indiańskie plemiona. Każde z nich miało odrębny język, prowadziły wojnę pomiędzy sobą, aż wreszcie biali większą część ich pokoleń przywiedli do podległości. Jedno z tych plemion stanowili Irokezi, drugie zwano Delawarami, ponieważ obrady swe odbywali przeważnie nad rzeką Delawarą. Do tych ostatnich należeli Mohikanie, osiedleni pomiędzy rzeką Hudson i Oceanem. Te dwa pokolenia, były pierwszymi, które Europejczycy wyzuli z ich posiadłości. Mohikanie zniknęli powoli, szukając w innych stronach schronienia, zaledwie kilkanaście rodzin pozostało i te pracowały spokojnie na ojczystym zagonie, zaprzestawszy wszelkich wojen. Irokezi przezwali ich z tego powodu „zniewieściałymi". Taki stan rzeczy przetrwał aż do początku wojny o niepodległość Ameryki. W tej epoce wielu Mohikanów połączyło się z Delawarami, którzy ogłosili się niepodległymi i wybrawszy najdzielniejszych wojowników od czasu do czasu zaczęli robić wyprawy przeciwko dawnym swoim nieprzyjaciołom, a niekiedy nawet staczali boje z Europejczykami.

Pomiędzy Mohikanami jedna zwłaszcza rodzina wyróżniała się bohaterską odwagą i niezrównaną dzielnością, zyskując sławę i uznanie wśród współbraci. Z tego doszczętnie wygasłego już rodu pochodził Indianin, zwany Johnem, który wszedł właśnie do mieszkania sędziego Templa. Indianin ów długi czas przebywał z białymi, przyjął ich wiarę i obyczaje, srodze wszakże ucierpiał podczas wojny, pochwycony bowiem ze swym oddziałem przez nieprzyjaciół, musiał być  świadkiem jak całą jego rodzinę wymordowano. Kiedy niedobitki plemienia dotarły do brzegów Delawary, w nadziei zapuszczenia się w głąb kraju, John nie chciał podążyć za nimi. Pragnął, aby jego zwłoki pokryła ta sama ziemia, pod którą przodkowie jego spoczywali i gdzie on sam przez czas pewien sprawował władzę.

Jednakże dopiero od kilku miesięcy ukazał się John w górach znajdujących się w pobliżu Templtonu. Często odwiedzał ubogą chatkę Nattiego, z którym łączyła go wielka zażyłość, zamieszkali nawet razem, co nikogo nie dziwiło, Natty bowiem w swych zamiłowaniach dużo miał wspólnego z dzikimi.

Dawny naczelny wódz Mohikanów, mówiąc o sobie zwał się Czyngaszgukiem, co oznaczało w jego języku „Wielki Wąż". Imię to otrzymał w młodości za swoje męstwo i roztropność. Ubiór jego był na wpół narodowy, na pół europejski. Nie zważając na zimno, głowę pokrytą bujnym włosem miał odkrytą, szlachetne czoło, nos rzymski, usta kształtne, zęby zdrowe i białe, pomimo że liczył już lat siedemdziesiąt. Oczy jego, niezbyt duże, błyszczały jak gwiazdy. Zbliżył się do młodego strzelca i nie przemówiwszy ani słowa, utkwił wzrok w ranie, po czym spojrzał na sędziego znacząco, jakby z wyrzutem.

Tempie podał mu rękę i przywitał uprzejmie, mówiąc:

— Ten młodzieniec zdaje się ma wysokie mniemanie o twych zdolnościach leczniczych, przedkładając je nad zabiegi doktora.

Mohikanin odpowiedział w języku angielskim zupełnie poprawnie, ale tonem cichym, monotonnym i gardłowym:

- Dzieci Mikona (Wilhelma Penna) nie lubią widoku krwi, a przecież Młody Orzeł ugodzony został ręką, która od przyczynienia mu najmniejszej krzywdy powstrzymać by się powinna!...

- Johnie! - zawołał sędzia z przerażeniem. - Czyż sądzisz, że moja ręka kiedykolwiek dobrowolnie wytoczyła ludzką krew? Wstydź się, stary, powinieneś mieć lepsze przekonanie o twoich bliźnich!

Mówięc to sędzia zwrócił swą szczerą i otwartą twarz ku rannemu, jakby czekając potwierdzenia.

- Nieczysta siła nieraz do najlepszego serca się wkrada - odrzekł Indianin nie spuszczając oczu z twarzy Templa - ale brat mój prawdę mówi, ręka jego nikogo nie pozbawiła życia, nawet wtenczas, kiedy synowie potężnej Anglii zrumienili wody naszych rzek krwią jego ludu.

- Zapewne pamiętasz Johnie te wielkie słowa: „Nie sądźcie, abyście nie byli sądzeni". Jakiż mógłby mieć powód sędzia Tempie zranienia nieznanego sobie młodzieńca? - zapytał Grant.

Indianin nie przestawał wpatrywać się w twarz sędziego, aż wreszcie rzekł, wyciągając rękę ku niemu:

- Nie winien jest, brat mój nie miał złych zamysłów.

Przez ten czas ranny przyglądał się mówiącym ze wzgardliwym nieco uśmiechem; wreszcie Indianin zabrał się do opatrzenia rany, a doktor uprzejmie ustąpił mu swego miejsca, mówiąc półgłosem do Le Quoi:

— Szczęście, że się kulę wyjęło przed przybyciem tego starca; teraz lada baba potrafi dać radę! Widocznie ten strzelec mieszka razem z Bumpo i Johnem, więc jemu więcej niż innym ufa.

Ryszard, który miał wiele uznania dla leczniczych wiadomości Indianina, chciał koniecznie asystować przy opatrunku i rzekł przyjacielskim tonem:

— Pozwolisz, Johnie, że ci pomogę, wiesz jaką mam lekką rękę w takich wypadkach. Pamiętasz jakeśmy nastawili Nattiemu zwichnięty palec u lewej ręki, który wywichnął ześlizgnąwszy się ze skały, szukając spadłego tam bażanta. Nigdy nie mogłem dowiedzieć się, czy to Natty, czy też ja go zastrzeliłem?

Indianin, nie odrzekłszy ani słowa, podał Ryszardowi koszyk z lekami do trzymania, co pozwoliło następnie chełpliwemu Jonesowi przechwalać się, że kulę wydobywał z doktorem Toddem, a ranę opatrywał z Johnem. Niedługo to trwało, gdyż Mohikanin poprzestał na przyłożeniu do rany kory utłuczonej z sokiem jakichś roślin uzbieranych w lesie. W chwili, gdy bandażował ramię, Ryszard oddał doktorowi koszyk z ziołami Johna, a sam mu niby pomagał, trzymając koniec bandaża. Doktor nie omieszkał skorzystać z okazji zbadania wnętrza koszyka i nieznacznie wyciągnął trochę kory i ziół, ukrywszy je w kieszeni. Sędzia zauważył ten manewr, doktor więc szepnął mu na ucho:

— Indianie znają niewątpliwie skuteczne leki na niektóre choroby, na przykład na raka, i opuchliznę wodną. Wziąłem próbki dla zbadania właściwości tych roślin.

Dzięki owemu wydarzeniu, doktor Todd otrzymał później stopień starszego chirurga w milicyjnej brygadzie. Zastosowawszy skutecznie zioła użyte przez Indianina, gdy chodziło o zagojenie rany pewnego oficera postrzelonego w pojedynku.

Młody strzelec wydawał się bardzo zadowolony, gdy mógł wreszcie ubrać się i przestano się nim zajmować.

- Nie będę nadużywał dłużej uprzejmości państwa - rzekł do sędziego - pozostaje jeszcze, załatwienie jednej sprawy, mianowicie rozstrzygnięcie do kogo należy daniel?

- Zrzekam się wszelkich pretensji - szepnął Tempie - ale jeszcze mam z panem do pomówienia. Zechce pan odwiedzić nas jutro z rana. Elżuniu - dodał zwracając się do córki która weszła właśnie - każ, dziecko, dać jakiś posiłek gościowi; Adży niech przygotuje powóz, dla odwiezienia go, dokąd będzie sobie życzył. Beniaminie, każ włożyć do sanek całego daniela. Ostatnie słowa wymówił z pewnym smutkiem w głosie. Więc do jutra, panie...

- Nazywam się Oliwier Edwards. Mieszkam niedaleko stąd - pośpieszył wyjaśnić strzelec. 

— Miło nam będzie zobaczyć się z panem jutro rano —- rzekła Elżunia. — Mam nadzieję, że nie odmówi pan przyjęcia dowodów naszego żalu z powodu tego nieszczęśliwego wypadku.

Edwards spojrzał na dziewczynę wzrokiem pełnym zachwytu i szepnął spuściwszy oczy.

— Dziękuję, powrócę jutro. Powiódł następnie wzrokiem posępnym po obecnych, skłonił się i wyszedł.

— Musi mu dolegać rana — rzekł Tempie po jego odejściu — ale w świetle jutrzejszego poranka ujrzymy go spokojniejszym i przystępniejszym.

— Ja bym, na twoim miejscu, nie odstąpił mu całego daniela — zawołał Ryszard. — Jakim prawem Natty i ów Oliwier polują w twoim lesie? Moim zdaniem należy zredagować obwieszczenie zabraniające stanowczo wszelkich polowań na twojej ziemi.

— Fuzja jest większym nad prawo panem — rzekł major, strząsając popiół z fajki do komina.

- A po cóż by istniały prawa? Ja sam gotów jestem pozwać do sądu tego chłystka, za to, że śmiał wtrącać się do moich koni - zawołał Ryszard poirytowany. - Nie lękam się jego fuzji. Wieleż to razy przeszyłem Kulą dolara o sto kroków.

- Więcej chybiłeś niż trafiłeś, - zaśmiał się Tempie - ale oto ochmistrzyni daje znać, że wieczerzę podano.

Panie Le Quoi, zechciej pan podać rękę mojej córce.

- Jakżem szczęśliwy - szepnął Francuz, prowadząc Elżunię do jadalni - jakąż pociechą dla wygnańca jest uśmiech uroczego zjawiska.

Wszyscy w dobrym nastroju zasiedli do wieczerzy, a John powędrował za Młodym Orłem do chałupy Nattiego.

Rozdział V

GOŚCIE I OSADNICY TEMPLTONU. NAUKI PASTORA GRANTA. MŁODY ORZEŁ TŁUMI W SOBIE GNIEW ZA DOZNANE KRZYWDY

Przedstawiwszy czytelnikom główne osoby tego opowiadania, musimy pokrótce wyjaśnić, w jaki sposób ci ludzie znaleźli się razem, chociaż z różnych pochodzili krajów. Były to właśnie czasy rewolucji francuskiej, gdy Ludwik XVI został stracony, a tysiące Francuzów musiało szukać schronienia wśród obcych. Pan Le Quoi był z liczby tych, którzy dostali się aż za ocean. Polecił go sędziemu Tempie właściciel domu handlowego w New Yorku, z którym był w zażyłych stosunkach. Sędzia od pierwszej chwili poznania ocenił przybysza jako człowieka bardzo dobrych manier, który widocznie, otrzymał staranne wychowanie. Le Quoi ocalił trochę ze swej fortuny i pragnął uruchomić jakieś korzystne przedsiębiorstwo. Tempie doradził mu zakupić herbaty, tabaki, fajansu oraz galanterii i otworzyć sklep w Templtonie. Okazało się, że pomysł ten był doskonały; emigrant z wielkim powodzeniem sam stanął za ladą i swą uprzejmością tak liczną zjednał sobie klientelę wśród osadników, że w krótkim czasie osiągnął bardzo poważne zyski.

Major Fryderyk Hartman był potomkiem rodziny, która wyemigrowała z Niemiec; posiadał on wszystkie wady i zalety swych rodaków. Gniewny, milczący, uparty nie ufał cudzoziemcom. Mężny i śmiały umiał dochować przyjaźni, zażyłość jego z sędzią trwała już długie lata, był to jedyny człowiek, który nie umiejąc po niemiecku, pozyskał jego zaufanie. Cztery razy do roku odwiedzał Templa, opuszczając swoją siedzibę położoną od Templtonu o trzydzieści mil, bawił zazwyczaj tydzień; właśnie przybył na godzinę zaledwie przed powrotem sędziego i od razu porwany został przez Ryszarda, aby jechać na spotkanie Marmaduka i jego córki.

Grant był od niedawna mieszkańcem miasteczka, w którym miał pełnić urząd pastora. 

Wchodząc do jadalni, sędzia zwrócił uwagą, że na kominku płonie jaworowe drzewo. Zachmurzył się na ten widok i rzekł do Ryszarda:

— Nie przystoi właścicielowi lasów dawać zły przykład mieszkańcom, którzy i tak są pochopni w niszczeniu drzew, jak gdyby to był skarb niewyczerpany. Muszą koniecznie zarządzić poszukiwania węgla kamiennego w okolicznych górach — dodał po chwili.

— Węgla? — powtórzył Ryszard, a któż, u licha, zechce się bawić wygrzebywaniem go z ziemi? Przecież zanim się miarkę wydobędzie można uzbierać tyle gałęzi i korzeni, że na rok starczy. Przestań utyskiwać na marnotrawstwo, kochany Marmaduku, to ja właśnie kazałem rozniecić ognisko dla rozgrzania twojej Elżuni.

— To cię po części tłumaczy — zaśmiał się sędzia, zachęcając wszystkich do zajęcia miejsc przy stole.

Ryszard wziął się z zapałem do krajania indyka, a Elżunia spoglądała z podziwem na obfitą zastawę.

— Nasza ochmistrzyni przeszła sama siebie — zauważył sędzia — liczyła snać na to, że zimno doda nam apetytu.

— Szczęśliwa jestem, że pan wydaje się być zadowolony — odrzekła Petibona — sądziłam, że należy wystąpić jak najświetniej na przyjęcie Elżuni.

Sędzia zmarszczył brwi i rzekł tonem surowym:

- Moja córka jest panią domu, więc wszyscy domownicy powinni nazywać ją  „miss Tempie".

- Widziane to rzeczy, żeby do młodziutkiego dziewczątka nie mówić po imieniu - szepnęła ochmistrzyni, stropiona otrzymanym napomnieniem.

Stół uginał się od półmisków z jadłem. Był tam jeden indyk pieczony, drugi gotowany, grzbiet niedźwiedzi, baranina, frykasy z szarych wiewiórek i ze zwierzyny. Ogromna moc ciast ustawionych w piramidy, sosów do mięsa, wódek, araku, win, piwa, jabłecznika itp. Zaledwie gdzieniegdzie widać było pod tym stosem przedziwnych smakołyków obrus śnieżnej białości.

Mężczyźni nie kazali się prosić i zmiatali szybko smaczne kąski.

Tempie miał wciąż na myśli młodego strzelca i zadawał sobie pytanie kim jest ów Edwards, którego zachowanie jest zupełnie odmienne od innych mieszkańców lasów.

Le Quoi twierdził również, że nieznajomy wygląda na kogoś lepszego, mówi przy tym poprawnie po angielsku.

Ryszard zaśmiał się, słysząc tę uwagę Francuza i rzekł:

- Tobież to, Gallu, o tym sądzić! W każdym razie zasłużył na postawienie go pod pręgierz za owo natrętne wtrącanie się do nie swoich rzeczy, chcąc niby ratować nas od wypadku. Nie ma wyobrażenia o tym, co to jest koń! Założyłbym się, że tylko woły potrafi poganiać!

— Niesprawiedliwie go sądzisz — odrzekł sędzia — okazał bowiem duże zimnej krwi i odwagi, na którą by się nie każdy zdobył. Nieprawdaż Elżuniu?

To nagłe pytanie wywołało rumieniec na twarzy dziewczęcia.

— Tak, bez wątpienia — odpowiedziała — sposób bycia tego pana zdradza dobre wychowanie.

— Czy to na pensji nauczono was, tak łatwo oceniać ludzi i sądzić o ich sposobie bycia? — zapytał szyderczo Ryszard.

— Z postępowania mężczyzny z kobietami można wnioskować o tym — odrzekła Elżunia, dotknięta widocznie uwagą krewnego — ten młodzian umie zachować względy przyzwoitości i uszanowania.

— Pozyskał uznanie młodej osóbki, nie chcąc w jej obecności pokazać doktorowi zranionej ręki — powiedział Ryszard z uśmiechem. — Niech i tak będzie. Oddaję mu sprawiedliwość, że jest dobrym strzelcem, ponieważ on to, a nie kto inny położył trupem daniela, kochany Marmaduku.

— Ten zacny młodzieniec uratował nam życie, to nie ulega wątpliwości. Dopóki będę miał dach nad głową, zawsze gotów jestem wziąć go pod swoją opiekę.

— Weź go, weź, zaręczam, że nie miał nigdy lepszego schronienia, niż budę w rodzaju chatki Bumpa, więc twój murowany dom pałacem mu się wyda.

— Moja to rzecz, majorze, zająć się jego losem — odparł sędzia.

- Bezwzględnie za ocalenie życia moim przyjaciołom, zaciągnąłem dług wielki względem niego. Ale obawiam się, że nie zechce przyjąć gościny ani pomocy.

- Zapytaj, ojcze, Beniamina, czy nie mógłby udzielić o tym nieznajomym jakich wiadomości, on zazwyczaj wie o wszystkim co się dzieje dokoła - wtrąciła Elżunia, rumieniąc się znowu i spuszczając oczy.

- Bez wątpienia - rzekł Beniamin - zadowolony wielce ze sposobności wmieszania się do rozmowy - zawsze ów młodzik żegluje na jednej z łodzi z Natty Bumpo, to jest chodzi z nim na polowania w góry. Nikt lepiej od niego nie umie celować, tak mi mówił Bumpo. Jeżeli to prawda, że nigdy nie chybi, chciałbym aby się spotkał z panterą, której wycie słyszano w lesie od strony jeziora.

- Czy zamieszkał u Bumpa? - zapytał sędzia z pewnym zainteresowaniem.

- Tak, są zawsze razem. Od trzech tygodni przebywa w tych stronach. Zabili wspólnie wilka. Natty przyniósł głowę i skórę dla otrzymania nagrody przyrzeczonej za tępienie szkodliwych zwierząt. Nikt zręczniej od niego nie zdejmuje skóry z głowy wilka; nic w tym dziwnego, jeśli, jak powiadają, skalpował też ludzi, a w takim razie

- dodał Beniamin - zasługiwałby na surową karę.

— Nie należy dawać wiary niedorzecznym pogłoskom — rzekł sędzia Tempie — istnieje prawo zarabiania na życie w tych górach polowaniem na zwierzynę, więc gdyby kto poważył się Nattiemu wyrządzić krzywdę, miałby z prawem do czynienia.

— Fuzja to lepszy opiekun niż prawo — rzucił major.

— Co się tyczy fuzji, lepiej od niego potrafię się z nią obejść  — począł przechwalać się Ryszard, ale musiał przerwać, ponieważ wszyscy powstali od stołu i zamierzali udać się do domu modlitwy, gdzie Grant miał przemawiać po raz pierwszy.

Księżyc świecił wspaniale, oblewając potokami światła lasy sosnowe, wieńczące góry od strony wschodu.

Jechano z wolna, co dawało Elżuni możność przyglądania się domom w miasteczku a nawet odczytywania nazwisk na szyldach. Dużo spotykała nowych, jak również twarze widziane po drodze w większej części okazały się jej nieznane. Mężczyźni odziani byli w długie surduty i obszerne płaszcze, okrywające ich od stóp do głów, a kobiety miały na głowie kaptury podszyte futrem. Wszyscy podążali w tę samą stronę do, nazwanej szumnie akademią, szkoły, gdzie miał przemawiać Grant.

Przejeżdżano właśnie obok oberży, nad którą widniał napis: „Śmiały Dragon". Szyld przedstawiał jeźdźca w czapce niedźwiedziej, uzbrojonego w szablę i pistolety. Z oberży wychodzili w tej chwili jej właściciele. Sierżant Hollister, chociaż kulawy, szedł z miną dzielną, żona jego miała wygląd niefrasobliwy. Promienie księżyca oświetlały jej twarz pełną, szeroką, rumianą o męskich rysach, pod czepcem obszytym lichymi koronkami i wypłowiałą wstążką. Na czepiec wsunięty był czarny kapelusz nieco przechylony w tył. Dostrzegłszy sanie sędziego, oberżystka sadziła wielkimi krokami przez śnieżne zaspy, aby się zbliżyć ku jadącym, co widząc Tempie kazał woźnicy zatrzymać konie.

- Witam szczęśliwie wracającego - zawołała pani Hollister z mocno irlandzkim akcentem - a oto i panna Elżbieta, zapewne, bardzo urodziwa osoba, niech się młodzieńcy mają na baczności! Witam, witam, zwróciła się do Hartmana. Czy mam dziś przygotować wazę  „toddy" dla pana majora?

Major skinął tylko głową w milczeniu.

Pani Hollister znaną była ze swego gadulstwa, więc jeszcze rozprawiała chwilę o szyldzie nad oberżą, na który Elżunia zwróciła uwagę, a który miał wyobrażać Hollistera w wojennym rynsztunku, oberżysta tymczasem zamienił kilka słów z sędzią, po czym wszyscy podążyli ku akademii stanowiącej chlubę Ryszarda, gdyż sam robił plany i doglądał robót, koszta wszakże poniósł wyłącznie Tempie. 

Ryszard Jones i Hiram Dulitl odegrali rolę architektów z wielkim powodzeniem, oni to bowiem, jakeśmy już wspomnieli, zbudowali dom sędziego, akademię i więzienie, najokazalsze gmachy w miasteczku.

Dulitl był zarazem sadownikiem i architektem. Wysoki, chudy, miał pospolite rysy twarzy wyrażające zadowolenie i chytrość.

Gdy się już wszyscy zgromadzili i zasiedli na ławkach akademii, Elżbieta zauważyła, że równie jak pastor Grant, zwracała na siebie uwagę obecnych; patrzono na nią z widocznym zaciekawieniem.

Zanim Grant rozpoczął przemówienie i uciszyło się dokoła, dała się słyszeć mocne tupanie nogami w przedsionku, jak gdyby nowa przybywający otrząsali śnieg przylegający do obuwia i jednocześnie weszli do sali Natty Bumpo, stary Indianin i młody strzelec.

John wysunął się z powagą naprzód i widząc miejsce puste na ławie sędziego, zajął je z miną zdającą się mówić, iż jako dawny wódz swego plemienia ma prawo do tego zaszczytu. Natty zatrzymał się przy kominku, usiadł na wiązce drzewa przygotowanego do palenia i oparłszy strzelbę, pogrążył się w zadumie. Młodzieniec zajął pierwsze wolne na ławce miejsce.

Grant rozpoczął wzniosłą przepowiednią proroka hebrajskiego: „Pan jest w świątyni, niech wszystka ziemia przed Nim umilknie".

Gdy przyszła kolej na modlitwy, wymagające odpowiedzi okazało się, że Jones który miał je wypowiedzieć, zniknął gdzieś i zapanowała chwila kłopotliwego milczenia.

Wtedy odezwał się dźwięczny głosik kobiecy. Była to młoda dziewczyna o twarzy bladej, łagodnej i miłej, jak się później okazało, córka pastora Granta. Kiedy powtórnie trzeba było odpowiedzieć według zwyczaju, znowu dał się słyszeć ten sam głos, a jednocześnie odezwał się młody mężczyzna, w którym Elżbieta poznała wnet Edwardsa. Wówczas starając się przezwyciężyć swą bojaźliwość, za trzecim razem przyłączyła swój głos do dwóch poprzednich. Następnie Grant przystąpił do nauki. Znał doskonale charakter swych słuchaczy, którzy ze względu na obyczaje byli niemal pierwotnym ludem. Mówca czerpał z wielkiej księgi przyrody otwartej dla wszystkich, którzy chcą z niej czytać; nie przybierając tonu wyższości, przemawiał tylko językiem rozumu i przekonania.

- Jakąż przestrogę dla każdego z nas - powiedział między innymi - daje wspomnienie o pierwszych latach życia! Owe skarcenia przez ojca za popełnione przez nas winy, wydające się tak srogimi w dzieciństwie, czyż takimi okazują się, gdy spoglądamy na nie doszedłszy do wieku męskiego? Tak też przyszedłszy do rozumu każdy człowiek niech się zastanowi i uzna mądrość Boga w tym, co przed nami zakryła, równie jak w tym, co się jej podobało nam objawić. Niech pokora oczyści serca nasze i umocni słabość, dając poznać niedoskonałość ludzką, nie dozwalając próżności wmawiać w nas, iż jesteśmy mocnymi, a natomiast ukaże jak mało mamy prawa do chełpienia się z naszych wiadomości.

Duże i pięknie mówił Grant na ten temat. Słuchano go z uwagą i uszanowaniem.

Kiedy się już wszyscy rozchodzili, pastor Grant zbliżył się do sędziego i Elżuni przedstawiając im swą córkę Ludwikę. Obie panienki spojrzały na siebie z życzliwością  świadczącą, że będą odtąd żyły w przyjaźni. Ułożyły następnie pomiędzy sobą, jak mają spędzić razem dzień jutrzejszy i już poczęły projektować na dalszą metę, gdy Grant przerwał im, mówiąc z uśmiechem:

— Powoli, powoli, proszę pamiętać o tym, że Ludwika jest moją gospodynią, jeżeli więc przyjmie choćby połowę tych propozycji, moje sprawy domowe wielce ucierpią na tym!

— W takim razie najlepiej będzie przenieść się do tatusia na mieszkanie — zawołała Elżunia. — Dom obszerny, miejsca dosyć, a drzwi same się otworzą na przyjęcie tak miłych gości.

— Poznałem już gościnność pana sędziego, widzę  że i córka wstępuje w jego ślady — odrzekł Grant — ale nie powinniśmy nadużywać grzeczności państwa. Zapewniam wszakże, iż Ludwinia będzie częstym gościem pani.

— Proszę pamiętać, że jutro obiadujemy razem pod moim dachem — powiedział Tempie uprzejmie — a teraz dobrej nocy, pora nam wracać do domu.

Indianin siedział wciąż na tym samym miejscu i zdawał się nie zwracać wcale uwagi na otaczających, którzy mu się pilnie przypatrywali. Natty również nie zmienił położenia, oparłszy głowę na ręku, drugą trzymał swą strzelbę położoną na kolanach. Wyraz twarzy starego strzelca zdradzał pewien niepokój. Oczekiwał na Indianina, któremu okazywał zawsze wysoką cześć, pomimo wrodzonej opryskliwości. Młody towarzysz dwóch mieszkańców lasu stał przed kominkiem, czekając na swych przyjaciół.

Grant z córką pozostał jeszcze chwilę po odjeździe Templów, a wówczas John zbliżył się ku niemu, wstrząsnął czarną grzywą i rzekł z powagą:

- Słowa wasze od czasu jak się księżyc podniósł, wzbiły się wysoko i zadowoliły Wielkiego Ducha.

Zatrzymał się chwilę, jakby ważąc słowa i przybierając dumną postawę naczelnika plemienia, dodał:

- Jeżeli Czyngaszguk kiedykolwiek powróci do swego narodu, tam, kędy słońce zachodzi, a Wielki Duch, tchnąwszy weń  życie, dozwoli mu przebyć jeziora i góry, opowie on swym towarzyszom, o czym sam dziś słyszał, a oni mu uwierzą, bo któż powiedzieć może, że Czyngaszguk, Wielki Wąż, jest kłamcą?

- Niech Czyngaszguk pokłada zaufanie w dobroci Boskiej - odrzekł Grant - a ta go nigdy nie zawiedzie. Kiedy serce jest pełne miłości Boga, nie ma w nim miejsca dla grzechu. Względem ciebie, młodzieńcze — zwrócił się do Oliwiera — poczuwam się do wdzięczności, wspólnie ze wszystkimi, którym ocaliłeś  życie, a także winienem ci podziękować za odpowiedzi podczas służby Bożej, ponieważ przyszedłeś mi niespodziewanie z pomocą. Chciałbym cię widywać u siebie i porozmawiać swobodnie. Twoi przyjaciele może zechcą również przyjść dziś da mnie.

— Nie, nie — odparł Natty opryskliwie. — Muszą koniecznie wrócić do wigwamu (tak Indianie nazywają swoje domy). Niech młody idzie z wami, stary John także może wam towarzyszyć, jeśli ma ochotę, co do mnie, nie znam zwyczajów świata, nie posiadam nauki, ale chociaż czytać i pisać nie umiem, potrafię za to upolować do dwustu bobrów w jednym miesiącu, nie licząc innej zwierzyny. Jeśli wątpicie, zapytajcie tego oto Czyngaszguka, on wie, że nigdy nie mijam się z prawdą.

— Nie wątpię, iż byłeś niegdyś dzielnym żołnierzem, jak również, że teraz jesteś dobrym myśliwym — odpowiedział Grant — lecz potrzeba czegoś więcej dla przygotowania się do bliskiego końca, bo jak to powiadają: młody może umrzeć, a stary musi.

— Nigdym nie był tak dalece głupi, abym sądził, że zawsze będę  żyć  — odparł Natty, śmiejąc się na swój sposób, to jest zaciskając usta — nie można tak myśleć przebywając w lasach z dzikimi i mieszkając podczas upałów nad brzegami jezior. Mam co prawda żelazne zdrowie, nieraz mi się zdarzało pić wodę z Onondago, gdym tropił zwierzynę i chciałem ugasić pragnienie, a wiadomo że od tego każdy może nabawić się febry. Ale mnie tam nic nie bierze, co jednak nie budzi we mnie pewności, że wieki żyć będę. Wszystko ma swój koniec na ziemi.

- Tak, wszystko to doczesne - odrzekł Grant coraz bardziej zainteresowany tym nowym dla siebie okazem - a tobie właśnie wypadałoby się przygotować do wieczności.

To rzekłszy, zwrócił się znowu do młodzieńca prosząc, aby mu towarzyszył. Indianin również przyjął zaproszenie i we czworo poszli do mieszkania Grantów dość daleko położonego.

Wąska ścieżka z obu stron ogrodzona parkanem, nie pozwalała dwu osobom iść obok siebie. Zimno było przejmujące, śnieg skrzypiał pod nogami, a księżyc doskonale oświetlał drogę. Grant szedł przodem, za nim Mohikanin owinięty opończą, z głową odkrytą i rozwichrzonym długim włosem. Patrząc na jego ogorzałą twarz, spokojną postawę i muskuły przez wiek stężałe zdawało się, że jest obrazem wytrwałej starości, nie złamanej przebyciem siedemdziesięciu zim, lecz spojrzawszy w czarne, pełne blasku oczy wyczuwało się duszę jeszcze młodą i gorącą.

- Wysmukła postać panny Grant, postępującej tuż za nim, stanowiła uderzającą sprzeczność z całą postawą starego Indianina, była bowiem biała i wiotka jak młoda topola.

Młodzian, zamykający pochód, zastanawiał się właśnie nad tym, gdy oboje obejrzeli się naraz, podziwiając światło księżyca.

Grant zapytał młodego strzelca:

— W którym z naszych Stanów urodzony jesteś, panie Oliwierze, bo tak ci podobno na imię?

— W tutejszym — odrzekł krótko strzelec.

— W mowie pana nie wyczuwam akcentu ani dialektu żadnego ze Stanów Zjednoczonych — ciągnął dalej Grant swój wywiad — zapewne musiałeś przebywać ciągle w jakimś dużym mieście?

Edwards uśmiechnął się w milczeniu.

— W każdym razie sądzę, że swym przykładem będzie pan zachęcał innych do pobożności — rzekł Grant po chwili. — Może zechcesz mi jutro dopomóc, tak jak to dziś dobrowolnie uczyniłeś?

— Nie czuję się godnym tego zaszczytu — odpowiedział Edwards — myśli moje są tak rozproszone, że nie zawsze potrafię się dostatecznie skupić.

— Każdy jest, a przynajmniej powinien być, sędzią samego siebie — rzekł Grant. — Zauważyłem istotnie w pańskim obejściu się z Templem jakąś niechęć, pomimo że nie możesz pan wątpić ani na chwilę, iż nie miał zamiaru wyrządzenia panu krzywdy, a przebaczenie jest naszym obowiązkiem.

Tu naraz Mohikanin wtrącił się do rozmowy:

- Człowiek biały może to robić, czego ojcowie go nauczyli - zawołał  - ale w żyłach Młodego Orła płynie krew wodza Delawarów, krew purpurowa, a plama przez nią zrobiona tylko krwią Min-go zmyta być może!

Grant wiedział, że Mingami nazywają Indianie swych nieprzyjaciół, począł więc wyjaśniać, że Mohikanin ma fałszywe pojęcie o konieczności zemsty i, że należy czynić dobrze nawet wrogom, którzy nas trapią i prześladują.

Indianin słuchał go z uwagą. Ogień pałający w jego oczach uśmierzał się powoli, szli więc dalej przyśpieszywszy nieco kroku. Ludwika jednak nie miała już siły podążać tak szybko za nimi i pozostała nieco w tyle. Ponieważ  ścieżka była szersza w tym miejscu, Edwards, zaproponował pannie Grant, aby się wsparła na jego ramieniu.

- Mogłabym jeszcze iść dalej - szepnęła Ludwika - ale ów Indianin przeraził mnie swym strasznym spojrzeniem, gdy przemówił do ojca.

- Nie zna pani ludzi tej rasy - odrzekł Edwards - zemsta poczytywania jest za pierwszorzędną cnotę wśród Indian. Uczą ich od małego dziecka, aby nigdy nie zapomnieli i nie przebaczyli krzywdy. Tylko prawa gościnności biorą górę nad ich zawziętym gniewem.

— Spodziewam się, że nie byłeś pan w takich zasadach chowany? — rzekła Ludwika, wysuwając mimo woli rękę opartą na ramieniu Edwardsa.

— Uczono mnie przebaczać, tak jak to ojciec pani wykładał przed chwilą; ale nie tylko teoretycznie ale i praktycznie otrzymałem naukę przebaczania i puszczania krzywdy w niepamięć. Sądzę, że niewiele mam sobie pod tym względem do zarzucenia, a mniej jeszcze mieć będą w przyszłości. Staram się przemóc lecz walka to ciężka.

To mówiąc znowu podał rękę i Ludwika wsparła się na niej. Rozmawiali już o rzeczach obojętnych i wkrótce zatrzymali się przed domem stojącym w polu pełnym jeszcze pniaków sosnowych, wyglądających gdzieniegdzie spod zasp śnieżnych.

Zewnętrznie siedziba Grantów wyglądała dość niepozornie i nosiła ślady zaniedbania i pośpiechu, z jakim budowano pierwsze domy w świeżo zamieszkałych osadach, lecz wewnętrzne urządzenie było wygodne, a przy tym panowała tam wielka czystość i porządek. Pierwszy pokój, do którego weszli, była to jadalnia. Ogień rozniecony przy kominku oświetlał ją jaskrawo. Dywan krajowego wyrobu pokrywał podłogę, duży stół stał na środku. Szafa na książki, staroświecka z akacjowego drzewa, stanowiła jedyny sprzęt wartościowy, zresztą wszystko tu było proste i tanie. Na ścianach wisiały widoki wyszyte na kanwie. Jeden przedstawiał grób, przy nim płaczącą dziewicę. Na płycie grobowej wypisane były imiona osób noszących nazwisko Grant. W ten sposób Edwards dowiedział się z pierwszego rzutu oka, że Grant był wdowcem i że Ludwika jedna mu tylko pozostała z sześciorga dzieci.

Usadowiono się przed kominkiem, Grant rozpoczął znowu rozmowę na poprzednio poruszony temat.

- Mam nadzieję  - rzekł  łagodnym tonem -  że wychowanie jakieś otrzymał, skłoni cię do zapomnienia urazy i chęci zemsty, które urodzenie być może w ciebie wpoiło; gdyż z napomknień Johna wnoszę, że płynie w tobie krew Delawarów. Nie masz podstaw rumienić się z tego powodu; ani barwa skóry, ani urodzenie nie mają znaczenia, a człowiek połączony węzłami pokrewieństwa z dawnymi właścicielami tej ziemi, ma nawet większe prawa do przebywania w tych górach, niż ci, którzy je sobie przywłaszczyli.

- Wszystko co ujrzysz wyszedłszy na najwyższą z tych gór - zawołał stary wódz ilustrując swe słowa gestami - wszystko, co ujrzysz pomiędzy wschodzącym i zachodzącym słońcem powinno należeć do Młodego Orła. Ale: musi być sprawiedliwość, musi być rozdzielona rzeka i ziemia na dwie równe części i powiedziane będzie: Potomku Orła Delawarów, weź swoją część i trzymaj, bądź naczelnikiem, w kraju ojców twoich. 

— Nigdy! — zaprzeczył Edwards z energią i mocą. — Wilk w ostępie nie łaknie bardziej łupu od tego człowieka pożeranego żądzą złota, chociaż dla pozyskania bogactw czołga się z całą chytrością węża, udając łagodnego baranka!

— Strzeż się, mój synu — przerwał Grant tonem ojcowskiego napomnienia. — Powściągać należy takie napady gniewu. Krzywda zupełnie przypadkowo wyrządzona ci przez pana Templa poruszyła snać w tobie pamięć krzywd doznanych przez twoich przodków. Pierwsza była mimowolna, drugie zaś nastąpiły skutkiem jednej z tych wielkich zmian politycznych, które nieraz całe narody usuwają z widowni świata. Gdzież są owi Filistyni, trzymający niegdyś dzieci Izraela w poddaństwie? Co się stało z wyniosłym Babilonem, który w upojeniu dumy zwał się królem narodów? Pamiętaj, że tylko tyle mamy prawa do otrzymania przebaczenia od naszego Ojca niebieskiego, ile go sami udzielamy tym, którzy nas obrazili. Twoje ramię zresztą wkrótce się zagoi, nie powinieneś więc żywić do sędziego tak głębokiej urazy.

— Moje ramię? — powtórzył Edwards tonem pogardy — Wcale

o nim już nie pamiętam. Nie przypuszczam również, aby Tempie chciał mnie zamordować. Zbyt jest ostrożny i bojaźliwy, by się mógł dopuścić podobnej zbrodni. Niech sobie sędzia i jego córka cieszą się ze swych bogactw, przyjdzie jednak dzień porachunku.

To mówiąc wstał i począł przechadzać się wielkimi krokami po pokoju. Wystraszona Ludwika zbliżyła się do ojca i oparłszy rękę na jego ramieniu szepnęła coś z drżeniem.

- Taka jest dziedziczna gwałtowność ludzi urodzonych w tym kraju, moje dziecię  - odpowiedział ojciec. - Snąć krew europejska zmieszana w tym młodzieńcu z krwią indiańską wywołuje w nim tak burzliwe wybuchy.

Chociaż mówił cicho, Edwards dosłyszał jego słowa i podnosząc głowę z uśmiechem rzekł o wiele spokojniejszym tonem.

- Niech się pani nie lęka, uniosłem się nieco, chociaż powinienem się powściągnąć. Nie mam powodu wstydzić się mego pochodzenia, a nawet dumny jestem z tego, że pochodzę od obrońcy Delawarów, wojownika będącego chlubą swego rodu.

Stary Mohikanin, wierny przyjaciel, oddaje cześć jego pamięci

i zasługom. Grant widząc, że się Edwards uspokoił, przemawiał jeszcze na temat darowania win i pogody ducha, po czym pożegnał się przyjaźnie. Mohikanin poszedł ku wiosce. Młody Orzeł zwrócił się w stronę jeziora.

Ludwika stała przy oknie i w blasku księżyca widziała wyraźnie zgrabną  postać Edwardsa przechodzącego szybkimi krokami przez jezioro pokryte lodem. Zmierzał widocznie do chałupy Bumpa, położonej u stóp skały, na wierzchołku której rosła sosna. 

— Chciałbym wpłynąć na Oliwiera — rzekł Grant — gdyż wyczuwam w nim szlachetną dumę i mam nadzieję, że dobre porywy wezmą w nim górę nad innymi. Przypomnij mi, gdy przyjdzie do nas, abym mu dał do przeczytania książkę o bałwochwalstwie.

— Jak to, ojcze — odrzekła Ludwika ze zdumieniem — czy przypuszczasz, że mu grozi powrót do błędów jego przodków?

— Nie, moje dziecko, zanadto dobrze mu z oczu patrzy, żeby mógł coś podobnego uczynić. Lecz jest inne, nie mniej straszne bałwochwalstwo, kult naszych własnych namiętności i z tego uleczyć go pragnę.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Rozdział VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Rozdział XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej