Aleksander Morgenbesser

PALESTRA CZYLI WOJNA PRAWNIKÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PIEŚŃ I.

PIEŚŃ II.

PIEŚŃ III.

PIEŚŃ IV.

PIEŚŃ V.

PIEŚŃ VI.

PIEŚŃ VII.

PALESTRA CZYLI WOJNA PRAWNIKÓW

W siedmiu pieśniach.

Morgenbesser Aleksander

PIEŚŃ I.

Nawet za młodu wzywałem pomocy

Gdym puszczał strzały z poetycznej procy,

Tem więcej stary — błagam o natchnienie.

Lecz kogo? — Muzy ? Precz — precz błędne cienie !

Daremno wasze umizgi, zaloty,

Ócz zawracanie, podrygi, pieszczoty,

Siedźcie za piecem panieńskie staruszki,

Czas już — i dawno sprzedawać pietruszki.

Pijcie ulopki z styryjskiego ziela,

Straciłyście już we mnie przyjaciela.

Czy pamiętacie, gdym śpiewał "Obronę",

Myśląc wawrzynną uzyskać koronę —

Wzywałem wszystkie, a dziewięć was przecie,

Chodźcie kochanki! natchniecie? natchniecie?

Natchnęłyście mnie — ja, nadęty prawie

Zacząłem śpiewać, aż tu śmiech w Warszawie;

Nie dosyć na tem, w Poznaniu gwizdane,

We Wiedniu nawet spokoju nie dano.

Tam postępowy jakiś ilustrator

I cudzych rzeczy niezwykły amator,

Czerpał z mych natchnień, w końcu mnie ofukał,

Że na kradzionych rymach się oszukał.

Więc przepadajcie starożytne Muzy!

Trzy z waszej łaski oberwałem guzy!

Więc z innej beczki. — Chodź boska Temido

Od ciebie myśli najszczytniejsze idą;

Pod twojem hasłem wydają wyroki,

Niecnym złodziejom obkładają boki.

W ustach miljonów brzmi twoje nazwisko,

Gdzie ty zasiędziesz sprawiedliwość blizko,

A choć prostaczek nie zdolen jej zoczyć,

Prostaczkom od niej nie wolno jest zboczyć.

Gdy o twej dziatwie nawija się wątek,

Dodaj konceptu, choćby na początek

Twoich pieszczoszków, odkryj mi sekrety,

Otwórz archiwa, tajne gabinety,

Pokaż bez togi te postacie szczytne,

Niech im przynajmniej kapitule wytnę,

A gdy duch święty dziateczki bić radzi,

Więc i palestrze rózga nie zawadzi.

A więc już śpiewam! lecz zacząć od kogo ?

Nie trudno zacząć — lecz łatwo złowrogo

Bo o pierwszeństwo spierać się gotowi.

Lecz kto tu pierwszy ? od nich się nie dowie,

Tak ich pieszczono! czy sędzia od grodu,

Czy sędzia ziemski starszego jest rodu?

Czy z mecenasem zacząć, czy z rejentem ?

Ot — co tu szukać zacznę z dependentem.

Oho — z tym pankiem dziś łatwo się sprawić,

Dawniej ten kąsek mógł człeka zadławić.

Dawniej dependent był głośny po świecie,

Choć klientowi banialuki plecie,

Przecie szlachetka rozrzewniony wzdycha,

Ściska, całuje, z podziwu usycha,

Bije pokłony zdaleka to z bliska,

W końcu do garści dukacika wciska.

A gdy na sejmik dependent zawita,

Każdy z zdziwieniem — kto to? kto to? —

Gdy się dowiedzą, co za matedora,

Wszystkich ogarnia głęboka pokora;

Nad elokwencja tożto się unoszą!

Żeby powtórzył błagają i proszą,

Chwalą wąs, brodę i gładką czuprynę,

Biegłość prawniczą, wykwintną łacinę,

I chwaląc wszystko, pochwalą w przelocie

I dziurę w bucie, plamę na kapocie.

A na trybunał gdy przyniósł foljały,

Zatrząsł się Lublin trybunalski cały,.

Wnet go obskoczą powody, świadkowie,

Obżałowani, głupcy i mędrkowie.

Po co tu przybył? oczami pytają,

Na foliały chciwie spoglądają,

Co się w nich mieści? odgadnąć by radzi,

Ej — cierpliwości! czekać nie zawadzi.

Wnet pan dependent wydobył kozika,

Rozkroił sznurek, foljały odmyka,

Z wielką powagą wznosi tascykuły,

I od niechcenia czyta ich tytuły.

Tu strach owładnął czyhającą zgraję,

Ten się już w turmie rozpaczy oddaje,

Drugiego topor łaskocze już w szyję,

Więc mruży oczy, przed śmiercią się kryje,

Ogólna trwoga ! wrona zakrakała,

Więc Mało Polska rozpierzchła się cała.

Idźmy za nimi. Tam już audyencja,

Już rozpoczęta zimowa kadencja,

Wchodzi dependent i marszałka pana

O głos uprasza, bo czeka od rana.

Glos otrzymawszy, perorę zaczyna

I do uwagi sędziów upomina.

"Quousque tandem" powtarza jak Marek,

Ciągle wyjeżdża z tem jak na jarmarek,

Tak, że marszałek znudzony powstaje.

Więc ten pieprzyku i soli dodaje,

O symonii to o paranteli,

O nepotyzmie, tłustej kurateli —

Jak zacznie huczeć — naostrzy mu uszy,

Wszystkie humory do głowy poruszy,

A deputaci wąs wzdymają tłusty.

Dziwnie sznurując wielmożnemi usty.

Spostrzegł dependent. A nuż. tu o kwarcie,

Nuż o starostwach, statecznie i w żarcie,

O kumulacji urzędów wzbronionej,

O egzekucji, o posagu żony.

Tu zacytuje z legum woluminów.

Uchwały sejmów, tu klątwy rabinów,

Wnet pandektami rzuca, wnet kodexem,

Miota kanony i bule z indeksem.

Szalonym pędem lecą encykliki,

Godzą w trybunał jak w Tatarów szyki,

Zawrócił głowy, pomieszał szeregi,

Spędził słuchaczów na przepaści brzegi!

Stoi zwycięzca! co mówił ? nie wiedzą,

Obstupuerunt nieruchomi siedzą! —

Hej co tu robić ? wychodzą, wracają,

Wnet dependenta na bok zapraszają,

Szepcą do ucha — co mówią? — nie słyszę —

Dość, że dependent wraca w wielkiej pysze,

Nie dependentem już — lecz sekretarzem,

Wnet zaś pisarzem, wnet referendarzem,

Już go starostwo pewnie nie ominie

W końcu karmazyn na ramiona spłynie.

A dziś! — dependent — człowiek żal się Boże !

Już po dawnemu pohulać nie może.

Czasem nieborak pchnie się między pany

I patrz — dependent wraca wygwizdany.

Chyba grosiwo zwąchają w węzełku,

To wyłaskoczą mu je przy djabełku,

W dodatku złaja, a po pijanemu

Oberwać szczutka nie trudno biednemu.

Są i skromniejsi — słońcem nie zabłysną,

Toć w przedpokojach mecenasów kisną,

Pozwy mundują, akta reponują,

Robią koncepta — kontrakty kopjują,

Zszywają akta — klientów witają,

Jeszcze skromniejsi płaszcze im podają.

Noszą kontrakty do domów, a za to

Czasem dwie bułki dostaną z herbatą.

Czasem go klient do cukierni wiedzie,

Lampką likieru raczy po obiedzie,

Hojniejszy klient, gdy zadowolony

Przyszłe do kuchni dependenta żony

(Jeźli ma żonę) zająca połowę,

Garniec kartofli, lub kapusty głowę,

Sknera obieca, że przyśle umyślnie,

Dotrzyma słowa może gdy rak świśnie.

A tu mecenas i łaje i gdera,

Bujniejsze myśli w konceptach zaciera

Z zaplutą często miesiącami zwleka,

Dependentowi czas marnie ucieka;

Męczy kodexa, wietrzy komentarze,

Robi notaty, suszy kałamarze,

Idzie na popis — wraca z pola zbity,

Pada na łoże, leży jak upity.

Więc na fuszerkę puszcza się — tymczasem

Panowie z cechu spadną nań z hałasem,

Zabiorę akta, koncepta, supliki,

Wyciągi z księgi, pozwy i metryki.

Dość, że dependent odmienił naturę

Dawniej lew — w myszą dziś wlazłby już dziurę.

Więc bohatera złowiliśmy przecie,

Jak się nazywa? dziś się nie dowiecie,

Dziś gęśl tyrtejska tyle tylko powie,

Że dependenta ujrzym w Pacanowie,

Bo w Pacanowie — jak niegdyś czytano

W Gwiazdce Cieszyńskiej — sądy odprawiano,

A gdzie są sądy, musi być palestra,

Archiwa, akta i różne regestra

Z palestra idą mecenasi w parze,

Procesowicze, pieniacze, lichwiarze,

A dependenci w końcu idą szlakiem

Z piórem za uchem, szpagatem i lakiem.

PIEŚŃ II.

Jest w Pacanowie karczma pod ślimakiem

A, jeźli nie ma — jest pod innym znakiem,

Ślimaka pewnie zdjął zazdrośnik jaki,

Bo ślimak ściąga do karczmy pijaki.

Karczma jest pewnie, za to mogę ręczyć,

Utratą karczmy nie chciałbym was dręczyć,

Bo karczma — wierzcie -- wyznanie to szczere

Est monumentum perennius aere!

Były pomniki królów i hetmanów,

Kanclerzów, wojewodów, kasztelanów,

Były grobowce misternej struktury,

Dziś pozostały ruiny i dziur,

I chyba przybysz jaki postępowy,

Wyjmie do fabryk ztąd kamień grobowy,

I w gorzelniane włoży fundamenta,

Ramię hetmana niesie tu procenta!

Natomiast karczma nie przepadnie marnie,

Tu pan wielmożny chodzi gospodarnie,

Podpiera boki, łata dach i ściany,

Odnawia pokost wapienno-gliniany.

Dźwiga z upadku, kiedy w polu sławy

Legnie biedaczka — tyle pan łaskawy!

Bo karczma jestto zdrój zawsze obfity,

Wydaje złoto, srebro, miedź i kwity.

Tu dla jejmości mantyle się rodzą,

Z karczmy szampany, ostrygi przychodzą;

Ztąd baletniczki poczynają skoki.

Trele śpiewaczek czerpią tu obroki,

Ztąd faetony, ogniste folbluty,

Bale, teatry, kulisy, reduty.

Ztąd jegomości fundusz na zapisy

Ztąd na odczepne, ztąd na kompromisy,

Tu na weksliki dają się odpłaty,

Tu odrastają ruletowe straty,

Ztąd idzie droga na świata kończyny

Wiednie, Paryże, Monako, Londyny.

Suchą intratą — kto karczmę nazywa

Z księgi Alwara zuchwale przedrwiwa.

Do tejto karczmy — dzierżąc się za boki

Dążył pan Marcin poważnemi kroki,

A więc witajcie szanowny Marcinie,

Już wasza sława w świecie nie zaginie!

Jadł chleb pan Marcin nie z jednego pieca

Odwiedzał sądy, sejmiki i wieca

I u rejentów i u mecenasów

Uczył się kruczków, sztuczek i grymasów,

Wycierał kąty i w ziemstwach i grodach

I pod schodami bywał i na schodach,

A gdy na karku główka jak makówka.

Własnych konceptów więc spora gotówka.

Rejent nauczył: nie mozol się pracą,

Rób tylko wtedy, gdy dobrze zapłacą —

Skoro się z aktów setka nie uśmiecha,

Akta pod ławkę wyrzucić do licha.

Bo pierwsza miłość od siebie — a druga —

Także od siebie — i trzecia ci sługa,

Bo tyś jest celem, a środkiem świat cały,

Więc przedewszystkiem bądź o siebie dbały.

Mecenas Alfa nauczył sposobu

Jak to się robi, służąc stronom obu

Lepiej od obu brać niż od jednego,

Prosta algebra nauczy cię tego,

Dał Łukasz setkę przeciwko Janowi

Jan drugą setkę — bądźcie obaj zdrowi;

Za dwieście złotych lepiej jest próżnować,

Niż za sto złotych głowę fatygować.

Mecenas Beta, szermierz niezrównany

Mówi, że proces nigdy nie przegrany,

Bo go do końca nie dopuści wiecznie

I przewłokami wojuje bezpiecznie;

Otrzyma pozew, prosi o dylację

Raz, drugi setny — na obiad, kolację,

Gdy powód nagli w kontumację wpada

I w restytucji długo z nim pogada,

Bo w restytucji znów idą dylacje,

Znów opozycje, nowe kontumację,

A restytucją w restytucji kończy

Dwódziestoletni peryod obrończy.

A więc już wyrok! Czekaj ! Apellacja

Nad i brak kropki — a więc annulacja.

Tu brak filury, wiec rekurs sążnisty,

Tu brak pieczątki, więc piorun ognisty;

I tak rekursa, ogniste pioruny

Nie dadzą ujrzeć straconej fortuny.

Lecz cicho, cicho — patrz: res judicata,

Więc już nadeszła należna zaplata!

Hej! cierpliwości, bo i w egzekucji

Pole do różnych sztuczek, ewolucji.

Chcesz brać ruchome — ba! a tu donacja

Na żonę, dzieci — piękna konzolacja.

O wydzielenie masz więc proces nowy,

Nowe dylacje i rekurs gotowy;

Na nieruchome gdy się rzucisz śmiały

I rozum stracisz i nie wyjdziesz cały.

Spróbój! detaksuj! komisarz już czeka,

Wyznaczył termin, a Beta zdaleka

Trochę kpinkuje. Woźny nie doręczył,

Więc nowy termin. By się nikt nie dręczył

Spadł śnieg; Nie można! A więc termin nowy.

Tasuj! nie można — taxator nie zdrowy,

Piętnasty termin błędnie napisany,

Nikt się nie stawił. Powód zapłakany

Błaga i prosi. Szacuję więc przecie,

Oto psikusa wyrządzili Becie!

Beta śmieszkuje. Rekursa od czego ?

Wygra czy przegra, do celu jednego;

Powód wyłysiał! Lecz kontent, bo przecie

Do licytacji doszedł na tym świecie.

Więc licytacja! Patrz wadyum ktoś kładzie,

Z dłużnikiem w jednej zasiadając radzie,

Powód podskoczył. Czekaj! bo nabywca

Umyślnie precjum nie składa — okpiwca!

Relicytacja! — i tak idzie dalej.

Powód i dłużnik głowy poskładali

Do zimnych grobów — ale Beta żyje

I szanowany i na starość tyje.

Mecenas Gama nie mało zna sztuczek,

Lecz ze świadkami to najlepszy kruczek.

Jego świadkowie biegają światami,

Pędźże za nimi piaskami, morzami,

Jeden na Malcie, a drugi w Kalkucie,

Trzeci w północnej Islandji na hucie

Czwarty w Kairze, w Filadelfii piąty,

Ot wycierają wszystkie świata kąty.

Nawet w Bombaju znajduje się szósty,

Porozłazili się jak na odpusty,

Sąd ambasady zarzuca notami,

Woźni po świecie chodzą manowcami.

A jaki skutek! — Z Malty odpowiedzą

Że o tym świadku wcale nic nie wiedzą,

Rok go szukali; a w końcu drugiego

Szlą ci odpowiedź z grodu egipskiego,

Że taki świadek łysy, ospowaty

Umarł w Kairze przed dwudziestu lały.

Za pięć lat odpowiada Ameryka

Że tam nieznano takiego fircyka.

Z Islandji również odpowiedź przychodzi

Że tam podobny nie gości dobrodziej,

Chyba ten co go górnicy zaciekli,

Wrzucili w krater wulkaniczny Hekli.

A co z Kalkuty, co słychać z Bombaju ?

Nic! odpowiadać nie ma tam zwyczaju.

Daremno powód zaciska pięściami,

Gama zabija go paragrafami.

Mecenas Bzdurka człek innej natury,

To postępowiec od spodu do góry,

A jaki grzeczny, a jaki słodziutki,

Jaki potulny, wdzięczący, milutki...

A ściska rękę obiema rękami,

Czule zawodzi czarnemi oczkami,

A jak się kwili, a jak się rozczula,

Że człowiekowi aż serce rozhula.

Bo i łza czasem zabłyśnie mu w oku,

I nóżka zgrabnie zadrga mu do skoku,

Z gracją się kłania, przemawia z partesem,

Jak się unosi, podziwia z excesem!

Ale w praktyce rozbrat z sentymentem,

Utracjusz jest mu najlepszym klientem.

Choć sobie traci jemu nie utraci,

Dobrze zapłaci, co dziś nic nie płaci.

Ale na pierwszej trzeba mieć uwadze,

Do podniesienia pieniędzy wziąść władzę,

Bo tu pożyczkę, zaciągnąć się zdarzy,

Ostatnią wioskę puścić do sprzedaży,

To biorąc sumkę do własnej kieszeni,

Zaraz ster rzeczy cokolwiek się zmieni,

Bo rachuneczek zrobi się zgrabniutko,

Czasem się resztę odda, lecz — rzadziutko —

Więc tajemniczy, rzekłbyś dyplomat?,

Pytać — nie powie, lub skłamie do kata

Sympatetycznem tylko atramentem

Koresponduje z swoim dependentem.

Więc podziwienie w nieświadomych budzi,

Byle nań tyle nie płakało ludzi!

Bajałbym więcej o Bzdurce — tak miło,

Lecz muszę przestać, bo wam się znudziło.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PIEŚŃ III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej