Herman Melville

MOBY DICK

CZYLI BIAŁY WIELORYB

Tom 2

Konwersja:

ROZDZIAŁ LVIII
BRIT

Żeglując na północo-wschód od Krozetów natrafiliśmy na obszerne łany britu, drobnej, żółtej substancji, którą się głównie żywi wieloryb właściwy. Dziesiątkami i dziesiątkami mil brit falował wokoło nas, tak iż się zdało, że płyniemy wskroś nieprzemierzonych pól dostałej, złocistej pszenicy.

Drugiego dnia spostrzeżono liczne wieloryby właściwe, które, bezpieczne od ataku ze strony takiego kaszalotowca jak ,,Pe-quod", leniwie płynęły z rozwartymi szczękami poprzez brit, który przywarłszy do frędzlowatych włókien owej zadziwiającej weneckiej żaluzji, jaką mają w paszczach, w ten sposób oddzielany był od wody wyciekającej przez wargi.

Niby poranni kosiarze, co idąc ramię w ramię, z wolna a krzepko prowadzą kosy poprzez długą, wilgotną trawę łąk podmokłych, potwory owe płynęły wydając dziwny, trawiasty, tnący dźwięk i pozostawiając za sobą na żółtym morzu nie kończące się ścieżki błękitu.*

Ale to tylko dźwięk wydawany przez wieloryby przy oddzielaniu britu od wody przywodził na pamięć kosiarzy. Widziane z masztów, szczególnie gdy się zatrzymały i przez chwilę trwały bez ruchu, ich ogromne czarne kształty bardziej niż cokolwiek innego przypominały martwe zwały skał. I jak na wielkich obszarach łowieckich Indii cudzoziemiec czasem minie z pewnej odległości leżące na równinie słonie nie wiedząc nawet, że to one, i biorąc je za nagie, poczerniałe wyniosłości gruntu, tak samo dzieje się często i z tym, kto po raz pierwszy ogląda tę odmianę morskich Lewiatanów. A nawet gdy się je wreszcie rozpozna, ich potworny ogrom sprawia, iż bardzo trudno jest naprawdę uwierzyć, że wszystkie części tak olbrzymio rozrośniętych cielsk może przenikać to samo życie, które krąży w psie czy koniu.

W istocie trudno i pod innym względem patrzeć na wszelkie stwory głębin z tym samym uczuciem, z jakim się spogląda na zwierzę lądowe. Choć bowiem niektórzy dawni przyrodnicy utrzymywali, że wszystkie zwierzęta z lądu mają swe odpowiedniki na morzu, choć patrząc z pewnej perspektywy można to uznać za prawdę, przecie jeśli przejdziemy do szczegółów, to czyż na przykład ocean daje nam rybę, która usposobieniem odpowiadałaby mądrości psa? Jedynie tylko o przeklętym rekinie można by powiedzieć, że w pewnej mierze odznacza się jakąkolwiek do niego analogią.

Choć jednak na ogół ludzie lądu traktują mieszkańców mórz z uczuciem niewymownej nieufności i odrazy; choć wiemy, iż morze jest odwieczną terra incognita — tak że Kolumb żeglował ponad niezliczonymi nieznanymi światy po to, by na powierzchni odkryć ten swój jeden świat zachodu; mimo że bezwarunkowo najokropniejsze z doczesnych klęsk od niepamiętnych czasów spadały bez wyboru na dziesiątki i setki tych, co ruszyli na morze; mimo że jedna chwila zastanowienia pouczy nas, iż po wiek wieków, aż do dnia sądnego, morze będzie człowiekiem poniewierało i mordowało go, ścierając na proch najokazalszą, najtęższą fregatę, jaką on zbudować potrafi (choćby w swej dziecinności chełpił się wiedzą i zręcznością, te zaś jeszcze miały nawet wzrosnąć w jakiejś łaskawej przyszłości) — mimo to wszystko, dzięki ustawicznemu powtarzaniu się owych doświadczeń, człowiek zatracił poczucie całej straszliwości, jaką się odwiecznie z morzem łączy.

Pierwsza łódź, o jakiej czytamy, unosiła się na oceanie, który z iście portugalską dokładnością zalał świat cały, nie pozostawiawiając na nim nawet wdowy. Ten sam ocean i dziś toczy swe fale; ten sam ocean zniszczył zeszłego roku okręty. Tak, głupi śmiertelniku; potop Noego jeszcze nie opadł — pokrywa dotąd dwie trzecie tej pięknej ziemi.

Jakaż różnica między morzem a ziemią sprawia, że to, co na jednym z nich jest cudem, nie jest cudem na drugim? Hebrajczycy zdjęci byli nadprzyrodzonym lękiem, gdy pod stopami Koracha i jego towarzyszy rozstąpiła się żywa ziemia i pochłonęła ich na wieki; a przecie w nowszych czasach słońce ni razu nie zajdzie bez tego, by żywe morze nie pochłonęło dokładnie w ten sam sposób okrętów i załóg.

Ale morze jest tak wrogie nie tylko obcemu dlań człowiekowi; wrogie jest także i własnemu potomstwu; okrutniejsze od owego perskiego gospodarza, co pomordował własnych gości, nie oszczędza istot, które samo spłodziło. Jak dzika tygrysica, miotająca się w dżungli, tratuje własne szczenięta, tak i morze ciska o skały najpotężniejsze wieloryby i tam je pozostawia obok strzaskanych szczątków okrętów. Żadne miłosierdzie, żadna moc nim nie włada, prócz własnej. Bezpański ocean zalewa nasz glob dysząc i chrapiąc jak oszalały rumak bojowy, co utracił jeźdźca.

Zważcie tajemniczość morza; najstraszniejsze jego istoty suną pod wodą, najczęściej niewidziane i zdradziecko ukryte pod nadobnymi odcieniami lazuru. Zważcie szatańską okazałość i urodę wielu z najokrutniejszych morskich plemion, jak choćby cudnie upiększone kształty rozlicznych odmian rekinów. Zważcie jeszcze powszechny kanibalizm morza, którego wszystkie stworzenia żerują na sobie wzajemnie, prowadząc wieczystą wojnę od początku świata.

Rozważcie to wszystko, a następnie spójrzcie na zieloną, łagodną i potulną ziemię; porównajcie ją z morzem — czyliż nie znajdujecie dziwnej analogii do czegoś w was samych? Albowiem podobnie jak ów straszliwy ocean opływał ląd kwitnący, tak i w duszy człowieka istnieje jedno wyspiarskie Tahiti, pełne pokoju i radości, otoczone jednak przez wszystkie potworności na wpół nie znanego życia. Niechaj Bóg was strzeże! Nie odpływajcie od tej wyspy, bo przenigdy nie będziecie zdolni powrócić!