Gustaw Kamieński

OGON KRÓLEWSKIEGO KONIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

IV-bis.(Zakończenie drugie pióra B. Wodzińskiej.)

OGON KRÓLEWSKIEGO KONIA

powieść

Kamieński Gustaw

I.

Na placu katedralnym w Medjolanie, naprzeciwko tego wiekopomnego arcydzieła architektury stoi olbrzymi pomnik Wiktora Emanuela II. Twórca pomnika, znakomity E. Rosa umieścił króla na bardzo wysokim piedestale, na wspaniałym rumaku z potężnym, rozwianym, ogonem.

Z boku pomnika stało dwóch mężczyzn, zbliżających się do czterdziestki. Obaj inżynierowie koledzy, spotkali się rano w przedsionku Metropole. Jeden Stanisław Grot — Grotowski, wracający z Rzymu, drugi Jan Rajczak, jadący do Turynu. Przypadkowe spotkanie wielce ich ucieszyło, wyszli razem na miasto, które Jan miał opuścić około trzeciej po południu. Zatrzymali się i w milczeniu przypatrywali imponującemu pomnikowi. Naraz Stanisław usłyszał polską mowę dziecka i spostrzegł, prawie obok, wielkiej urody młodą damę z chłopczykiem może siedmioletnim.

Natychmiast wyrzekł głośno:

— Giovani! O, che grando ogono de cavallol

Malec usłyszawszy ten wykrzyknik, zwróci! się do damy:

— Mamusiu! Po włosku ogon nazywa się ogono!

W tej chwili Stanisław zbliży! się, uchylił kapelusza i wyciągnął rękę do chłopczyka, mówiąc:

— Bongiorno signiore piccolo Polaco! Come sta? Wszystko to było nagle pomyślanym manewrem, celem poznania pięknej damy. Chłopczyna się zawstydził i nie wiedział co robić. Dama widząc wytwornego gentelmana przemówiła:

— Podaj Zbyszku panu rączkę, — zwróciła się do Stanisława po fracusku: — proszę wybaczyć, my nie mówimy po włosku.

Zbyszko podał rączkę Stanisławowi, ten zdjął kapelusz mówiąc;

— My jesteśmy Polacy, słysząc polską mowę naumyślnie powiedziałem "ogono" będąc pewnym, że Zbyszka zainteresuję, i to mi się udało.

Przedstawił się, jak również i kolegę.

Jan zdjął kapelusz, dama uprzejmie schyliła głowę, ale swego nazwiska nie powiedziała.

Stanisław zaczął rozmowę o pomniku, Zbyszka zapytał, czy się nie boi konika i czy je lubi.

— Ja w lecie jeździłem na osiołku i nic nie bałem się, odpowiedział śmiało malec.

Jan i Stanisław jako dobrze wychowani ludzie, bardzo oględnie ale umiejętnie prowadzili rozmowę, zwłaszcza, że dama była poważną i powściągliwą. Zdołali jednak dowiedzieć się, że przepędzając jesień nad Lemanem wyjechała z drugą damą na wycieczkę: zwiedziły Lago Magiorę i wyspy Boremeusza, a korzystając z bliskości zajechały do Medjolanu, gdzie bawią od onegdaj. Katedrę zwiedziły szczegółowo i są wielce zadowolone.

— A czy panie widziały... przepraszam, mówię w liczbie mnogiej, chociaż towarzyszka jest nieobecna...

— Właśnie nadeszła — odezwał się głos z tyłu i zbliżyła się również młoda, elegancka dama.

Brunetka, ciemniejsza od towarzyszki, o wyrazistych czarnych oczach i pięknej cerze. Ostry, zgrabny nosek i umiejętne, a umiarkowane podbarwienie brwi, oczu i warg, wytwarzały ponętną całość. Nastąpiło przedstawienie panów, a Zbyszko paplał:

— Proszę pani, ten pan — wskazał palcem Stanisława — powiedział, że ogon konia — znów wskazał na pomnik—nazywa się po włosku „ogono"!

— Zbyszku, tyle razy ci już mówiłam, że nie można wskazywać paluszkiem, to nie ładnie i nie grzecznie — strofowała matka.

— A czem mam pokazywać proszę mamusi? Zapytanie to rozśmieszyło wszyskich i rozweseliło; było do pewnego stopnia przełamaniem lodów...

Stanisław przemówił nieco weselszym tonem:

— Dokończę zaczętego w chwili nadejścia pani zapytania:

— Otóż czy panie widziały już „Wieczerzę Pańską" fresk Leonardo da Vinci?

— A prawda, zupełnie zapomiałam, że on tu się znajduje, — odpowiedziała nowoprzybyła.

— Jeśli panie pozwolą, możemy razem pojechać. Mam specjalny list z Rzymu, żeby pozwolono go obejrzeć, ponieważ wógóle już nie jest do oglądania.

— A to z powodu?—zapytała matka Zbyszka.

— Jest bardzo uszkodzony, miejscami farba obsypuje się.

— Pani Jadwigo, czy pani chce pojechać? — spytała towarzyszka.

— A czy to daleko?

— Pojedziemy z tego placu tramwajem i za dwadzieścia minut będziemy w S. Marja della Grazie, gdzie w refektarzu znajduje się fresk.

Panie zgodziły się, wtedy Jan rzekł:

— Siądźcie państwo do czwórki i zajedziecie na samo miejsce.

— Ależ ty, widzę, znasz Medjolan, jak Hrubieszów, gdzieś ujrzał światło dzienne — rzekł Stanisław.

— Ja panie pożegnam; żałuję mocno, że nie mogę dotrzymać towarzystwa, mam bowiem załatwić sprawunki, a przed czwartą wyjeżdżam.

Stanisław namawiał kolegę, żeby został do jutra, ale nic nie wskórał. Pożegnali się, wsiedli do tramwaju i Jan polecił ich konduktorowi. W drodze Stanisław przypatrywał się dyskretnie towarzyszkom, obie były bardzo przystojne i szykowne. Jadwiga miała słodki, nieco smętny wyraz twarzy i miły, melodyjny głos; druga energiczny, nieco czupurny i wesoły wygląd, ale głos niedźwięczny, zmatowany— i robiła wrażenie bardzo pewnej siebie...

— Więc panie są na wycieczce, i tak bez towarzysza?

— Bardzo jestem wdzięczna pani Rycie — odpowiedziała Jadwiga, — że była inicjatorką; zwiedziłyśmy Lago Maggiore, nadbrzeżne miejscowości i wyspy Boremeusza, przecudne, urocze!

— A co do towarzysza — wtrąciła Ryta — to miałyśmy kawalera, Zbyszka, i ten wystarcza.

— O ile poznałem Zbyszka, to on sam potrzebuje opieki, a w wycieczkach zawsze jest potrzebny należyty, odpowiedni opiekun — odparł z uśmiechem Stanisław.

— To też w górach najmuje się przewodników specjalnych, ale tu, na równinach, jeziorach i wysepkach, same ze Zbyszkiem dałyśmy sobie doskonale radę i nie miałyśmy balastu... przeważnie umizgającego się... — odpowiedziała Ryta.

— Widzę, że pani jest wrogo usposobiona do dorosłych mężczyzn.

— Bynajmniej, ale uważam, że pan jest trubardurowo średniowiecznym dżentelmenem, dla którego kobieta, to słaby twór i potrzebuje bezustannej rycerskiej opieki, to dowodzi, że pan jest prawdziwym Polakiem!

— Czy to ma być synonimem zacofańca, wstecznika?

— Ależ dlaczego tak krańcowo?

— Pani Ryta — wtrąciła Jadwiga, — niezmiernie lubi sprzeczać się z panami,

— To pysznie się składa: bo i ja nadzwyczaj lubię sprzeczać się z damami, jeśli nota-benę odpowiadają trzem warunkom.

— Aż trzem?

— Tylko trzem!

— Wolno zapytać jakim?

— Po pierwsze: muszą być inteligentne, po-wtóre — młode, po trzecie — piękne!

— Czyli, że my możemy być spokojne, że z nami nie będzie żadnych sporów — powiedziała Ryta.

— Przepraszam, czy pani jestrodowitą Polką?

— Co za pytanie — najrodowitszą!

— Nigdybym nie przypuszczał!

— Dlaczego?

— Bo pani taka nieszczera.

— Jak to dobrze, że jutro rano opuszczamy Medjolan, bo widzę, że nietylko sprzeczalibyśmy się, ale i pogniewali...

— To bardzo przyjemna zabawa.

— Zabawa, dlaczego? — zapytała Jadwiga.

— Bo... bo... potem następują przeprosiny, co bywa nieraz wielce przyjemne.

Konduktor przerwał rozmowę, dając znać, że zaraz należy wysiąść.

Oględziny "Wieczerzy", a i wogóle kościoła trwały z godzinę, potem zwiedzano sławny cmentarz "Cimetiero monumentale", to muzeum niepospolitych dzieł współczesnych rzeźbiarzy mediolańskich. Krematorjum panie obejrzały tylko zewnętrznie, nie chciały popsuć sobie wrażenia i dobrego nastroju, jak się wyraziły.

Następnie udano się na obiad. Stanisław poprosił, aby panie zezwoliły przyjąć mu w nim udział, co zaakceptowano i poszli do Savini w Pasażu Wiktora Emanuela. Obiad i Chianti, aczkolwiek kwaśne, ożywiło rozmowę. Zbyszko przemówił:

— Mamusiu, ten pan, tu naprzeciwko przy stoliku — synek nie pokazuje paluszkiem, — je winogrona z bułką i ja tak srobuję!

— Wielu bardzo włochów, a zwłaszcza włoszek, urządzają sobie taki deser — mówił Stanisław, — spróbuj Zbyszku!

— I ja spróbuję — rzekła Ryta i zaczęła jeść winogrona z białym chlebem.

Zbyszko spróbował, ale wolał bez chleba, co i pani Ryta w rezultacie uczyniła.

Po obiedzie Stanisław żegnał panie, mówiąc.

— Ponieważ i ja jutro wyjeżdżam, a chciałbym wracać przez nowy tunel Symploński, mógłbym, o ile otrzymam pozwolenie, jechać razem aż do miejsca, gdzie panie w Szwajcarji wysiądą

— My mieszkamy w Ouchy!

— Czyli, że rozstaniemy się w Lozannie

— To pan tak dokładnie zna Szwajcarię?

— W szczególności jezioro genewskie, a więc czy panie pozwalają?

— Co do mnie, proszę — odrzekła uprzejmie Jadwiga.

— W takim razie i ja — dodała Ryta.

— Przepraszam, a dlaczego w takim razie?

— Właściwie, niewiem doprawdy dlaczego tak powiedziałam.

— Ale ja wiem.

— Pan wie? Więc prószę powiedzieć!

— Bo pani mając wielką ochotę, abym razem pojechał, chcę to zamaskować i zgodziła się niby dla tego tylko, że jej towarzyszka przystała.

Ryta zrobiła obrażoną minę i zapytała:

— Czy to zarozumiałość?

— Nie, to naiwność!

Stanisław pożegnał się. Wieczór, ponieważ opera jesze nie była otwarta, spędził w kabarecie. Po powrocie do hotelu, myślał o poznanych damach. Jadwiga bardzo mu się podobała i postanowił poznać ją bliżej, w tym celu zostać przez pewien czas w Ouchy, nie uprzedzając o tym. Panie tymczasem rozmawiały o nim, znalazły go sympatycznym i interesującym. Nawet Zbyszko wspomniał pana "ogono", który bardzo mu się podobał. Nazajutrz rannym ekspresem wyruszyli w jednym przedziale. Oprócz nich siedział jeszcze iakiś niesympatyczny szwab, niby zajadle zatopiony w Baedekerze, a ustawicznie zerkający z pod okularów na obie damy. Pogoda była bardzo piękna, przejrzystość powietrza nadzwyczajna, rozmowa toczyła się o pięknych widokach, górach i przyjemnościach Szwajcarji. Pani Ryta "bluzgała" swoją erudycją i encyklopedycznemi wiadomościami; istotnie posiadała ich dużo, ale niezbyt gruntownie. Wpadli na temat Egiptu, pani Jadwiga była bowiem w Kairze, rozmowa o Sfinksie, piramidach i faraonach dała początek wejściu na temat starożytności.

W końcu pani Ryta zaczęła napadać na ród męski, który od zamierzchłych czasów, zawsze przywłaszczał sobie przodujące prawa i maltretował kobietę, zdradzał ją i okłamywał.

Stanisław przyczaił się i bardzo słabo bronił swoją płeć, co wprawiało Ryte w coraz większy zapał. Wtedy przemówił:

— Nigdy nie przypuszczałem, aby tak młoda dama miała już tyle doświadczenia życiowego, wiadomości sposobów umoralniania i praw natury. Sądzę, że wyświadczyłaby pani kolosalną przysługę ludzkości, zwłaszcza ucywilizowanej, gdyby ułożyła, czy wydała podręcznik lub brewiarz, pod tytułem: „Nauka moralnego i bogobojnego życia specjalnie dla mężczyzn".

— Uważam to za zupełnie zbyteczne, najlepszym wskaźnikiem dla was jest natura—rzekła z przekąsem Ryta.

— Natura? Ależ ona ma tyle wybryków i anomalji!

— Weź pan za przykład gołąbka i jego życie — rzekła, robiąc minkę.

— Gołąbka? a dlaczego nie koguta, który jest takim samym dobrym stworzeniem jak i pierwszy — odparł Stanisław — a zresztą widzę, że aczkolwiek pani posiada bardzo wiele wiadomości, jednakże dziedzinę ornitologiczno-seksualno-moralnościową niedostatecznie przestudjowała. Otóż gołąb, ów ptaszek bez żółci, podług pani symbol moralności i wiary małżeńskiej, jest furfant, tyran, często wprowadza do gołębnika konkubinę i tam prowadzi "double ménage".

Zbyszko, który uważnie przysłuchiwał się szermierce językowej, zapytał;

— Mamusiu, co to jest kolkubina?

— To inny gatunek gołąbki, prędko odpowiedział Stanisław,—podobny do fajfrów, dorzucił.

— Zaczynamy mieć wyniki waszych sprzeczek, zaśmiała się pani Jadwiga.

— Otóż wracając do gołąbka — mówił dalej Stanisław — wielce mnie pani zaciekawia i muszę doskonale ją przestudjować: z jednej strony widzę osobę postępową, trzeźwo patrzącą na życie, rozumiejącą je — i jego przejawy, z drugiej strony jest pani mamotatyczną!

—Jaką?—zapytała Ryta.

— Mamotatyczną, wyznawczynią mamotatyzmu, pani nie zna tej nazwy?

— Przyznam się że nie. W obecnych czasach powstała taka masa nowych nazw, które są niezrozumiałe, zwłaszcza te greckiego pochodzenia.

— Przepraszam, — przerwał Stanisław, tu niema nic greckiego, to czysto polski wyraz, mamotatyzm pochodzi od tego co mama robi z tatą, to jest najzwyczajniejsze zacofanie.

— Mamusiu — przerwał Zbyszko, — a co inne mamy robią z tatusiami?

— Chodzą do teatru, na spacer, do kinematografu, do cyrku, odpowiedział, Stanisław— to ty nie wiesz?

— Niewiem, bo ja niemam tatusia.

— Czy nie zmienilibyście tematu rozmowy — zaproponowała Jadwiga.

— Już — odrzekł Stanisław — bo oto ten Zefir zaprasza do wagonu restauracyjnego.

— Skąd pan wie — pytał Zbyszko, że ten konduktor ma na imię Zefir?

— Bo......ja go trzymałem do chrztu — odpowiedział Stanisław.

— A u cioci Teresy, to piesek nazywa się Zefir — dodał chłopczyk

Towarzystwo przeszło na lunch do rzęsiście oświetlonego wagonu, pociąg bowiem wjechał do Symplońskiego tunelu. Stanisław zajął miejsce między damami i szepnął Rycie:

— Rozmowę uważam za niewyczerpaną, musimy ją dokończyć.

— Zgoda, ale bez udziału Zbyszka, co może nastąpić dopiero w Warszawie, jeżeli się spotkamy, bo ja tam bardzo rzadko wpadam.

— W takim razie użyję innego sposobu.

— Ciekawam?

— Zobaczy pani i to wkrótce!

Stanisław spostrzegł, że Jadwiga nieco przybladła, wstał mówiąc:

— Pani zimno, temperatura w tunelu znacznie niższa od zewnętrznej, przyniosę paniom pledy.

— Ja dziękuję — rzekła Ryta.

— Jeżeli pan tyle łaskaw, to proszę wyjąć szal z rzemieni na siatce — prosiła Jadwiga.

W drodze do przedziału postanowienie zatrzymania się w Ouchy jeszcze więcej się wzmogło, wobec powiedzenia Zbyszka, że niema tatusia. Przyniósł szal i paltocik dla chłopca;—widząc tę pieczołowitość Jadwiga wyciągnęła doń rękę, mówiąc:

— Bardzo dziękuję za taką uprzejmość.

Stanisław miał ochotę pocałować piękną rączkę, ale wobec nagromadzonych przy stole pasażerów wstrzymał się. Pomógł Jadwidze otulić się szalem; kolor ponsowy z czarnym, spotęgował jej urodę: była zachwycającą, oczy ich się spotkały, był to moment decydujący; "wzięła mnie" pomyślał i dziwna błogość go ogarnęła. Naprzeciwko siedziało dwóch panów — i z wielką ciekawością oglądali Rytę, a zwłaszcza Jadwigę, milcząc przytym zawzięcie.

— Niech panie zwrócą uwagę, jak je kontemplują ci Anglicy, siedzący naprzeciwko.

— Skąd pan wie, że to są Anglicy? spytała Jawiga.

— Po pierwsze — mają wielkie perszeroowskie zęby, powtóre bardzo długie szyje, po trzecie są uczesani, jak się wyrażę, „wylizani" i po czwarte przy jednym leżą rękawiczki z psiej skóry czerwono-ceglastego koloru.

Damy dyskretnie zaczęły się śmiać — gdy jakby na potwierdzenie orzeczenia Stanisława, jeden z dżetelmenów zwrócił się do niego:

— I beg pardon sir — do you speak englich?

— Yes — odpowiedział.

Wtóry Anglik zapytał, w jakim języku rozmawia z paniami.

— Po polsku — odrzekł.

— Dziękuję panu, nigdy nie słyszeliśmy tego języka, bardzo śpiewny i melodyjny — a panie czy mówią po angielsku?

— John Bull pyta, czy panie mówią po angielsku?

— Ja nie, — odrzekła Jadwiga.

— Ja zaś znam tylko jeden wyraz — plum pudding, — dodała Ryta.

Stanisław przetłomaczył.

— Bardzo żałujemy — odrzekł Anglik, że nie umiemy po francusku.

— Wierzę — powiedział ironicznie Stanisław. Obaj wyszczerzyli wielkie zębiska, co miało wyrazić uśmiech.

— Co pan im powiedział, — zapytała Ryta.

— Powiedzieli, że żałują, iż nie mówią po francusku, na co odrzekłem — wierzę!

— Ach jaki pan złośliwy, — przerwała Jadwiga.

— Czy mam powiedzieć—ciągnął dalej,—że i panie również żałują?

— Zdaje mi się, że to zbyteczne,— rzuciła Ryta — ale jakie tu dziwnie czyste i przyjemne powietrze, nic niema dymu, zwykle w dłuższych tunelach czuje się jakiś swąd.

— Powietrze jest tu dlatego tak czyste, ponieważ przez tunel ciągnie nas nie parowóz, a popęd elektryczny, a otwory boczne które panie mogą zauważyć od czasu do czasu, służą jako wentylacja, — objaśniał Stanisław.

Śniadanie się skończyło — i powrócono do przedziału a Stanisław w dalszym ciągu przystępnie opowiadał o wykonywaniu wogóle tunelów, a w szczególności Symplońskiego, który jest najdłuższy, ma bowiem przeszło 19 kilometrów. Wykończenia uległo znacznemu opóźnieniu, ponieważ przy wierceniu skał, wytrysło gorące źródło, zalewające wykonane roboty.

— W rezultacie jednak, wy, inżynierowie, przemogliście naturę i obdarzyliście ludzkość wiekopomnym dziełem — zakonkludowała Jadwiga.

Pociąg zaczął biec doliną Rodanu; pięknych widoków Sabaudzkich Alp, nie był w stanie zauważyć Stanisław, jego zachwycał widok czerwonego szala, który łeżał na kolanach właścicielki....

Pociąg zatrzymał się na stacji Montreux. Zbyszko stojąc w oknie, odwrócił głowę wołając:

— Mamusiu, pan Sangajło idzie! Ryta wychyliła głowę i wołała:

— Wujaszku, wujaszku!

Wyszła do korytarza i po chwili do przedziału wszedł bardzo wysoki, stary, z ogromnymi siwymi wąsami, wytwornie wyglądający jegomość, lekko utykając, opierał się o laskę ze złotą rączką.

— Witam panią baronową — mówił, całując Jadwigę w rękę, a zwracając się do Zbyszka, przeciągłym litewskim akcentem:

— A ty mały belzebubie nie zmęczyłeś się? — zapytał.

— Nie, proszę pana, nic a nic.

— Toś zuch!

— Pozwoli wujaszek przedstawić sobie naszego towarzysza podróży, —mówiła Ryta — pana inżyniera Grotowskiego.

— Bardzo rad, — mówił stary, wyciągając rękę — jestem Roger Sangajło.

— A co rotmisrz tu porabiał? — zapytała Jadwiga.

— Byłem w Caux u księcia Gedroycia, ale nie zastałem go, pojechał do Genewy—a gdzie to Małgosiu wynalazłyście panie takiego elegańskiego socjusza?

— Poznaliśmy się w Medjolanie...

— Przy końskim ogonie—przerwał Zbyszko. Sangajło zrobił taką minę nadzwyczajną, że aż obie panie głośno się roześmiały. Jadwiga w humorystyczny sposób opowiedziała poznanie.

— A niechże inżyniera Maryja cieszy, jak krotofilny! jak student, ale to dobrze: wesołość i dobry humor, oznaczają zdrowie i kwitnącą młodość, — a panie zadowolone z wycieczki?

— Nadzwyczajnie, niech rotmistrz żałuje, że z nami nie chciał jechać.

— Taż dobrodziko, gdzie mnie staremu, taż to cała podróż.

— Wcale nie daleka i zupełnie nie męcząca, zwłaszcza że pan rotmistrz przesadza ze swą starością, — odezwał się Stanisław.

— A toż inżynier komplemencista, basuje staremu, taż ja dobrodzieju jestem bardzo stary, pamiętam przezacnego Murawiewa wieszaciela, żeby z piekła nie wyjrzał.

— Przepraszam pana rotmistrza, czy książę Gedroyć, którego pan zna, jest bardzo otyły?

— Ależ gdzietam, on zaś mężczyzna jak to pola, ten tak zwany Okseft, to jego stryj — umarł przed rokiem.

— Właśnie z tamtym — opowiadał Stanisław — poznałem się przed laty w Karlsbadzie, o ile był potwornej tuszy o tyle miły, sympatyczny, i bardzo wykształcony. Miał przy sobie wyrostka kozaczka, którego specjalnym obowiązkiem było bezustanne budzenie księcia na spacerze. Z powodu nadmiernej tuszy nie mógł chodzić, a ruch miał zalecony, dążył więc drobnymi krokami — od ławki do ławki, i przysiadał — ale momentalnie zasypiał, co mu było przez  lekarza bezwzględnie zabronione. W tych razach hajduczek wołał:

— Kniaź, nie spyte, dochtur ne pozwala! Jeśli wołanie nie obudziło księcia, szarpał go za rękaw i głośno powtarzał zakaz lekarza. Książę bardzo lubił chłopca i nie gniewał się na niego.

— Tak zacna to była persona, zapisał duże pieniądze dla biedaków — dodał rotmistrz.

Ekspres zbliżał się do Lozanny, Sangajło mówił:

— Zaraz wysiadamy, ja zostanę w Lozannie, muszę zajść do kursalu, na obiad wrócę,—dowidzenia pani baronowej. Skorzystam tymczasem, że śliczne rączki bez rękawiczek i pocałuję. Nie cierpię całować rękawiczki.

— Ma pan rotmistrz słuszność, całować rączkę przez rękawiczkę, to tak jak słuchać przedziwnej melodji z zatkanemi uszami.

— A niech inżyniera pani Kon pokocha,. — zaśmiał się Sangajło.

— Pani Kon? przez C. czy przez K?

— Jak pan woli? — zapytała Ryta.

— Przez C. Pociąg się zatrzymał.

— Żegnamy pana inżyniera i dziękujemy..... — zaczęła Jadwiga.

On spojrzał głęboko w jej oczy i przerwał:

— Jeszcze panie nie pozbędą się mnie — zatrzymuję się w Ouchy!

— W Ouchy? zapytały obie razem.

— Mam bardzo ważną sprawę.

— Ważną sprawę — spytała Ryta.

— Tak.... dokończyć rozpoczętą z panią rozmowę, to jest ten sposób, o którym mówiłem.

Ryta się uśmiechnęła. Wysiedli z wagonu, Sangajło został, reszta towarzystwa samochodem pojechała dalej. Ouchy jest właściwie dalszym ciągiem Lozanny i jej portem na jeziorze Genewskim.

Komunikacja główna odbywa się za pomocą "funikulary" to jest kolejki linowej, ponieważ Ouchy leżąc nad jeziorem, znajduje się daleko niżej od miasta. Przejazd trwa 8 minut. W drodze Stanisław mówił:

— Jestem zachwycony pani wujem — musi być bardzo zacnym człowiekiem.

— O tak jest, to brat matki mego męża, — stary kawaler, obywatel z Wileńszczyzny. był w powstaniu 63 roku ciężko ranny w nogę, dostał się do niewoli i był zesłany na Syberję, gdzie 17 lat przecierpiał—należy jak żubr, do wygasających typów.

— Nieodżałowanych—wtrącił Stanisław.

— A gdzie ma pan zamiar" zamieszkać, — spytała Ryta.

— 0 ile dostanę pokój, to w „Beau-Rivage".

— To dobrze, bo i my tam mieszkamy,— przemówił Zbyszko,—tam bardzo pięknie i wesoło, można rybki łapać na wędkę, nad brzegiem.

— Wielce zachęcające — zaśmiał się Staninisław.

Samochód zatrzymał się przed hotelem. — Dowidzenia —rzekła Jadwiga — jeśli pan życzy, prosimy jadać przy naszym stole.

— Bardzo dziękuję, nie omieszkam skorzystać z łaskawego zaproszenia.

Pierwszą czynnością Stanisława było dowiedzieć się, jak się panie nazywają, czego dotąd nie wiedział. Jadwiga nazywa się baronowa Pritwitz Ryta zaś — Koreyszowa.

Hotel "Beau-Rivage" jest pierwszorzędnym, ma około 200 pokojów, wspaniałą restaurację i piękny ogród dochodzący do samego jeziora; gwarno tam i ruchliwie, pełno gości, słychać kilka języków różnych narodów. Stanisław udał się do kwiaciarni i polecił stół w restauracji, przy którym jadało towarzystwo baronowej Pritwitz, udekorować. Mały codzienny bukiet stojący na stole, umiejętną ręką przysłanej kwiaciarki zamieniony został na piękny kwietnik zwłaszcza, że sommelier po porozumieniu się ze Stanisławem zamienił stolik na daleko większy.

Grotowski oczekiwał godziny obiadowej w ogrodzie, przy placu tennisowym, gdzie śpieszono się z dokończeniem partji. Wkrótce przyszedł Zbyszko z jakąś panienką, przywitał się, mówiąc:

— Mamusia mówiła do pani Ryty, że pan dobrze zrobił, że zatrzymał się w Ouchy, bo pan jest bardzo miły i elegancki. Czy pan umie łapać rybki na wędkę? bo ja z panną Marją pójdziemy zaraz po obiedzie, mamy wędki u portjera, bardzo piękne!

— Któż to jest panna Marja?

— A o, tu stoi, to moja bona, Mamusia nie wzięła jej z nami, została żeby pilnować rzeczy i pokojów, — zwrócił się do bony po francusku.— To właśnie ten pan, co mówił ogono!

Bona Szwajcarka, nie rozumiała po polsku, przez co "ogono" było dla niej zupełnie bezbarwne.

Dzwonek obwieścił zaczęcie obiadu. Stanisław wszedł do sali jadalnej, gdzie były zastawione dwa długie stoły i kilkanaście małych. Zatrzymał się, oczekując na towarzystwo. Wkrótce przyszedł Sangajło i zwrócił się do sommelier, co się to stało z ich stołem, ten wskazał na udekorowany kwiatami—wtedy rotmistrz przemówił do Stanisława:

— Widzę, że inżynier jest szarmant, pewnie panie go zaprosiły do stołu—a on kwiatami dziękuje—bardzo sprytnie, ale ostrzegam, że ja jestem zeland, bardzo zajzdrosny i celnie strzelam z pistoletu — zaśmiał się, ściskając rękę Stanisława

— My jadamy przy osobnym stole, żeby się nie ścieśniać, a przytem ja nie lubię jeść wszystkiego co podają za ogólnym stołem; jadam co lubię i co mnie się podoba, mam tu takoż własną starkę, którą zawsze wożę, zaprobuje pan, jeśli łaska. A ot i Małgosia nadchodzi, ja tam nie uznaję żadnych Ryt, Margot i innych dziwolągów, raz ty jesteś Polka, Małgorzata, to ty możesz być tylko Małgosia, a nawet nie Małka — zaśmiał się głośno.

Zbliżyła się Ryta.

— To ma być nasz stół, ten kwietnik? — zapytała.

— Niewiem, proszę pani, ja nieznam stołu, przy którym panie jadają — odrzekł Stanisław.

— Tere fere kuku—strzela baba z łuku! Patrzaj, jakie niewinne jagniątko—śmiał się Sangajło.

Przyszła Jadwiga i bona ze Zbyszkiem—zajęli miejsca. Fanie dziękowały za kwiaty, które wzbudziły ogromne zainteresowanie, wszyscy kierowali uzbrojone i nieuzbrojone oczy w stronę stołu. Rotmistrz częstował starką, ale tylko Stanisław wypił. Obiad przeszedł bardzo wesoło. Stary nie jadł potrawki, natomiast przyniesiono mu pół pieczonej kaczki.

— Wujaszek jest kapryśny, nie jada wielu potraw.

— Czy pan inżynier grywa w brydża?—pytał Sangajło.

— Czasem, podczas zimy.

— Ja bo jestem wielkim amatorem, grywam prawie codziennie w Kursalu, może pan życzy pojechać ze mną?

— Dziękuję bardzo, może innym razem.

— Mamusia pozwoli iść na ryby? — prosił Zbyszek.

— Dobrze — zwróciła się do bony — proszę uważać, żeby się Zbyszek nie zamaczał.

Rozeszli cię od stołu: Sangajło pojechał do kursalu, Zbyszek z boną na ryby, panie ze Stanisławem do ogrodu, gdzie przechadzało się parami i grupami kilkadziesiąt osób. Od jednej odłączyła się kobieta i zbliżała się do nich, mówiąc bardzo prędko:

— Witam panie, jak się wycieczka udała? czy panie zadowolone? zwiedziły panie ten raj na ziemi! Isola Bella, Pallanza, cudne miejscowości, wszystko to znam! Pani baronowa trochę zmizerniała, ale pani Koreyszyna zawsze kwitnąca, ja już przed obiadem widziałam państwa jechać samochodem ze stacji.

Rozmawiająca dama, była młoda, może 28-o letnia, nawet bardzo przystojna i świeża, ale małego wzrostu, miała rysy semickie i tak obfity gors, że przedstawiał coś potwornego, była ubrana z przesadzonym wykwintem, a olbrzymie butony, broszka, kilka bransoletek i niezliczona ilość drogich pierścionków były dyplomem parwenjuszostwa. Panie bardzo ozięble i powściągliwie traktowały ją, zaledwie od niechcenia podały ręce. Stanisław dziwił się, że go nie przedstawiły, Ryta odpowiedziała:

— Jesteśmy bardzo zadowolone, wycieczka w zupełności się udała.

W tej chwili podbiegła 8-0 letnia może, bardzo ładna dziewczynka, typowa Żydóweczka, gustownie ubrana — przywitała się.

— Pani matko — mówiła — łapaliśmy ze Zbyszkiem rybki, ale ja nie miałam szczęścia — nic nie złapałam, a on powiedział, że to dlatego, bo ja jestem jędza!

— Grażyno, to nie pięknie skarżyć się, on tylko żartował, ty nie musisz obrażać się — odpowiedziała obfita dama — a gdzie Mirosław?

— Nie wiem, pani matko!

— Żegnamy panią — przemowiła Jadwiga.

Obie skłoniły uprzejmie głowy i poszły dalej.

— To właśnie jest ta pani Kon, co to wujaszek życzył, żeby się zakochała w panu — jest to żona jakiegoś przemysłowca, zdaje się z Lodzi — opowiadała Ryta.

— Gwałtem poznała się z nami — dodała Jadwiga.

— Biedaczka, tak ją upośledziła natura; zesłała na nią karę bożą — mówił z westchnieniem Stanisław.

— Pan ją zna i wie coś o jej zmartwieniu?

— Nie mam tej przyjemności, wszak panie mnie nie raczyły przedstawić.

— Byłam pewną — odrzekła Jadwiga, — że nie zasłużyłybyśmy za to na wdzięczność pańską, ale dlaczego spotkała ją kara boża?

— Niewiem, czy paniom jest wiadome, że żyłki na skrzydłach szarańczy są tak ułożone, iż tworzą arabskie głoski stanowiące dwa wyrazy: „Kara boża",

— A cóż to może mieć wspólnego z panią Kon? — zapytała Jadwiga.

— Właściwie nie z nią... a z jej biustem — szepnął cicho.

— Ależ pan jest najniemożliwszy, mówię to zupełnie poważnie — rzekła Ryta.

— Obiecuję najsolenniej poprawę. Jutro zrobię dwie rzeczy: przedstawię się pani Kon i wyrażę jej moje najszczersze współubolewanie, a następnie wyzwę na. pojedynek pana Sangajłę za jego obrażające mnie przekleństwo, mówię zupełnie powżnie.

Stanisław wypowiedział to takim tonem i zrobił taką minę, że panie się roześmiały.

— Pan jest taki... taki — zaczęła Ryta.

— Taki... niech pani dokończy,—ananas, czy urwis, czy, jak pani woli, że na niego nie można, czy nie warto się gniewać...

Ujął ją za rękę, pocałował i odrazu zmienił temat zapytując:

— Czy panie dawno są nad Lemanem?

— Ja od pięciu tygodni. Zastałam tu panią Ryte, tu poznałyśmy się i bardzo polubiły.

— A ja i wujaszek bawimy już prawie dwa miesiące — wkrótce trzeba wracać.

— Tęsknota do męża zaczyna panią ogarniać!

— A skąd pan wie, że ja mam męża?

— Wszak pani powiedziała, że pan Sangajło jest bratem matki pani męża.

— Mogę być wdową.

— Nie wygląda pani na nią. Pani baronowa jest wdową — rzekł bardzo poważnie — ponieważ Zbyszek powiedział, że niema tatusia.

— Jaką nadzwyczajną ma pan pamięć!.. — dziwiła się Ryta.

— To wcale nie moja zasługa, ani przymiot, to dar przyrody, ale czy panie nie uważają, że robi się coraz chłodniej, może przejdziemy do salonu.

— Ma pan słuszność, chodźmy! Ponieważ pan nas badał, należy się odwet, czy pan żonaty? — spytała Ryta.

— I tak i nie, albowiem przed czterema laty wstąpiłem w związki małżeńskie, a po roku rozeszliśmy się skutkiem różnicy przekonań politycznych.

— Politycznych? — zapytały obie razem.

— Tak jest, żona moja jest monarchistką, arystokratką, ja — republikaninem, demokratą, socjalistą.

— Socjalistą? — przerwała ze śmiechem Jadwiga.

— Wcale mnie to nie dziwi, że panie nie wierzą mi, albowiem według nich socjalista to anarchista, nawet bandyta, chodzi z browningiem, jest nieumyty i źle odziany, a jednak Chrystus był również socjalistą.

— Ale zupełnie odmiennym — wtrąciła Jadwiga.

— Ja jestem również odmiennym socjalistą, z ciepłego pokoju z dywanami i w krochmalonej koszuli.

— A? takim socjalistą — zaśmiała się Ryta.

— A Bebel przewódca niemieckich socjalstów, zapewne panie wiedzą, że mieszkał w pałacu i był bardzo majętnym.

Weszli do salonu — było mało osób. Zbyszko przeglądał ilustracje, ktore ona mu objaśniała.

— Pani Jadwigo, może pani zechce co zagra — prosiła Ryta.

Baronowa usiadła do fortepianu i zaczęła grać, Stanisław z wytężoną uwagą przysłuchiwał się, grała nietylko poprawnie, ale artystycznie gdy skończyła poprosił o więcej; nie odmówiła i zagrała "Wiosnę" Moniuszki w układzie Melcera z wielkim uczuciem.

— A pan muzykalny? — zapytała Ryta.

— Nieco śpiewam,

— Pani Jadwigo, inżynier spiewa!

— W takim razie proszę o rewanż, może pan będzie łaskaw zaśpiewać?

— Niemam nut z sobą — mówił potulnie.

— To pan zaśpiewa bez nut — rzekła Ryta Stanisław zaśpiewał pięknym barytonem:

„Wdziękiem lica, blaskiem stroju, lśniąc sułtana córka młoda

„Co wieczora szła do zdroju, kędy szemrze srebrna woda,

„A nad brzegiem srebrnej wody, gdy mrok cienił jej kaskady

"Stał niewolnik piękny, młody — stał co wieczór smutny, blady.

"Raz, gdy spojrzał ku Fatymie, rzekła widząc to spojrzenie:

"Powiedz jakie twoje imię, jakie twoje pocho dzenie?

"A niewolnik rzekł: mnie z młodu Mehmed zowią, mnie tu znają,

"Ja z Selimów jestem rodu, co z miłości — umierają!"

Gdy powtarzał ostatni wiersz i skończył, rozległo się brawo, to pani Kon tak klaskała i zaraz zwróciła się niby szeptem do baronowej, ale tak głośno, że Stanisław usłyszał.

— Ślicznie śpiewa i jaka wzruszająca piosenka, proszę przedstawić mi pana inżyniera Grot-Grotowskiego.

Nie było rady, nastąpiło przedstawianie.

— Pan inżynier musi znać mego męża Hipolita, on jest powszechnie znany. Mamy własną fabrykę w Lodzi, oto rekomenduję moją córkę Grażynę i syna Mirosława, on jest muzykalny, gra już na skrzypcach bardzo dobrze. Nasz kuzyn Core-del-Lasse dyrektor orkiestry w Piotrogrodzie, rokuje mu artystyczną karjerę.

Stanisława drażniła paplanina Konowej, ale jako dobrze wychowany cierpiał i słuchał, stojąc jak martwy słup drewniany, ale ona z wielkim zapałem zaczęła chwalić ]ego śpiew. Ryta ulitowała się nad nim mówiąc:

— Proszę na filiżankę herbaty, przywiozłam ją z domu.

— My codziennie korzystamy z uprzejmości pani Ryty i raczymy się wyborną herbatą — dorzuciła Jadwiga.

Panie dyskretnie chwaliły śpiew Stanisława — piosenki nie znały, treść podobała się.

— Uważam, że przekleństwo wujaszka Rogiera już zaczyna się sprawdzać—żartowała Ryta.

— A tak, tak, trzeba rotmistrzowi powiedzieć! Stanisław udał, że nie rozumie.

— Pan Sangajło mnie przeklinał?

— Może nie przeklinał, a życzył, aby pani Kon zakochała się w panu — dodała Jadwiga.

— A dlaczego pani Konowa ma się zakochać w panu inżynierze ogono? — zapytał Zbyszek.

— Zbyszku! co ty pleciesz, jak będziesz niegrzeczny — nie pozwolę jadać z nami, pójdziesz z panną Marją do ogólnego stołu. Przepraszam pana bardzo za tego urwisa, wstyd mi doprawdy!

— Nic nie szkodzi — Zbyszku, możesz mnie nazywać—signoro ingeniero Ogono!

— Proszę pana... Zbyszku, zabraniam ci mówić coś podobnego — wyrzekła serjo Jadwiga.

Stanisław żartował na temat poznania się i pani Kon. Wkrótce towarzystwo rozeszło się, on poszedł przeczytać dzienniki.

Po drodze na schodach Ryta mówiła do Jadwigi:

— Bardzo przyjemnego inteligentnego zdobyłyśmy towarzysza!

— Czy tylko przyjemnego? zdaje mi się, że gorzej — bo pociągającego.

— Alboż to gorzej? — przerwała Ryta.

— Oj pani Ryto, jesteś... — dokończyła szeptem — niemoralna...

Nazajutrz koło 8 rano Grotowski był w ogrodzie, wkrótce spostrzegł wychodzącego z hotelu i dążącego do jeziora, Sangajłę, poszedł naprzeciwko.

— A taż inżynier ranny ptaszek, dzień dobry, Małgosia mówiła mi już o pańskim sukcesie i mojej przepowiedni. Konowa zagustowała w panu, ostro do niej — choć się broni!

— E, wątpię czy by się bardzo broniła. Witam, dzień dobry rotmistrzowi; dokąd tak rano?

— Ja codziennie jeżdżę do Evian, może pan zna?

— Znam, kąpiele naprzeciwko, po drugiej stronie jeziora, już we Francji.

— Otóż ja tam kuruję się; biorę kąpiele i nawet piję wodę, ma to mi pomóc na mój artretyzm

— rozumie się, jak umarłemu kadzidło — bo już mam ze czterdzieści lat tę chorobę i nic nie pomogło, ale dałem słowo i muszę się leczyć.

— Jakże mają pomóc kąpiele, przepraszam rotmistrza, przy używaniu starki i obfitego jedzenia...

— Taż dobrodzieju ja piję tylko starkę i koniak, nie zawierające żadnych kwasów—jak wina, których nie używam — a te przysparzają artretyzmu, troszku starki nie zaszkodzi, a doda sił, może inżynier pojedzie ze mną do Evian, sezon już się kończy, ale jeszcze są szykowne paryżanki.

— Dziękuję rotmistrzowi — zostanę w Ouchy, ale odprowadzę pana na przystań.

Skierowali się na prawo.

— Ja wrócę, jak zwykle koło południa—mówił stary — dziś niedziela, może pojedziemy po obiedzie na koncert do Montreux, bardzo dobra muzyka w Kursalu a i pogramy w koniki.

— Ja nie gram w żaden hazard — a l'exep-tion hasard d'amour!

— Taż jaki to hazard koniki, ot, poprostu zabawa, baronowa i Małgosia bardzo lubią, a Konowa ma szalone szczęście—zawsze wygrywa, wszyscy oprócz mnie zajzdroszczą jej. Ona mnie bardzo nie lubi i jest nie łaskawa na mnie, ale ja nie rozpaczam, ja nie szanuję takich nachalnych osób, przyczepiła się przemocą do nas i zaraz za pan brat; wywodziła swoich antenatów, dyrektora orkiestry co się nazywa Core-del-Lasse, a tak jak ja często w Petersburgu bywałem, tak pyta, czy ja go nie znam. Wielka mi persona grata! powiedziałem: Znałem jego dziadka, ale nazywał się Kordelas i był pejsaty chałaciarz, miał wędrownych kilku grajków i grywał w Berdyczowie i w okolicach po dworach do tańca. Obraziła się, ale jej to nie odstraszyło — a ot i statek nadchodzi — do zobaczenia się!

Stanisław wrócił i poszedł do sali jadalnej, zaledwie usiadł przy stole, podbiegła do niego Grażyna i dygając mówiła:

— Pani matka kazała powiedzieć panu inżynierowi, że baronowa przychodzi dopiero o dziesiątej na śniadanie, może pan będzie łaskaw do naszego stołu, z nami razem siedzą państwo konsulostwo.

— Proszę podziękować mamie za łaskawe zaproszenie, ale ja momentalnie wypiję kawę i zaraz wychodzę.

Podano kawę, konfitury, bułeczki i masło. Stanisław bardzo wolno jadł nie odwracając się w stronę Konowej. Po chwili Mirosław podszedł do stołu, położył złożone dzienniki, mówiąc:

— Pani matka przysyła ostatniego kurjera warszawskiego i porannego, może pan inżynier przeczyta?

Nie było rady, Stanisław prosił żeby podziękować za grzeczność i jął przeglądać kurjery. Po chwili znów podeszła Grażyna dygnęła mówiąc: — Pani matka prosi, żeby pan inżynier był łaskaw przyjść o czwartej do salonu posłuchać, jak Mirosław będzie grać na skrzypcach.

— Proszę powiedziedź pani Kon, że nie mogę być, ponieważ jadę z panem rotmistrzem Sangajło na koncert,—chciał powiedzieć—do Montreux, ale instyktownie się wstrzymał.

W. tej chwili podeszła do stołu Ryta prześlicznie ubrana w kapeluszu i jeszcze prześliczniej wyglądająca. Stanisław na przywitanie pocałował ją w rękę, ona z uśmiechem przemówiła:

— Jaki pan przezorny, nie chciałeś powiedzieć dokąd jedziecie na koncert, a czy rzeczywiście tak jest?

— Widziałem się przed godziną z wujasz-kiem, powiedział, że w ogrodzie kursalu, w Mon-treux w niedzielę grywa świetna orkiestra.

— My zwykle, jako amatorki muzyki bywamy, a — "Kurjery Warszawskie"! domyślam się... pani Kon... miłe złego początki...

— A może złe miłego początki... niewiadomo... Pani w kapeluszu z racji?

— Po śniadaniu jadę na nabożeństwo do Notre Dame do Lozanny, a pan?

— Ja pomodlę się w domu...

— A do jakiej Madonny?

— Do Madonny del Destino!

— Nie słyszałam o takiej. -- A jednak jest taka.

Ryta zaczęła śniadanie. Pani Kon z dziećmi wstała i wychodziła z jadalni, ale zboczyła i zatrzymała się przy stole, gdzie siedzieli Ryta ze Stanisławem.

— Dzień dobry — mówiła. — Dzieci! przynieście mi moja. książkę do nabożeństwa, tą mniejszą, oprawną w kość słoniową ze złotą klamerką, i swoich książeczek nie zapomnijcie, ja chwilę tu zostanę.

Siadła przy stole i dalej mówiła:

— Państwo jedziecie dziś na koncert? a dokąd?

— Przyznam się pani, że nie wiem—odrzekł Stanisław. — Rotmistrz nie wymienił miejscowości.

— Mam jednak nadzieję, że pan inżynier nie odmówi posłuchać gry Mirosława i wypowie o niej swoją opinję.

— I owszem — odrzekł bardzo zimno.

— Państwo nie jadą do kościoła?

— Jeszcze nie — odpowiedziała Ryta.

— Ja wolę być na wcześniejszem nabożeństwie, kiedy niema tłoku, można się swobodniej pomodlić — westchnęła dyskretnie.

Grażyna i Mirosław wrócili, pani Kon pożegnała się, wyciągając upierścienioną rękę i obdarzając Stanisława powłóczysto-figlarnem spojrzeniem.

— Długo ma pan zamiar zostać w Ouchy?— zapytała Ryta.

— Nie mam pojęcia, to zależeć będzie od różnych okoliczności.

— Czy jedną z nich jest pani Kon?

— Może — nie można wiedzieć, a pani długo zostaje?

— Nie mam pojęcia, zależnie od różnych okoliczności! — zaśmiała się. — Mieliśmy dokończyć zaczętej rozmowy w pociągu, a tu właśnie nadchodzi pani Jadwiga, a przeważnie hamulec...

— Hamulec?

— No — Zbyszek!

Jadwiga wyglądała cudownie, nieco przybladła, ale jej oczy miały taki wyraz, że Stanisław stał chwilę jak osłupiały. Po przywitaniu, które zadokumentował ucałowaniem rączki, baronowa zasiadła do śniadania.

— Mamusiu, synek nie jadł wczoraj wieczorem miodu, to teraz może jeść i miód i konfitury, prawda?

— Dobrze, ale tylko nie wiele, wszak ty nie jesteś łakomy.

Zaczęto ogólną rozmowę, nadeszła bona i zajęła się Zbyszkiem. Ryta wstała mówiąc:

— Jadę do kościoła, a pani?

— Modliłam się w pokoju, nie znoszę upału i tłoku.

— To tak, jak i ja — dodał Stanisław.

Ryta spojrzała na niego znacząco i pożegnała towarzystwo. Wkrótce bona zabrała Zbyszka, po chwili Jadwiga zaproponowała:

— Może pójdziemy nad jezioro?

— Z największą przyjemnością.

Wyszli do ogrodu, osób było bardzo niewiele, przeważnie bawiły się dzieci. Stanisław pieścił oczy widokiem tej pięknej kobiety, jako prawdziwy dżentelmen nie wpatrywał się w nią, ale rozmawiając, od czasu do czasu zatrzymywał na niej dłuższe spojrzenia. Ona zaczęła rozmawiać o wczorajszym jego śpiewie, niedobrze rozumiała fabułę piosenki:

— Dlaczego córka sułtana odrazu zwróciła uwagę na niewolnika? To takie niezgodne z pojęciami wschodu.

— Tłumaczenie polskie jest niedołężne — objaśniał Stanisław, — w oryginale jest to tak; Fatyma codziennie spotykała niewolnika na tem samem miejscu, a że dzień za dniem stawał się coraz bledszym i mizerniejszym, to ją zaciekawiło i dopiero dowiedziała się, że biedaczysko z miłości dla niej umiera.

— Dziękuję, teraz rozumiem.

— Że z miłości można umrzeć? — zapytał.

— E, to tylko "licentia poetica".

Te ostatnie słowa zastanowiły Stanisława i zaczął umiejętnie a uporczywie badać poziom wykształcenia Jadwigi, przebiegając z tematu na temat.

Rozmowa ciągnęła się długo, a rezultatem było, że przekonał się o tem, iż Jadwiga była wysoce wykształconą i oczytaną, nie produkowała jednak swej wiedzy z błyskotliwością Ryty. Coraz więcej zachwycała go aż wyrzekł:

— Błogosławię rządy Wiktora Emanuela! Spojrzała mu w oczy z wielkiem zdumieniem.

— Panią to dziwi?

— Nic nie mogę zrozumieć.

— A to takie proste: król ten zasłużył, że mu wystawiono pomnik, gdyby na to nie zasłużył, ja nie miałbym tego wielkiego szczęścia i nie poznałbym pani.

— Pan to nazywa szczęściem?

— Największem, jakie kiedykolwiek spotkało mnie w życiu!

— A może to także "licentia poetica"?

— Nie, pani, to szczera, prawdziwa rzeczywistość.

— poznałam w życiu wielkiego zawodu i dlatego jestem sceptyczką.

— Z jednej strony zasmuca mnie, że w tak młodym wieku i przy tak wspaniałej urodzie ogarnęło panią zwątpienie i niedowierzanie, z drugiej zaś raduję się, ponieważ ja jestem optymistą a — les extrernes se touchent...

— A ja dodam: les beaux esprits se rencontrent!

— Czyli, że pani Kon jest wielce sympatyczna, a pani Ryta poprawia naturę, potęgując sztucznie niektóre wdzięki.

— Ale pan jest bajecznie złośliwy i dokuczający.

— To jest źle wychowany?

— Tego nie powiedziałam.

— Ale pomyślałam. Niedługo będę dokuczliwym, za dwa dni ulotnię się.

— Jakto, już za dwa dni? — zapytała mimowoli z pewnym niepokojem — czy warto było jechać do Ouchy wszystkiego na trzy dni?

— Lepszy dzień motyla od ślimaczych lat... czasem złudy chwila płaci wrażeń światl

— A czy pan jest motylem?

— O tyle, o ile pani jest złudą...

— A pan co woli, złudę, czy rzeczywistość?

— Ja? — spojrzał jej w oczy, długo zatrzymując wzrok i mówiąc: — wolę złudną rzeczywistość, ona daje prawdziwą rozkosz.

Dzwonek przyzywał na lunch.

— Ale czas leci, już śniadanie!

— A myśmy zaledwie rozwinęli żagle i nie zdążyli wypłynąć z zacisznej przystani, ale, ale, rotmistrz proponuje, abyśmy pojechali na koncert do Montreux, czy pani to zaakceptuje?

— Z przyjemnością, gra tam wyborna orkiestra.

Przeszli do jadalni. Sangajło i bona ze Zbyszkiem już siedzieli, wkrótce przyszła i Ryta. Zaczęto obiad, gdy Grażyna podbiegła, dygnęła i zwróciła się do Sangajły:

— Pani matka uprzejmie zapytuje pana rotmistrza, dąkąd państwo jadą na koncert?

— Do Bramaputry! — odrzekł głośno stary, i wychylił kieliszek starki,

Grażyna odeszła zawstydzona.

— Ależ rotmistrz energiczny i miażdżący — zaśmiała się Jadwiga.

— Taż jaka tam energja u staruszka nad grobem!

— Rotmistrz należy do tych fantastycznych Magadamów, którzy rodzą się starcami i lata ich idą wstecz, a umierają dziećmi—mówił Stanisław.

— Bardzoby to dobrze było, bo jakoś mi teraz wcale nieźle na świecie, in gratiam czego wypiję jeszcze kieliszek starki—zaśmiał się.—A może inżynier pozwoli? choćby za zdrowie pani Koni

— Wolę za zdrowie szanownego rotmistrza! Śniadanie się skończyło. Przy kawie Jadwiga zapytała Stanisława:

— Czy chce pan posłuchać muzyki?

— Z rozkoszą, dziękuję!—pocałował ją w rękę.

Sangajło poszedł na drzemkę, Jadwiga z Rytą i Stanisławem do salonu. Grała długo, on wpatrywał się zasłuchany... Rytę zaczęła niecierpliwić muzyka i zachwyt Stanisława, szarpała nerwowo frendzlą woreczka.

Po godzinie muzyki rozeszli się, Ryta chciała pozostać w domu, ale Stanisław uprosił ją i o 4-ej pojechali wszyscy do Montreux. Przyjechali do ogrodu w Kursalu podczas pauzy orkiestrowej, zaledwie zajęli miejsca przy stoliku i zamówili podwieczorek, zaczęto grać bardzo piękną uwerturę, po chwili Jadwiga zwróciła się do Stanisława:

— Nie znam tej muzyki, czy pani nie wie co to za piękny utwór?

— To uwertura z "La Forza del Destino" Verdi'ego.

— To znaczy, siła przeznaczenia?

— Tak, siła przeznaczenia...

— Jakie to dziwne? — szepnął cicho, ale Jadwiga usłyszała.

— Czy pan wierzy w przeznaczenie?

— Niewiem, zobaczę — szepnął.

— Teraz rozumiem—złośliwie rzekła Ryta,— jaka to Madonna del Destino!

Stanisław spostrzegł bardzo wykwintne towarzystwo, siedzące w pobliżu.

— Przepraszam — rzekł, — ponieważ panie są w towarzystwie rotmistrza zechcą przeto udzielić mi kilkuminutowego urlopu, abym przywitał moich dobrych znajomych.

Panie przyzwalająco skinęły głowami, on poszedł do siedzących w pobliżu, gdzie był wielce uprzejmie i mile witany. Towarzystwo stanowiły dwie młode damy i dwu młodych panów, którzy powstali z miejsc i ściskali dłoń Stanisława.

Jadwiga i Ryta z wytężoną uwagą śledziły.

— Jakie piękne i szykowne kobiety — szepnęła Jadwiga, — szczególniej ta blondynka, wspaniała, imponująca.

Po kilkunastu minutach Stanisław powrócił. Ryta nie wytrzymała.

— Jakie dystyngowane towarzystwo, damy cudnej urody i szyku, czy można zapytać, kto to?

— Ta dama z face a main, to hrabina Potocka, ten obok siędzący, w jasnym garniturze — jej mąż, naprzeciwko — jej brat, hrabia Komar, a druga dama — to moja żona!

— Pańska żona? — zapytały obie z największem zdziwieniem i uczuły, jakby jakiś żal do niego.

— Tak jest... Pani Iza Grot-Grotowska...

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV-bis.(Zakończenie drugie pióra B. Wodzińskiej.)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej