Alfred de Musset

NIE IGRA SIĘ Z MIŁOŚCIĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

S c e n a V

AKT II

 Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

AKT III

Scena 1

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

NIE IGRA SIĘ Z MIŁOŚCIĄ

Komedia w trzech aktach

Alfred de Musset

Tłum. Tadeusz Żeleński-Boy

OSOBY:

BARON.

OKTAW, jego syn.

BLAZJUSZ, nauczyciel Oktawa.

BEIDAINE, proboszcz.

KAMILLA, siostrzenica barona.

PANNA PLUCHE, jej ochmistrzyni.

ROZALKA, mleczna siostra Kamilli.

WIEŚNIACY, Służba.

AKT I

Scena I

Plac przed zamkiem.

CHÓR

Z lekka kołysząc się na swym dzielnym mule, mistrz Blazjusz posuwa się wśród kwitnących bławatków, w nowym ubraniu, z kałamarzem u boku. Jak niemowlę na poduszce, tak on chyboce się nad swym pulchnym brzuszkiem i z przymkniętymi oczami mamroce w tłusty podbródek ojczenaszki.

Witaj, mistrzu Blazjuszu; przybywasz w czas winobrania, podobny starożytnej amforze.

BLAZJUSZ

Niech ci, którzy chcą posłyszeć ważną wiadomość, przyniosą mi wprzód szklankę chłodnego wina.

CHÓR

Oto największa czara; pij, mistrzu Blazjuszu; winko jest smaczne,

potem opowiesz.

BLAZJUSZ

Wiedzcie tedy, dzieci, że młody Oktaw, syn naszego pana, doszedł lat męskich i że go promowano w Paryżu na doktora filozofii. Dziś właśnie wraca z ustami pełnymi tak pięknych i kwiecistych wysłowień, że najczęściej nie wie człek, co mu odpowiedzieć. Cała jego wdzięczna osoba jest niby złota księga; dość mu ujrzeć źdźbło trawy, aby powiedział, jak się ono zwie po łacinie; kiedy wiatr wieje albo deszcz pada, on wam wyłoży jasno jak na dłoni, czemu.

Otworzycie oczy szeroko jak wrota, kiedy wam rozwinie pergaminy, które wykolorował wszelaką farbą własnymi rękoma.

Słowem, jest to od stóp do głów szacowny diament, i to właśnie przychodzę zwiastować panu baronowi. Pojmujecie, że i na mnie spływa stąd pewien zaszczyt; na mnie, którym jest jego światłodawcą od czwartego roku życia. Za czym, przyjaciele, dajcie krzesło, niech zlezę z tego muła nie nadwerężając karku; bydlątko jest narowiste, a chętnie wypiłbym jeszcze łyczek  przed przybyciem do domu,

CHÓR

Pij, mistrzu Blazjuszu, i odsapnij sobie. Patrzeliśmy na urodzenie małego Oktawa   skoro sam przybywa, nie  trzeba nam gadać aż tyle. Obyśmy mogli odnaleźć nasze  dziecko w sercu mężczyzny!

BLAZJUSZ

Na honor, dzbanek już próżny; nie sądziłem,  abym wszystko wypił. Żegnajcie; przygotowałem sobie, człapiąc  gościńcem, parę ulotnych zdań, które spodobają się  Jego Dostojności; jadę.

(Wychodzi).

CHÓR

Trzęsąc się srodze na zdyszanym ośle, panna Pluche wspina się na pagórek; zziębnięty giermek okłada kijem biedne zwierzę, które potrząsa głową z ostem w zębach. Jej długie, chude nogi podrygują z gniewu, kościste ręce przebierają różaniec. Bywaj nam, panno Pluch, przybywasz niby

 febra, z wiatrem, od którego żółkną lasy.

PANNA PLUCHE

Szklankę wody, kanalio! szklankę wody i trochę octu,

CHÓR

Skąd przybywasz, Pluch, moja lubko? Fałszywe włosy okryte są kurzem, tupecik zniszczył się na nic, a bogobojna suknia podkasała się aż do czcigodnych podwiązek,

PANNA PLUCHE

Wiedzcie, chamy, że piękna Kamilla, siostrzenica waszego pana, przybywa dzisiaj. Opuściła klasztor na wyraźny rozkaz Jego Dostojności, aby we właściwym czasie i miejscu, jak się godzi, objąć majątek po matce.

Wychowanie jej, Bogu dzięki, skończone, i ci, co ją ujrzą, będą się napawali wonią wspaniałego kwiatu cnoty i nabożeństwa. Nie było jeszcze nic równie czystego, anielskiego, jagnięcego i gołębiego, jak ta droga mniszeczka; niech ją Pan Bóg niebieski prowadzi, Amen. Odstąpcie, kanalie; zdaje mi się, że mam nogi spuchnięte.

CHÓR

Ogarnij się, panno Pluch, kiedy zaś będziesz się modliła do Boga, proś go o deszcz; zboże jest suche jak twoje piszczele.

PANNA PLUCHE

Przyniosłeś wody w garnku, który czuć kuchnią; podaj mi rękę, niech zejdę, jesteś cham i grubianin.

(Wychodzi).

CHÓR

Wdziejmy odświętne szaty i czekajmy, aż baron nas zawoła, Albo się grubo mylę, albo tu pachnie tęgą hulanką,

(Wychodzą).

Scena II

Salon w zamku barona.

Wchodzą baron, Bridaine i Blazjusz.

BARON

Księże Bridaine, jesteś moim przyjacielem, przedstawiam ci mistrza Blazjusza, nauczyciela mego syna. Wczoraj, o dwunastej w południe minut osiem, syn mój skończył punktualnie dwadzieścia jeden lat; wypromowano go czterema białymi gałkami na doktora. Mistrzu Blazjuszu, przedstawiam ci księdza Bridaine, naszego proboszcza a mego przyjaciela,

BLAZJUSZ

z ukłonem.

Czterema białymi gałkami, wielmożny panie; literatura, filozofia, prawo rzymskie, prawo kanoniczne.

BARON

Idź do swego pokoju, drogi mistrzu; Oktaw zjawi się niebawem; ogarnij się nieco i wracaj, skoro zadzwonią.

(Blazjusz wychodzi).

BRIDAINE

Mam rzec, com zauważył, panie baronie? preceptor pańskiego syna cuchnie winem na dziesięć kroków.

BARON

Nie podobna!

BRIDAINE

Głowę daję; mówił do mnie z bliska; cuchnie winem do obrzydliwości.

BARON

Dajmy pokój; powtarzam, że to niemożliwe,

(Wchodzi panna Pluch)

A, jesteś, dobra panno Pluch? Gdzież moja siostrzenica?

PANNA PLUCHE

Tuj, tuj, panie baronie; wyprzedziłam ją o kilka kroków.

BARON

Księże Bridaine, jesteś moim przyjacielem. Przedstawiam ci pannę Pluch, ochmistrzynię mojej siostrzenicy,

Wczoraj o siódmej wieczór skończyła osiemnaście lat; przybywa z najlepszego klasztoru w całej Francji. Panno Pluch, przedstawiam pani księdza Bridaine, naszego proboszcza a mego przyjaciela,

PANNA PLUCHE

z ukłonem.

Z najlepszego klasztoru w całej Francji i mogę dodać: jako najlepsza chrześcijanka w całym klasztorze,

BARON

Niechajże panna Pluche pójdzie się nieco przystroić, mam nadzieję, że Kamilla zjawi się lada chwila; bądź pani gotowa na obiad.

(Panna Pluche wychodzi).

BRIDAINE

Ta dojrzała panienka wydaje się pełna namaszczenia,

BARON

Namaszczenia i skromności, księże Bridaine; cnota jej wyższa jest nad wszelkie podejrzenie,

BRIDAINE

Ale preceptora czuć winem, szyję dam za to,

BARON

Księże Bridaine, bywają chwile, w których wątpię o twej przyjaźni. Czyś się uwziął, aby mi się sprzeciwiać?

Ani słowa już o tym. Postanowiłem ożenić mego syna z moją siostrzenicą; wybornie dobrana para; wychowanie ich kosztuje mnie sześć tysięcy talarów.

BRIDAINE

Trzeba będzie uzyskać indulty.

BARON

Już mam; leżą na stole w moim gabinecie. O, mój przyjacielu! powiem ci, że jestem szczęśliwy. Wiesz, żem zawsze żywił wstręt do samotności. Urząd, który piastuję, oraz powaga mej szaty każą mi spędzać w tym zamku trzy miesiące w zimie i trzy w lecie. Nie podobna zaprzątać się szczęściem

ludzi w ogólności, szczęściem zaś swoich wasali w szczególności, nie dając od czasu do czasu lokajowi surowego rozkazu, aby nie wpuszczał nikogo. Cóż to za ciężka i trudna rzecz skupienie męża Stanu! Jak lubo będzie mi łagodzić obecnością dwojga mych dzieci ponury smutek, któremu jestem wydany od czasu, jak król mianował mnie generalnym poborcą!

BRIDAINE

Czy ślub odbędzie się tu, czy w Paryżu?

BARON

Tum cię czekał, Bridaine; pewien byłem tego pytania.

A więc, przyjacielu, cóż byś powiedział, gdyby tym oto rękom, tak, Bridaine, twoim własnym — nie patrzże na mnie tak miłosiernie! —gdyby im było przeznaczone pobłogosławić ziszczenie mych najdroższych marzeń? Hę?

BRIDAINE

Milczę: wdzięczność zamyka mi usta.

BARON

Wyjrzyj oknem: nie widzisz, że ludzie cisną się do kraty? Dzieciaki przybywają równocześnie; doskonale się złożyło. Zarządziłem wszystko. Siostrzenicę wpuści się bramą z lewej strony, syna z prawej. Jak ci się zdaje? Cieszę się na to, jak się spotkają, co sobie powiedzą; sześć tysięcy talarów to nie bagatela, nie można tego lekceważyć. Te dzieci kochały się zresztą od kolebki. — Słuchaj no, Bridaine, przychodzi mi myśl.

BRIDAINE

Jaka?

BARON

Przy obiedzie, niby tak, od niechcenia — rozumiesz — między jednym a drugim toastem... umiesz po łacinie, Bridaine?

BRIDAINE

I ta aedepel, do kroćset, czy umiem!

BARON

Rad byłbym, abyś przeegzaminował nieco chłopca — dyskretnie, rozumie się — przy kuzynce; to może wywrzeć korzystne wrażenie; — rozgadaj go po łacinie — niekoniecznie przy obiedzie, to by było nużące i, co do mnie, nie rozumiem łaciny ani w ząb: —ale przy deserze, hę?

BRIDAINE

Jeśli pan baron nie rozumie, zapewne siostrzenica jego znajduje się w tym samym położeniu.

BARON

Racja więcej; nie wyobrażasz sobie przecie, żeby

 kobieta podziwiała coś, co rozumie? Gdzieś ty się chował,

 księżulu? Logika godna politowania.

BRIDAINE

Niewiele znam kobiety; ale zdaje mi się, że

 trudno podziwiać coś, czego się nie rozumie.

BARON

Ja je znam, Bridaine; znam te urocze i płoche

 stworzenia. Wierz mi, lubią one, aby im sypać piasek w oczy;

 im więcej się go sypie, tym łakomiej rozdziawiają oczęta.

(Wchodzą Oktaw z jednej strony, Kamilla z drugiej).

Dzień dobry, moje dzieci; dzień dobry, droga Kamillo,

drogi Oktawie! uściskajcie mnie i uściskajcie się wzajem.

OKTAW

Dzień dobry, ojcze, siostrzyczko ukochana! Co

 za radość! jakim ja szczęśliwy!

KAMILLA

Wuju, kuzynie, witam was.

OKTAW

Jakaś ty duża, Kamillo! a jaka piękna!

BARON

Kiedyś opuścił Paryż, Oktawie?

OKTAW

We środę, zdaje mi się, czy we wtorek. Co z ciebie za kobieta wyrosła! Byłżebym i ja mężczyzną? Zdaje mi się, że to nie dawniej jak wczoraj, kiedy cię widziałem, ot, tylą.

BARON

Musicie być zmęczeni; droga daleka a dzień gorący.

OKTAW

Och, Boże, nie. Popatrzże, ojcze, jaka Kamilla piękna!

BARON

No, Kamilko, uściskaj kuzyna.

KAMILLA

Przepraszam...

BARON

Przeproszenie warte całusa; uściskaj ją, Oktawie.

OKTAW

Jeżeli kuzyneczka będzie się cofać, kiedy jej podaję rękę, powiem ja z kolei: przepraszam. Miłość może ukraść całusa, przyjaźń nie.

KAMILLA

I miłość, i przyjaźń mają prawo przyjąć tylko to, co mogą oddać.

BARON

do księdza Bridaine.

Początek nietęgi, hę?

BRIDAINE

do barona

Nadmiar skromności jest niewątpliwie przywarą; ale małżeństwo uchyla wiele skrupułów.

BARON

do księdza Bridaine.

Jestem dotknięty, urażony.

 — Nie podobała mi się ta odpowiedź. — „Przepraszam!"...

 Widziałeś, księże, zrobiła taką minę, jakby się chciała

przeżegnać? Chodź no tu, ksiądz, muszę z tobą pogadać. — To

 przykre, bardzo przykre. Chwila, na którą się tak cieszyłem,

 zupełnie zepsuta. — Jestem zirytowany, oburzony, — Tam do

 licha! fatalna historia.

BRIDAINE

Niech pan baron przemówi do nich; o, o, obracają się plecami do siebie.

BARON

No i cóż, dzieci, o czym wy dumacie? Co ty tam

 robisz, Kamillo, przed tym haftem?

KAMILLA

spoglądając na obraz.

Jaki to piękny portret, wuju! To nasza cioteczna babka, nieprawdaż?

BARON

 Tak, dziecko, to twoja prababka — a przynajmniej siostra twego pradziadka. Zacna dama nie przyczyniła się nigdy — osobiście, jak sądzę, inaczej niż modlitwą — do pomnożenia rodziny. Była to, na honor, święta kobieta.

KAMILLA

Och, tak, święta! to cioteczna babka, Izabela.

Jak jej do twarzy w tym zakonnym stroju!

BARON

A ty, Oktawie, co tam robisz koło tej doniczki?

OKTAW

Co za śliczny kwiat, ojcze. To słonecznik?

 BARON

Kpisz chyba? nie większy od muchy heliotrop.

 OKTAW

Ten kwiatek nie większy od muchy posiada swą wartość.

BRIDAINE

Niewątpliwie! doktor ma słuszność. Spytaj go, pan baron, do jakiego rodzaju, do jakiej klasy należy, z jakich elementów się składa, skąd jego soczystość i barwa; wprawi cię w zachwyt wymieniając właściwości tego ziela od korzonka do kwiatu.

OKTAW

Nie posiadam tyle wiedzy, wielebny ojcze. Czuję, że ładnie pachnie, to wszystko.

Scena III

Przed zamkiem. — Wchodzi Chór.

CHÓR

Wiele tu rzeczy bawi mnie i budzi mą ciekawość.

Chodźcie, przyjaciele, siądźcie pod tym orzechem. Dwa straszliwe żarłoki spotkały się w tej chwili oko w oko: ojciec Bridaine i mistrz Blazjusz. Zauważyliście jedno? Kiedy dwóch ludzi mniej więcej podobnych, równie grubych, równie głupich, mających te same przywary i namiętności, spotka się przypadkiem, muszą albo przepadać za sobą, albo się nienawidzić.

Z racji, dla której sprzeczności przyciągają się, dla której człowiek wysoki i chudy jak tyczka pokocha małego i pulchnego, dla której blondyni garną się do brunetek i na odwrót, przewiduję tajemną walkę między preceptorem a proboszczem.

Obaj jednako bezwstydni; obaj dźwigają beczkę w miejsce brzucha; nie tylko są obżory, ale i smakosze; będą z sobą walczyli przy stole nie tylko o ilość, ale o jakość. Co począć, jeśli ryba będzie mała? w żadnym zaś razie nie da się podzielić języka karpia ani karp nie może mieć dwóch

języków. Iłem, obaj są gaduły, ale ostatecznie mogą gadać razem nie słuchając się wzajem, Już ojciec Bridaine silił się zadać Oktawowi parę ciężko uczonych pytań, preceptor zaś zmarszczył brwi; Drażni go, że kto inny ośmiela się brać jego ucznia, na egzamin, Item, są równe nieuki, jeden jak i drugi.

Iłem, są obaj księżmi; jeden będzie się puszył swym probostwem, drugi nadymał funkcjami preceptora. Wielebny Blazjusz jest spowiednikiem syna, Bridaine ojca. Widzę ich już, jak się rozparli przy stole, z czerwoną gębą, z wybałuszonymi oczami, jak pełni nienawiści trzęsą tłustym podbródkiem.

Mierżą się wzrokiem, rozpoczynają szermierkę; niebawem wybucha wojna; obelgi świszczą w powietrzu, na domiar zaś nieszczęścia, między dwoma pijanicami miota się panna Pluche odpychając ich kanciastymi łokciami.

Obiad się skończył, otwierają bramy. Wychodzi kompania, usuńmy się na stronę,

(Wychodzą. — Wchodzą baron i pannaPluche).

BARON

Przezacna panno Pluche, jestem zmartwiony,

PANNA PLUCHE

Czy podobna, Wasza Dostojność?

BARON

Tak, moja Pluche, podobna. Obliczyłem od dawna — zapisałem nawet, utrwaliłem w notatniku — że ten dzień będzie najmilszy w moim życiu; — tak, zacna pani, najmilszy, — Wiesz, że zamiarem mym było wyswatać syna z siostrzenicą;  to było postanowione — uchwalone — mówiłem już o tym poczciwemu Bridaine — i oto wydaje mi się, że te dzieciaki są z sobą dość chłodno; nie przemówili do siebie ani słowa,

PANNA PLUCHE

Idą właśnie, Wasza Dostojność, Czy wiadome im są zamysły pana barona?

BARON

Natrąciłem słówko każdemu z osobna. Sądzę, że byłoby dobrze, skoro tu idą razem, abyśmy siedli sobie w miłym cieniu i zostawili im chwilę swobody.

(Cofa się z panną Pluche. — Wchodzą Kamilla i Oktaw).

OKTAW

Wiesz, że to wcale nieładnie, Kamillo, żeś mi odmówiła pocałunku?

KAMILLA

Taka już jestem, to mój obyczaj.

OKTAW

Zechcesz mi podać rękę i wyjść nieco w pole?

KAMILLA

Nie, zmęczona jestem.

OKTAW

Nie byłoby ci miło zobaczyć znów te łąki? Pamiętasz nasze spacery czółnem? Chodź, popłyniemy do młyna; będę wiosłował, ty siądziesz przy sterze.

KAMILLA

Nie mam ochoty,

OKTAW

Serce mi krajesz. Jak to! więc żadnego wspomnienia, Kamillo? Żadnego drgnienia serca nie budzi w tobie nasze dziecięctwo, cały ten miniony czas, tak dobry, miły, pełen lubej pustoty? Nie chcesz odwiedzić ścieżki, którą chodziliśmy na folwark?

KAMILLA

Nie, nie dziś.

OKTAW

Nie dziś! a kiedyż? Całe nasze życie tam zostało...

KAMILLA

Nie jestem dość młoda, aby się bawić lalkami, ani dość stara, aby kochać przeszłość.

OKTAW

Jak ty to mówisz!

KAMILLA

Mówię, że mnie nie bawią wspomnienia z dzieciństwa,

OKTAW

Nudzi cię to?

 KAMILLA

Tak, nudzi.

OKTAW

Biedne dziecko! Żal mi cię szczerze.

(Wychodząkażde w swoją stroną).

BARON

wraca z panną Pluche. Widzisz i słyszysz, dobra Pluche; oczekiwałem najsłodszej harmonii, i oto mam wrażenie, że skrzypce grają Już miesiąc zaszedł, a flet Pije Kuba.

Pomyśl, co za harmider wypadłby z takiej kombinacji; oto wierny obraz mego serca,

PANNA PLUCHE

Przyznaję, ale nie podobna mi ganić Kamilli: nic nieprzystojniejszego, moim zdaniem, niied spacery łódką,

BARON

Mówisz pani serio?

PANNA PLUCHE

Panie baronie, szanująca się panienka nie puszcza się na wodę,

BARON

Ale zważ, moja Pluche, ten chłopiec ma ją zaślubić i wobec tego...

PANNA PLUCHE

Obyczajność zabrania trzymać ster, opuszczać zaś stały ląd w towarzystwie młodego człowieka jest zgoła nie na miejscu,

BARON

Ależ powtarzam... powiadam...

PANNA PLUCHE

Takie moje zdanie,

BARON

Czyś panna oszalała? Doprawdy, miałbym ochotę...

Są wyrażenia, których nie chcę... które mnie brzydzą...

Ale miałbym ochotę... Gdybym się nie wstrzymywał... Bydlę z pani, panno Pluche! nie wiem, co myśleć o pani.

(Wychodzi).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena IV

S c e n a V
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II

 Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena 1

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej