Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

PAWILON WŚRÓD WYDM

Robert L. Stevenson

I

JAK ZATRZYMAŁEM SIĘ W LESIE GRADEN I UJRZAŁEM ŚWIATŁO W  PAWILONIE

W młodości żyłem zupełnie samotnie. Widziałem w tym chlubę, by moralnie i materialnie wystarczyć samemu sobie, i mogą powiedzieć, że nie miałem przyjaciela, aż do dnia spotkania tej, która stała się moją żoną i matką mych dzieci. Bliższy stosunek łączył mnie tylko z jednym człowiekiem: był nim R. Northmour, ziemianin z Graden Eastern, w Szkocji. Spotkaliśmy się na uniwersytecie i chociaż nie bardzo lubiliśmy się i nie zwierzali sobie wzajemnie, jednak usposobienia nasze harmonizowały się w zupełności i razem czuliśmy się dobrze. Uważaliśmy się za mizantropów, ale właściwie byliśmy wtedy tylko parą tetryków. Nasze obcowanie nie była to towarzyskość, lecz wspólnictwo w nietowarzyskości. Northmour był wyjątkowo gwałtowny i nie mógł wytrzymać z nikim, prócz mnie; a ponieważ on mnie nie krępował, tolerowałem jego obecność. Zdaje się, że nazywaliśmy się przyjaciółmi.

Kiedy Northmour doktoryzował się, a ja postanowiłem opuścić uniwersytet bez doktoratu, zaprosił mnie na dłuższy pobyt do Graden Eastern i wtedy po raz pierwszy poznałem scenerię mych przygód. Dwór w Graden wznosił się w smutnej okolicy o jakie trzy mile od wybrzeża Morza Niemieckiego. Był duży jak koszary. Zbudowano go z miękkiego kamienia ulegającego wpływom atmosferycznym i dlatego był na pół zrujnowany, wilgotny i pełen przeciągów. W budynku takim nie podobna było mieszkać z komfortem. Ale w północnej części dominium, między polami uprawnymi a morzem, wśród dzikich wydm piaszczystych porosłych darnią, wznosił się pawilon w nowoczesnym stylu. Tam mogliśmy mieszkać wygodnie i tam spędziliśmy cztery miesiące zimowe, mało mówiąc, spotykając się tylko przy stole, za to czytając bardzo dużo. Pozostałbym dłużej, ale pewnego wieczoru, w marcu, wybuchła między nami sprzeczka i wyjazd mój stał się koniecznością. Northmour uniósł się, ja odpowiadałem niemniej porywczo; wtedy przyjaciel mój zerwał się z krzesła i rzucił się na mnie. Bez przesady, musiałem walczyć o życie i z trudnością pokonałem Northmoura. Był prawie tak samo silny jak ja i zdawało się, że diabeł go opętał. Nazajutrz rano spotkaliśmy się, jakby nic między nami nie zaszło, ale uważałem za właściwe wyjechać, on zaś nie zatrzymywał mnie.

Po dziewięciu latach trafiłem znów do tej samej okolicy. Podróżowałem wtedy krytym wozem, z namiotem i piecykiem. Przez cały dzień maszerowałem obok wozu, na noc zaś rozkładałem się po cygańsku, obozem, wśród pagórków lub na skraju lasu. W ten sposób zwiedziłem wiele dzikich zakątków Anglii i Szkocji. Nie ścigali mnie krewni ani przyjaciele, gdyż ich nie miałem, nie goniła mnie korespondencja. Wiązał mnie jedynie stosunek z mymi plenipotentami, od których dwa razy do roku odbierałem pieniądze. To życie wędrowne zachwycało mnie; byłem pewny, że zestarzeję się na włóczędze i umrę gdzieś w rowie.

Usiłowałem wynajdywać najodludniejsze pustkowia, gdzie nie przeszkadzałaby mi niczyja obecność. I oto, będąc w innej części tego samego hrabstwa, przypomniałem sobie nagle pawilon na wydmach. W promieniu trzech mil nie było tam żadnej bitej drogi. Najbliższe miasto znajdowało się w odległości sześciu czy siedmiu kilometrów. Na przestrzeni dziesięciu kilometrów wzdłuż ten pas nieurodzajnej ziemi sty kał się z morzem. Wybrzeże zalegały ruchome piaski. Zaiste, trudno było w obojgu królestwach wymarzyć lepszą skrytkę. Postanowiłem spędzić tydzień w lesie Graden Eastern i, przebywszy jednym zamachem spory kawał drogi, zatrzymałem się tam na odwieczerz w ponury dzień wrześniowy.

Jak już mówiłem, okolicę wypełniały piaski ruchome i linki; nazwę tę nadaje się w Szkocji wzgórzom piaszczystym, skonsolidowanym już i obrośniętym murawą. Pawilon stał na równinie. Poza nim rozpoczynał się las i rozrastał się szereg zarośli dzikiego bzu smaganego wiatrem. Przed nim kilka pagórków piaszczystych, położonych coraz to niżej, tworzyło jakby stopnie schodzące ku morzu. Odłamek skały jak bastion zatrzymał piaski i utworzył przylądek na brzegu między dwiema płytkimi zatokami. Poza linią przypływów inna skała tworzyła jakby wyspę słabo zarysowaną. Przy odpływach piaski ruchome zajmowały ogromną przestrzeń i cieszyły się w okolicy złą sławą. Mówiono, że w miejscu między przylądkiem a wysepką mogą one połknąć człowieka w mgnieniu oka. Dokoła pawilonu pełno było królików i ciągle rozlegał się tu okrzyk mew. Krajobraz był jasny i wesoły w dzień letni; ale o zachodzie słońca, w dzień wrześniowy, kiedy silny wiatr przesypywał piaski ruchome, a burzliwe fale zalewały brzeg, nasuwały się myśli o rozbitych okrętach i marynarzach — topielcach. Okręt na widnokręgu miotany przez fale, szczątki statku zagrzebane wśród piasków u mych nóg  — pogłębiały ten smutny nastrój.

Pawilon zbudowany przez ostatniego dziedzica, wuja Northmoura, rozrzutnego dziwaka, był całkiem nowy. Ten dwupiętrowy budynek we włoskim stylu, otoczony ogrodem, gdzie rosły tylko najprostsze kwiaty, wyglądał ze swymi zamkniętymi oknami nie jak dom opuszczony, lecz jak dom, który nigdy me miał mieszkańców. Northmoura wcale nie była zapewne w domu; albo kisł w kajucie swego jachtu, albo, nerwowy i ekstrawagancki, ukazywał się gdzieś w towarzystwie. Dom ział taką pustką, że sprawiało to przykre wrażenie nawet na takim samotniku jak ja. Wiatr wył i jęczał w kominach... Toteż z prawdziwym uczuciem ulgi, pędząc mój wózek przed sobą, wszedłem do lasu.

Las Graden Eastern był zasadzony, aby powstrzymać lotne piaski i ochronić pola uprawne. Ale idąc w głąb lądu wśród zarośli bzów spotykało się drzewka silniejsze, chociaż karłowate i zbite w gąszcz. Rosły one wśród ciągłej walki, zmagając się z wichrami i dlatego nawet na wiosnę opadały z nich liście, i jesień panowała na tej zagrożonej plantacji.

Pod lasem stało kilka rozrzuconych dworków. Northmour mówił, że były to dobra duchowne i że dawniej mieszkali tu pustelnicy.

Znalazłem kotlinkę ze źródłem czystej wody, zatrzymałem się tam, oczyściłem grunt z cierni, rozłożyłem namiot i rozpaliłem ogień, by ugotować kolację. Konia umieściłem w lesie, na małej łączce. Krawędzie kotlinki zasłaniały ogień i chroniły mnie przed silnym, zimnym wiatrem.

Tryb życia, jaki pędziłem, zahartował mnie i uczynił niewybrednym. Piłem tylko czystą wodę, a częstokroć poprzestawałem na kaszy owsianej. I chociaż wstawałem o świcie, potrzebowałem tak mało snu, że nieraz czuwałem w nocy, wpatrując się w mrok lub w gwiaździste niebo. Tak też było i w lesie Graden. Pomimo że łatwo zasnąłem o ósmej wieczór, obudziłem się już o jedenastej w pełni sił, nie czując najmniejszego zmęczenia. Wstałem i usiadłem przy ogniu, patrząc na drzewa i chmury przesuwające się nad mą głową i wsłuchując się w szum wichru i morskiej fali. Znudziła mnie w końcu bezczynność, opuściłem kotlinę i poszedłem na skraj lasu. Półksiężyc przesłonięty mgłami słabo przyświecał mym krokom. Kiedy wszedłem między wydmy, zaświecił nieco silniej. Wiatr rzucił mi w twarz słony oddech morza i piasek. Schyliłem głowę.

Gdy podniosłem ją i obejrzałem się, spostrzegłem światło w pawilonie. Światło to przechodziło od okna do okna, jakby ktoś z lampą lub ze świecą oglądał pokoje. Patrzyłem na to ze zdumieniem. Kiedy przybyłem tu po południu, dom był prawdopodobnie pusty; obecnie był tam ktoś najwidoczniej.

Pomyślałem najpierw, że to złodzieje plądrują szafy Northmoura, które były nieźle zaopatrzone. Ale co mogło ich sprowadzić do Graden Eastern? Prócz tego, wszystkie okiennice były otwarte, a złodzieje raczej byliby je pozamykali. Zacząłem więc przypuszczać, że to wrócił sam Northmour i teraz wietrzy i ogląda pokoje.

Mówiłem już, że między nami nie było prawdziwego przywiązania. Gdybym go nawet kochał jak brata, to kochając jeszcze więcej samotność, byłbym starał się go unikać. Ale ponieważ miłość ta nie istniała, uciekłem więc stamtąd natychmiast i z uczuciem wielkiego zadowolenia usiadłem znów bezpiecznie przy ognisku. Uniknąłem znajomego, miałem jeszcze jedną noc spokojną. Rano mogłem się stąd wymknąć albo odwiedzić Northmoura na tak krótko, jak mi się spodoba.

Ale rano sytuacja wydała mi się tak zajmująca, że pokonała nawet moją płochliwość. Postanowiłem spłatać figla Northmourowi, chociaż wiedziałem, że sąsiad mój nie jest człowiekiem, który pozwala z siebie żartować. I śmiejąc się, usiadłem wśród bzów na skraju lasu, skąd widziałem drzwi frontowe pawilonu. Okiennice znów były zamknięte. Wydało mi się to dziwne. Ale w świetle dziennym dom o białych ścianach i zielonych żaluzjach wyglądał ładnie i przytulnie. Mijała godzina za godziną, a Northmour nie dawał znaku życia. Wiedziałem, że jest śpiochem, ale gdy była już dwunasta, straciłem cierpliwość. Prawdę mówiąc, postanowiłem sobie zjeść śniadanie w pawilonie, a teraz zaczynał mi dokuczać głód. Żal mi było stracić sposobność do śmiechu: ale apetyt zwyciężył, dałem więc pokój żartom i wyszedłem z zarośli.

Kiedy się zbliżyłem, poczułem niepokój. Nic się nie zmieniło w wyglądzie domu od wczoraj, a ja spodziewałem się, że ujrzę jakiś ślad dowodzący, że w domu są mieszkańcy. Okiennice były zamknięte, kominy nie dymiły, a drzwi frontowe były zaryglowane z zewnątrz. Northmour musiał wejść do domu od podwórza. Ale i tylne wejście było również zamknięte.

Wtedy zacząłem na nowo przypuszczać, że w nocy kręcili się tu złodzieje, i robiłem sobie wyrzuty, że pozostałem wtedy bezczynny. Obejrzałem wszystkie okna na dolnym piętrze: żadne nie było uszkodzone. Poruszyłem zamki, ale były nienaruszone. Zagadką więc było, jak mogli się dostać złodzieje do wewnątrz? Może z  dachu szopy, gdzie Northmour trzymał swój aparat fotograficzny? Może włamali się przez okno pracowni albo też przez okno mojej byłej sypialni?

Poszedłem za ich rzekomym przykładem. Z dachu próbowałem po kolei otworzyć okna. Wszystkie były zamknięte. Ale nie dałem za wygraną, natężyłem siły i jedno z nich ustąpiło. Zadrapałem sobie przy tym rękę. Przycisnąłem ją do ust, liżąc ją jak pies, i machinalnie spojrzałem na wydmy i na otwarte morze. Wtedy w odległości kilku mil w kierunku północno-wschodnim ujrzałem jacht. Potem wskoczyłem przez okno.

Obszedłem dom, coraz bardziej zaintrygowany. Wszędzie było posprzątane, wszystkie pokoje były niezwykle czyste i utrzymane w porządku. Przygotowano nawet lampy i drzewo na opał. Trzy sypialnie były urządzone z komfortem, który nie leżał w zwyczajach Northmoura. Łóżka były posłane, a w dzbankach na umywalniach stała woda. W jadalni stół był nakryty na trzy osoby a na półkach kredensu stał duży zapas zimnych mięs, zwierzyny i jarzyn. Najwidoczniej oczekiwano tu gości. Ale jakich gości, skoro Northmour nie znosił towarzystwa? I dlaczego dom został tak tajemniczo uprzątnięty w nocy? I dlaczego okiennice były zamknięte, a drzwi zaryglowane?

Zatarłem ślady mych odwiedzin i wyszedłem przez okno. Czułem się rozczarowany i niespokojny.

Jacht stał ciągle w tym samym miejscu. Pomyślałem, że może jest to „Red Earl" i że przybył na nim dziedzic wraz z gośćmi. Ale dziób statku był odwrócony i nazwy jego dojrzeć było niesposób.

II

NOCNE LĄDOWANIE

Rodłem do kotliny,  aby ugotować jedzenie i zająć się swym koniem, którego zaniedbałem tego rana. Od czasu do czasu wychodziłem na skraj lasu. Ale nikt nie ukazywał się wśród wydm, a w pawilonie nie zachodziły żadne zmiany. W polu mego widzenia wciąż nie było nic, prócz jachtu na otwartym morzu. Jacht kołysał się i poruszał na morzu — bez określonego celu. Ale gdy się ściemniło, podpłynął do brzegu. Byłem przekonany, że Northmour i jego przyjaciele chcą wylądować pod osłoną nocy i to nie tylko dla zachowania tajemnicy, lecz i dlatego, że dopiero przed jedenastą morze przybierało, zalewając Graden Floe i inne piaski broniące przystępu do brzegu.

Za dnia wiatr się uspokoił i morze również, ale o zachodzie słońca pogoda znów się pogorszyła. Noc była przeraźliwie ciemna. Wiatr wiał od morza straszliwymi podmuchami, a każdy podmuch był jak wystrzał armatni. Od czasu do czasu padał deszcz, przypływ wzrastał, a morze huczało coraz to silniej. Leżałem ukryty w mej wartowni wśród bzów. Nagle na maszcie szkuńca zabłysło światło. Po nim stwierdziłem, że statek był bliżej brzegu niż w dzień. Widocznie Northmour dawał sygnał swym przyjaciołom na brzegu. Wszedłem między piaski ruchome i czekałem wypadków.

Skrajem lasu biegła ścieżka łącząca dwór z pawilonem. O ćwierć kilometra od miejsca, gdzie stałem, ujrzałem szybko zbliżające się światło. Chwiało się ono i widać było, że to latarnia, którą niesie ktoś potykający się i miotany podmuchem nawałnicy. Ukryłem się jeszcze lepiej i zobaczyłem, jak przeszła koło mojej skrytki stara niańka Northmoura, osoba głucha i milcząca. Brała więc udział w tej tajemniczej sprawie.

Poszedłem tuż prawie za nią pod osłoną ciemności, ukrywały mnie pagórki i kotliny na drodze, a kroki moje nie dochodziły do niańki, nie tylko dlatego, że była głucha, lecz i dlatego, że tłumił je wicher i huk morza. Weszła do pawilonu, na piętrze otworzyła latarnię i postawiła ją na jednym z okien wychodzących na morze. Natychmiast światło na maszcie szkuńca zgasło. Ludzie na statku ujrzeli, że są oczekiwani na brzegu. Stara w dalszym ciągu krzątała się po domu. Mimo że pozostałe okiennice były zamknięte, widziałem przez szpary w nich światło przechodzące z pokoju do pokoju. Zaczęła też palić w piecach, bo z kominów po kolei wylatywały iskry.

Byłem teraz pewien, że Northmour ze swymi gośćmi wyląduje, jak tylko przypływ na to  pozwoli. Była to noc okropna dla marynarzy pełniących służbę i myślałem z niepokojem i ciekawością o niebezpieczeństwie takiego lądowania. Miotany tymi uczuciami, poszedłem na wybrzeże i położyłem się w kotlinie odległej o jakie sześć stóp od ścieżki. Tu będę mógł przypatrzeć się przybyszom i powitać ich, jeżeli to będą znajomi.

Przed jedenastą ujrzałem latarnię szkuńca tuż przy brzegu, chociaż przypływ nie podniósł się do poziomu, przy którym lądowanie było bezpieczne. Jednocześnie spostrzegłem drugą latarnię rzucaną wśród fal i ginącą w nich niekiedy. Ze względu na to, że pogoda była coraz burzliwsza, a jacht mógł się rozbić na płytkich wodach, postanowiono widocznie wylądować bez zwłoki.

Wkrótce potem przeszło tuż koło mnie czterech marynarzy niosąc ciężką skrzynię. Piąty świecił im, idąc z przodu. Niańka wpuściła ich do pawilonu. Wrócili na brzeg, a po chwili dźwigali znów drugą skrzynię, większą, ale widocznie lżejszą niż poprzednia. Gdy szli po raz trzeci, jeden z majtków niósł skórzany tłumoczek, inni zaś — kobiecy kuferek i pudło. Ciekawość moja było w najwyższym stopniu podniecona. Jeżeli gościem Northmoura była kobieta, oznaczało to, że odstąpił od swych zgryźliwych poglądów na życie i zmienił przyzwyczajenia. Napełniło mnie to zdziwieniem. Kiedyśmy razem mieszkali w pawilonie, przebywało tam dwóch najzawziętszych wrogów kobiet. A teraz on sam wprowadzał pod swój dach osobnika tej znienawidzonej płci. Przypomniałem sobie teraz niektóre szczegóły urządzenia mieszkania, gdy je oglądałem. Tak, była tam elegancja, dążenie do estetyki. Jak mogłem tego nie zauważyć od razu!

Podczas gdy tak rozmyślałem, nadszedł z wybrzeża nowy majtek, którego dotąd nie widziałem. Świecił on latarnią dwom osobom, które postępowały za nim. Widocznie byli to goście Northmoura. Wytężając słuch i wzrok, przypatrywałem się im, gdy przechodzili. Jedną z nich był mężczyzna niezwykle wysoki. Miał na sobie czapeczkę podróżną, nasuniętą na oczy, i płaszcz z kapturem w kraty, który zakrywał mu twarz. Szedł z trudem, ciężko stąpając. Tuż obok, opierając się o niego, czy też go podpierając, szła młoda, wysoka i wiotka kobieta. Była bardzo blada. Ale przy niepewnym blasku latarni twarz jej wydawała się to brzydka jak grzech śmiertelny, to piękna nad wyraz, taka,-jaką była w istocie.

Gdy byli tuż koło mnie, dziewczyna powiedziała coś, a słowa jej utonęły w szumie wichru.

— Tst! — szepnął jej towarzysz. Ten dźwięk wydarł się z piersi zdławionej bezbrzeżnym strachem i był tak przejmujący, że czasami, w gorączce i bezsenności, przypominam go sobie, gdy myślę o dawnych czasach. Mężczyzna zwrócił się ku dziewczynie. Ujrzałem wtedy bujną rudą brodę, nos złamany po środku i jasne oczy, płonące gwałtownym, przykrym wzruszeniem.

Ale oboje wyminęli mnie. Z kolei wpuszczono ich do pawilonu.

Marynarze po kilku i pojedynczo wrócili na brzeg. Wiatr przywiał chrapliwą komendę: — Odbijać! — Po chwili zamajaczyła znowu latarnia. To szedł sam Northmour.

I ja, i żona moja nieraz rozmyślaliśmy z podziwem, w jaki sposób człowiek może być jednocześnie tak odpychający i po ciągający jak Northmour. Miał wygląd skończonego dżentelmena, na twarzy jego malowała się inteligencja i odwaga. Ale nawet w chwilach, gdy był uprzejmy, można było zauważyć, że ma charakter kapitana okrętu niewolników. Trudno o usposobienie zarazem bardziej mściwe i wybuchowe. Łączył żywość południowca z zawziętością człowieka północy, który przez lata całe chowa w sercu śmiertelną nienawiść. Obie te cechy odbijały się na jego twarzy, a twarz ta już sama w sobie była sygnałem niebezpieczeństwa. Northmour był wysoki, silny i ruchliwy, miał twarz śniadą, włosy ciemne, a rysy twarzy ładne, chociaż groźne.

W tej chwili był zachmurzony i bledszy niż zazwyczaj. Poruszał wargami i oglądał się dokoła jak człowiek miotany niepokojem. A jednak był w nim i wyraz triumfu, jakby u człowieka, który dokonał już wiele i pewny jest zupełnego zwycięstwa.

Wydało mi się niedelikatnością ukrywać dłużej moją obecność. Chciałem też nastraszyć go, ukazując się nagle. Zerwałem się więc na nogi i postydapiłem naprzód.

— Northmour! — powiedziałem.

Nigdy więcej w życiu nie widziałem wyrazu takiego wstrząsającego zdziwienia. Bez słowa Northmour rzucił się na mnie i w jego ręku błysnął sztylet skierowany w moją pierś. Ale w tejże chwili odparowałem cios obalając go na ziemię. Czy to dzięki mej zwinności, czy też niepewności jego ręki, ostrze tylko drasnęło mi ramię, rękojeścią zaś uderzył mnie w usta.

Uciekłem, ale niedaleko. Wzgórki piaszczyste są najdogodniejszym miejscem do ukrywania się i zasadzek. O jakie dziesięć metrów od miejsca utarczki znowu przypadłem do ziemi. Latarnia upadła i zgasła. Ale jakież było moje zdziwienie, kiedy ujrzałem, jak Northmour jednym susem znika w pawilonie! Drzwi ze szczękiem rygli zapadły za nim.

Nie ścigał mnie. Uciekł. Northmour —najbardziej nieugięty i zuchwały z ludzi —uciekł. Ledwie wierzyłem oczom. Wszystko wydawało sięnie do wiary. Czemu potajemnie przygotowano mieszkanie w pawilonie? Czemu Northmour wylądował przy niskiej wodzie, wśród nocy i wichru? Czemu chciał mnie zabić? Czyż nie poznał mego głosu? I przede wszystkim — czemu miał sztylet w ręku? Sztylet albo nawet ostry nóż nie jest bronią współczesną i nie powinien by się znajdować w rękach człowieka wracającego do własnego majątku, nawet gdy ląduje nocą i wśród okoliczności cokolwiek tajemniczych. Im dłużej rozmyślałem, tym bardziej czułem się zbity z tropu. Liczyłem na palcach okoliczności tajemnicze: pawilon skrycie przygotowany dla gości; goście lądujący z, narażeniem życia i niebezpieczeństwem dla jachtu; goście, przynajmniej jeden z nich, przejęty jawnym i na pozór bezpodstawnym przerażeniem; Northmour z obnażonym sztyletem; Northmour na dźwięk jednego słowa rzucający się na najbliższego swego znajomego; i wreszcie, co najdziwniejsze, Northmour uciekający od człowieka, którego chciał zamordować i barykadujący drzwi domu. Było to sześć przyczyn skłaniających do zdumienia, sześć części składających się na całkowitą historię. Nie wiedziałem, czy mam wierzyć mym zmysłom.

Gdy tak stałem, dziwiąc się i rozmyślając, poczułem ból od ciosów odebranych w walce. Okrążyłem tedy wydmy i powróciłem pod osłonę lasu. Ścieżką znowu przeszła stara niańka, w odległości kilku metrów ode mnie, świecąc sobie latarnią. Wracała na folwark. Był to siódmy punkt podejrzany w tej sprawie. Widocznie Northmour ze swymi gośćmi miał sam gotować i sprzątać, a ona miała dalej mieszkać w pustym baraku, zachowując wszelkie ostrożności. Istniały zapewne ważne powody, by kosztem tylu niewygód zachować tajemnicę.

Pogrążony w tych myślach, powróciłem do mego obozowiska. Przez ostrożność rozrzuciłem ogień, a potem zapaliłem latarnię, by obejrzeć ranę na ramieniu. Było to draśnięcie nieznaczne, ale krwawiło obficie. Opatrzyłem ranę, jak umiałem, kawałkiem płótna i wodą ze źródła. Przyszło mi to z trudnością, bo nie mogłem sam jej dosięgnąć. Zajmując się opatrunkiem, ogłosiłem w myśli wojnę North mourowi i jego tajemnicy. Nie jestem zawzięty z natury i nastrój mój wojowniczy wynikał raczej z ciekawości niż z chęci zemsty. Ale wojnę wypowiedziałem i przygotowując się do niej, wziąłem rewolwer, wyjąłem z niego naboje i oczyściłem go gruntownie. Zakłopotała mnie kwestia konia. Mógł rżeć, zerwać się z uwięzi i zdradzić mój pobyt w lesie. A więc przed świtem przeprowadziłem go przez wydmy, dalej, w stronę wioski rybackiej.

III

JAK POZNAŁEM MOJĄ ŻONĘ

Przez dwa dni błąkałem się dokoła pawilonu, kryjąc się. za nierównością gruntu. Stworzyłem sobie cały system taktyczny. Niskie pagórki i kotliny, przechodzące jedne w drugie, osłaniały jakby płaszczem ciemności mój nużący, a może nie bardzo szlachetny wywiad. Ale pomimo tego mało dowiedziałem się o Northmourze i jego go naciach.

Gdy zapadł zmierzch, stara służąca przyniosła świeże zapasy żywności. Northmour i młoda kobieta, czasami razem, częściej osobno, przechadzali się po wybrzeżu koło piasków ruchomych. Widocznie nie chcieli, żeby ich widziano, gdyż miejsce to było otwarte tylko od strony morza. Ale ja, leżąc we wgłębieniu, za jednym z najwyższych pagórków, widziałem doskonale zarówno Northmoura jak i młodą pannę podczas ich spaceru.

Wysoki człowiek znikł zupełnie z widowni. Nigdy nie przekraczał progu domu, nie pokazywał się nawet w oknie, przynajmniej ja go nigdy nie widziałem. Zresztą w dzień, kiedy z górnego piętra pawilonu widać było na dalszą przestrzeń wydmy, nie posuwałem się ku niemu, w nocy zaś, gdy zbliżałem się do pawilonu, dolne okna były zabarykadowane, jakby chciano przetrzymać oblężenie. Czasami przypuszczałem, że wysoki człowiek leży w łóżku, bo i wtedy, gdy go widziałem, szedł chwiejnym (krokiem, czasami zaś myślałem, że odjechał, i Northmour z młodą panną są sami w domu. Myśl ta już wtedy nawet sprawiała mi przykrość.

Nie wiedziałem, czy są mężem i żoną, ale wydawało mi się, że nie ma między nimi przyjaźni. Chociaż nie słyszałem, co mówili, ani nie mogłem odróżnić wyrazu ich twarzy, jednakże zachowanie ich z daleka było sztywne, nieprzyjazne prawie. Zauważyłem, że młoda dziewczyna szła zawsze prędzej w towarzystwie Northmoura, niż kiedy była sama, gdyby zaś istniało między nimi jakiekolwiek uczucie, przechadzałaby się wolniej, właśnie idąc z nim razem. Czasami kroczyła o metr od niego i nastawiała parasolkę z jego strony, jakby barierę. Northmour starał się zbliżyć do niej, panna oddalała się coraz bardziej i droga ich po wybrzeżu tworzyła rodzaj zygzaku z linii przekątnych, który skończyłby się w falach, gdyby przechadzka ich dłużej trwała. Powracając, panna nieznacznie przechodziła na drugą stronę tak, że Northmour znajdował się między nią a morzem. Przyglądałem się z najwyższym zadowoleniem i aprobatą tym manewrom i śmiałem się po cichu.

Trzeciego dnia wyszła na przechadzkę sama i ku wielkiemu memu zmartwieniu spostrzegłem, że kilkakrotnie zaczynała płakać. Już wtedy nie była mi obojętna. Ruchy jej aż ciągnęły oczy — tyle w nich było lekkości i stanowczości. Głowę trzymała z nieopisanym wdziękiem, postać jej tchnęła słodyczą i dystynkcją.

Dzień był tak słoneczny i pogodny, morze tak spokojne, powietrze było tak świeże i zdrowe, że wbrew zwyczajowi panna po raz drugi wyszła na przechadzkę. Towarzyszył jej Northmour. W pewnej chwili ujrzałem, jak gwałtem owładnął jej dłoń. Pomimo dziwacznego mego położenia, podnio słem się z zasadzki, by zainterweniować. Ale ujrzałem, jak Northmour zdjął kapelusz i skłonił się, przepraszając, schowałem się więc znowu. Potem odszedł zaczerwieniony i nachmurzony, uderzając laską po trawie. Z przyjemnością stwierdziłem, że ma bliznę i siniec pod okiem, był to ślad mojej ręki.

Przez pewien czas młoda kobieta stała tam, gdzie ją opuścił, patrząc na otwarte morze i na wysepkę. Potem nagle otrząsnęła się z zadumy i wytężając znów energię, poszła dalej. Niedawne zajście wstrząsnęło nią. Zapomniała, gdzie jest. Szła prosto ku piaskom ruchomym. Jeszcze parę kroków, a życie jej byłoby w niebezpieczeństwie. Stoczyłem się ze stromej wydmy i biegnąc ku niej, zawołałem, żeby się zatrzymała.

Zatrzymała się wtedy i szła wprost na mnie. Nie było w niej najlżejszego strachu, wyglądała jak królowa. Byłem boso, w stroju prostego marynarza, przepasany tylko szarfą egipską. Prawdopodobnie wzięła mnie z początku za rybaka z wioski, włóczącego się po wybrzeżu i szukającego przynęty dla ryb. Znalazłszy się oko w oko, czując na sobie jej wzrok mocny i rozkazujący, byłem przejęty podziwem dla jej urody. Była piękniejsza, niż wydawała mi się z daleka. Pomimo śmiałości swej zachowywała miękkość dziewczęcą i pełną wdzięku. Żona moja przez całe życie zachowała ową rezerwę w obcowaniu, która u kobiety jest rzeczą doskonałą . i ona to dopiero nadaje wartość jej poufałości.

— Co to znaczy? — zapytała.

— Pani idzie wprost w ruchome piaski — rzekłem.

— Nie znam tej okolicy — powiedziała. — Pan mówi, jak człowiek wykształcony.

— Sądzę, że nim jestem — odparłem — pomimo mego przebrania.

Jej oko kobiece już dostrzegło mój pas.

— O — zauważyła — ten pas zdradza pana.

— Pani wyrzekła słowo „zdradza" — podjąłem. — Gzy mogę prosić, by pani mnie nie zdradziła? Ukryłem się dla dobra pani. Ale gdyby Northmour dowiedział się o mojej obecności, mogłaby mnie spotkać coś gorszego niż zwykła przykrość.

— Czy pan wie, z kim pan rozmawia? — spytała.

— Czy nie z żoną pana Northmoura? — odrzekłem w formie pytania.

Potrząsnęła głową i przypatrywała ani się z uwagą, która stawała się kłopotliwa. Po czym wybuchła nagle:

— Ależ pan ma twarz uczciwą. Proszę być tak szczery jak twarz pana i powiedzieć, czego pan chce i czego pan się obawia. Czyż pan sądzi, że mogłabym panu zaszkodzić? Pan ma raczej możność wyrządzenia mi krzywdy. A jednak nie wygląda pan jak wróg. Po cóż pan, dżentelmen, błąka się jak szpieg w tym pustkowiu? Proszę mi powiedzieć, kogo pan nienawidzi?

— Nie nienawidzę nikogo — odparłem — i nie boję się stanąć z nikim oko w oko. Nazywam się Cassilis, Frank Cassilis. Prowadzę życie włóczęgi dla własnej przyjemności. Jestem jednym z najstarszych przyjaciół Northmoura. Tymczasem przed trzema dniami na tym samym wybrzeżu pchnął mnie nożem w ramię.

— To był pan! — zawołała.

— Dlaczego to uczynił — ciągnąłem dalej nie zważając na ten okrzyk — ani mogę odgadnąć, ani też dbam o to. Nie mam wielu przyjaciół i nie jestem wrażliwy na przyjaźń, ale z miejsca, gdzie jestem, nie dam się ruszyć, i nic mnie nie zastraszy. Jeżeli zaś pani przypuszcza, że mogę zaszkodzić jej albo też jej przyjaciołom, jest na to sposób, daję go w ręce pani. Proszę powiedzieć Northmourowi, że obozuję w kotlinie Hemlock, a może przyjść i zasztyletować mnie w nocy, gdy będę spał.

Mówiąc to, zdjąłem czapkę, złożyłem ukłon pannie i wczołgałem się znów między wydmy. Pierś mą ściskało bolesne uczucie. Czułem się bohaterem i męczennikiem. A tymczasem, naprawdę, nie miałem nic na usprawiedliwienie mego postępowania. Zatrzymałem, się w Graden, wiedziony ciekawością, ale nie był to motyw szlachetny. Innej przyczyny, która już wtedy przykuwała mnie do tej okolicy, nie mogłem pani mego serca wymienić.

Przez całą noc o tym tylko myślałem: I chociaż sytuacja jej wydawała mi się podejrzana i otaczała ją tajemnica, byłem zupełnie pewny, że ona nie czyni nic złego. Dałbym życie za to, że udział jej w tych sprawach jest całkiem niewinny i bez zarzutu. Ale wytężając bezskutecznie wyobraźnię, nie mogłem się domyślić, co ją łączyło z Northmourem. Czułem, że zdanie moje o niej jest słuszne, gdyż jest oparte nie na rozsądku lecz na intuicji. I zasnąłem z myślą o niej.

Nazajutrz przyszła o tej samej porze sama. Jak tylko wydmy zasłoniły ją od strony pawilonu, zbliżyła się do brzegu, wołając mnie po imieniu stłumionym głosem. Ze zdziwieniem ujrzałem, że jest śmiertelnie blada i silnie wzruszona.

— Panie Cassilis — zawołała — panie Cassilis! Ukazałem się natychmiast i wyskoczyłem na brzeg. Kiedy mnie ujrzała, widocznie odetchnęła z ulgą.

— Och — zawołała chrapliwie, jakby pierś jej była zdławiona ciężarem — dzięki Bogu, pan jest żywy i zdrowy. Wiedziałam, że jeżeli pan jest, to przyjdzie pan tutaj. (Czy to nie dziwne? Tak szybko i mądrze natura przygotowuje nasze serca dla spójni trwającej życie całe, że już na (drugi dzień naszej znajomości ja i żona moja mieliśmy tej spójni przeczucie. Ja czułem, że będzie mnie szukała, ona była pewna, że mnie znajdzie). Proszę opuścić to miejsce — mówiła dalej prędko — proszę mi obiecać, że nie będzie pan dłużej spał w lesie. Pan nie wie, jak ja cierpię. Przez całą ostatnią noc nie mogłam spać myśląc, że pan jest w niebezpieczeństwie.

— W niebezpieczeństwie? — powtórzyłem — któż mi zagraża? Northmour?

— O nie — odparła — czyż pan sądzi, że powiedziałam mu o naszej wczorajszej rozmowie?

— Nie Northmour? — zdziwiłem się — więc któż? Dlaczego? Nie mam powodu obawiać się nikogo.

— Pan. nie powinien się dopytywać — brzmiała jej odpowiedź — proszę mi zaufać i odejść stąd prędko, prędko! Tu chodzi o życie pana!

Straszenie odważnego młodzieńca nigdy nie jest dobrą strategią. Słowa jej wzmogły, tylko mój upór i uważałem odtąd za punkt honoru — zostać. Jej troskliwość o mnie jeszcze bardziej umacniała mnie w tym zamiarze.

— Nie chcę się wdzierać w tajemnice pani — odparłem — ale jeżeli Graden jest miejscem tak niebezpiecznym, pani sama naraża się zostając tutaj.

Ona tylko popatrzyła na mnie z wyrzutem.

— Pani i jej ojciec — podjąłem, ale przerwała mi rozpaczliwie:

— Ojciec mój! Jak pan dowiedział się o tym?

— Widziałem go przy lądowaniu — odpowiedziałem i odpowiedź ta zadowolniła nas oboje, gdyż była to istotnie prawda.

— Ale — ciągnąłem dalej —  pani może się mnie nie obawiać. Widzę, że chce pani pozostać w ukryciu i że nie naruszę tajemnicy pani; to jest tak pewne, jak gdybym spożywał wśród piasków ruchomych. Już od lat prawie z nikim nie mówiłem, jedynym moim towarzyszem jest mój koń, a i on, biedne zwierzę, nie jest w tej chwili przy mnie. Widzi więc pani, że może pani liczyć na moje milczenie. Niechże 'droga pani mi powie, czy zagraża pani niebezpieczeństwo?

— Pan Northmour mówi, że jest pan człowiekiem honoru — odpowiedziała — i wierzę, że tak jest. Powiem więc panu: ma pan słuszność, jesteśmy w okropnym, okropnym niebezpieczeństwie i pan je podziela pozostając tu z nami.

— A! — rzekłem. — Pani słyszała o mnie od Northmoura? I on ma o mnie dobre mniemanie?

— Pytałam go o pana wczoraj wieczorem — tłumaczyła, się — powiedziałam — tu czuło się wahanie w jej głosie — powiedziałam, że spotkałam pana dawno już temu i słyszałam o nim od pana. Była to nieprawda, ale nie wiedziałam, jak mam wybrnąć z tego, nie zdradzając obecności pana. Northmour bardzo chwalił pana.

— Pani pozwoli mi na jedno pytanie — czy to niebezpieczeństwo zagraża ze strony Northmoura?

— Od pana Northmoura? — żywo zawołała młoda dziewczyna — och, nie, on naraża się razem z nami.

— A mnie pani proponuje, abym stąd uciekł? — odparłem z wyrzutem — nieświetnego jest pani o mnie zdania.

— Po cóż by pan tu miał pozostać? — przekonywała dalej — nie jest pan naszym przyjacielem.

Nie wiem, co mi się stało, gdyż podobnej słabości nie zaznałem od dziecka, ale na te słowa oczy moje, wpatrzone w nią, napełniły się bolesnymi łzami.

— Nie, nie — głos jej drżał zmieniony — nie chciałam zrobić panu przykrości.

— To ja panią dotknąłem — rzekłem i wyciągnąłem do niej rękę.

Musiały ją wzruszyć moje słowa, bo podała mi swą dłoń pośpiesznie. Trzymałem ją patrząc jej w oczy. Wreszcie ona pierwsza wyrwała dłoń i zapominając o swojej prośbie uciekła, nie odwracając się, i znikła mi z  oczu. Wtedy poczułem, że ją kocham i że może i ja nie jestem jej obojętny. Później nieraz temu zaprzeczała, ale co do mnie wiem, że dłonie nasze nie byłyby się tak silnie zwarły, gdyby serce jej już wówczas nie biło silniej. A ponieważ przyznała się, że pokochała mnie dnia następnego, nie warto nawet się spierać co do tego momentu.

Nazajutrz nie stało się nic nadzwyczajnego. Przyszła jak poprzedniego dnia, skarciła mnie za to, że pozostaję w Graden, a napotkawszy mój upór, zaczęła mnie wypytywać, jak tu przybyłem. Opowiedziałem jej o tym, jak zostałem świadkiem ich wylądowania i postanowiłem zostać w Graden zarówno dlatego, że goście rozbudzili we mnie zainteresowanie, jak i z powodu zamachu na mnie Northmoura. Popełniłem tylko nielojalność, dowodząc, że od pierwszego spojrzenia postanowiłem tu zostać dla mojej żony.

Teraz, kiedy jest u Boga i wie już wszystko, wie, że zamiary moje i wtedy były czyste, przykro mi wspominać tę nieszczerość, która i za jej życia dręczyła moje sumienie. Nie chciałem być zbyt otwarty, by jej nie rozczarować. A najmniejsza tajemnica tam, gdzie istnienia były tak ściśle spojone, jest tym listkiem róży, który budzi ze snu zaklętą księżniczkę.

Przeszliśmy potem na inne tematy. Opowiedziałem jej o moim samotnym, wędrownym życiu. Słuchała mnie, prawie się nie odzywając. Nawet wtedy, gdyśmy poruszali obojętne kwestie, byliśmy oboje słodko wzruszeni. Musiała odejść — och, zbyt prędko, niestety! Jakby na mocy milczącej umowy, nie podaliśmy sobie rąk, bo każde z nas wiedziało, że nie jest to między nami tylko forma towarzyska bez treści.

Dnia następnego, czwartego naszej znajomości, spotkaliśmy się na tym samym miejscu wczesnym rankiem. Rozmawialiśmy poufale, ale byliśmy zarazem bardzo onieśmieleni. Mówiła jeszcze raz o moim niebezpieczeństwie — był to dla niej pretekst, którym pozorowała swe przyjście. — Wtedy ja wygłosiłem mowę, obmyśloną już w nocy, dziękując jej za zainteresowanie, za to, że wysłuchała historii mego życia, które nikogo przedtem nie zajmowało i o którym nie opowiadałem nikomu. Nagle przerwała mi gwałtownie:

— Gdyby pan wiedział, kim jestem, nie zechciałby pan ze mną nawet rozmawiać!

Oznajmiłem, że myśl taka jest szalona, że chociaż znamy się tak mało, jest mi już najdroższą przyjaciółką. Ale słowa moje wtrącały ją w jeszcze gorszą rozpacz.

— Ojciec mój się ukrywa! — zawołała.

— Droga — przekonywałem, po raz pierwszy zapomniawszy dodać „pani" — cóż mnie to obchodzi? Niech się ukrywa dwadzieścia razy, czy zmieni to w pani choć jedną myśl.

— Tak, ale przyczyna — mówiła w podnieceniu — przyczyna... — głos jej się załamał — na nas cięży hańba!

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej