Karol May

PRZEZ KRAINĘ SKIPETARÓW

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

PRZEZ KRAINĘ SKIPETARÓW

Karol May

I.

ZDEMASKOWANY

Wiadomo, że turecki wymiar sprawiedliwości wyróżnia się pewnymi osobliwościami albo — mówiąc wprost — posiada swoje słabe strony, występujące tym bardziej wyraźnie, im okolica, w której mamy z nim do czynienia, jest bardziej dzika. Odczuliśmy to jeszcze tego samego popołudnia i postanowiliśmy w stanowczy sposób wystąpić przeciwko jego naruszaniu podczas rozprawy, na którą właśnie zmierzaliśmy.

Kiedy wyruszaliśmy do „gmachu sądu”, nastał zmierzch. Po drodze zauważyliśmy wielu stojących, dla których zabrakło miejsca na dziedzińcu i dlatego gromadzili się oni tutaj, aby przynajmniej przez chwilę zobaczyć przybyszy. Kiedy znaleźliśmy się w obrębie podwórza, zamknięto za nami bramę. Nie wróżyło to nic dobrego. Mübarek użył tu skutecznie swego wpływu.

Z trudem przeciskaliśmy się przez tłum na miejsce przesłuchania. Tam gdzie przedtem stało tylko jedno krzesło, dostawiono jeszcze długą ławę. Nie usunięto natomiast przyrządu do wymierzania kary chłosty. Do naczyń wlano oliwy, dołożono pakuł i zapalono je. Płomienie przydawały otoczeniu niesamowitości.

Panowie sędziowie przebywali jeszcze wewnątrz domostwa, kiedy zameldowano im o naszym przybyciu. Otoczyli nas saptije, zagradzając odwrót ku bramie. Ponieważ brama była zamknięta, zachowanie policjantów szczególnie nam podpadło.

Zapadła cisza. Na widok pięciu panów wychodzących z budynku, w rękach saptije zabłysły ostrza szabel.

— Na Allaha! — drwił Halef. — Boję się sihdi, co nas tutaj czeka! I drżę cały.

— Ja także.

— Czy mam może poczęstować batem tych głupców, myślących, że szablami napędzą nam strachu?

— Tylko bez głupstw! Już raz byłeś dziś nierozważny i dlatego ponosisz winę za to, że w ogóle tu jesteśmy.

Pięciu sędziów zajęło miejsca: kodża baszi na krześle, pozostali na ławie. Jakaś kobieta wydostała się z tłumu i przystanęła za plecami zastępcy. Rozpoznałem w niej Nomadę zwaną Fasolką, która swoją urodę podkreślała ochrą. Zastępca o obojętnym wyrazie twarzy był chyba jej szczęśliwym mężem.

Tuż obok kodży baszi siedział Mübarek z jakimś papierem rozłożonym na kolanach. Pomiędzy nim a sąsiadem stała jakaś czarka. Ponieważ tkwiło w niej gęsie pióro, przypuszczałem, że zawiera ona atrament.

Kodża baszi kiwał głową i znacząco chrząknął. Był to sygnał, że rozprawa powinna się zacząć i donośnym, skrzeczącym głosem oznajmił:

— W imię Proroka i w imię padyszacha, któremu niech Allah pozwoli dożyć tysiąca lat, zwołaliśmy tę oto każę, aby zawyrokować o dwóch przestępstwach, które wydarzyły się dziś w naszym mieście i w najbliższej okolicy. Selimie, wystąp! Jesteś oskarżycielem, zatem opowiedz, co ci się przydarzyło.

Policjant zbliżył się do swego zwierzchnika i opowiadał, a to, co usłyszeliśmy, było po prostu śmieszne. Otóż podczas wykonywania przez niego niezwykle odpowiedzialnych czynności urzędowych, dokonaliśmy zbrodniczej napaści na jego osobę i tylko dzięki nieustraszoności i odważnej obronie zdołał on z całej tej opresji ujść z życiem.

Gdy skończył, zapytał go kodża baszi:

— A który z nich na ciebie nastawał?

— Ten tutaj — odparł Selim, wskazując na Halefa.

— Znamy zatem sprawcę i jego czyn, możemy się więc naradzić. I po chwili poszeptywań z ławnikami oznajmił donośnym głosem:

— Kaza postanowiła, iż przestępca otrzyma po czterdzieści razy na każdą piętę i zostanie uwięziony na całe cztery tygodnie. Oznajmiamy nasz wyrok w imieniu padyszacha, któremu niech Allah błogosławi!

Dłoń Halefa zaciskała się na rękojeści bicza. Sam musiałem się powstrzymywać, aby nie wybuchnąć głośnym śmiechem.

— Teraz zajmiemy się drugim przestępstwem — oznajmił urzędnik. — Zbliż się mahonadżi i mów!

Przewoźnik posłuchał wezwania, ale bał się w każdym razie bardziej niż ja. Zanim wszelako zaczął swoją relację, zwróciłem się bardzo uprzejmie do kodży baszi:

— Czy nie zechciałbyś łaskawie powstać?

Kodża baszi podniósł się bezwiednie, ja zaś odsunąłem go na bok i usiadłem na jego krześle.

— Dziękuję ci — powiedziałem. — Godzi się bowiem, aby nisko urodzony okazywał szacunek wysoko urodzonemu. Postąpiłeś więc całkiem słusznie.

Ogromna szkoda, że nie da się opisać wyrazu jego twarzy. Głowa zaczęła mu niebezpiecznie chybotać. Chciał coś powiedzieć, ale zatykała go wściekłość. Dlatego, aby przynajmniej gestem wyrazić oburzenie, podniósł suche ręce, potrząsając dłońmi nad rozdygotaną głową.

Nikt nie puścił nawet pary z ust. Nie ruszył się żaden saptije. Oczekiwano na wybuch gniewu sędziego, który szczęśliwym trafem odzyskał mowę. Zaczął coś w nieopisany sposób wykrzykiwać, aż naskoczył na mnie:

— Co ci wpadło do głowy! Jak mogłeś się dopuścić takiego bezeceństwa i...

— Hadżi Halefie Omarze! — przerwałem mu, podnosząc głos. — Weź do ręki bicz! I poczęstuj nim każdego, kto urazi mnie chociażby jednym jedynym słowem, obojętne kto by to był!

Bicz znalazł się natychmiast w ręku małego Halefa.

— Jestem ci posłuszny, sihdi — powiedział stanowczo. — Daj mi tylko znak!

Z powodu niedostatecznego oświetlenia nie można było niestety widzieć zdumionych twarzy. Kodża baszi nie bardzo wiedział, jak ma się zachować, ale Mübarek podszepnął mi kilka słów, na co sędzia krzyknął do saptije:

— Brać go! I do lochu z nim! Przy czym wskazywał na mnie.

Policjanci zbliżali się do mnie z obnażonymi szablami w dłoniach.

— Precz! — zawołałem. — Zastrzelę tego, kto mnie dotknie! Wycelowałem w nich oba rewolwery i w tym momencie policjanci zniknęli pośród tłumu gapiów.

— Dlaczego się pienisz? — pytałem sędziego. — Dlaczego stoisz? Możesz przecież siąść! Każ wstać Mübarekowi i usiądź na jego miejscu.

Głuchy pomruk odezwał się wśród zgromadzonych. To, że obraziłem sędziego, mogli jeszcze tolerować, ale posunąłem się jednak zbyt daleko, atakując także człowieka świętego. Niezadowolenie rosło.

Ono właśnie dodało kodży baszi szczególnej odwagi i dlatego podniósł na mnie swój gniewny głos:

— Możesz być dla mnie, kim chcesz, obcy człowieku, ale za taką czelność zostaniesz przeze mnie surowo ukarany. Mübarek to człowiek święty, umiłowany przez Allaha cudotwórca. Jeżeli zechce, może na ciebie ściągnąć ogień z nieba!

— Zamilcz, kodża baszi! Kiedy zabierasz głos, to mów coś mądrzejszego! Mübarek nie jest ani świętym, ani cudotwórcą. Wręcz przeciwnie, jest przestępcą, oszustem i łajdakiem!

Groźne głosy w tłumie przybierały na sile. Ale jeszcze bardziej donośnie rozległ się głos samego Mübareka, który powstał z miejsca i wyciągnął w moim kierunku rękę wołając:

— Niech będzie przeklęty ten niewierny pies. Ten giaur. Niech otworzy się pod nim piekło i pochłonie go na wieczne potępienie. Złe duchy będą...

W tym momencie przerwał, bowiem Hadżi zamierzył się i zdzielił go batem tak mocno, że stary grzesznik zachłysnął się pod ciosem.

Jak się okazało, było to duże ryzyko. Kiedy osłupiała przez moment ciżba ochłonęła, groźna cisza zamieniła się w rozbrzmiewające ze wszystkich stron krzyki gniewu, a ludzie stojący z tyłu napierali. Sprawa mogła przybrać fatalny obrót, dlatego podszedłem spiesznie do Mübareka i zawołałem ze wszystkich sił:

— Spokój, cisza! Udowodnię wam, że mam rację. Podejdź tu ze światłem, Halef! Patrzcie ludzie, kim jest Mübarek i jak on was tumani! Widzicie te oto kule?

Złapałem oszusta prawą ręką za kark i zacisnąłem palce na chudej szyi. Lewą rozerwałem mu na piersi kaftan. Nie myliłem się. Spod ramion zwisały mu odpowiednio złożone i umocowane kule. Przy okazji zobaczyłem, że wewnętrzna strona kaftana jest w innym kolorze niż jego wierzch. Kaftan miał wiele kieszeni. Sięgnąłem do pierwszej z brzegu i wyczułem w niej jakiś włochaty przedmiot. Wyjąłem go. Była to peruka z tym samym zmierzwionym włosem, jaki widziałem u żebraka.

Łajdak był tak przestraszony, że zapomniał o wszelkiej obronie. Teraz dopiero zaczął wołać o pomoc i opędzał się rękami.

— Osko, Omar, przytrzymajcie go! Ale mocno! Nawet gdyby to bolało!

Wezwani złapali Mübareka na tyle skutecznie, że mogłem teraz uwolnić obie ręce. Ponieważ Halef przyniósł kaganek, nasza osobliwa gromada znalazła się w jasnym świetle, tak że obecni mogli wszystko wyraźnie widzieć, ale w tej chwili zachowywali spokój.

— Ten człowiek, którego uważaliście za świętego — ciągnąłem dalej — jest sprzymierzeńcem Szuta, albo nawet samym Szutem. Jego chata stanowi melinę złodziei i bandytów, na co przedstawię wam dowody. Penetruje kraj we wszelkich możliwych przebraniach, aby wypatrzeć okazji do przestępstw. Zarówno on jak i kaleki Busra, to jedna i ta sama osoba. Tutaj podwiązał sobie kule pod pachami. Kiedy chodził, stukały, zaś wy myśleliście, że jest to grzechot jego kości. A oto peruka, którą wkładał na głowę, gdy udawał kalekę.

Opróżniałem po kolei jego kieszenie, oglądałem poszczególne przedmioty i objaśniałem ich przeznaczenie:

— To jest puszka ze sproszkowaną farbą służącą do tego, aby szybko odmienić kolor twarzy. Tutaj macie szmatkę, którą mógł farbę prędko zmyć. Pokazuję wam flaszeczkę wypełnioną do połowy wodą, którą w miejscach, gdzie wody brak, mógł się w razie potrzeby obmywać. A to — co to w ogóle jest? Aha... Dwie małe gumowe półkule. Wkładał je sobie do ust, gdy chciał udawać żebraka. Twarz miał wtedy pełniejszą. Przypatrzcie się dwojakiej barwie kaftana. Gdy odgrywał rolę żebraka, wywracał go ciemną stroną na zewnątrz. Sukno miało wtedy wygląd starego. Czy spotkaliście kiedyś razem Mübareka i żebraka. A czy Mübarek nie pojawił się także po raz pierwszy w tym samym czasie, co żebrak?

Ostatnie moje argumenty zdawały się trafiać im do przekonania, gdyż ze wszystkich stron słyszałem okrzyki zdumienia i aprobaty.

Teraz wyciągnąłem z jednej kieszeni niewielkie zawiniątko. Rozwijając starą szmatę, ujrzałem na niej bransoletę wykonaną z dawnych weneckich złotych cekinów. Na niektórych monetach zachowały się tłoczenia. W blasku płomienia widziałem na awersie wizerunek świętego Marka podającego doży chorągiew ze znakiem krzyża, zaś na rewersie jakiegoś innego nieznanego mi świętego w otoczce gwiazd i łacińskiej inskrypcji: Sit tibi, Christe, datus, quem tu regis, iste ducatus.

— Mamy tu również klejnot z dwunastu złotych monet — wyjaśniłem. — Kto wie, gdzie on go ukradł! Rozejrzyjcie się, czy nie ma wśród was właścicielki owego klejnotu.

— Dwanaście monet? — odezwał się za moimi plecami niewieści głos. — Chcę je zobaczyć! Och! Właśnie w ubiegłym tygodniu skradziono mi taką oto bransoletę ze skrzyni.

Był to głos Nohudy zwanej Fasolką. Podeszła ona bliżej, wzięła mi bransoletę z ręki i przyglądała się jej.

— Na Allaha! — zawołała. — To moja bransoleta. Cenna pamiątka po przodkach mojej matki. Popatrz mężu i przekonaj się, że ona naprawdę do mnie należy!

Podała ją mężowi.

— To naprawdę twoja bransoleta — przytaknął mąż.

— A zatem Nohudo, przypomnij sobie, czy w tym czasie był u ciebie Mübarek — powiedziałem.

— Mübareka nie widziałam, ale kalekę owszem. Kazałam go zawołać do środka, aby mu dać coś do jedzenia. Moja biżuteria leżała wtedy na stole i chowałam ją właśnie do skrzyni. I on to widział. Kiedy po kilku dniach zajrzałam do niej przypadkiem, bransolety już tam nie było.

— A teraz poznałaś złodzieja.

— Tak, tak! To oczywisty dowód! Ty łajdaku! Wydrapię ci zaraz oczy. I...

— Uspokój się! — przerwałem jej w obawie, że potok słów zamieni się w powódź, którą niełatwo powstrzymać. — Zabierz bransoletę i nie przeszkadzaj w wymierzeniu kary złodziejowi! Widzicie teraz, jakiego to czciliście człowieka. I takiego bandytę mianowano nawet starszym pisarzem zasiadającym do sądzenia innych. Mnie samego posyłał do piekła i niewiele brakowało, a ściągnąłby na mnie gniew tego oto szanownego zgromadzenia. Żądam, aby zamknięto go w bezpiecznym miejscu, z którego nie ma ucieczki i aby doniesiono o jego niecnych czynach przewodniczącemu w Salonikach.

Nie tylko, że mi przytakiwano, lecz słyszałem także liczne słowa zachęty:

— Ale najpierw wymierzyć mu chłostę! Rozwalić pięty!

— Niech zapłaci głową! — nagliła Fasolka, rozzłoszczona kradzieżą. Mübarek dotąd się nie odzywał, ale teraz zaczął wykrzykiwać: —Nie dawajcie mu wiary! To giaur, który sam jest złodziejem.

To on wcisnął mi co dopiero bransoletę do kieszeni. To on.,. ojej, ojej! Uciął z okrzykiem bólu, gdyż Halef zdzielił go batem przez plecy.

— Poczekaj hultaju! — wołał Hadżi. — Wypiszę ci na plecach, że dopiero dzisiaj przybyliśmy w te okolice. W jaki więc sposób mógł ten oto efendi ukraść bransoletę? Zresztą tak sławny człowiek nie jest złodziejem. Masz na to moje potwierdzenie.

Halef zdzielił go jeszcze kilkakroć tak mocno, że Mübarek głośno zawył.

— Brawo, brawo! — wołali ci sami ludzie, którzy jeszcze przed chwilą mogli mi zagrozić.

Kodża baszi nie wiedział, co ma począć i co powiedzieć. Nie przeszkadzał mi, lecz natychmiast wykorzystał okazję, aby znów usiąść na urzędowym krześle. W ten sposób chronił przynajmniej swoją godność. Ławnicy patrzeli w milczeniu na to, co się dzieje. Policjanci zorientowawszy się, że moje akcje idą w górę, co jak przypuszczali musiało poprawić moje samopoczucie i mój stosunek do nich, ujawniali się stopniowo jeden po drugim.

— Zwiążcie tego człowieka! — rozkazałem im. — Spętajcie mu ręce!

Natychmiast mnie posłuchali. Również żadna z urzędowych osób nie sprzeciwiała się mojej samowoli.

Mübarek zrozumiał chyba, że lepiej dla niego będzie, gdy się podda. Bez oporu pozwolił się związać i usiadł ze spuszczoną głową na swoim miejscu. W tym momencie szybko podnieśli się ławnicy, nie chcieli bowiem oni dzielić miejsca na ławie z przestępcą.

— A teraz, co do twego wyroku — odezwałem się do kodży baszi.

— Czy znasz prawa obowiązujące w twoim kraju?

— Oczywiście, że muszę je znać — odparł. — Studiowałem przecież w szkołach.

— Nie wierzę.

— Dlaczego? — zapytał urażony. — Znam całe prawo oparte na Koranie i Sunnie oraz na egzegezie pierwszych czterech kalifów.

— Czy znasz także kodeks prawa cywilnego i kryminalnego zawarty w Miilteka el buhur?

— Znam go. Napisał go szejk Ibrahim Halebi.

— Jeśli znasz naprawdę te przepisy, to dlaczego według nich nie postępujesz?

— Zawsze, i także dzisiaj, ściśle się na nich opierałem.

— Nieprawda. Pisze się bowiem w kodeksie, że zanim zapadnie wyrok, sędzia musi zezwolić na obronę nawet najgorszemu przestępcy. Wy natomiast, wydaliście wyrok na mego przyjaciela i przewodnika, nie pozwalając mu powiedzieć nawet jednego słowa. Wasz wyrok nic zatem nie znaczy. W czasie rozprawy powinni być również obecni wszyscy oskarżeni i świadkowie, czego w tym przypadku wcale nie przestrzegano.

— Przecież wszyscy są obecni!

— Niestety, brakuje bowiem handżiego Ibareka. Gdzie on się podział?

Sędzia zakłopotany pokiwał głową, potem wstał i odparł:

— Sprowadzę go.

Chciał wyjść. Ponieważ jednak wiedziałem, co się stało z Ibarekiem, przytrzymałem kodżę baszi za ramię, natomiast do saptije rzekłem:

— Przyprowadźcie Ibareka! Ale w takim stanie, w jakim się teraz znajduje!

Dwóch z nich oddaliło się i wkrótce przyprowadzili oberżystę z rękami związanymi na plecach.

— Co to ma znaczyć? Co ten człowiek uczynił, że go spętano?

— spytałem. — Kto wydał taki rozkaz?

Kodża baszi kiwał głową to w tę, to w tamtą stronę i odparł:

— To na żądanie Mübareka.

— A więc kodża baszi musi czynić to, co mu rozkaże basz kiatib? A mimo to powiadasz, że studiowałeś prawa! Nic zatem dziwnego, iż w twoim okręgu największych hultajów uważa się za świętych.

— Miałem do tego prawo — bronił się trwożliwie.

— Nie zdołasz mi tego dowieść.

— A jednak! Was nie kazałem uwięzić, jesteście bowiem tutaj obcymi, ale handżi jest człowiekiem miejscowym i podlega mojej władzy.

— I ty uważasz, że wolno ci jej nadużywać? Masz przed sobą kilkuset swoich poddanych. Myślisz może, że możesz z nimi robić, co zechcesz? Możliwe, że dotąd tak postępowałeś, ale dzisiejsze zdarzenie ci ludzie zachowają w pamięci i w przyszłości będą żądać sprawiedliwości. Ibareka ograbiono i dlatego przyszedł do ciebie po pomoc, ale ty zamiast mu ją zapewnić, kazałeś go związać i uwięzić. Jak chcesz odpowiedzieć za to bezprawie? Żądam, abyś uwolnił go z pęt.

— Niech to uczynią policjanci.

— O nie. Zrobisz to sam, jako pokutę za czynienie bezprawia. Tego było staremu już za dużo i wrzasnął na mnie z gniewem:

— Kim ty właściwie jesteś, że się tutaj rządzisz, jakbyś był naszym mahredżem albo bilad-im chamze mollalarym?

— Spójrz, oto moje papiery!

Podałem mu trzy paszporty. Na widok teskere, bujuruldu, a nawet fermana, zmrużył kaprawe oczka, zaś jego głowa kołysała się niby metronom słynnego ratyzbończyka Jana Nepomucena Mähla.

— Efendi! Ty się cieszysz względami samego sułtana! — zawołał.

— A zatem staraj się, abym mógł cię obdarzyć chociaż odrobiną tych względów!

— Uczynię to, czego zażądasz. Podszedł do Ibareka i uwolnił go z pęt.

— Jesteś teraz zadowolony? — spytał.

— Na razie tak. Ale to nie wszystko. Twój saptije, Selim, przedstawił rzecz z gruntu fałszywie. Spotkanie wyglądało bowiem całkiem inaczej, niż on to opowiedział. To Mübarek podsunął mu, co ma mówić, aby nam jak najbardziej zaszkodzić.

— Nie wierzę.

— Ale ja w to wierzę, bowiem nakłonił on także mahonadżiego, aby świadczył fałszywie przeciwko mnie.

— Czy to prawda?

Pytanie to było skierowane do przewoźnika, który uwierzył, że Mübarek już mu teraz nie może zaszkodzić i dlatego opowiedział bez obaw, jak on go pouczał.

— Widzisz — powiedziałem do kodży baszi — że ja w żadnym wypadku nie czyhałem na życie tego człowieka. Widziałem, że szpieguje na rzecz starego i dlatego zabrałem go, aby go przy okazji sprawdzić. To wszystko. Jeśli' chcesz mnie za to ukarać, to jestem gotów przystąpić do obrony.

— O ukaraniu nie może być mowy, efendi, bowiem nie popełniłeś żadnego wykroczenia.

— A zatem, z powodu tego policjanta nie można także karać mego towarzysza, gdyż to nie Hadżi Halef, a ktoś inny ponosi winę za zajście.

— Kto?

— Ty sam.

— Ja? Dlaczego?

— Kiedy Ibareka okradziono, on przyszedł ci o tym donieść. A co ty zrobiłeś, aby wypełnić swój obowiązek?

— Wszystko, co do mnie należało.

— Tak? Zatem co?

— Poleciłem Selimowi, aby pomyślał, co w tej sprawie należy zrobić.

— A innym saptije tej sprawy nie powierzałeś?

— Nie. Uznałem to za zbyteczne. Oni i tak nic by nie wykryli.

— Twoi policjanci muszą być wielkimi głupcami, jeśli z góry wiesz, że nic nie wykryją. Czyn został popełniony tutaj. Dlaczego więc powierzyłeś tę sprawę Selimowi, skoro wiesz, że on jest tu od niedawna?

— Bo on jest najmądrzejszy.

— Myślę, że miałeś inny powód.

— Efendi! Jaki ja miałbym mieć inny powód?

— Dobry urzędnik porusza wszystkie sprężyny, aby wykryć sprawcę takiego przestępstwa. Ty jednak sprawę przemilczałeś, a człowiekowi, którego o niej powiadomiłeś, dałeś prawie tydzień czasu do namysłu. Stwarza to podejrzenie, jakbyś sobie życzył, by złodzieje umknęli.

— Efendi, o co ty mnie posądzasz?

— Wnioskuję jedynie ściśle z twego zachowania. Nic prostszego, byś sprawców kazał szukać w Ostromczy.

— Oni odjechali przecież do Doiranu!

— Trzeba być bardzo ograniczonym, by w to uwierzyć. Żaden złodziej nie powie, dokąd zamierza się udać. Jako doświadczony sędzia musisz przecież tyle wiedzieć. A co będzie, jeśli odkryję, że jesteś koleżką przestępców?

Trwożliwie potrząsnął głową, wołając w zakłopotaniu:

— Efendi! Nie wiem, co ci odpowiedzieć!

— Lepiej nic nie mów, gdyż mego zdania i tak nie zmienię. Gdybyś zabrał się do tej sprawy tak jak ci to nakazuje obowiązek, wtedy już dawno wykryłbyś złodziei.

— Uważasz, że dobrowolnie sami by się u mnie zgłosili?

— Nie, ale wierzę, że są oni w Ostromczy.

— To niemożliwe. Do żadnej z gospod nie zawitało trzech jeźdźców.

— Coś podobnego nie przyszłoby im nawet do głowy. Przecież nie będą się pokazywać tak blisko miejsca (przestępstwa. I ukryli się.

— Mogę wiedzieć u kogo?

— Dlaczego nie? Jestem tu obcy, a mimo to wiem.

— Jesteś zatem wszechwiedzący.

— Co to, to nie, ale nauczyłem się myśleć. Tacy przestępcy będą szukać schronienia tylko u tak samo złych ludzi. A kto jest najgorszym człowiekiem w Ostromczy?

— Masz na myśli Mübareka?

— Zgadłeś.

— Mieliby być u niego? Mylisz się.

— W żadnym wypadku się nie mylę. Jeśli chcesz złapać złodziei, musisz się udać na górę do starej ruiny.

Spojrzał na Mübareka, ten zaś odwzajemnił się także spojrzeniem. Byłem pewien, że obaj są w zmowie.

— Efendi! Nasza przejażdżka będzie daremna — stwierdził sędzia.

— Przeciwnie. Jestem przekonany, że znajdziemy tam nie tylko złodziei, ale i skradzione przedmioty, dlatego nakazuję ci, abyś podążał ze mną razem z twoimi policjantami.

— W takich ciemnościach?

— Boisz się?

— Nie, ale wiem, że tacy ludzie są groźni. Jeśli naprawdę są tam na górze, to będą się bronić. Odczekaj lepiej do jutra.

— Do tego czasu mogą umknąć, dlatego idziemy teraz! Postaraj się, abyśmy wyruszyli szybko i rozkaż, aby zabrano latarnie!

— A Mübarek?

— Zabieramy go. On nas poprowadzi.

— Pozwól więc, że zatroszczę się o oświetlenie.

Sędzia udał się do domu. Ponieważ jednak nie chciałem go nawet przez chwilę zostawić samego, będąc pewnym, że jest on w zmowie z Mübarekiem, skinąłem na Omara.

— Omar. Idź za kodżą baszi i nie spuszczaj go z oka! Postaraj się, aby z nikim po kryjomu nie rozmawiał i nie robił nic wbrew mej woli.

Omar oddalił się ku drzwiom, za którymi wcześniej zniknął sędzia. Wielu ludzi opuszczało dziedziniec. Przypuszczałem, że szli po latarnie lub coś podobnego, aby nam towarzyszyć. Ibarek przysłuchiwał się dotąd w milczeniu, teraz natomiast pytał mnie:

— Efendi! Czy myślisz naprawdę, że złapiemy tych trzech hultajów, i że odzyskam moją własność?

— Jestem o tym przekonany.

— Efendi! Nie mogę cię zrozumieć! Wydaje się, że ty wiesz wszystko. Z radością idę z tobą.

— A co teraz powiesz o „świętym”? Wychwalałeś go, chociaż się go bałeś. A kiedy o nim mówiłeś, zaraz przeczuwałem, że to wielki hultaj. Złodzieje twego mienia są u niego.

Kodża baszi wkrótce wrócił i wraz z Omarem przyniósł kilka latarni, większą ilość pochodni i głownie. Omar skwitował zaprzeczającym ruchem moje pytające spojrzenie. Sędzia nie dał mu powodu do interwencji. Ludzie wracali także z różnego rodzaju światłami i pochód wkrótce wyruszył. Nigdy nie widziano tutaj podobnego nocnego pochodu ku stojącej na wzgórzu ruinie, po to, aby złapać złodziei. Dlatego wędrowała za nami niemal cała ludność Ostromczy. Ponieważ nie ufałem ani kodży baszi, ani jego saptije, Mübareka pilnowali Osko i Omar. Wzięli go zatem pomiędzy siebie.

Na przedzie kroczyło kilku policjantów. Potem podążał kodża baszi z sędziowską ławą, za nimi Mübarek z dwoma strażnikami, następnie szedłem ja z Halefem i dwoma spowinowaconymi wieśniakami, zaś za nami kłębili się starsi i młodsi mieszkańcy Ostromczy. Z ciekawością przysłuchiwałem się, co się tam mówiło, także i o nas. Ktoś uważał, że jestem wielkopańskim hrabią, inny zaś, że jestem synem perskiego księcia. Ktoś trzeci przysięgał, że jestem hinduskim magikiem, natomiast czwarty wykrzykiwał głośno, że jestem pretendentem do tronu moskiewskiego i przybyłem, aby te ziemie zdobyć dla Rosji.

Im bardziej zbliżaliśmy się do ruiny, tym większa robiła się cisza. Ludzie rozumieli, że trzeba być ostrożnym, jeśli chce się złapać złodziei. Wielu zatrzymało się w tym miejscu, gdzie zaczynał się las. Byli to tchórze zapewniający szumnie i żarliwie, że pozostają tutaj tylko dlatego, żeby nie przepuścić złodziei, gdyby im się udało zbiec z góry.

Kiedy dotarliśmy do polany, panowała tam grobowa cisza. Bohaterowie poczuli się nieswojo. Przestępcy mogli się pojawić w każdej chwili, albo mogli tkwić za każdym drzewem. Stąpano tak cicho, jak tylko to było możliwe, aby ich nie spłoszyć i — aby nie być pierwszym lub pierwszą, który albo która, zacznie się z nimi bić, gdyż kobiet także tu nie brakowało.

Ową ciszę na krótko przerwano. Z kobiecego gardła rozległ się przenikliwy głos. Kiedy zjawiłem się na miejscu, spostrzegłem, że Fasolka wpadła do zimnego źródełka, w pobliżu którego znalazłem kaczeńce. Siedziała we wodzie, zrzędząc stłumionym głosem na swego wybrańca-ławnika, zaś treść tego, co mówiła, nadawała się wyłącznie na szept. Nohuda nie pozwalała się stamtąd wyciągnąć, gdyż, jak twierdziła, przeziębi się od chłodnego, wieczornego powietrza, i dopiero kiedy jej wytłumaczyłem, że woda jest zimniejsza od powietrza, stwierdziła:

— Posłucham twojej rady, efendi. Ty wiesz wszystko lepiej niż inni, a nawet lepiej niż mój mąż, który mnie wprost na tę dziurę naprowadził.

Wydostałem stamtąd Fasolkę. Na szczęście wody nie było więcej nad pół metra. Nie wiem niestety, czy rozmazała przy tym makijaż z ochry, który miał jej przydać młodzieńczej urody.

Mübarek zatrzymał się wraz z Omarem i Osko przed drzwiami swojej chaty i żądał, abyśmy go wpuścili. Ponieważ jednak był on oblatany w różnorakich sztuczkach, nie ufałem mu. Mógł bowiem przygotować jakieś urządzenie obliczone na wypadek nagłego niebezpieczeństwa albo jakiejś wpadki.

— Co tam zamierzasz robić?

— Mam zwierzęta, które trzeba nakarmić, jeśli nie mają zdechnąć z głodu.

— Sam je nakarmię jutro rano. Twoim domem jest odtąd więzienie. Lecz jestem gotów spełnić twe życzenie, jeśli odpowiesz mi na kilka pytań zgodnie z prawdą.

— A zatem pytaj!

— Czy ktoś w twoim domu przebywa?

— Nie.

— A czy prócz ciebie jeszcze ktoś zamieszkuje tę ruinę?

— Nie.

— Czy znasz człowieka o nazwisku Manach el Barsza?

— Nie.

— Albo innego, który się nazywa Barud el Amasad?

— Także nie.

— A przecież ci ludzie mówią, że dobrze cię znają.

— To nieprawda.

— Że powiadomiłeś ich dzisiaj przed moim przybyciem.

— To kłamstwo.

— I że chciałeś się postarać, aby mnie uwięzić, a potem chcieliście mnie zamordować.

Nie odpowiedział od razu. Czuł się nieswojo pod wpływem tego, co ode mnie usłyszał. Mogło się w nim zrodzić przypuszczenie, że dzisiejszego wieczoru nie znajdzie po powrocie wszystkiego w takim stanie, w jakim wszystko zostawił. Słyszałem, jak raz po raz przełykał ślinę, jakby nie mógł czegoś połknąć. Potem odparł:

— Nie wiem, o czym mówisz i czego ode mnie chcesz, efendi. Nie znam nazwisk i nie mam nic wspólnego z ludźmi, których wymieniłeś, mimo że tak ci się zdaje.

— A więc pewnie także nie wiesz, że miało tu przyjechać dwóch braci, aby wam zameldować, że zamordowano mnie w Melniku?

— Na Allaha, nic o tym nie wiem!

— Jesteś do tego stopnia nieświadom, że twoja nieświadomość wywołuje we mnie litość, i dlatego chcę ci pokazać, jakich to groźnych ludzi masz w pobliżu. Chodź!

Ująłem obłudnika za ramię i wyprowadziłem. Na mój gest Halef poprzedzał nas z pochodnią, aby nam poświecić. Podążali za nami panowie z kazy oraz Osko i Omar, a także obaj wieśniacy. Reszta musiała zostać na miejscu, bowiem we wnętrzu ruiny nie było aż tyle miejsca. Wyobrażam sobie, co działo się teraz w Mübareku, gdy zorientował się, z jaką pewnością podążaliśmy drogą, o której był przekonany, że stanowi ona dla intruzów tajemnicę!

Kiedy Halef odsunął gąszcz bluszczu, usłyszałem jak staremu wymknęło się przekleństwo, którego całkiem nie zdołał stłumić.

— Co? Konie? — zapytał kodża baszi, kiedy znaleźliśmy się w pomieszczeniu używanym jako stajnia.

Ponieważ była to noc, zwierzęta sprawiały nam trochę kłopotu, nie były bowiem uwiązane i płoszyły się przed światłem i obcymi ludźmi.

— Tam gdzie są konie, muszą także być ludzie, do których one należą — uważał Halef. — Wyjdźcie stąd, a zaraz ich znajdziemy.

Trzech związanych osobników leżało nadal tak, jak ich zostawiliśmy. Przy naszym wejściu panowało milczenie. Przy pomocy Halefa rozwiązałem tych trzech, ale tylko na tyle, aby mogli uczynić użytek z nóg i wstać.

— Manachu el Barsza, odpowiedz mi, czy znasz tego człowieka? — pytałem, wskazując na Mübareka.

— Niech cię Allah ukarze! — zazgrzytał przez zęby.

— A ty, Barudzie el Amasad, znasz go?

— Oby cię pochłonęło piekło! — zawołał wściekły. Wtedy zwróciłem się do więziennego strażnika:

— Popełniłeś tylko jeden czyn, bo uwolniłeś tego więźnia. Ich obu czeka ciężka kara. Twoją karę możesz sam złagodzić, jeżeli okaże się, że nie jesteś zatwardziałym grzesznikiem. A zatem powiedz prawdę, czy znasz tego człowieka?

— Tak — odparł po chwili namysłu. — To jest stary Mübarek.

— Czy znasz także jego prawdziwe nazwisko?

— Nie znam.

— A czy on i twoi dwaj kompani znają się?

— Owszem. Manach el Barsza często u niego bywał.

— Miałem zostać w Melniku zamordowany?

— Tak.

— I dzisiaj postanowiono to samo. Chciano mnie zabić w więzieniu?

— Tak w istocie było.

— I jeszcze jedno. Czy wtedy, kiedy Ibarekowi i innym ludziom pokazywałeś sztuczki z kartami, ci dwaj go okradali?

— To nie ja, to tylko oni.

— Już dobrze. Brałeś w tym tak samo udział jak oni, bo przyczyniłeś się do tego, że kradzież się udała. To mi wystarczy.

I zwracając się do kodży baszi, zapytałem:

— I co? Nie miałem racji, że złodzieje są w ruinie?

— Efendi! Znalazłeś ich właśnie wtedy, kiedy o nich ze mną mówiłeś.

— Zapewne! Ale to, że znalazłem ich tak szybko, powinno być dla ciebie dowodem, jak łatwo mogłeś wykonać twoją powinność. Teraz należy ich odprowadzić do więzienia i pilnie strzec. Zaś jutro wczesnym rankiem wyślesz mahredżowi swój raport, do którego dołączę także moją relację. On zadecyduje, co dalej. Ibarek! Spójrz tylko na ziemię! Myślę, że są to przedmioty, które ci skradziono.

Zawartość kieszeni i pasów trzech uwięzionych osobników złożono na trzech kupkach. Ibarek cieszył się na widok odnalezionej własności. Chciał ją wziąć, lecz kodża baszi rzekł:

— Stop! Nie tak szybko. Wszystkie te przedmioty muszę zabrać ze sobą. Będą one dowodem rzeczowym na rozprawie i wskazówką przy określeniu wymiaru kary.

Ponieważ znałem zwyczaje tych ludzi, wątpiłem, czy Ibarek kiedykolwiek coś z tego otrzyma. Dlatego odparłem, wyręczając go:

— To zbyteczne. Sam sporządzę wykaz przedmiotów i je oszacuję. Wykaz spełni taką samą rolę, jaką spełniłyby przedmioty.

— Nie jesteś jednak urzędnikiem, efendi!

— Posłuchaj mnie kodża baszi: Udowodniłem tobie dzisiaj, że mógłbym być lepszym urzędnikiem od ciebie! Jeśli odrzucisz moją propozycję, wówczas napiszę do mahredża bardziej wyczerpująco, niżbyś tego sobie sam życzył. Zatem milcz! Dla twego własnego dobra.

Widać było, że sędzia chciał ostro zareagować, ale zdołał się opanować. Widocznie zrozumiał, że tylko by sobie zaszkodził. Wyraził zatem inne pretensje:

— Niech więc Ibarek zatrzyma swoje rzeczy, a ja zabiorę wszystkie pozostałe, które oni mieli przy sobie.

Chciał się nachylić, aby podnieść sakiewkę z pieniędzmi i inne przedmioty.

— Poczekaj! — powiedziałem. — Te rzeczy są już zarekwirowane!

— Przez kogo?

— Przeze mnie.

— Masz do tego prawo?

— Oczywiście! Sporządzę również ich wykaz, przy czym ty możesz być świadkiem, że nic nie pominąłem. Potem wyślę jedno i drugie, listę i rzeczy, mahredżowi.

— Wszystko powinno trafić do moich rąk!

— Dostaniesz, co ci się należy. Zostawiam konie i całe wyposażenie. Wszystko inne należy jednak do mnie. Halef, pochowaj wszystko!

Mały Hadżi był tak bystry, że w ciągu trzech sekund wszystko zniknęło w jego szerokim pasie.

— Złodzieje! — mruknął Mübarek.

Reakcja była błyskawiczna. Bicz Halefa stanowił dla niego na wskroś wyraźną i bardzo aktualną odpowiedź.

Więźniów wyprowadzono teraz z ruiny na polanę, którą zajął ciekawski ludek, tłoczący się, aby zobaczyć całą trójkę.

Ibarek rozpowiadał głośno, że odzyskał szczęśliwie swoją własność, przy czym nie szczędził pochwał pod naszym adresem.

Policjanci wzięli czterech aresztantów do środka i ruszyli, a rozprawiający o pomyślnie zakończonej przygodzie tłum, za nimi. Wracając byli o wiele głośniejsi, niż kiedy szli w tę stronę.

Przedstawiciele władzy dołączyli także do pochodu, natomiast ja zatrzymałem się wraz z Halefem, który na mnie skinął:

— Sihdi! Mam jeszcze pół pochodni — powiedział. — Wprawdzie jest już zgaszona, ale możemy ją znów zapalić. Może przyjrzelibyśmy się chacie starego?

— Możemy przynajmniej spróbować.

— Masz jeszcze klucz? Widziałem, jak go zabierałeś, kiedy w czasie rozprawy opróżniałeś mu w sądzie kieszenie.

— Mam go, ale nie wiem, czy jest to klucz od chaty.

— Z pewnością tak, bo jakie inne jeszcze klucze stary mógłby mieć? Poczekaliśmy, aż wszyscy zniknęli i wtedy otworzyliśmy drzwi kluczem. Za pomocą zapałki i kawałka papieru zapaliliśmy pochodnię i weszliśmy do wnętrza.

Jak już wspomniano, nędzny budynek przylegał do muru. Z zewnątrz wyglądało na to, że ma on tylko jedno małe pomieszczenie. Jednak w środku zobaczyliśmy, że jest tu więcej izb położonych jedna za drugą. Wewnętrzne pomieszczenia należały do starego zamku, natomiast chata w przemyślny sposób zasłaniała sobą otwór. Przednia izba była prawie pusta. Wyglądało na to, że służy ona jedynie jako izba gościnna. Kiedy chcieliśmy wejść do drugiego pomieszczenia, zauważyłem nici przeciągnięte górą, dołem i przez środek wejścia. Ostrożnie poruszyłem jedną z nich rękojeścią bicza i natychmiast rozległ się huk wystrzału. Miauczały koty, szczekał pies, krakały kruki i słychać było jeszcze inne głosy.

— Na Allaha! — zaśmiał się Halef. — Znajdujemy się chyba w arce patriarchy Noego, ale proponuję sihdi, żebyśmy dalej nie wchodzili. Zaczekajmy lepiej, aż nastanie dzień.

Chętnie na to przystałem. Mimo że nie przypisywałem staremu Mübarekowi jakichś szczególnych umiejętności, to i te, które posiadał, mogły wystarczyć do wynalezienia jakiegoś skutecznego urządzenia do unieszkodliwiania intruzów. Zamknęliśmy więc chatę na klucz i zgasiliśmy pochodnię.

Kiedy chcieliśmy wracać, zbliżyła się do nas jakaś kobieca postać. Nie poznawałem twarzy. Ona natomiast chwyciła rąbek mego kaftana i zanim zdołałem temu przeszkodzić, przycisnęła go do ust.

— W świetle pochodni poznałam, żeś to ty, efendi, i pragnę ci raz jeszcze podziękować.

Była to zielarka Nebatja.

— Co tu porabiasz na górze? — zapytałem. — Byłaś tu jeszcze wtedy, kiedy braliśmy więźniów?

— O nie. Nie sprawia mi radości widok nieszczęśników. Byłam jednak na podwórcu kodży baszi, gdy miałeś zostać skazany. Efendi, byłeś odważny, ale przysporzyłeś sobie groźnego wroga.

— Kogo? Mübareka?

— Nie o nim mówię, chociaż on ciebie także nienawidzi. Mam na myśli kodżę baszi.

— Uważam, że kodża baszi nie musi mnie specjalnie kochać, ale nie potrzebuję go się także obawiać.

— Mimo to, proszę cię, bądź ostrożny!

— Taki z niego zły duch?

— Owszem. Sędzia powinien stać na straży porządku, ale on po cichu popiera ludzi Szuta.

— Ach! Skąd to wiesz?

— On często bywał nocą na górze u Mübareka.

— Czy się czasem nie mylisz?

— Na pewno nie. Widziałam go wyraźnie w świetle księżyca, a w ciemną noc poznawałam go po głosie.

— Hm... Często tu bywałaś?

— Często, mimo że Mübarek mi tego zabraniał. Ale ja kocham noc, bowiem jest ona przyjaciółką człowieka. Ona pozostawia go sam na sam z Bogiem i nie pozwala, by człowiekowi przeszkadzano w modlitwie. Istnieją również rośliny, które wolno szukać tylko w nocy.

— Naprawdę?

— Tak. Podobnie jak istnieją rośliny, które pachną jedynie w nocy, tak istnieją również takie, które na noc się budzą, a w dzień śpią. I tu na górze rosną takie właśnie przyjaciółki nocy, w pobliżu których siadam, aby z nimi rozmawiać i nasłuchiwać ich odpowiedzi. W ostatnim czasie nie mogłam tutaj przychodzić, ale dziś zdemaskowałeś mojego wroga, który został uwięziony i dlatego przyszłam zaraz na górę, aby o północy zerwać króla.

— Króla? Czy mówisz o roślinie?

— Owszem. Nie znasz jej?

— Nie.

— Ona jest królem, bo jeśli umrze, to wraz z nią umiera cały jej lud. Miałem przed sobą niezwykłą kobietę o uduchowionej twarzy. Ta kobieta w pocie czoła zabiegała o utrzymanie rodziny, a mimo to znajdowała jeszcze czas, aby po nocach godzinami obcować z roślinami, rozmawiać z nimi i wsłuchiwać się w tajniki ich życia.

— Jak się ta roślina nazywa? — zapytałem z ciekawości.

— To Hadż-i Marjam. Jaka szkoda, że jej nie znasz!

— Znam ją, ale nie wiedziałem, że ma ona swego króla.

— Tylko nieliczni o tym wiedzą, a pośród tej garstki rzadko się trafia szczęśliwiec znajdujący króla. Trzeba Hadż-i Marjam kochać i znać dogłębnie sposób jej życia, wówczas znajdzie się króla. Pospólstwo rośnie chętnie na nieurodzajnym podłożu, na stokach, skałach i nagich zboczach, tworząc zawsze to mniejszy, to znów większy krąg, a pośrodku tego kręgu zawsze wyrasta król.

Było to dla mnie czymś nowym. Hadż-i Marjam znaczy krzyż Maryi. Roślina ta (sylibum marianum) rośnie także w Niemczech. Jakimś dziwnym zbiegiem okoliczności nazwa tej rośliny rosnącej w Rudawach brzmi tak samo, jak tej ze wzgórz Planina Babuna i Planina Plaskawica!

Nebatja ciągnęła swój ulubiony temat:

— Oset ten jest bardzo suchy i kruchy. Nie jest zbyt wysoki i ma cienką łodyżkę. Natomiast król jest szeroki i z latami jest coraz szerszy. Łodygę ma cieniutką jak żyletka. Może się jednak rozrosnąć do rozmiarów dwóch dłoni i posiada długą, wąską główkę, zaś na jej ciemnym tle rysuje się jasna, zygzakowata żmijka. Żmijka ta świeci w nocy. Widziałam często jej światło i zobaczę je znów dzisiaj. Jeśli zabierze się króla, giną wszyscy jego poddani. W ciągu jednego miesiąca. Natomiast żyjąc wraz z królem, dożywają pięknego wieku. Król, po którego dzisiaj idę, liczy sobie około dziesięciu lat.

— Ale jeżeli go zetniesz, to zginie przecież cała kolonia!

— O, nie! Wyrósł już nowy, młody król. Można teraz zabrać starego króla. Może to nastąpić tylko w niedzielę po nowiu, w święto chrześcijan, dla których Marjam jest królową niebios. Tego dnia król świeci najpiękniej. Nawet ścięty świeci jeszcze kilka nocy. Posiada wtedy największą moc. Dzisiaj mamy pierwszą niedzielę po nowiu, dlatego tej nocy idę po króla. Jeśli masz czas, możesz zobaczyć, jak on świeci.

— Poszedłbym z tobą, gdyż bardzo mnie ciekawią tajemnice przyrody, ale muszę być niestety w mieście.

— Wobec tego przyniosę ci jutro wieczorem króla ostów. Będzie jeszcze świecił.

— Nie wiem, czy do tego czasu będę jeszcze w Ostromczy.

— Chcesz tak szybko wyjechać, efendi?

— Nie przyjechałem tu na dłuższy pobyt, a mój czas jest ściśle określony. Ale powiedz mi, jaką to moc przypisuje się królowi ostów?

— Zwyczajny Hadż-i Marjam, pity jako herbata, leczy suchoty, jeśli się one w człowieku jeszcze nie zakorzeniły. Oset zawiera substancję zabijającą drobne żyjątka wywołujące w płucach chorobę. Natomiast o królu mówi się, że wyleczy nawet suchotnika stojącego nad grobem. — Wypróbowałaś go?

— Niestety nie, ale wierzę w to, bowiem stwórca jest wszechmocny i potrafi, jeśli zechce, najmniejszą nawet roślinkę wyposażyć w niezwykłą moc.

— A więc przyjdź jutro do mnie i pokaż mi tego króla, jeżeli mnie jeszcze zastaniesz. Wiesz, gdzie mieszkam?

— Słyszałam. Śpij spokojnie, efendi!

— Niech ci się poszczęści z tym królem, Nebatja! Poszła.

— Sihdi! Czy wierzysz w tego króla ostów? — pytał mnie Halef w drodze.

— Nie podważałbym o nim opinii.

— Nigdy jeszcze nie słyszałem, aby rośliny miały swoich panujących.

— A więc nie wierzysz. Zatem, gdy tylko Nebatja przyniesie mi owego władcę zwanego Hadż-i Marjam, wtedy i ty go zobaczysz.

Dzisiaj nie wiedziałem jeszcze, że wkrótce będę zawdzięczał życie królowi ostów. O jego niezwykłych walorach świadczyło to, że zielarka przychodziła po niego aż tu, na górę. Zresztą król ostów, to naprawdę osobliwa roślina. Kolonię tych ostów znalazłem w saksońskich Rudawach na łysej porębie położonej pomiędzy Scheibenbergiem i Schwarzenbergiem, gdzie spędziłem całe cztery dni na poszukiwaniu króla.

Teren, na którym rozpleniły się osty, tworzył niemal regularny krąg. Przewędrowałem po jego obwodzie, a potem po przekroju kolejne odcinki, lecz bez rezultatu. Wreszcie znalazłem poszukiwanego króla w miejscu, obok którego często przechodziłem, wcale go nie dostrzegając, gdyż był otoczony kępą gęstej, suchej trawy. Odpowiadał on opisowi Nebatji. Wyciąłem go i posiadam jeszcze do dziś. Kiedy mniej więcej po czterech latach przybyłem znów do Annabergu, postanowiłem z ciekawości, mimo braku czasu, powędrować do mego znaleziska, aby na miejscu stwierdzić, że poddani pozbawieni swego króla po prostu wyginęli.

Oczywiście, tutaj w Ostromczy, nie miałem dowodu na prawdziwość opisu Nebatji, ale mimo to wierzyłem jej. Wielki Linneusz opowiada przecież z pięknym uznaniem o tym, że swoje największe znaleziska i obserwacje poczynił, idąc za wskazaniami prostych ludzi. Dziecko ludu z większą miłością przypatruje się tajnikom przyrody, aniżeli czyni to tak zwany człowiek ze sfer.

II.

PONOWNA UCIECZKA

Przybywszy do Ostromczy, poszliśmy do kodży baszi, u którego sporządziłem przyrzeczony wykaz. W jego małych oczkach pojawiły się iskry w momencie, w którym liczyliśmy pieniądze wysypane z sakiewek. Jeszcze raz zapytał, czy nie zechcę mu powierzyć wysyłki, ale ja obstawałem przy tym, że załatwię to sam. Wkrótce miało się okazać, że dobrze uczyniłem. Sędzia nalegał, w każdym razie po to, by mnie irytować, aby worki opieczętować jego pieczęcią. Co do tego nie wahałem się ani przez moment.

Potem chciałem zobaczyć więźniów. Znajdowali się oni w pomieszczeniu przypominającym piwnicę. Byli związani. Powiedziałem sędziemu, że zadaje im zbyteczne katusze. On uważał natomiast, że wobec takich przestępców wszelkie środki ostrożności nie są zbyt surowe i dlatego na noc postawi jeszcze policjanta jako strażnika. Poczułem się uspokojony stanem zabezpieczenia więźniów i nie pomyślałem o tym, że sędzia związał ich jedynie dlatego, że należało oczekiwać, iż zechcę to sprawdzić.

Stąd udałem się do hanu, gdzie spożywano teraz spóźnioną kolację. Siedzieliśmy razem, tak jak w południe, w tym samym pokoju. Było bardzo gwarno, wydarzenia tego dnia dawały bowiem sporo okazji do ożywionej wymiany myśli, i tak zrobiło się już grubo po północy, kiedy ułożyliśmy się do snu.

Wskazano mi najlepszą izbę, do której prowadziły schody. Ponieważ przygotowano w niej dwa legowiska, zaproponowałem jedno z nich małemu Hadżiemu. Wiedziałem, jak bardzo będzie sobie cenił taki dowód przyjaźni.

Zegarek wskazywał parę minut po drugiej, kiedy zaczynaliśmy rozbierać się do spania, ale wtedy ktoś załomotał na dole do zaryglowanej bramy. Otworzyłem okiennice na zewnątrz. Ktoś stał przy bramie, ale nie mogłem poznać, kto to był.

ego Kto tam? — spytałem.

— Ach, to twój głos — odparły niewieście usta. — To ty jesteś, efendi? Czy się nie mylę?

— Tak! A to ty zielarko?

— Zgadza się, efendi. Zejdź na dół! Muszę ci coś powiedzieć.

— Koniecznie?

— Oczywiście.

— Czy będę mógł się jeszcze położyć?

— Chyba nie tak zaraz.

— Poczekaj! Już idę.

Minutę później byłem już z Halefem na dole.

— Efendi! Wiesz co się stało? Albo zaczekaj, tyle czasu chyba jeszcze masz. Spójrz, oto król: Hadż-i Marjam!

Nebatja dała mi go do ręki. Kolczasty oset o rozmiarze dwóch rozłożonych dłoni, ale rzeczywiście cienki jak żyletka. Mimo ciemności łatwo można było dostrzec na długiej wąskiej koronie jasną, zygzakowatą żmijkę. Wprawdzie nie świeciła ona, ale odznaczała się niemal wyraźnie fosforyzującym blaskiem.

— Teraz mi wierzysz? — spytała.

— Nie wątpiłem w twoje słowa. Tu jest zbyt ciemno. Odwiedzę cię wczesnym rankiem, aby zobaczyć oset dokładnie przy dziennym świetle. Ale teraz powiedz mi, co chciałaś mi powiedzieć!

— Stało się coś bardzo niedobrego: więźniowie uciekli.

— Tak? Naprawdę? Skąd to wiesz?

— Widziałam ich i nawet słyszałam co mówili!

— Gdzie?

— Na górze. W pobliżu chaty Mübareka.

— Sihdi! — zerwał się Halef. — Musimy natychmiast udać się na górę i ich zastrzelić, bo jeśli nie, to. oni pozbawią nas życia.

— Poczekaj! Najpierw musimy się wszystkiego dowiedzieć. Powiedz nam Nebatja, ilu ich było?

— Trzech przybyszy, Mübarek i kodża baszi.

— Co? Kodża baszi był z nimi? — dziwiłem się.

— Tak. To on ich wypuścił i dostał za to od Mübareka pięć tysięcy piastrów.

— Wiesz to na pewno?

— Wyraźnie wszystko słyszałam — zapewniała Nebatja.

— Zatem opowiedz, ale zwięźle! Nie możemy tracić czasu.

— Miałam już króla ostów i chciałam wracać przez polanę, gdy zobaczyłam czterech mężczyzn przybywających z miasta. Nie chciałam, aby mnie ujrzeli i przycupnęłam w kącie pomiędzy chatą a przylegającym murem. Ludzie ci chcieli wejść do chaty, ale chata była zamknięta. Trójki z nich nie znałam, ale czwartym był Mübarek. Mówili, że sędzia ich wypuścił i zaraz przybędzie, aby w zamian za to otrzymać pięć tysięcy piastrów. Pragną potem wyjechać, ale postanowili się na was zemścić. Jeden z nich mówił, że ty z pewnością pojedziesz do Radowicza i do Istip. Po drodze mają was napaść niejacy Aladżi.

— Kto to są ci Aladżi?

— Nie wiem. Potem zjawił się kodża baszi. Ponieważ nikt nie miał klucza, otworzyli drzwi kopnięciem. Zapalono światło i otwarto okiennice nad moją kryjówką. Wyleciały tamtędy ptaki, nietoperze, i inne zwierzęta wypuszczone przez Mübareka. Przeraziłam się i zbiegłam jak szybko mogłam na dół, by ci to powiedzieć.

— Dziękuję ci, Nebatja. Jutro cię za to wynagrodzę. Teraz wracaj do domu, czas bowiem nagli.

Wróciłem do siebie. Nie musiałem nikogo budzić. To, że mnie wywołano, stanowiło oznakę, że coś się wydarzyło. Wszyscy zatem wstali. Nie upłynęły nawet dwie minuty, a byliśmy w pełnym rynsztunku, gotowi do działania: Halef, Osko, Omar i ja. Obaj wieśniacy mieli ochotę na podniesienie larum, ale im tego wzbroniłem, gdyż uciekinierzy usłyszeliby hałas, który by ich ostrzegł. Poleciłem wieśniakom, aby po cichu sprowadzili kilku dziarskich ludzi i wraz z nimi obsadzili drogę prowadzącą do Radowicza. W każdym przypadku zbiegowie powinni wpaść im w ręce, jeśli wcześniej nie udałoby się nam ich unieszkodliwić.

Całą czwórką pospieszyliśmy najpierw ścieżyną prowadzącą na górę. Jednak po dojściu do lasu musieliśmy zwolnić. Ponieważ teren był osłonięty, trzeba było uważać, aby nie upaść. Droga wznosiła się stromo w górę, natomiast pomiędzy drzewami wystawały z ziemi kamienie, gdyż spływająca woda wypłukała z powierzchni ścieżyny piasek.

Nagle zdało mi się, jakbym usłyszał jakiś ostry, przenikliwy krzyk wywołany strachem. Potem dobiegł do mych uszu głuchy odgłos, jakby ktoś upadł.

— Stać! — szepnąłem do moich towarzyszy. — Przed nami jest jakiś człowiek. Stójcie i sza...

Ktoś się do nas zbliżał, powoli krocząc. Kroki te były nieregularne, gdyż człowiek ten stawiał jedną stopę wolniej od drugiej. Utykał.

Może zranił się przy upadku. Teraz znajdował się tuż przede mną. Noc nie była jasna, a tutaj, pośród drzew i pod nimi zalegał głęboki mrok. Dlatego bardziej przeczucie aniżeli wzrok pozwoliły mi rozpoznać chudą postać podobną do kodży baszi. Złapałem go.

— Stój i milcz! — poleciłem mu stłumionym głosem.

— Kim jesteś, na Allaha? — zawołał przerażony.

— Nie poznajesz mnie?

— Owszem! Jesteś tym obcym człowiekiem! Czego tutaj chcesz? Być może, poznał mnie po głosie, albo po sylwetce — w każdym razie wiedział, kogo ma przed sobą.

— A ty, kim jesteś? — pytałem. — Czy nie kodżą baszi, który wypuścił uwięzionych!

— Maszallah! — krzyknął głośno. — On już wie!

Zrobił uskok, aby się uwolnić. Przewidując, że będzie próbował ucieczki, starałem się trzymać go mocno, ale jego stary, zleżały kaftan nie trzymał tak mocno jak ja, dlatego w pewnym momencie poczułem szarpnięcie i w moim ręku pozostał kawałek materiału, zaś jego właściciel zniknął pomiędzy drzewami, gdzie wszelka pogoń byłaby bezcelowa. Przy czym krzyczał ze wszystkich sił:

— Hajdę sa-usz kulibeden, uszabuk, czubuk — uciekajcie z chaty prędko, prędko!

— Jaki z ciebie naiwniak, sihdi! — gniewał się Halef. — Masz łobuza w garści, a potem go puszczasz! Gdybym to ja zrobił, to...

— Cisza! — przerwałem mu. — Nie mamy teraz czasu na wymówki. Musimy pośpieszyć do chaty, gdyż jego ostrzeżenie potwierdza, że tam są nasi wrogowie.

Wtem z góry rozległo się pytanie:

— Niczün, neje — dlaczego? Przed kim?

— Jabanczylar, ecznebiler! Kaczyn, koszyn, syczyn — przed tymi obcymi! I to prędko! — odpowiedział im głos czmychającego.

Staraliśmy się przyspieszyć kroku, ale wyboista droga nie bardzo nam na to pozwalała. Zrobiliśmy zaledwie parę ruchów, kiedy na górze usłyszeliśmy hałas: zobaczyliśmy strzelający w niebo płomień, a potem znów zapadła cisza.

— To raca! — uznał Halef, sapiąc za moimi plecami. — Jeszcze się pali.

Spoza drzew widzieliśmy teraz płomień, a kiedy wyszliśmy na polanę, ujrzeliśmy przed sobą chatę stojącą w ogniu.

— O tam! Widzicie ich? Strzelajcie!

Znajdowaliśmy się w blasku płomieni i stanowiliśmy dogodny cel.

— Z powrotem! — ostrzegłem i w tejże chwili uskoczyłem za drzewo. Moi towarzysze zrobili w ostatnim momencie to samo, dzięki czemu z oddanych w naszym kierunku trzech strzałów żaden nie trafił. Sam byłem również przygotowany do strzału. Błysk wystrzałów zdradził miejsce pobytu hultajów, dlatego w tej samej co oni sekundzie pociągnąłem za spust trafiając, bo ktoś zakrzyknął:

— Ej falaket, bre ha! Jaralannyszim! — pomocy! Ranili mnie!

— Naprzód! Na nich! — wołał dzielny, mały Hadżi Halef Omar, wyskakując zza drzewa.

— Zatrzymaj się! — zawołałem, chwytając go za ramię. — Mogą mieć dwururki!

— Niech te dranie mają i po sto luf, to i tak ich zniszczę! Wyrwał się, obrócił strzelbę i skoczył przez jasno oświetlony plac.

Nie pozostało nam zatem nic innego, jak podążyć za nim. Było to niebezpieczne, ale na szczęście przeciwnicy nie mieli dwururek, a na ponowne załadowanie zbiegom nie starczyło czasu. Dotarliśmy więc cali do skały, skąd padły strzały, ale był to nasz jedyny sukces osiągnięty nieprzemyślanym atakiem, bowiem nikogo już tam nie było.

— Gdzie oni są, sihdi? — spytał Halef. — Domyślasz się?

— Gdzie są, tego nie wiem, ale wiem dobrze, jacy oni są.

— Można wiedzieć jacy są?

— Mądrzejsi niż my. Przede wszystkim są mądrzejsi od ciebie.

— Chcesz mnie znów strofować.

— Zasłużyłeś na to. Z pewnością byśmy ich złapali, gdybyś się nie wyrwał jak Filip z konopi.

— W jaki sposób?

— Gdybyśmy pod osłoną drzew skradali się wokół polany, zaskoczylibyśmy zbiegów.

— Też by uciekli.

— Nie wiadomo. Oczywiście, że tych czterech uniknęło otwartego ataku, ale skryte podejście z pewnością przyniosłoby efekt, szczególnie wtedy, gdyby jeden z was pozostał na miejscu i oddał kilka strzałów w powietrze. Myśleliby wtedy, że jeszcze wszyscy tu jesteśmy.

— Uważasz, że teraz ich już nie złapiemy?

— Są jeszcze w pobliżu, ale szukaj ich w takich ciemnościach! Ogień rzuca światło tylko na polanę. A nawet gdybyśmy wiedzieli, gdzie oni tkwią, bylibyśmy zmuszeni zostawić ich w spokoju. Usłyszeliby, jak ich podchodzimy i możesz sobie wyobrazić, co wtedy by nastąpiło.

— Owszem. Poczęstowaliby nas kulkami, a taka kulka potrafi niekiedy położyć kres młodości, ale co dalej?

— Nadstawmy uszu!

Tę krótką wymianę myśli prowadziliśmy oczywiście po cichu. Należało zakładać, że czwórka ludzi znajduje się niedaleko od nas i nie powinniśmy ich zwabić nieostrożną rozmową. Przystanęliśmy więc w ciemnościach.

Nasłuchiwaliśmy małą chwilę, w czym przeszkadzało nam trzaskanie płomieni. Ale kiedy ucho już do tego przywykło, usłyszałem stosunkowo wyraźnie głośny szelest. Słyszał go także Osko, bo spytał mnie:.

— Słyszysz efendi, jak oni przedzierają się przez zarośla?

— Sądząc po odgłosach, jest to niecałe sto metrów od nas, a ponieważ przypuszczam, że nie ma tam krzewów, a więc krąg, który tworzą drzewa wokół góry, musi w tym miejscu być niezbyt gęsty. Oni o tym wiedzieli i dlatego tamtędy uciekają.

— Skądżeby to wiedzieli? Oni też są przybyszami!

— Manach el Barsza bywał tutaj często, a Mübarek jest przecież także z nimi.

Podszedłem do chaty i zerwałem z niej płonącą głownię. Ponieważ drewno miało w sobie bardzo dużo żywicy, płonęło jak pochodnia. Z tym oświetleniem udałem się w kierunku, jaki przypuszczalnie obrali zbiegowie. Moi trzej towarzysze przyłączyli się do mnie, trzymając strzelby gotowe do strzału.

Wszelako łoskot ognia wprowadził mnie w błąd. Teren porośnięty drzewami nie był tak wielki, jak myślałem, bowiem już wkrótce dotarliśmy do zarośli i zobaczyliśmy także miejsce, w którym zbiegowie utorowali sobie drogę. Weszliśmy na nią, ale w tym samym momencie, w którym zgasła moja pochodnia, znaleźliśmy się na wolnej przestrzeni.

Usłyszeliśmy wówczas rżenie konia i zaraz potem nocną ciszę przerwał tętent.

— Allah smarladyk, chowardalar — żegnajcie psubraty! — zawołał ktoś do nas. — O bir gün janadszaksynys czehennede —jutro będziecie się smażyć w piekle.

Powiedziano to bardzo wyraźnie. Gdybym nie zdawał sobie sprawy z tego, że oni na nas czyhają, to sama ta groźba by mnie o tym przekonała. Zbyt mądrzy to ci ludzie nie byli.

Małego Halefa bardzo rozzłościła ta obelga. Przyłożył więc do ust obie dłonie i wrzasnął ze wszystkich sił w nocną ciemność:

— Szejtana gidin — jedźcie do diabła! — Gniew jego rozgorzał do tego stopnia, że wykrzykiwał jeszcze: — A chyrsyler, hajdudlar, katyllar, kondakszilar, ipden kasykdan kurtulmuszlar—zbóje, mordercy, podpalacze, hycle, obwiesie!

W odpowiedzi rozległ się tylko drwiący śmiech. Halef pozbawiony z wysiłku prawie tchu spytał:

— Lepiej nie mogłem, co sihdi? Chyba wystarczy?

— To ludzie niewykształceni. Nie wiedzą, jak się zachowywać. Nie mają zielonego pojęcia o zasadach uprzejmości i o regułach dobrego obyczaju. Nawet do wroga należy się odnosić uprzejmie i zwyciężyć go pięknie brzmiącymi grzecznościami.

— Owszem. Tego właśnie dowiodłeś, miły Halefie. Epitety, jakie za nimi rzucałeś, były wspaniałe.

— To nie ja, lecz mój gniew. Ja byłbym uprzejmy. A teraz uciekli. I co dalej?

— Na razie nic. Znaleźliśmy się w tym samym miejscu, co przed przybyciem do Ostromczy. Wrogów mamy przed sobą. Wolnych, wzmocnionych nawet o jeszcze jednego człowieka. Gonitwa zacznie się od nowa, i kto wie, czy nadarzą się jeszcze tak dogodne okoliczności, jakie mieliśmy tutaj.

— Masz rację, sihdi! Tego kodżę baszi należałoby powiesić! — On nie tylko wypuścił więźniów, ale oddał im nawet konie.

— Tak myślisz?

— Oczywiście! Słyszałeś przecież, że mieli konie, które były dla nich przygotowane.

— Sędzia będzie temu przeczył.

— Kłamstwa mu nie pomogą. Oderwałem mu kawał kaftana i trzymam go za pasem.

— Lecz co chcesz z nim zrobić? Nie masz przecież nad nim żadnej władzy?

— Niestety.

— A więc biorę sprawę w swoje ręce.

— Halef! Znowu zamierzasz się spieszyć!

— Nie martw się, sihdi! Nie będę działał pochopnie, lecz ze spokojem i opanowaniem. Może zajrzymy teraz do chaty?

— Dobrze. Może jest tam jeszcze coś do uratowania.

Nie sprawiało nam trudności odnalezienie drogi powrotnej, którą zdołaliśmy wcześniej poznać. Domostwo Mübareka musiało zawierać wiele łatwopalnych materiałów, gdyż płomień strzelał wysoko w górę. W tym czasie zdążyli się zjawić ludzie, których zwabił widoczny z daleka pożar. Kiedy wyszliśmy spod drzew, zbliżał się z drugiej strony, tam gdzie w las wrzynała się droga, sam kodża baszi. Na nasz widok ojciec miasta Ostromczy podniósł rękę w górę i wskazując na nas zawołał:

— Łapcie ich! Trzymajcie! To podpalacze!

Taka bezczelność bardziej mnie zdziwiła niż rozgniewała. Człowiek ten posiadał wprost zaskakujący bezwstyd. Zgromadzeni, którzy widzieli, jak go dziś zdemaskowałem, wcale się nie kwapili, aby wykonać jego rozkaz.

— Słyszeliście? — wrzeszczał na poddanych. — Macie ująć tych podpalaczy! — potwierdził kodża baszi.

Wtedy zdarzyło się coś, co trudno nam było przewidzieć. Mały Halef podszedł do niego i zapytał:

— Bis ne jis sewgilim — kim my jesteśmy, mój kochany?

— Kondakszi sinis — jesteście podpalaczami — odrzekł.

— Mylisz się. Jesteśmy bowiem zupełnie kimś innym. Garbarzami, a by ci to unaocznić, wygarbujemy ci co nieco skórę, lecz nie całą, tylko tę część, której odpornością będziesz się naprawdę cieszył, ponieważ jest ci ona niezbędna do siedzenia. — Osko! Omar! Zbliżcie się!

Ci dwaj nie kazali sobie tego dwa razy powtarzać. Rzucili wprawdzie najpierw pytające spojrzenia na mnie, aby sprawdzić, jak zareaguję na zamiary bojowego Halefa. Ponieważ jednak nie mówiłem nic, ani za, ani przeciw, lecz zachowywałem się neutralnie, złapali starego trzęsigłówkę i położyli go na ziemi. Ten zorientowawszy się na co się zanosi, podniósł przeraźliwy krzyk.

— Allah! Allah! — wrzeszczał. — Co chcecie zrobić? Macie czelność targnąć się na religijnego i świeckiego zwierzchnika? Allah was zniweczy, a padyszach wtrąci do lochów. Zetną wam głowy, a ciała wasze zostaną rozwieszone na bramach miast i wiosek.

— Zamilcz! — rozkazał mu Halef. — Prorok polecił bowiem swoim wyznawcom, aby cierpliwie znosili każde zrządzenie losu, co przecież zapisano w Księdze Żywota. Wczoraj wyczytałem w niej, że zostaniesz wychłostany, a ponieważ jestem wiernym wyznawcą Proroka, dlatego postaram się, aby wypełniło się owo piękne kismet. Połóżcie go na brzuchu, jeśli go w ogóle ma, i przytrzymajcie!

Osko i Omar posłuchali wezwania. Wprawdzie kodża baszi użył wszystkich swych sił, aby oprzeć się wyrokowi, lecz owi dwaj byli od niego znacznie silniejsi, więc jego opór był równie mało skuteczny, jak i trwający w dalszym ciągu krzyk.

Szczerze wyznaję, że wcale mi się to wszystko nie podobało. Sprawiać komuś baty, to nic estetycznego. Ponadto byliśmy tu obcymi ludźmi i nie mogliśmy wiedzieć, jak zachowa się w obliczu tych wydarzeń miejscowa ludność. Ludzi zebrało się bowiem dużo i wciąż jeszcze przybywali. Lecz ów niegodny prominent zachował się wobec nas bardzo wrogo. Postępował niezgodnie z prawem, a oskarżenie nas o to, że jesteśmy podpalaczami, było tak bezczelne, że jakaś pamiątka po nas nie mogła mu zaszkodzić. Być może baty poskutkują na tyle, iż w przyszłości będzie lepiej interpretował swoje paragrafy.

Co się tyczy ludzi tłoczących się ciekawie i tworzących krąg wokół nas, to ich się nie obawiałem. Sędzia nie miał prawdopodobnie przyjaciela, który zechciałby się za niego poświęcić, dlatego znalazł się w odpowiednio wymuszonej pozycji. Osko trzymał go za ramiona, Omar natomiast klęczał mu na nogach. Lecz kiedy mały Halef dobywał zza pasa bicz, dał się słyszeć donośny głos:

— Czy pozwolicie na to, aby bito naszego naczelnika? Brońcie kodżę baszi!

Ze strony kilku kompanów przeciskających się w kierunku mówiącego rozległ się groźny pomruk. Przesunęli się jeszcze bliżej. Podszedłem z wolna do owej gromady, oparłem niedźwiedziówkę kolbą o ziemię, położyłem dłonie na wylotach luf i patrzałem im w twarze bez słowa. Zrozumieli, o co chodzi i odstąpili od delikwenta.

— Czok eji, czok doghru, wurun onu, wurun onu — Słusznie! Słusznie! Należy mu się! — wołało wiele głosów nastawionych do nas przyjaźnie.

Halef skinął nader łaskawie, w stronę, skąd dobiegały te głosy i rozpoczął swoje dobroczynne dzieło. Oddawał mu się ze wzruszającą gorliwością. Kiedy zaś wkładał znów bat za pas, wygłosił pod adresem ukaranego następującą dobrą radę:

— A teraz proszę cię, abyś w najbliższe dni nie siadał na niczym twardym. Może to bowiem zaszkodzić blaskowi twoich oczu, piękności oblicza, regularności rysów i dostojności twojej mowy. Nie wolno ci zniweczyć efektu naszego szlachetnego czynu, a potem, od twojej obecnej młodości aż po późną starość, będziesz błogosławił obcym przybyszom, których pojawienie się okazało się dla ciebie aż na tyle łaskawe. Wierzymy, że co roku będziesz uroczyście świętował rocznicę dzisiejszego dnia. My zaś w ten sam dzień będziemy cię stale wspominali ze szczególną sympatią. Powstań i obdarz mnie dziękczynnym pocałunkiem, który mi się słusznie należy.

Głośny śmiech rozległ się po tej mowie wygłoszonej z wielką powagą.

Wypuszczony z rąk Osko i Omara, kodża baszi powoli wstawał, kładąc obie dłonie na tę część ciała, którą bliżej określił Halef. Kiedy Mały zbliżył się ku niemu, wrzasnął:

— Ty psie! Wiesz, na coś się naraził? Znieważyłeś ciało naczelnika, dlatego zarówno ciebie jak i twoich kompanów wsadzę do lochu!

— Nie denerwuj się! — przerwał mu Mały. — Jeśli dwadzieścia cięgów, jakie dostałeś, nazywasz znieważeniem, to natychmiast ten błąd sprostujemy. Połóżcie go jeszcze raz!

— Nie! Nie! — krzyczał delikwent. — Już sobie idę! Już odchodzę! Pragnął się szybko oddalić, ale wtedy ująłem go za ramię:

— Zostań, kodża baszi! Muszę zamienić z tobą słowo!

— Nie mamy sobie nic do powiedzenia, absolutnie nie! — wołał, podczas gdy ja przyciągałem go na poprzednie miejsce.

— Nie chcę o was nic więcej wiedzieć! Mam was dosyć!

— Tak myślę, ale ja od ciebie chcę się czegoś dowiedzieć i dlatego jeszcze przez moment zostaniesz. Zabierz te ręce z tyłu! Nie wypada trzymać je w takim miejscu, gdy si! rozmawia z efendim.

Usiłował wykonać moje polecenie, ale przychodziło mu to z wielkim trudem i na przemian, raz prawą, to znów lewą ręką sięgał do tyłu.

— Nazwałeś nas podpalaczami? Co? — zapytałem poważnie. Pytanie to nie było staremu na rękę. Jeśli odpowie twierdząco, to może na siebie łatwo ściągnąć ponowne cięgi. A jeśli zaprzeczy, wtedy obwołają go kłamcą. Podrapał się więc lewą ręką po głowie, trzymając prawą z tyłu i ostrożnie rzekł:

— Tak myślałem.

— A dlaczego tak myślałeś? Kodża baszi musi umieć uzasadnić każdą swoją myśl.

— Dlatego, że byliście tutaj przed nami. Widzieliśmy pożar i pospieszyliśmy do niego, a tutaj zastaliśmy także was. Czy nie jest to powód do podejrzeń?

— Nie. Gdyż mogliśmy, podobnie jak wy, przybyć tutaj widząc, że się pali. Ale pomyśl dobrze! Czy naprawdę byliśmy tu przed tobą?

— Oczywiście! Widzieliście przecież, jak przybyłem.

— Myślę jednak, że nas wyprzedziłeś.

— Niemożliwe!

— A jednak! Widzieliśmy, jak stąd odchodziłeś i poznaliśmy ciebie.

— Mylisz się, efendi. Byłem w domu i spałem. Zbudziły mnie jakieś głośne krzyki. Podniosłem się, spojrzałem przez okno, zobaczyłem ogień na górze i przybiegłem do pożaru, bo jest to obowiązek naczelnika.

— A czy jako naczelnik jesteś także zobowiązany do ostrzegania uciekających przestępców?

— Efendi, nie rozumiem ciebie.

— Nie kłam! Gdzie są bowiem ci czterej więźniowie, których twej opiece powierzono?

— Oczywiście, że w więzieniu.

— Powiesz może jeszcze, że pod dobrą strażą?

— I to podwójną. Jeden policjant stoi przed drzwiami, a drugi przed domem.

— A więc co ten tu szuka?

Człowiek, który przedtem ujął się za kodżą baszi, stał w pobliżu. Poznałem w nim policjanta, któremu powierzono strzeżenie więźniów i teraz wyciągnąłem go z gromady gapiów.

Kodża baszi udawał zagniewanego.

— Dlaczego tu stoisz? — krzyknął na saptije. — Wracaj natychmiast na swój posterunek!

— Zostaw go! — powiedziałem. — Tam nie ma już kogo pilnować. Więźniowie zostali uwolnieni.

— Uwolnieni? — udawał przerażonego.

— Nie udawaj! Wiesz o tym lepiej niż ja. Sam ich wypuściłeś i dostałeś za to znaczną sumę od Mübareka.

Sędzia po raz pierwszy miał teraz obie ręce przed sobą i załamując je krzyczał:

— Co? O co ty mnie posądzasz? Kim jesteś ty, który zdobywasz się na odwagę piętnowania kodży baszi mianem przestępcy? Ja miałbym dostać pieniądze? Zamknę cię do więzienia i potraktuję z całą surowością prawa... odczep się, puszczaj!

Ostatnie słowa odnosiły się do Halefa, który złapał go za ramię i unosząc w górę bicz, pytał z groźbą w głosie:

— Czy mam ci wygarbować jeszcze inne części ciała? Czy wciąż jeszcze nie wiesz, że z nami tak się nie postępuje? Powiesz tylko jeszcze jedno słowo, którego nie chcą słyszeć moje uszy, a mój bat zasypie cię gradem ciosów.

Zwróciłem się teraz do ludzi i opowiedziałem im to, co słyszałem od Nebatji, nie wymieniając jednak jej nazwiska. Dodałem jeszcze, że spotkaliśmy też kodżę baszi, który ostrzegł przestępców.

W tym momencie wystąpił z tłumu człowiek, w którym rozpoznałem członka sędziowskiej ławy i przemówił:

— Ze zdumieniem słucham tego, co tu opowiadasz, efendi. Zawdzięczamy tobie wiele, bo zdemaskowałeś największego przestępcę, który kiedykolwiek był tutaj. Jeśli uwięzieni faktycznie zbiegli, ów domniemany Mübarek i jego kompani, wówczas tego, który im w tym pomógł, trzeba jak najsurowiej ukarać. Przyglądałem się dziś tobie i słuchałem tego, co mówisz. Uważam, że nie mówisz nic, czego wcześniej nie przemyślałeś. Musisz mieć zatem szczególne powody, aby oskarżać kodżę baszi. Ponieważ jestem prokuratorem, a więc w hierarchii drugą osobą po nim, jestem zobowiązany zająć jego miejsce, jeśli on stał się niegodny pełnienia swego urzędu, a ty powinieneś teraz zwracać się do mnie.

Człowiek ten zdawał się dobrze myśleć, mimo że nie bardzo wierzyłem w jego stanowczość. Nie namyślając się długo, powiedziałem:

— Cieszę się, że widzę w tobie człowieka, któremu leży na sercu dobro obywateli, i mam nadzieję, że będziesz działał odważnie i obiektywnie.

— Będę tak postępował, ale ty musisz udowodnić prawdziwość twego oskarżenia.

— Oczywiście!

— Powiesz mi zatem, skąd wiesz, że kodża baszi był tu ze zbiegami na górze i że od Mübareka dostał pieniądze?

— Nie. Tego nie powiem.

— Dlaczego nie powiesz?

— Nie chcę narazić na szwank osoby, która to wszystko widziała i słyszała.

— Nic jej nie grozi.

— Pozwól, że będę miał co do tego wątpliwości. Ty sam jesteś dzielnym człowiekiem, ale nie wszyscy urzędnicy są tacy jak ty. Znam was dostatecznie dobrze. Po moim wyjeździe, ten kochany kodża baszi będzie się rządził według własnego widzimisię, zaś osobie, od której się tego wszystkiego dowiedziałem, dopiero by się dostało. Dlatego będzie lepiej, jeżeli nie wymienię jej nazwiska.

— Ale wtedy nie udowodnisz tego, co powiedziałeś.

— A jednak! Pieniądze, które dostał kodża baszi, ma on albo przy sobie, albo też w domu. Mogę także łatwo udowodnić, że był on tu na górze, i że wyrwał mi się. bowiem w moim ręku pozostał strzęp jego kaftana.

— To nieprawda! — zawołał obwiniony. — Spójrz tylko! Czy tu coś brakuje?

I wskazał obiema rękami miejsce, w którym go uprzednio złapałem. Kaftan był nie naruszony.

— Widzisz, że się mylisz? — uznał prokurator.

— Chyba żartujesz — odparłem ze śmiechem. — Patrząc na wyraz twojej twarzy, zorientowałem się, że doskonale widziałeś, czym się kodża baszi zdradził.

— Zdradził się?

— Owszem. Chce być naczelnikiem Ostromczy, a popełnia głupstwa początkującego przestępcy. Czy widziałeś miejsce, które wskazał na kaftanie?

— Oczywiście! Z przodu, górną, lewą stronę.

— A czy ja wam może mówiłem, w którym miejscu mu ten strzęp wyrwałem.

— Nie, efendi.

— Otóż właśnie, w miejscu, które wskazał sędzia. Skąd więc znał to miejsce?

Przedstawiciel prawa patrzał na mnie z niedowierzaniem i zapytał:

— Efendi! Czyżbyś był inspektorem policji?

— Niby dlaczego?

— Gdyż tylko kwalifikowany zawodowiec może myśleć tak przenikliwie.

 — Mylisz się. Nie mieszkam w kraju padyszacha, lecz w Almanii, której obywatele tak ściśle przestrzegają prawa, że tam każde dziecko spostrzegłoby natychmiast nierozważne postępowanie kodży baszi i zrozumiałoby, o co chodzi.

— A więc Allah obdarzył wasze okolice większym rozumem niż nasze?

— Ale chyba widzisz, że mam rację?

— Tak. Ponieważ kodża baszi wyraźnie wskazał na to miejsce, musiał wiedzieć, że kaftan w tym właśnie miejscu został naruszony. Co na to powiesz, kodża baszi?

— Nic nie powiem — mruknął zapytany. — Duma mi nie pozwala, abym miał dłużej rozmawiać z takim człowiekiem jak ten Alman.

— Twoja postawa wcale jednak nie świadczy o dumie. Co tam z tyłu ciągle jeszcze szukasz? — śmiałem się.

— Zamilcz! — krzyknął na mnie gniewnie. — Spotka cię wielka przykrość i jeszcze po wielu latach będziesz pamiętał o następstwach tej potwarzy. Czyż nie widzisz, że mój kaftan nie jest porwany?

— Oczywiście, że widzę. Widzę jednak także, że jest to inny kaftan. Ten, który miałeś dziś na sobie, a więc, który nosiłeś także przedtem, był starszy od tego.

— Mam tylko ten jeden jedyny kaftan.

— Chciałbym w to uwierzyć.

— Owszem. Kodża baszi ma tylko ten jeden kaftan — wtrącił się policjant.

— Słuchaj! Wolno ci mówić tylko wtedy, gdy będziesz pytany — pouczyłem go. I zwracając się do prokuratora, ciągnąłem dalej:

— Czy nie wiesz przypadkiem, ile kaftanów ma kodża baszi?

— Nie wiem, efendi. Kto troszczyłby się o odzież drugiego człowieka?

— Ale wiesz chyba, dokąd zaprowadził konie tych trzech przestępców, które mu zostawiłem?

— Do swojej stajni.

— Czy on także ma konie?

— Cztery. Trzyma je zazwyczaj w okólniku, aby zażywały powietrza.

— Jakiej są maści?

— Uwielbia czerń, więc i konie ma karę. Czyż nie tak, kodża baszi?

— Co tych przybłędów obchodzą moje konie!

— Obchodzą i to bardzo, o czym chyba wiesz — wtrąciłem. — Dopomogłeś zbiegom końmi, a ponieważ pragną oni nas zmylić, dlatego potrzebne im były konie innej maści, które ty im dałeś. Dla ciebie byłoby bardzo dobrze, gdybyśmy w stajni zastali wszystkie twoje konie. Tutaj nie ma co ratować. Chata spłonęła do szczętu i za chwilę będzie ciemno. Mübarek był na tyle mądry, że podpalił ją, zanim się stąd oddalił. Inaczej znaleźlibyśmy w niej z pewnością wiele dowodów jego niecnych czynów. Miał nawet w zapasie proch, by łatwo spłonęła, lub by ją wysadzić w powietrze. Kodża baszi zwariował twierdząc, że to myśmy ją podpalili. Właśnie nam zależało na tym, aby ją zastać w nie naruszonym stanie. Pójdźmy teraz do mieszkania sędziego, aby was przekonać, że więźniowie faktycznie zbiegli.

Kiedy szykowaliśmy się do odejścia, zobaczyłem jak Hadżi raptownie się oddalił i zaraz potem rozległ się z drogi jego ostrzegawczy głos:

— Stój! Zatrzymaj się!

— Odczep się! — wołał ktoś inny. — Nie mam z tobą nic wspólnego!

— Ja też nie, ale właśnie dlatego cię złapię!

— No, no!

— A jeśli nie posłuchasz, to mam bicz, z którym i ty jako policjant możesz się zaprzyjaźnić, podobnie jak to było z twoim szefem!

Ach tak! Więc policjant chciał się pośpieszyć, aby przed nami dotrzeć do mieszkania kodży baszi, przestrzec jego rodzinę i przygotować ją na nasze pytania. Podobnie jak szefa, wzięliśmy i jego do środka, pomiędzy siebie.

I po raz drugi wyruszył w dół osobliwy pochód. Kilku mężczyzn niosło pochodnie, oświetlając drogę. Nikt z mieszkańców miasta nie spał, a kiedy weszliśmy na dziedziniec, było na nim prawie tyle ludzi co wieczorem.

III.

TURECKI PROKURATOR

Więzienie było oczywiście puste. Konie zbiegów stały w starej walącej się stajni, natomiast karych koni kodży baszi nie było. Parobcy uważali, że zniknęły one w tak samo niezauważalny sposób jak przestępcy.

— A teraz zobaczymy, czy znajdziemy pieniądze i stary kaftan należący do kodży baszi — powiedziałem do prokuratora.

— Gdzie chcesz tego szukać?

— U jego rodziny.

— Rodzina będzie wszystkiemu zaprzeczać.

— Zobaczymy. Wszystko zależy od tonu, jakim się mówi. Wejdź ze mną!

Weszliśmy do wnętrza domu, na co dotąd nikomu nie pozwalaliśmy, a przede wszystkim właścicielowi. Prokurator znał jego rozkład. Poruszał się w ciemności i pchnął jakieś drzwi prowadzące do niedużej izby, w której stał niski stół i kilka drewnianych krzeseł. Wzdłuż jednej ze ścian leżała długa poducha dla osób, które lubiły siadać na wschodni sposób. Na stole stała gliniana lampa. Obok siedziała stara kobieta, która szybko zasłoniła sobie twarz.

— To jego żona — powiedział mój przewodnik.

Podszedłem bliżej, z hukiem walnąłem kolbą niedźwiedziówki o posadzkę i zapytałem szorstko:

— Gdzie jest stary kaftan twego męża?

Jeśli nawet zamierzała odpowiadać wymijająco, to mój ton zmieszał ją całkowicie, gdyż wskazując na drugie drzwi odparła:

— W skrzyni.

— Przynieś go!

Kobieta wyszła. Usłyszałem odgłos zamykanej pokrywy i po chwili wróciła z kaftanem. Wziąłem go od niej i rozwinąłem. Brakowało w nim lewej części na wysokości klatki piersiowej, a kiedy wyjąłem oderwany strzęp i przyłożyłem go w brakujące miejsce, idealnie do niego pasował. Kobieta obserwowała nasze ruchy z lękiem w oczach. Była z pewnością we wszystko wtajemniczona.

— A teraz pieniądze! — rozkazałem tym samym szorstkim tonem.

— Jakie pieniądze? — spytała, ociągając się.

— Te, które twój mąż dostał od Mübareka. Gdzie one? Szybciej! — odpowiedział prokurator.

Starał się przy tym naśladować mój ton. Przeraziliśmy ją do tego stopnia, że drżąc wyznała:

— Także w skrzyni.

— Dawaj je tutaj!

Znów poszła do ciemnej izby, ale tym razem trwało dłużej, zanim wróciła. Pieniądze zostały schowane głęboko i owinięte w stary, podarty turban. Prokurator przeliczył je. Suma była dokładnie taka, jaką podała mi Nebatja.

— Co z nimi zrobić? — spytał urzędnik.

— To ty musisz wiedzieć — odparłem.

— Zarekwiruję je.

— Oczywiście. Musisz je przesłać do sądu okręgowego.

— Tak zrobię. I to nie później niż zaraz rano. Idziemy?

— Jeszcze nie. Muszę bowiem rozmówić się z tą kobietą, którą czeka zły los, jeśli mi nie powie prawdy. Chłosta dla kobiety w jej wieku to groźba dla życia.

Padła na kolana i wzniosła w górę ręce wołając:

— Tylko nie chłosta, tylko nie chłosta, wielki, sławny, łaskawy efendi! Widzę przecież, że wszystko zostało zdradzone i nie będę mówiła nieprawdy.

— A zatem wstań! Klękać wolno tylko przed Allahem. Prawdą jest, że twój pan pozwolił tym czterem ludziom zbiec?

— Tak było.

— I dał im na dodatek konie?

— Tak. Wszystkie cztery.

— I dokąd się udali?

— Do... do... Radowicza!

Ponieważ zaczęła się jąkać, przypuszczałem, że tylko częściowo mówi prawdę, dlatego nalegałem:

— Mów wszystko! Dlaczego przemilczasz pozostałe miejscowości? Jeżeli nie powiesz całej prawdy, to będę jednak zmuszony do przyniesienia ławy i każę cię wychłostać na oczach twoich dziewek.

— Już mówię, efendi. Udali się do Radowicza i stamtąd chcą dalej jechać do Żigancy.

— Może do Czuraka, który tam mieszka i jest rzeźnikiem?

— Tak. Do niego.

— A potem do koliby?

— Wiesz o niej, efendi?

— Odpowiadaj!

— Owszem. Chcą się tam udać.

— A potem dalej?

— Tego nie wiem.

— Czego tam chcą?

— Również nie wiem. Mój łaskawca nie mówi mi o takich rzeczach.

— Czy zawsze załatwiał z Mübarekiem jakieś sekretne sprawy?

— Nigdy się nie dowiedziałam, czym się zajmowali, ale łaskawca często chodził na górę, natomiast Mübarek przychodził do nas często nocą.

— Co poza tym jeszcze wiesz o tym, co się stało?

— Nic, efendi. Zupełnie nic. Powiedziałam ci wszystko to, co sama wiem.

— Wierzę, że mówisz prawdę, dlatego nie chcę cię dalej dręczyć. Ale być może słyszałaś już kiedyś nazwisko Aladżi?

— Nie, nie słyszałam.

— Efendi — wtrącił się prokurator — a o co chodzi?

— Znasz ich?

— Nie, ale słyszałem, jak o nich rozmawiano.

— A więc jest ich dwóch? Mów, co o nich słyszałeś?

— To największe zawalidrogi, dwaj bracia olbrzymy, których kule nigdy nie chybią, a nóż trafia zawsze w upatrzone miejsce. Ich czekany są straszną bronią. Rzucają je na odległość kuli, uderzając tak niezawodnie w kark przeciwnika i gruchocząc mu kręgi, jakby to sam szatan ciskał toporem. Nikt im także nie dorównał w posługiwaniu się procą.

— Gdzie mieszkają?

— Są wszędzie tam, gdzie węszą mord lub rabunek.

— Byli już kiedyś tutaj?

— W samej Ostromczy jeszcze nie, byli natomiast w okolicy. Dopiero co miano ich widzieć w rejonie Koczany.

— To niedaleko stąd. Myślę, że do tej miejscowości można dotrzeć konno mniej więcej w ciągu pięciu godzin.

— Zdaje mi się, że znasz dobrze naszą okolicę?

— Zaledwie trochę. Nie wiesz, skąd ci bracia pochodzą?

— Powiadają, że z Kalkandeli, z gór Szar Dagh, gdzie zamieszkują Skipetarzy.

— A dlaczego nazywają się Aladżi?

— Ponieważ dosiadają srokaczy, koni, które mają w sobie diabła, tak samo jak ich właściciele. Ponoć urodzili się trzynastego dnia miesiąca muharram, to jest w dniu, w którym diabeł został wypędzony z nieba. Bracia podają koniom wraz z paszą codziennie jedną sentencję Koranu, dlatego konie te są szybkie jak błyskawica, nie można ich zranić, są odporne na wszelkie choroby i nigdy nie popełniają błędu.

— Mübarek wynajął owych Aladżi, aby mnie wyśledzić i zabić.

— Skąd wiesz?

— Od osoby, która usłyszała wszystko w pobliżu chaty.

— I wierzysz w to?

— Oczywiście.

— Jest to prawdopodobne, gdyż w pobliżu widziano te dwa monstra. Miej się na baczności, efendi! Trzydziestu mężów takich jak ty nic nie poradzi przeciwko tym dwom Skipetarom. Jeśli cię dopadną, jesteś zgubiony. Dobrze ci życzę.

— Dziękuję ci za zainteresowanie, ale nie boję się, mam bowiem obrońcę, któremu w pełni mogę zaufać.

— Kto jest tym obrońcą?

— Hadżi Halef Omar, którego już widziałeś. Prokuratorowi wydłużyła się twarz, uniósł w górę brwi i zapytał:

— On? Ten pędrak!

— Przecież nie wiesz, co on potrafi.

— Istotnie. Doskonale posługuje się batem, ale co pomoże bicz przeciwko tak potężnym mocarzom!

— Uważasz, że trzydziestu takich jak ja nie sprosta dwom braciom Aladżi. A ja ci mówię, że pięćdziesięciu takich jak oni nie dorówna Hadżi Halefowi. Jestem pod jego skrzydłami i nie muszę się obawiać żadnego wroga.

— Jeśli tak myślisz, to ci oczywiście nie można pomóc i jesteś zgubiony.

— O nie! Musisz wiedzieć, że Hadżi zjada codziennie nie tylko jedną sentencję, ale całą surę Koranu, dlatego odbije się od niego nawet armatnia kula. Jest odporny na kłucie, ciosy i kule. Aby to zrozumieć, trzeba wiedzieć, że połknął nóż, bagnet, proch i zapałki i wszystko to przyswoił sobie tak, jak gdyby rozkoszował się tłustym pilawem.

Patrzał mi w twarz poważnym, badawczym wzrokiem i po chwili namysłu powiedział:

— Kara ben Nemsi, ty chyba żartujesz?

— W takim samym stopniu co człowiek, który opowiadał, że koni Skipetarów nie można zranić.

— Ale w to co mówisz, nie można uwierzyć!

— Jak i w to co mówisz o koniach.

— Och! To jest coś całkiem innego! — Uważam, że jest to to samo.

— Mylisz się efendi. Sentencja Koranu na zwitku papieru nie jest dla konia groźna, bo z łatwością ją strawi, ale przełknąć nóż i bagnet! I do tego proch i zapałki! Takiego człowieka musiałoby rozerwać.

— Był przy tym mały huk, ale tylko wewnętrzny, i nawet tego by nie było, gdyby zjadł dwie sury zamiast jednej.

— Nie pojmuję tego, efendi, lecz Prorok zasiada w siódmym niebie i on potrafi wszystkiego dokonać. Będę się temu zadziwiającemu Hadżi przyglądał dokładniej niż dotąd.

— Zrób to! Jestem przekonany, że on nie przerazi się nawet stu takich drapichrustów.

— Czy mogę choć raz wystawić go na próbę?

— W jaki sposób?

— Będę się skradał za nim z pistoletem i spróbuję ukradkiem strzelić mu w głowę.

— Zrób to — odparłem z taką samą powagą, z jaką on mówił o swojej próbie.

— I uważasz, że Hadżi Halef nic nie spostrzeże?

— Oczywiście, że coś poczuje, tak zupeposnie skrycie bowiem nie da się tego załatwić. Jeśli kula odbije się od głowy, poczuje ją mimo to. O tym musisz pamiętać.

— Zapewne.

— A nadto obawiam się, że nie będzie to dla ciebie bezpieczne. Odbita kula najprawdopodobniej może cię zranić.

— To całkiem możliwe, efendi.

— A nawet, gdyby się to nie stało, wówczas z całą pewnością można oczekiwać, że gniewny Hadżi może ci wepchnąć nóż tam, gdzie tego najmniej oczekujesz.

— Dlaczego miałby się tak złościć? — pytał prokurator.

— Z powodu twojej niewiary. On bowiem w ogóle nie lubi, aby bez jego zgody dokonywać na nim takich prób.

— A zatem, lepiej odstąpię całkowicie od tego pomysłu, albo zapytam go przynajmniej o zgodę. Myślisz, że się zgodzi?

— Owszem, jeśli poprę twoje życzenie.

— Zrób to, proszę cię.

— Porozmawiam z nim. Teraz mamy jednak ważniejsze sprawy. Czy jesteś już przekonany o winie kodży baszi?

— W zupełności.

— Oddaję go zatem w twoje ręce. Musisz się zająć także dwoma policjantami, którzy mu pomagali. Co się tyczy mnie, to nie chcę mieć już z tą sprawą nic wspólnego.

— Jak mam sobie bez ciebie poradzić, efendi?

— Sam to musisz wiedzieć, ponieważ jesteś müdde-i-umumi. W momencie, w którym padyszach powierzył ci pełnienie tego ważnego urzędu, ufał, że posiadasz niezbędne ku temu walory, i myślę, że nie zawiedziesz jego zaufania.

— O, nie! Zapewniam, że nie zawiodę. Będę surowym i sprawiedliwym sędzią. Czy mam aresztować także tę kobietę?

— Nie. Ona musiała być posłuszna. Kobieta nie posiada duszy i nie wejdzie do raju: przeto nie powinna być także karana za grzechy popełnione przez męża.

W uszach kobiety zabrzmiało to tak życzliwie, że ujęła frędzle od mego pasa i przycisnęła je do swego czarczafu. Ponieważ szybko się oddaliłem, uniknąłem jej dziękczynnych słów.

Prokurator podążał za mną, niosąc w ręku kaftan i pieniądze. Jestem przekonany, że od tej chwili uważał je za swoją własność. Możliwe, iż po rozstaniu się ze mną doszedł do mądrego stwierdzenia, że mógłbym zabrać wszystko dla siebie.

Tymczasem na dworze czekano na nas. W tym czasie nadeszli także nasi bohaterowie, którzy wyruszyli pod rozkazami obu wieśniaków, by urządzić na zbiegów zasadzkę i wrócili z pustymi rękami.

Ibarek podszedł do mnie i ku mojemu cichemu zadowoleniu całkiem poważnie zapytał:

— Nie macie ich, efendi?

— Nie, jak się chyba zdołałeś zorientować.

— My też nie.

— No to nie musimy sobie przynajmniej nic wzajemnie zarzucać.

— Oczywiście, że nie. Wypełniliśmy swój obowiązek.

— A jak to wyglądało?

— Zwołaliśmy sąsiadów i poszliśmy tam, gdzie nas posłałeś.

— Ilu ludzi z tobą było?

— Było nas dwunastu.

— Wystarczyło. Dwunastu na czterech.

— Byliśmy uzbrojeni, przygotowani na kule i noże.

— Wiem, że Ostromcza słynie z dzielnych mieszkańców. Czy nie było nic widać albo słychać?

— O tak! Niejedno.

— A co? Opowiedz!

— Widzieliśmy ogień i to nas cieszyło.

— Hm... Dlaczego?

— Bo myśleliśmy, że w chacie spaliliście złodziei.

— Niestety nie. Nie jestem aż tak gorliwy, a zresztą wcale ich tam nie było.

— Potem widzieliśmy ludzi z pochodnią w zaroślach.

— To byłem ja z moimi przyjaciółmi.

— Potem znów słyszeliśmy nawoływania.

— Rozpoznaliście głosy?

— Oczywiście. Najpierw wołał Mübarek do was na górę, a potem Hadżi Halef.

— A więc wiedziałeś, że to był Mübarek?

— Oczywiście. Wszyscy poznaliśmy jego głos.

— A więc powinniście zatrzymać go wraz z kompanami.

— Niestety. Byłoby to niezgodne z twoim rozkazem.

— Co? Jak?

— Rozkazałeś nam, byśmy zagrodzili im drogę i tak też zrobiliśmy, ale oni byli na tyle mądrzy, że nie jechali drogą, lecz ugorem, pomiędzy drogą a rzeką.

— A wy nie udaliście się tam?

— O nie. Czyżbyśmy mieli opuścić nasze posterunki? Człowiek dzielny stoi tam, gdzie go postawiono, nawet za cenę życia.

Ibarek powiedział to z dumą i spoglądał na mnie tak wyzywająco, jakby oczekiwał szczególnej pochwały. Prawdopodobnie w tym momencie nie miałem inteligentnego wyrazu twarzy, bowiem Halef trącił mnie w bok i szepnął:

— Zamknij usta, sihdi! Chcesz połknąć tego dzielnego człowieka?

Pewnie, że byłem zaskoczony ową naiwną argumentacją. Czy było w niej coś zaskakującego? Co zrobić z takimi ludźmi? Ganić ich? Nie. Może chwalić? Tym mniej. Na szczęście wybawił mnie z tej sytuacji prokurator, który się właśnie pojawił. Jego — jako urzędowego kierownika całej akcji — jak najbardziej powinna interesować relacja odważnego wieśniaka, lecz on się jej nie przysłuchiwał, natomiast bezustannie przypatrywał się Hadżiemu. Teraz wcisnął się pomiędzy Halefa a mnie i rzekł po cichu:

— Teraz jest chyba najlepsza pora, efendi?

— Na co?

— Abyś poparł moją propozycję u Hadżi Halefa, jak mi to przyrzekałeś. A może nie chcesz dotrzymać słowa?

Miałem się z tego śmiać, czy złościć? Poczciwy prokurator bardziej się troszczył o to, czy Hadżi odporny jest na kule, aniżeli o przekazane mu do załatwienia przestępstwo.

— Zrobię to jutro, kiedy będziemy wyspani — wyjaśniłem mu. — Teraz powinieneś czynić twoją powinność.

— Jakąż to?

— Tam stoi kodża baszi, a tu masz na ręku kaftan. Ci ludzie czekają, abyś mu udowodnił przestępstwo, a ty się jeszcze ociągasz. Nie wygląda na to, abyś chciał się zabrać do roboty.

— Mylisz się, efendi! Zaraz się przekonasz, z jaką powagą i stanowczością zajmę się tym znaczącym przypadkiem.

— Mam taką nadzieję i z ochotą będę się przysłuchiwał. Policjantom polecono, aby znów zapalili kilka pochodni. Dzięki

temu dziedziniec został oświetlony na tyle, że można było rozpoznać postacie.

Prokurator postąpił kilka kroków do przodu i przemówił:

— Wyznawcy Muhammada! Stoję tu na miejscu padyszacha, któremu ongiś Allah przyrzekł rajskie rozkosze. Pragnę wam rzec, że kodża baszi popełnił udowodnione przestępstwo. Znaleźliśmy kaftan, z którego część oderwał przybyły do nas efendi. Zgodnie z zasadami prawa będzie on musiał zapłacić za kaftan, ale chętnie to uczyni, bo jest bogaty, natomiast pieniądze z tego tytułu wpłyną do kasy sądu (oznaczało to tyle samo, jakby powiedział, że do jego kieszeni) ale tym samym udowodnił, że kodża baszi był na górze. Znaleźliśmy także pieniądze, które kodża baszi otrzymał za uwolnienie czterech łajdaków. Sprawdziliśmy również, że oddał im swoje cztery konie dla umożliwienia ucieczki. Nie ma więc już żadnej wątpliwości co do jego winy, a więc pytam się ciebie Kara ben Nemsi, ile chcesz za ten kaftan zapłacić?

— Allah akbar — wielki Boże! — zawołał obok mnie Halef.

Byłem nie mniej zdziwiony od niego. Oczekiwałem, że w następstwie udowodnienia winy kodży baszi zostanie on aresztowany. Zamiast tego usłyszałem, że mam zapłacić za nędzny kaftan. Odpowiedziałem głośno:

— Z radością słyszę o müdde-i-umumi, iż poczucie sprawiedliwości jest w tobie tak samo wielkie jak bystrość twego umysłu, dlatego pytam cię, kto właściwie podarł ten kaftan?

— Ty, efendi!

— O nie!

— Dziwię się tobie, Kara ben Nemsi! Przecież to udowodniono i wszyscy o tym wiemy.

— Bądź tak dobry i wysłuchaj mnie. Czy wolno zatrzymać człowieka znajdującego się na drodze przestępstwa?

— Oczywiście. Jest to nawet obowiązek każdego poddanego padyszacha.

— A więc nie można przecież mnie karawys za to, że chciałem zatrzymać kodżę baszi!

— Za to nie można.

— I nic innego nie zrobiłem.

— Zaraz! Podarłeś na nim kaftan. .

— Wcale nie! Wezwałem go, aby stał i trzymałem go za kaftan. Czy to okrycie zostałoby podarte, gdyby jego właściciel stał, jak tego żądałem?

— Z pewnością nie.

— A czy on stał?

— Nie. Nagle się wyrwał.

-- Kto zatem podarł kaftan?

Trwało chwilę, zanim odpowiedział:

— Na Allaha! Trudne pytanie. Może coś uzupełnię.

— To zbyteczne. Twoje poczucie sprawiedliwości wystarczy, aby na nie odpowiedzieć. Pytam ciebie: Czy ten strzęp został wyrwany z kaftana, czy też kaftan został oderwany od niego? Ja stałem spokojnie i trzymałem go, natomiast kodża baszi wyrwał się wraz z kaftanem.

Prokurator spojrzał, zastanawiając się, ku ziemi i głośno powiedział:

— Słuchajcie mieszkańcy Ostromczy. Przekonajcie się, jak sprawiedliwi są wasi sędziowie. Rozstrzygam w imię prawa zawartego w Koranie, że kaftan został oderwany od strzępa. Czy jesteście tego samego zdania?

Odpowiedziało mu zwielokrotnione „tak”.

— A zatem odpowiedz mi, efendi, na jeszcze jedno pytanie. Miałeś zapłacić za kaftan, gdyż uważaliśmy, że to ty go podarłeś. Czy nie uważasz, że powinien za niego zapłacić ten, kto go podarł?

— Z całą pewnością! — odparłem zadowolony z takiego obrotu sprawy, gdyż przejrzałem jego zamiar. — Ale kto go podarł?

— Kodża baszi.

— Kto więc powinien za niego zapłacić?

— On sam.

— A dokąd trafią pieniądze?

— Do kasy sądu.

— Ile powinien zapłacić?

— Równowartość kaftana przed zniszczeniem.

— Prawidłowo. Sam go oceń. Na ile go szacujesz?

— Był stary i brudny. Nie dałbym za niego więcej niż piętnaście piastrów.

— To za mało, efendi!

— Nie był więcej wart.

— Co to jest piętnaście piastrów wniesionych do kasy padyszacha!

— Padyszach przyjmuje chętnie także małe kwoty.

— Masz w pełni rację, ale czy to się godzi, aby kodża baszi nosił brudny kaftan?

— Chyba nie.

— Oczywiście, że nie. Godność urzędu, jaki sprawuje, wymaga, aby nosił porządny, długi i w dodatku nowy kaftan. Ile jednak taki kosztuje?

— Widziałem coś takiego na bazarze w Stambule w cenie trzystu, ale także i pięciuset piastrów.

— Nie były to najdroższe kaftany. Kaftan za trzysta piastrów wystarczy dla biednego basz kiatiba, natomiast kodża baszi musi mieć kaftan co najmniej za pięćset piastrów. Nie uważasz?

— Zgadzam się z tobą.

— Czy mam zatem kodżę baszi ocenić i karać zgodnie z jego stanowiskiem, czy też zrównując go z basz kiatibem?

— Postępuj zgodnie z jego pozycją.

— Tym samym udzielam mu surowej nagany za to, że nosząc tak brudny kaftan dowiódł, iż nie ceni on swego urzędu i skazuję go odpowiednio do piastowanej godności na zapłatę równowartości nowego kaftana w cenie pięciuset piastrów. Jeśli nie posiada on tyle gotówki, wtedy zajmę jego własność i spieniężoną kwotę przekażę do kasy. Ustaliłem to i zarządziłem na podstawie świętego Koranu będącego naszą regułą i naszym wskazaniem. A teraz należy kodżę baszi wraz z jego policjantami aresztować i zamknąć. Surowość prawa z pewnością go skruszy.

Kodża baszi skrzecząco protestował. Miałem już tego dosyć. Nie chciałem nic więcej słyszeć. Skinąłem na moich trzech towarzyszy i oddaliłem się. Dwaj dzielni wieśniacy, którzy tak szalenie odważnie wytrzymywali na posterunku, podążali za nami. Na zewnątrz, za bramą, czekała jakaś kobieta, która zbliżyła się, gdy tylko mnie zobaczyła. Była to Nebatja.

— Czekałam na ciebie, efendi. Bałam się.

— Dlaczego?

— Boję się zemsty sędziowskiej ławy. Czy zdradziłeś im, że to ja ci wszystko powiedziałam?

— Nie. Nawet słowem.

— Dziękuję ci! Mogę być zatem spokojna?

— Całkowicie. Będę starał się także w inny sposób, aby ulżyć twojej biedzie. Odwiedzę cię, gdy nastanie dzień.

— Będziesz efendi moim szacownym gościem, gdyż twoje pojawienie się było dla mnie jak wschód słońca. Niech Allah pozwoli ci spokojnie spać i pięknie śnij!

Poszła, ale pomyślałem wtedy sobie o czymś, co mi wpadło na myśl jeszcze na górze. Zawołałem ją z powrotem i zapytałem: —Znasz może roślinę zwaną hadad?

— Owszem. Bardzo dobrze. Ma ona kolce i gorzkie jagody w kształcie ziarenek pieprzu.

— Czy gdzieś tutaj rośnie?

— Nie tutaj, ale w okolicy Banji.

— Szkoda. Potrzebuję liści tej rośliny. — Możesz je mieć.

— Od kogo?

— Od aptekarza, któremu przyniosłam kolcowój.

— Na jakie choroby on go stosuje?

— Jako okład na wrzody. Wywar pomaga na chore uszy i szkorbut, przydaje blasku oczom i leczy spierzchnięte wargi.

— Dziękuję ci. Kupię te zioła.

— Czy mam ci te liście przynieść, efendi?

— Nie trzeba. Sam po nie pójdę.

Roślina ta ma szczególne właściwości, ale nie byłem pewny, czy mogę ją zastosować.

W drodze powrotnej wieśniacy rozprawiali o domniemanych czynach, których by dokonali, gdyby czterej zbiegowie się na nich natknęli. Nie zwracałem uwagi na tę paplaninę. Po przybyciu do hanu udałem się wraz z Halefem zaraz na górę do naszej izby. W pojedynkę trudno by było zasnąć bez podsumowania bogactwa wrażeń minionego dnia i oczyszczenia zaprzątniętych umysłów.

— Jak długo tu zostaniemy, sihdi? — spytał Hadżi.

— Nie mam ochoty na pozostawanie w tej dziurze dłużej niż trzeba.

— Ja również, sihdi. Zbrzydli mi ci ludzie. Musimy jutro jak najszybciej podążyć za Barudem el Amasadem.

— Jutro? Masz na myśli dzisiaj, gdyż ranek jest już bliski, o czym nie pomyślałem. Musimy się wyspać. Odwiedzę jeszcze Nebatję i wyjeżdżamy.

— Jeśli ktoś nas nie zmusi do pozostania!

— Nie pozwolę się powstrzymać.

— Czy dobrze zrobiłem, że poczęstowałem sędziego batem?

— Hm... — mruknąłem.

— Czy może mieliśmy na jego zniewagi zareagować spokojniej?

— Nie. Co do tego przyznaję ci rację. Uczciwie na te baty zasłużył.

— Nie on jeden!

— Kogo masz na myśli?

— Prokuratora. Jeden wart drugiego. Łajdaki. Bardzo bym się cieszył, gdybyś mi pozwolił również jego poczęstować biczem!

— Drogi Halefie! Uwziąłeś się na ten bat, ale pomyśl o tym, że może on się obrócić przeciwko tobie.

— Sihdi! Czyż nie zostaliśmy stworzeni po to, aby stawić czoło zagrożeniom?

— Przyznaję, że dotąd dopisywało ci szczęście.

— I będzie mi dopisywać dalej.

— Również wtedy, kiedy nas już razem nie będzie? Zawsze udawało mi się wybawić ciebie z tarapatów, w które uwikłał cię twój bat. Później nie będzie to już możliwe.

— Nie chcę o tym wcale myśleć.

— A jednak musisz się z tą myślą codziennie oswajać. Kiedyś musi to przecież nastąpić. Ciebie wzywa twoja ojczyzna, a mnie moja, zaś obie leżą niestety tak daleko od siebie, że musimy się rozstać.

— Na zawsze?

— Najprawdopodobniej.

— A zatem nigdy więcej nie chcesz przyjechać do Arabistanu?

— Czym jest wola człowieka? Niczym wobec woli Boga!

— Będę więc błagał Allaha, aby ci nakazał wrócić. Co tam u siebie masz? Nic. Zupełnie nic. Ani pustyni, ani wielbłądów. Nie masz nawet daktyli ani nędznych oślich ogórków, którymi nawet szakal gardzi.

— Mam więcej niż ty. Mam rodziców i rodzeństwo.

— Ho, ho! Ja mam moją Hanneh, ozdobę wszystkich kobiet i dziewcząt. Czy znajdziesz dziewczynę u siebie, w kraju, dla którego stałeś się obcy? W Arabistanie możesz wybierać najpiękniejszą, oprócz mojej Hanneh. Może i twój kraj jest piękny, ale nie jest on jednak pustynią. Zastanów się: człowieka, który cię obrazi, nie wolno ci nawet wybatożyć, bo wniesie on skargę do kadiego, a ten cię zamknie do więzienia albo zapłacisz pięćdziesiąt piastrów grzywny. U siebie mogę nawet wychłostać kadiego, jeśli na to zasłuży. I co tam wszystko musisz jeść! Na Allaha!

— Co ty o tym wiesz.

— Niejedno sam mi powiedziałeś. Wiele też dowiedziałem się o twoim kraju w Stambule. Jada się u was ziemniaki z rybą, które spożywa jedynie człowiek pijany. Oprócz tego buraki i grzyby, których trucizna pożera wnętrzności. Potem ostrygi podobne do ślimaków, a kto będzie jadł ślimaka! Jecie podobno także raki, żywiące się martwymi ropuchami, i nawet nieczystości bekasów. Musi to być okropne życie! Jeździcie koleją w klatkach, w których nie można się wyprostować, a jeśli jeden spojrzy na drugiego, wtedy musi zdjąć z głowy kapelusz i w ten sposób ją znieważa. Jeżeli jeden mieszka u drugiego, płaci za to wysoki czynsz, zaś ten kto pilnie pracuje zgodnie z nakazem Allaha, aby wyżywić rodzinę, musi zapłacić podatek. Kiedy jakaś kobieta upuści chusteczkę, to wszyscy mężczyźni skaczą, by ją podnieść. Natomiast gdy mężczyzna chce zapalić fajkę, musi najpierw zapytać niewiastę o pozwolenie. Jeżeli wasi ludzie chcą wiedzieć, która godzina, wtedy spoglądają na kościelną wieżę, ale jeśli ksiądz żąda, byście żyli według nakazów Allaha, wtedy się go wyzywa. Gdy ktoś ma u was katar i kicha, co jest znakiem poprawy i ulgi, wtedy wołacie do niego „Na zdrowie!" Natomiast jeśli kaszle, bo ma suchoty, wówczas milczycie, mimo że są one o wiele groźniejsze od kataru. Wasi młodzieńcy wkładają na nos okulary ze szkła okiennego, a wasi mężczyźni zamiast studiować Koran, dzień i noc grają w karty. Jeśli ktoś chce się u was weselić, zanosi swoją odzież i pościel do lombardu i skacze potem w tańcu jak wariat. Czy w takim kraju może być pięknie? Powiedz mi sihdi, czy naprawdę tęsknisz?

Mały, dzielny Hadżi nie miał dobrego wyobrażenia o życiu na Zachodzie. Ale co mu miałem odpowiedzieć? Jeżeli nawet przesadził i niektóre zjawiska rozumiał fałszywie, to przecież nie mogłem mu w całości nie przyznać racji.

— No i co na to powiesz? — powtórzył, kiedy nie odpowiadałem od razu.

— W tym co mówisz, w wielu sprawach nie masz racji. Z drugiej strony niejedno pasuje do wszystkich krajów zachodnich. Oświata wnosi ze sobą wiele rzeczy wcale niegodnych pochwały i...

— A więc dziękuję za wykształcenie, które nic dobrego nie przynosi. Moje wykształcenie polega na tym, że słucham Allaha, kocham mego pana i przyjaciela, a każdemu łotrowi pokazuję bat. Kiedy tylko docieram do miejsca, gdzie zaczyna się wykształcenie, zawracam.

— Nie będziesz mi więc dalej towarzyszył?

— Tobie? Hm... Owszem. Jeśli mógłbym z tobą zostać i mieć przy sobie Hanneh, wtedy będę ci towarzyszył, nie troszcząc się nigdy o nic innego. Jak długo musimy jeszcze jechać, aby tam dotrzeć?

— Jeżeli nas nic nie zatrzyma, potrzebujemy ponad tydzień, zanim dotrzemy do morza.

— A potem?

— Potem nastąpi rozstanie.

— Tak szybko, sihdi?

— Niestety! Ty popłyniesz statkiem do Egiptu, aby stamtąd udać się do plemienia Hanneh, ja natomiast udam się na północ, do kraju, który ci się tak bardzo nie podoba, który jednak pokochałbyś, gdybyś go poznał.

— Nie myślałem, że to ma nastąpić tak szybko, ale przypuszczam, że znajdzie się coś na pociechę.

— Co?

— To, że prędko stąd nie wyruszymy. Ci czterej przestępcy, którzy jadą przed nami, przysporzą nam jeszcze sporo zajęcia.

— Też tak myślę, tym bardziej, że dochodzą jeszcze bracia Aladżi.

— Srokacze? Czy słyszałeś o nich coś nowego? Opowiedziałem mu, co słyszałem od prokuratora i wspomniałem także, iż ten zabobonny człowiek uważa teraz Halefa za takiego, którego się kule nie imają.

— Sihdi — mruknął Hadżi — to może się okazać dla mnie groźne!

— Z pewnością nie!

— Oczywiście. Jeśli ten Turek wpakuje mi na próbę kulę do głowy?

— Nie zrobi tego, gdyż boi się twego noża.

— To prawda, sihdi. Zresztą nie będziemy już tutaj długo i będę się miał na baczności, ale cieszyłbym się, gdybyśmy go nabrali na taki kawał.

— Też już o tym myślałem. To by nam się bardzo przydało. Nasi wrogowie kazali nas z pewnością obserwować, i mielibyśmy korzyść z tego, że przynajmniej jednego z nas albo obu uznano by za kuloodpornych.

— Sihdi! Czy tego nie da się zrobić?

Hadżi był tą myślą tak podniecony, że aż usiadł na swoim posłaniu.

— Hm... Może... — odparłem.

— Nie mów: może... Bo jak cię znam, to gdy coś takiego mówisz, to z pewnością już znasz rozwiązanie. Czy nie ma jakiejś kuglarskiej sztuczki, którą dałoby się tu zastosować?

— Jest ich nawet wiele.

— Powiedz mi coś o nich!

— Można załadować strzelbę specjalnie spreparowanym nabojem, ale to się nie uda, wzbudzi bowiem podejrzenia.

— A coś innego?

— Ładuje się strzelbę, pokazując nabój. Gdy owijamy go plastrem, wpuszcza się go w rękaw, a do lufy wkłada tylko plaster. Lecz pocisk może wypaść i zamiar oszustwa zostanie wykryty.

— To także nic. Nie. Nie tak! Ktoś, kto pozwala do siebie strzelać, nie powinien sam ładować. Ładować powinien ten, kto chce się przekonać. On i wszyscy inni muszą być przekonani, że w lufie faktycznie tkwi pocisk i on tam naprawdę musi być. Nie da się tego zrobić?

— Może.

— Trzeba by mieć pancerz.

— Byłoby słychać odbicie pocisku. A co by było, gdyby pancerz zawiódł?

— Na Allaha! Wtedy byłby koniec z twoim biednym Halefem, sihdi!

— Oczywiście, i na to nie możemy pozwolić.

— Mimo to wiem, że znasz jakiś sposób. Widzę to po tobie.

— Znam jeden sposób, ale nie do zrealizowania tutaj.

— Na czym on polega?

— Istnieją dwa metale, które zmieszane w odpowiednich ilościach tworzą twardy, spoisty pocisk wyglądający jak z ołowiu i niemal tak samo ciężki. Po oddaniu strzału, mieszanka ta mniej więcej w odległości arszyna od wylotu lufy rozsypuje się na drobniutki pyłek.

— Jakie to metale?

— Rtęć i bizmut. Tego ostatniego nie znasz. Jest bardzo drogi i chyba tutaj nie do osiągnięcia.

— A gdzie można by go dostać?

— Jedynie w aptece. Jak się wyśpimy, to tam pójdę.

— I jesteś pewien, że pocisk się rozsypie? Jeśli nie, to na zawsze pożegnasz się z twoim Hadżim.

— Nie martw się! Najpierw zrobię próbę. Czytałem o tym w książkach o kuglarskich sztuczkach i zaraz wypróbowałem. Udało się znakomicie.

— Czy nie zauważy się jednak drobinek metalu?

— Nie. Metal rozsypuje się na zupełnie małe niewidoczne cząsteczki. Sztuczka ta robiłaby duże wrażenie, gdybyś faktycznie trzymał w ręku ołowiany pocisk. Oddając strzał udajesz, że chciałbyś złapać wylatujący z lufy pocisk, lecz zamiast niego pokazuje się inny pocisk albo ciska się go na ziemię.

— Zrobimy tak, sihdi!

— Owszem. Jeśli zdobędę bizmut. Bez niego jest to niemożliwe.

— Myślisz może, że te łajdaki się dowiedzą, że mi żaden pocisk nie szkodzi?

—  Uważam, że mają tutaj kogoś, kto im przekazuje wiadomości.

— Byłoby dobrze, gdyby myśleli, że także ciebie nie razi żadna kula.

— Zapewne.

— A więc każ także strzelać do siebie!

— To zależy od tego, czy i ile pocisków będziemy mieli. Prócz tego, wobec tak brutalnych ludzi musimy być przebiegli, dlatego trzeba tych rabusiów wyprowadzić w pole.

— Po co, sihdi?

— Jutro będę miał blond włosy i rozjaśnioną brodę...

— Jak to zrobisz?

— Istnieje roślina, której liście gotowane w ługu rozjaśniają na pewien czas najciemnejsze włosy. Liście te kupię w tutejszej aptece.

— Ach to ta roślina, o której rozmawiałeś z Nebatją?

— Właśnie. A to zmyli rozbójników. Pojadę przed wami, aby zbadać drogę.

— Oni cię mimo to poznają, bo dowiedzą się z pewnością, że dosiadasz Riha, karego araba z czerwonymi nozdrzami.

— Nie pojadę na nim.

— A na jakim koniu pojedziesz?

— Na twoim, a ty dosiądziesz Karego.

Ledwie to powiedziałem, usłyszałem na legowisku Halefa jakieś plaśnięcie i w następnej chwili Mały siedział już na krawędzi mego łoża.

— Co robisz, Mały? — spytałem.

— Wywinąłem koziołka z mojego legowiska na twoje — odparł cały rozdygotany. — Czy nie żartujesz, sihdi? Ja mam dosiąść Riha?

— Nie żartuję.

— O wielki Allahu! Co to za szczęście móc jechać na Rihu! Jeżdżę z tobą tak długo, tyle długich miesięcy i mogłem go dosiąść dopiero dwa razy! Pamiętasz jeszcze, gdzie to było?

— Oczywiście. Coś takiego się pamięta.

— Jutro zdarzy się to po raz trzeci! Czy z chęcią mi go powierzasz?

— Z wielką chęcią. Jesteś jedynym człowiekiem, który potrafi się z nim właściwie obchodzić.

Gdybyż to Mały domyślał się, że przy rozstaniu zamierzam mu podarować tego kosztownego konia, z pewnością zrobiłby jeszcze więcej koziołków, może przebiłby nawet cienką ścianę.

— Nauczyłem się tego od ciebie, kochany i dobry sihdi. Rih ma więcej rozumu niż niejeden głupi człowiek. Rozumie każde słowo, każdy gest, każdy dźwięk. Ten ogier potrafi być za wszystko bardziej wdzięczny niż jakiś człowiek. Będę go traktował jak przyjaciela, jak brata.

— Jestem o tym przekonany.

— Możesz na mnie polegać. Jak długo będę mógł w twoim siodle siedzieć? Godzinę?

— O wiele dłużej. Może nawet cały dzień.

— Co? Jak? Efendi, sihdi, przyjacielu i władco mojej duszy! Serce chce mi pęknąć z rozkoszy. Jestem tylko biednym, nic nie znaczącym i głupim Arabem, a ty jesteś najgodniejszym z godnych. A mimo to musisz mi pozwolić, by moje usta musnęły twoje wargi, które mi oznajmiły tak radosną wieść. Jeśli cię pocałuję, pęknę z zachwytu!

— Nie musisz pękać, Halefie. Nie pękłeś także, gdy zjadłeś nóż, bagnet, proch i zapałki.

— Nie, nie pękłem, ale wewnątrz był jakiś huk — zawołał, śmiejąc się.

Poczułem jego wąsik, sześć włosów z lewej i sześć z prawej strony, które dotknęły mego wąsa. Jego szacunek dla mnie był tak duży, że nie ważył się, mnie pocałować. Przycisnąłem natomiast mocno dobrego i poczciwego chłopaka do piersi, cmoknąwszy go w policzek, co zamiast wybuchu radości kazało mu się zerwać na równe nogi i trwać przez chwilę jak mysz cichutko, dopóki go nie zapytałem:

— I co, Halef! Koniec naszej rozmowy?

— Oh, sihdi — odparł uszczęśliwiony. — Czy wiesz, co zrobiłeś? Ucałowałeś mnie, ucałowałeś.

Usłyszałem, jak się oddalił i szukał czegoś w rzeczach.

— Co tam robisz? — dowiadywałem się.

— Nic. Jutro sam zobaczysz.

Minęła chwila, aż usłyszałem, że znów podszedł do swego legowiska i na nim usiadł. Potem spytał:

— A więc cały dzień mam jeździć na Rihu? Dlaczego tak długo? Czy nie chcesz być z nami?

— Na to pytanie nie mogę ci jeszcze teraz odpowiedzieć, bo sam jeszcze nie wiem, co się wydarzy. Będę się starał zmienić wygląd, a potem...

— Ciebie mimo to poznają!

— Wątpię w to, gdyż bracia Aladżi nigdy mnie dotąd nie widzieli. Znają mnie tylko z opowiadania.

— Wtedy faktycznie jest to możliwe, że ich wprowadzisz w błąd, ale czy oni sami nie przyjadą do Ostromczy?

— To nie wchodzi w grę.

— Dlaczego? Czy myślisz, że czuliby się tutaj zagrożeni?

— Bynajmniej. Tak jak mi opisano braci Aladżi, potrafiliby z pewnością zastraszyć miejscową tchórzliwą ludność, ale nie powinni mi się tutaj pokazać i dlatego czyhają na nas w polu. To jasne. Nie zabiorę nawet strzelb, lecz je wam zostawię. Pojadę sam i będę się zachowywał jak prosty mieszkaniec tego kraju. W każdym razie zobaczę tych rabusiów.

— Nawet wtedy gdy się ukryli?

— Nawet wtedy. Jeśli znajdę miejsce nadające się do zasadzki, wówczas będę szukał śladów i z pewnością je znajdę.

— Ale my musimy przecież wiedzieć, co mamy robić!

— Oczywiście. Pojedziecie, nie spiesząc się, drogą do Radowicza. Po dwóch godzinach przekroczycie rzekę i po trzech dalszych będziecie u celu. Jeśli nic się po drodze nie wydarzy i nic wam nie podpadnie, wtedy zatrzymacie się w pierwszym hanie znajdującym się po waszej prawicy. Mogą się wtedy pojawić trzy możliwości. Albo jeszcze tam będę...

— To fajnie, sihdi.

— Albo mnie już tam nie będzie...

— W takim razie zostawisz dla nas wiadomość.

— Albo jeszcze mnie tam nie będzie i wtedy poczekacie, aż się zjawię.

— A jeśli się nie zjawisz?

— Będę. Z całą pewnością!

— Jesteś tylko człowiekiem i możesz się mylić. Może ci się coś przydarzyć i będziesz potrzebował pomocy.

— Wówczas ty sam zawrócisz następnego dnia, ale nie przed południem i nie na ogierze. Zostawisz go w hanie z Omarem i Osko. Nie chcę konia narażać na szwank. Wracając, znajdziesz pozostawione przeze mnie znaki. To jest właśnie to, co wcześniej powinniśmy omówić. Nic więcej nie da się teraz powiedzieć. A zatem, kończymy gadanie. Potrzebna jest nam cisza i spróbujmy, czy zmorzy nas sen.

— Chyba nie zasnę. Sztuczka z pociskiem, no i Rih, nie dają mi spokoju. Dobranoc, sihdi!

— Dobranoc!

Wierzyłem Małemu, że ogarnęła go niezwykła euforia. Istniały trzy umiłowane przez niego istoty. Wiedziałem, że ja jestem na pierwszym miejscu. Drugą była Hanneh, ozdoba niewiast i dziewcząt, a trzecią, kary ogier Rih. To, że miał go dosiąść, było wyjątkowym zdarzeniem. Byłem przekonany, że Mały nie będzie spał.

I tak się też stało. Sam byłem także poruszony i nie mogłem się uspokoić. Gdyby ta poczciwa Nebatja nie poszła na górę po to, aby przynieść stamtąd ów oset zwany Krzyżem Maryi, wówczas nie podsłuchałaby rozmowy i nie mogłaby mnie ostrzec. W takim przypadku jutro czekałaby mnie niechybna śmierć. Jak znikoma jest wola człowieka w porównaniu ze zrządzeniem Boga! Gdybym był nawet najodważniejszym, najsilniejszym i najrozważniejszym człowiekiem, bez Nebatji chyba bym zginął.

Takie myśli otwierają podwoje, przez które spogląda się w przeszłość. I chwała człowiekowi, który wówczas pojmuje, że wprawdzie sam potrafi kształtować swój los, lecz zawsze podtrzymuje go i prowadzi potężniejsza od niego ręka, nawet wtedy, gdy człowiek sądzi, że zdoła ją odepchnąć! Leżałem, na przemian to rozmyślając, to na poły śniąc, aż wreszcie jednak zapadłem w sen.

Koniec wersji demonstracyjnej.

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

W WIEŻY STAREJ MATKI

Z powodu burzy i zbliżającego się schyłku dnia, zrobiło się prawie zupełnie ciemno. Halef chciał zapalić lampę, ale mu to odradziłem. Drzwi pozostały uchylone, tak że z mojego siedzenia mogłem przez szparę patrzeć w ogród i mieć na oku wrogów. I choć było to mało prawdopodobne, że coś zauważę — bo postępować będą raczej z wielką ostrożnością — to zdarzyło się coś co można nazwać szczęśliwym dla nas trafem.

Oto oślepiająca błyskawica rozjaśniła na moment ciemności, ale ta sekunda wystarczyła, abym zobaczył kręcących się przy stogu zboża ludzi. Dwaj z nich, nachyleni, usiłowali wyciągnąć z niego kilka snopów, aby otworzyć w ten sposób wejście do wnętrza. Kim byli ci ludzie? Prawdopodobnie należeli oni do oczekiwanych przez nas osobników, którym deszczowa pogoda zapędzająca mieszkańców do domu, stwarzała sprzyjającą okazję, aby dostać się do kryjówki. Postanowiłem ich podsłuchiwać.

Najpierw poleciłem Janikowi, aby stanął przy drzwiach i zaobserwował, kiedy zaistnieje odpowiedni moment. Nieustanne błyskawice zapewniały dostateczne oświetlenie. Gdy Janik zameldował mi, że nikogo już nie widzi i otwór w stogu został znów zasłonięty, kazałem jemu i Omarowi, aby zanieśli mnie pod stóg. Kiedy potem obaj w pośpiechu szybko się wycofali, spróbowałem wcisnąć się pomiędzy ułożone poziomo snopy. Było to trudne, gdyż snopy zbiły się ściśnięte własnym ciężarem, ja natomiast musiałem unikać wszelkiego szelestu.

Z tego też względu sprzyjał mi głośny łoskot deszczu, wycie wichru i niemalże bezustanne dudnienie grzmotu. Z głową do przodu, coraz głębiej wciskałem się pomiędzy snopy. Źdźbła żyta były bardzo długie, można powiedzieć, że odpowiadały wzrostowi człowieka i w dodatku powiązane były nie na chybił trafił w byle jakie wiązki, ale ułożono je specjalnie tak, że snopki stawały się dłuższe ponad normalną długość słomy. Stąd grubość ściany stogu przekraczała długość mego ciała, dzięki czemu mogłem zniknąć w stogu razem z nogami, nie wystawiając ze słomy także głowy we wnętrzu.

Snopy spoczywały pełnymi kłosami do środka. Z wolna posunąłem się tak dalece do przodu, że kłosy zasłaniały mi twarz, ja natomiast mogłem spomiędzy nich obserwować całe puste wnętrze stogu. Burza bardzo mi w tym wszystkim sprzyjała. Ruchy moje powodowały nieunikniony szelest w słomie i wypadanie ziarna, co by mnie w innych warunkach niechybnie zdradziło. Nie mogąc się swobodnie poruszać, nie byłbym w stanie się nawet bronić. Trafiłaby mnie każda wycelowana we mnie kula, gdyż nie mógłbym się od niej uchylić. Jedyny ratunek był tylko w tym, że mogłem ubiec wroga. Dlatego jeszcze przed zanurzeniem się w stogu wziąłem do ręki oba rewolwery, bo przecież wciśnięty w słomę nie mógłbym po nie sięgnąć. Wszystko inne, nawet nóż i zawartość moich kieszeni, pozostawiłem w wieży, gdyż cokolwiek bym tutaj zgubił, trudno by to było odnaleźć.

Kolista powierzchnia stogu miała około ośmiu metrów średnicy i mniej więcej dwumetrowej grubości ściany. A zatem, wewnętrzne pomieszczenie miało średnicę około czterech metrów, tak że nawet tuzin siedzących mężczyzn miało w nim wystarczająco dużo miejsca. Pośrodku stał wbity w ziemię mocny, wydrążony kół, podpierający gruby, słomiany dach. Wokół rozłożono snopy przeznaczone do siedzenia, zaś na słupie wisiała zapalona latarnia oświetlająca pomieszczenie. Wejście składało się z kilku mniejszych wiązek łatwych do odsuwania i zasuwania, co z zewnątrz było niewidoczne, natomiast od wewnątrz było łatwe do rozpoznania.

Po co urządził Murad Habulam tę kryjówkę? Czy tylko po to, aby ukryć w niej swego brata Manacha el Barszę? Wtedy mógłby ją zrobić o wiele mniejszą, a poza tym w jego domu czy zagrodzie znalazłoby się z pewnością jeszcze inne wygodniejsze lokum, które mogłoby służyć jako miejsce pobytu jednej jedynej osobie. Zresztą były poborca podatkowy przyjeżdżał z pewnością tylko konno i dlatego dla zwierzęcia byłaby także niezbędna jakaś specjalna kryjówka.

Stóg był więc przygotowany do przyjęcia liczniejszego towarzystwa. Służył on do tajnych spotkań i łatwo się było domyślić, że przestający tu ze sobą ludzie należeli do zwolenników Szuta. O ile tak naprawdę było, to z całą stanowczością można rzec, iż Murad Habulam był wybitnym członkiem przestępczej bandy. Siedział teraz naprzeciw mnie. Po obu jego bokach siedzieli: jego brat Manach el Barsza i Barud el Amasad. Obok Baruda usadowił się Mübarek z ręką na temblaku. Przy wejściu stał służący Humun, a naprzeciwko brat zabitego rzeźnika z Żigancy, Hajdar. Zjawił się tutaj także, tak jak przypuszczałem.

Po tej samej stronie, gdzie byłem ukryty, przycupnęli bracia Aladżi i szpieg Suef. Widzieć ich nie mogłem, ponieważ siedzieli poniżej mojej tkwiącej w słomie głowy, ale słyszałem, jak rozmawiali. Było tu zatem dziewięciu ludzi, przed których wrogością musiała się bronić nasza czwórka. Odzież mieli przemoczoną od deszczu i do tej mokrej odzieży przylepiła się teraz taka ilość plew, że nie można było poznać jej właściwej barwy.

Pierwszy, którego usłyszałem, był Miridita, zgłaszający mało znaczącą dla mnie przestrogę:

— Nie powinniśmy zostawiać naszych koni w zagajniku, bo w takiej burzy nie jest to bezpieczne.

— Nie musisz się obawiać — odparł Murad Habulam. — Moi parobcy są dobrymi stróżami.

Konie stały zatem w jakimś zagajniku i to pod nadzorem kilku parobków agi. To pozwoliło mi się upewnić, że oprócz Humuna ma on jeszcze więcej zaufanych ludzi.

Mübarek zdjął rękę z temblaka i Barud el Amasad odwinął z niej bandaże. Habulam podał mu puszkę z maścią, którą z pewnością już wcześniej u niego zamówiono. Na ziemi stał dzban, którego zawartością wymyto rany. Widziałem, że mój przedwczorajszy strzał przeszedł przez ramię starego, natomiast wczorajsza kula zdruzgotała mu staw łokciowy. Obie rany, a szczególnie ta ostatnia, musiały go bardzo boleć, tym bardziej, że nie było mowy o jakimś prawidłowym opatrunku. W najlepszym wypadku będzie miał sztywną rękę, lecz bardziej prawdopodobne było to, że będzie trzeba mu amputować przynajmniej przedramię. Należało się jednak obawiać, że jeśli nie znajdzie się wkrótce pod właściwą opieką, to pojawi się u niego gangrena.

Po umyciu ran, nałożono na nie lnianą szmatkę posmarowaną maścią i zawinięto je chustą. Mübarekowi nie drgnął przy tym żaden muskuł twarzy. Musiał mieć bardzo mocne nerwy, gdyż inaczej nie zniósłby tego bólu.

— Na Allaha! Jakże cię ten przybłęda zaprawił! — wzdychał Murad Habulam. — Ta ręka nigdy już nie będzie taka jak ongiś.

— Zostałem kaleką... Nędznym kaleką, który nie może władać ręką — powiedział przez zaciśnięte zęby stary. — Ale ten giaur umrze za to dziesięciokrotną śmiercią. Czy udało się go z łatwością wciągnąć w pułapkę?

— Wpadł jak wrona, której zimą wykłada się w papierowej torebce kawałek mięsa. Głupi ptak wkłada do środka głowę, aby wyjąć z niej mięso. Ponieważ jednak torebkę wysmarowano klejem, dlatego przykleja się ona ptakowi do głowy, przez co ptak nic nie widzi i można go złapać nawet rękami. Taką właśnie torebkę zarzuciliśmy przybyszowi na głowę. Mój brat mówił mi o nim jako o bardzo mądrym człowieku, ale on tego wcale nie dowiódł.

— Mądry to on nie jest, ale ma na swoich usługach szejtana, który go chroni.

— Mylisz się, nie służy mu żaden diabeł, tylko ma złe spojrzenie.

— Na Allaha! — zawołał Mübarek. — Czy to prawda?

— Powiedział o tym Rumunowi i ostrzegł go przed tym spojrzeniem. Ale najgorsze jest to, że ma on nie tylko zwyczajne złe spojrzenie działające przy bezpośrednim spotkaniu, lecz może również działać na odległość. Wystarczy, że wyobrazi sobie chociażby tylko w myślach jakąś osobę i spojrzy na nią oczami ducha, wówczas jego wzrok posyła wskazanej w myślach osobie całe zło.

— Niech Allah będzie dla nas łaskawy! To nie diabeł, lecz jego zły wzrok czyni go niepokonanym. Kto z nim walczy, musi na niego patrzeć i wtedy jest zgubiony. Nie można więc z tym człowiekiem walczyć otwarcie, lecz trzeba go uśmiercić podstępem i uważać za wszelką cenę, aby na nas przy tym nie spojrzał.

— A więc nici z naszego pięknego planu? — spytał Murad.

— Niby tak. Chyba że jeden z was odważyłby się udawać upiora, ale nie radziłbym tego nikomu, gdyż spocznie na nim wzrok przybysza i przyniesie mu zagładę. Komu to przypadło?

— Humunowi.

— Nie chcę, nie chcę! — wołał przerażony służący. — Wpierw się zgodziłem, ale teraz nie mam ochoty udawać ducha starej matki. Życie jest mi jeszcze miłe.

— Może znajdzie się zatem ktoś inny na ochotnika — powiedział aga. Ponieważ jednak nikt nie opowiedział się za duchem, dlatego ciągnął dalej: — A więc nie? Musimy więc wymyślić coś innego. W tym gronie możemy to omówić.

— To wcale nie wymaga jakiejś długiej narady — wyjaśnił Barud el Amasad. — Chcemy śmierci tych ludzi i musimy ich zabić, przy czym uniknąć trzeba, aby ten Niemiec na nas spojrzał. Może się to stać tylko w ten sposób, że napadniemy we śnie na niego i jego ludzi.

— Prawidłowo! — przytaknął Manach el Barsza. — Poczekamy, aż przybysze zasną, i wtedy na nich napadniemy, chyba że wcześniej zginą od trucizny na szczury podanej im przez mego brata.

— Trucizna na szczury? — spytał Mübarek. — Podano im coś takiego?

— Owszem. Omówiłem to z Muradem w momencie, w którym zameldowałem mu o waszym przybyciu. Truciznę chciał im podać w omlecie, który z pewnością już spożyli.

— No to śmierć ich jest pewna, o ile tylko nie wsypał jej zbyt mało.

— Wsypałem do jaj pełne trzy garście — mruknął Habulam. — To wystarcza, aby otruć dziesięciu ludzi, lecz okazało się, że tym kreaturom wcale ta trucizna nie zaszkodziła.

— Nie zaszkodziła? — dziwił się Mübarek. — Jak to?

— Bo ci ludzie wcale jej nie jedli! Ten giaur ze złym spojrzeniem spostrzegł w niej zaraz truciznę.

— To przecież niemożliwe! — obruszył się Manach.

— Niemożliwe? Chciałbym wiedzieć, co w ogóle jest dla tego człowieka niemożliwe! Pomyślcie tylko, że wraz z trzema swoimi towarzyszami przyniósł mi ten omlet. I w ironicznie przyjaznym tonie powiedział mi, że najlepsza część posiłku należy się gospodarzowi i dlatego miałem tę potrawę zjeść.

— Ojej!

— Efendi zażądał do tego, abym spożył ją na jego oczach. Obłożył ją nawet martwymi wróblami, na których wcześniej wypróbował truciznę.

— Na Allaha! W ten sposób wszystko się wydało!

— Niestety... Na nieszczęście jadł ją także Janik i chyba będzie musiał umrzeć.

— Tego człowieka nie szkoda! — wtrącił się Humun złośliwie.

— Bo to twój wróg? Ale zastanów się, jakie podejrzenia padną na mnie! Z tego powodu można by mnie oskarżyć o trucicielstwo.

Aga opowiedział całe zdarzenie zdumionym słuchaczom i zakończył stwierdzeniem:

— Zniszczyłem cały omlet wraz z wróblami i niech mi teraz ktoś udowodni, że jedzenie było zatrute!

— Dowiedzie tego śmierć Janika.

— Wcale nie! Kto będzie wiedział, co on jadł? Powiem, że sam ten omlet jadłem i w najmniejszym stopniu mi on nie zaszkodził.

— Czy ci obcy będą dziś wieczorem jeszcze coś jedli?

— Myślę, że tak. Muszę im przynajmniej zaproponować solidną kolację, oczywiście bez trucizny. Nie mogę ponownie ryzykować, bo obwołają mnie trucicielem i udowodnią mi przestępstwo. Obsłużę ich dobrze i nakarmię obficie, tak jakby byli moimi najmilszymi gośćmi.

— Moim zdaniem dobrze czynisz. Gościnność zmyli naszych wrogów i rozwieje ich podejrzenia. Upewnią się, że są bezpieczni, co nam ułatwi robotę. A więc nakarm ich do syta. To ci się opłaci, gdyż poniesiony koszt jest drobiazgiem w porównaniu z ogromną korzyścią, jaką osiągasz z naszego sprzysiężenia i jeszcze osiągniesz.

— Ogromna korzyść? Mówisz do mnie tak, jakbym zarobił na was miliony. Zyski, jakie mi zapewniacie, są nikłe w porównaniu z niebezpieczeństwem, na jakie się narażam, jako wasz wspólnik.

— Oho!

— Pomyśl o obecnej sytuacji! Jeśli zabijemy tych obcych, to jestem zgubiony. Moje wpływy nie wystarczą na to, abym uratował życie. Wy sami wyjedziecie i nie pozwolicie się złapać. Nie macie ojcowizny ani żadnej nieruchomości. Gdybym chciał się salwować ucieczką, musiałbym utracić wszystko, co posiadam.

— A zatem poczynaj sobie mądrze! — mruknął Mübarek. — Po naszych wrogach nie może pozostać nawet najmniejszy ślad.

— Trzeba ich posiekać na drobne i wrzucić do stawu Murada na pożarcie szczupakom — powiedział Suef.

— I ja mam potem zjeść te szczupaki? — spytał aga z gestem obrzydzenia. — Ani mi się śni!

— Wcale nie musisz. Ryby możesz przecież sprzedać. Musimy się tylko pośpieszyć, aby skończyć wszystko bez hałasu przed świtem, gdyż nie wolno nam strzelać.

Potem naradzano się długo, jak na nas napaść i udusić albo też zatłuc. Wreszcie wrogowie nasi doszli do wspólnego wniosku, że wejdą na wieżę z zewnątrz po drabinie, podniosą pokrywę zakrywającą schody i następnie zejdą ostrożnie aż na najniższe piętro, gdzie będziemy spać.

— Ale ci szubrawcy mogą jednak czuwać — rzucił Barud el Amasad.

— Myślę, że nie — odparł aga. — Po co mieliby czuwać? Pozamykają drzwi i okna, a ponieważ nie przypuszczają, że ktoś może wejść na wieżę od góry, poczują się całkiem bezpiecznie. Zresztą, o tym czy śpią, możemy się wcześniej przekonać.

— W jaki sposób? — dowiadywał się Manach el Barsza.

— Będziemy nadsłuchiwać pod oknami — wyjaśnił Murad Habulam. — Jestem święcie przekonany, że będą spać. Po ciemku trudno nie zasnąć.

— Ty im przecież dałeś jakąś lampę? — wypytywał Manach.

— Owszem, ale z tak małą ilością oliwy, że zgaśnie ona już przed północą.

Ten stary łajdak nie domyślał się oczywiście, że Janik zaopatrzył nas w oliwę.

— A czy te schody nie trzeszczą? — dowiadywał się Barud el Amasad.

— Nie, bo są kamienne. Niektóre z nich mogą być nieco obluźnione, ale nie dają żadnego dźwięku.

— Byłoby gniupio, gdybyśmy wraz ze stopniami zwalili się na dół.

— Nie musimy się tego obawiać. Zabierzemy zresztą latarnię, aby oświecić stopnie, zanim na nich postawimy nogę.

— Żeby te łajdaki nas zwęszyły?

— Nie ma obawy. Wieża ma kilka pięter, a więc promień latarni nie padnie na niższe piętro. Zanim znajdziemy się na dole, odstawimy latarnię i zabierzemy ją dopiero wtedy, kiedy będzie już po przybłędach.

— To dobrze. Mimo to sprawa nie jest łatwa. Nasze zadanie musimy wykonać bez hałasu w ciemności. To będzie trudne!

— Ja się nie obawiam — powiedział Murad. — Musimy się tylko dokładnie porozumieć i podzielić role, aby każdy wiedział, co ma do roboty. Wtedy można załatwić wszystko szybko, sprawnie i ze spokojem.

— Co masz na myśli przez te role?

— Myślę, że każdy z nas powinien wiedzieć, za kogo ma się zabrać, byśmy sobie wzajemnie nie przeszkadzali. Jednakże tym Niemcem musi się zająć dwóch ludzi.

— Tak też będzie — powiedział Sandar. — Mój brat i ja się nim zajmiemy.

— Dobra! — przytaknął aga. — Wybierzmy zatem najsilniejszych. Powinien przypaść jeden na jednego. Po braciach Aladżi najsilniejszy jest Hajdar. On powinien zająć się tym, którego nazywają Osko.

— Tego Osko zostawcie mnie — sprzeciwił się Barud el Amasad. — Ja jestem tym, którego on prześladuje. Na mnie pragnie się zemścić i dlatego chcę go udusić własnymi rękami.

— Na tobie pragnie się zemścić? Dlaczego?

— Gdyż swego czasu uprowadziłem jego córkę i sprzedałem ją jako niewolnicę, nieważne komu.

— Żaden ojciec by tego nie puścił płazem!

— Dlatego Osko depce mi od tamtej pory stale po piętach. To Czarnogórzec. Dawniej byliśmy przyjaciółmi.

— A więc to on cię obraził, za co się zemściłeś, kradnąc jego córkę?

— On sam w niczym mi nie zawinił. Jego córka Senica była bardzo piękna, dlatego przywódca zaprzyjaźnionego z nami sprzysiężenia ujrzał ją i zapragnął pojąć ją za żonę, ale ona dała mu kosza. Wówczas zwrócił się do mnie, proponując mi wysoką sumę. No i jak byście postąpili na moim miejscu?

— Wzięlibyśmy pieniądze — roześmiał się Murad Habulam.

— Słusznie. Uprowadziłem ją bez trudu, gdyż ufała mi jako przyjacielowi ojca i sprzedałem ją cudzoziemcowi, który ją zabrał do Egiptu, gdzie mu ją wkrótce znów uprowadzono.

— Kto ją uprowadził?

— Nie zgadniecie. Ten, który winien jest wszystkiemu, ale to wszystkiemu, łotr, który zwie się Kara ben Nemsi!

— Ten Aleman?

— Tak, ten.

— Niech go Allah przeklnie!

— Mam nadzieję, że twoje życzenie jeszcze dziś się spełni! Senica kochała syna jakiegoś bogatego hurtownika ze Stambułu. Na imię mu było Isla i on to właśnie zetknął się z Niemcem w Egipcie. Ten ostatni odnalazł i uprowadził Senicę i przekazał ją Isli, który pojechał do Stambułu i tam ją pojął za żonę. Chciałbym tylko wiedzieć, w jaki sposób ten Aleman ją wyśledził.

— Właśnie dzięki jego złemu spojrzeniu — stwierdził aga.

— On wszystko widzi i wszystko wykryje. A ten człowiek, któremu sprzedałeś Senicę, i któremu znów ją uprowadzono, wcale się nie mścił?

— Miał taki zamiar, ale to mu się nie udało, gdyż Alemana ma w swej pieczy diabeł. Owszem, jednemu z jego towarzyszy udało się nawet później zamordować mego przyjaciela. A teraz wraz z Osko chcą dopaść mnie. Ten stary Czarnogórzec nie ma pilniejszej sprawy, jak się na mnie zemścić.

— Wybijemy mu to z głowy!

— Też tak uważam i dlatego biorę starego na siebie. Hajdar niech sobie odszuka tego, którego zwą Omarem.

Miridita siedział dotąd w milczeniu i bez ruchu, z rękami założonymi na piersiach. Teraz natomiast wykonał ręką ruch wyrażający niechęć i spokojnie rzekł:

— Mnie ten Omar dziś nie obchodzi.

— On cię nie obchodzi? — dziwił się aga. — A więc wybrałeś sobie kogoś innego? Może Hadżi Halefa? Uważałem, że jesteś odważniejszy, ale widocznie się pomyliłem.

— Może stwierdzisz, że brak mi odwagi, jeśli powiem wam teraz, że nie zabiorę się za żadnego z tych ludzi.

Oświadczenie Miridity zdziwiło wszystkich niepomiernie.

— Chcesz tym samym powiedzieć, że wcale nie zamierzasz uczestniczyć w rozprawie z naszymi wrogami? — zapytał porywczo Murad.

— To właśnie miałem na myśli.

— W ten sposób okazałbyś nam swoją niewierność, dlatego mam nadzieję, że tylko żartujesz.

— Powiedziałem to zupełnie poważnie.

Nastała cisza, w czasie której wszystkie pytające spojrzenia skierowane były na nieruchome oblicze Hajdara. Wreszcie odezwał się Barud el Amasad:

— Jeżeli naprawdę tak myślisz, to lepiej by było, żebyśmy cię wcale nie poznali. Kto nie jest z nami. jest przeciwko nam. O ile pozostaniesz przy swoim postanowieniu, to będziemy zmuszeni uważać cię za wroga.

— Nie jestem waszym wrogiem — odparł Miridita. — Nie będę wam przeszkadzał w waszym zamiarze, ale też nie będę brał w nim udziału.

— Dziś rano jeszcze mówiłeś inaczej.

— Od tego czasu mój pogląd się zmienił.

— A więc nie uważasz już tych ludzi za naszych wspólnych wrogów?

— Uważam ich za wrogów, bo zabili mego brata, ale zawarłem z nimi ugodę o zawieszeniu broni.

— Zawieszenie broni! Zwariowałeś? Jak to się ma do słów, które powiedziałeś wcześniej, wchodząc tutaj?

— Nie widzę w tym żadnej sprzeczności.

— A ja tak i to bardzo dużą. Przecież rano odłączyłeś się od nas z mocnym postanowieniem zabicia przybyszy albo chociażby tylko owego Kara ben Nemsi. Dlatego rozczarowałeś nas, kiedy przybywszy powiedziałeś, że nie udało ci się wykonać twego planu. Teraz powiadasz nam nawet, że zawarłeś z nimi swego rodzaju ugodę o zawieszeniu broni. Myśleliśmy, że oni ci umknęli, ale teraz wiemy, że nawet z nimi rozmawiałeś!

— Rzeczywiście, rozmawiałem.

— I zawarłeś z nimi pokój?

— Jedynie chwilowy.

Im bardziej spokojnie odpowiadał Hajdar, tym bardziej irytował się Barud el Amasad. Wreszcie wstał ze swego miejsca, podszedł do Hajdara i krzyknął:

— Tego ci nie było wolno!

— Dlaczego nie? Kto mógłby mieć coś przeciwko temu?

— My! Oczywiście, że my! Jesteś naszym sprzymierzeńcem i nie masz prawa ani pozwolenia czynić czegoś podobnego bez naszej zgody. Twoja ugoda to nic nie znaczące zero, gdyż została zawarta bez nas i przeciwko nam. Zapamiętaj to sobie!

Miridita ściągnął brwi. Zabłysły mu oczy, ale jeszcze się opanował i odparł tak spokojnie jak przedtem.

— A więc uważasz się za kogoś, kto może mi rozkazywać?

— Oczywiście. Jesteśmy sprzymierzeńcami i nikt z nas nie może nic czynić wbrew woli pozostałych członków sprzysiężenia, dlatego muszę ci powiedzieć, że postąpiłeś lekkomyślnie i nierozważnie!

— Szejtan! — zawołał rozwścieczony Hajdar. — Pozwalasz sobie robić mi wymówki, ty, którego w ogóle nie znam, o którym nawet nie wiem, kim ani skąd jesteś i w którym miejscu znajdziesz swoje wejście do piekła? Jeśli obrazisz mnie choćby jednym słowem, to moja kula strąci cię w przepaść, w której mieszka Iblis . Jestem Miriditą i należę do najsławniejszego i najbardziej dzielnego plemienia Arnautów i nie pozwolę siebie obrażać. Twoje obelgi postawiły cię na krawędzi grobu. Jeden mój ruch i spadasz!

— Oho! Też mam broń... — zasyczał Barud el Amasad i położył rękę na pistolecie.

— Hopla! — wtrącił się Mübarek. — Czyżby przyjaciele mieli się unicestwić w niezgodzie? Barudzie el Amasad, to dobrze, że tak żarliwie występujesz w naszej sprawie, ale nie wolno ci tego robić w obraźliwych słowach. Siadaj! Hajdar natomiast powie nam, w jaki sposób zawarł z tymi ludźmi ugodę o zawieszeniu broni.

Barud usiadł niechętnie, a Miriditą powiedział:

— Dałem mój czekan Alemanowi.

— Na Allaha! To święty obyczaj, którego nigdy nie wolno złamać. Na jak długo dałeś mu tę broń?

— Do czasu, aż mi ją dobrowolnie odda.

— To tak, jakbyś mu ją dał na wieczność!

— Jeśli on tak postanowi, nie mogę mieć nic przeciwko temu.

— Nie chcę cię ganić, bo nie znam jeszcze twoich powodów. Z człowiekiem, na którym ciąży zemsta krwi, nie zawiera się takiego pokoju bez bardzo ważnego powodu. Musisz zatem temu giaurowi, którego niech potępi Allah, bardzo dużo zawdzięczać.

— Zawdzięczam mu wszystko, bo moje życie. Spoczywało ono w jego ręku, a on mnie go nie pozbawił.

— Opowiedz nam, jak to się stało?

Miriditą opowiedział o swoim nieszczęsnym napadzie tak prawdziwie, że moje zachowanie wypadło w jak najkorzystniejszym świetle. I zakończył:

— Widzicie, że nie postąpiłem lekkomyślnie. ,,Kerem silahdan daha kuwwetli dir. Dotąd nie dawałem wiary temu powiedzeniu, teraz jestem tego samego zdania. Mój brat sam był winien swojej śmierci. Kiedy mimo to zamierzałem go pomścić, wystąpiłem przeciwko Alemanowi z taką wrogością, że musiałby mnie zabić, aby uratować własne życie. On zaś tego nie uczynił. Znalazłem się w jego ręku, a mimo to on mnie nawet nie tknął. „Kanyn bedeli kan, żąda prawo zemsty, ale Koran każe odpłacać wybaczeniem za wybaczenie! Komu mam być posłuszny, Koranowi Proroka, czy ustaleniom grzesznych ludzi? Czy w świętych księgach nie piszą, że: „Wdzięczność prowadzi do nieba!" Efendi uczynił dla mnie coś najlepszego. Gdybym w zamian za to czyhał na jego życie, na zawsze ściągnąłbym na siebie gniew Allaha. Dlatego dałem mu mój czekan. Jeśli więc nie podniosę na niego ręki, to nie musicie zaraz myśleć, że będę działał przeciwko wam. Róbcie, co chcecie! Nie przeszkadzam wam, ale nie żądajcie ode mnie, bym uczestniczył w zamordowaniu mego dobroczyńcy!

Hajdar mówił poważnie i bardzo dobitnie. W taki sposób jego słowa prawie że osiągnęły zamierzony skutek. Zebrani spoglądali na siebie w milczeniu. Nie mogli mu nie przyznać racji. Ale wybaczenia, które chciał dla nas tym okrężnym sposobem uzyskać, nie podzielali.

— Szejtan bu Alamanisi deri-ile satchile jut — diabli niech wezmą tego Niemca! — wrzasnął wreszcie Mübarek. — Wychodzi na to, że temu człowiekowi musi się wszystko udać i ze wszystkiego wyjdzie obronną ręką. Chciałem od siebie dodać, że miałeś drobny powód do tego, by poddać się uniesieniu, ale nie może to sięgać za daleko. Rozumiem więc, że wzdragasz się odebrać życie temu giaurowi, który ciebie przy życiu pozostawił. Ale dlaczego chcesz uchronić także pozostałych? Przecież nic im nie zawdzięczasz. Alemana wzięli na siebie bracia Aladżi. Masz się zająć Omarem i nie widzę powodu, który by ci na to nie pozwalał.

— Mam do tego dostateczne powody. Efendi to co robi, nie robi w pojedynkę, lecz w uzgodnieniu ze swymi towarzyszami. Moja wdzięczność należy się nie tylko jemu, ale także pozostałym. A nawet, gdybym miał jakiś obowiązek tylko wobec niego, to i tak bym nie napadał na żadnego z jego towarzyszy, gdyż wyrządziłbym mu przez to przykrość. Tak nakazuje nasz dawny zwyczaj. Przyszedłem, aby wam powiedzieć, że w tej sprawie na mnie nie liczcie. Postanowiłem w niej nie uczestniczyć i niezmiennie pozostanę wierny temu zamiarowi.

— Pomyśl o następstwach!

— Nie mam nic do pomyślenia.

— A jednak... Czy jest ci to obojętne, że stracisz naszą przyjaźń?

— Ma to być pogróżka? Jeśli tak, to lepiej byłoby, byś jej nie wypowiadał. Dałem Niemcowi mój czekan jako znak danego słowa i go dotrzymam! Kto zechce mi w tym przeszkadzać, będzie miał ze mną do czynienia. Jeśli chcecie waszą przyjaźń przekształcić we wrogość, to czyńcie to w imię Allaha, ale nie myślcie, że was się boję. Będę się zachowywał całkowicie neutralnie, ale tylko tak długo, jak długo zostawicie mnie w spokoju. To wszystko, co miałem do powiedzenia. Skończyłem i teraz mogę odejść.

Hajdar nachylił się i rozsunął snopki tworzące wejście. Obecni zrozumieli, że nie pozwoli się zatrzymać, dlatego Mübarek powiedział:

— Jeżeli naprawdę chcesz odejść, to przysięgnij nam na brodę Proroka, że nie będzie cię obchodził los tych przybyszy!

Czyniąc gniewny ruch ręką Miridita odpowiedział:

— Takie żądanie jest dla mnie obrazą! Dałem wam słowo i musicie temu słowu wierzyć. Czyżbyś sam przywykł do niedotrzymywania słowa? Mimo to złożę tę przysięgę, bo nie chcę się rozstawać z wami niepogodzony. Jesteś teraz zadowolony?

— Wystarczy, lecz pamiętaj, jaka cię czeka kara, jeśli byś nas zdradził! Nie pozwolimy z siebie żartować!

Zostało to powiedziane w tonie, który poruszył dumę Miridity. Zrobił zdecydowany krok w kierunku Mübareka i rozgorączkowany powiedział:

— I ty ważysz się do mnie mówić to, ty, którego charakter i postępowanie jest jednym wielkim kłamstwem? Kim ty bowiem jesteś? Świętym! Czyż to nie jest kłamstwem? Byłeś także Busrą, kaleką. Czyż to nie było oszustwem? Skąd przybywasz i jak brzmi twoje nazwisko? Nikt go nie zna i nikt nie może go powiedzieć. Zjawiłeś się w tym kraju jak dżuma, przed którą Allah chce ustrzec swoich wyznawców. Usadowiłeś się w rozsypującej się ruinie jak cykuta czy lulek zatruwające całe otoczenie. Sam jestem tylko grzesznym człowiekiem, ale daleko mi do twego postępowania, a już wcale nie pozwolę, abyś ty mnie obrażał. Jeżeli myślisz, że posiadasz władzę, której miałbym się obawiać, to lęk przed tobą pozostawiam ludziom słabym. Wystarczy jedno słowo, a jesteś zgubiony, ale ja go nigdy nie wypowiem, chyba że ty mnie do tego zmusisz. Nie zapominaj o tym, a teraz dobranoc!

Rozchylił snopki i wyczołgał się. Na skinienie Murada Habulama skrycie podążył za nim Humun. Kiedy po chwili wrócił, zameldował, że Miridita faktycznie się oddalił.

— Allah odebrał mu rozum! — mruknął Barud el Amasad. — Na niego nie ma już co liczyć.

— Niestety, nie — przyznał Mübarek — ale na próżno mi nie groził. Postaram się, aby nie mógł nam szkodzić.

— Chcesz go zabić? — spytał Manach el Barsza.

— Jeszcze nie wiem, co zrobię, ale znów mamy wyraźny przykład, jak niezbędne jest to, aby się pozbyć efendiego i jego towarzyszy. Teraz pozostaje pytanie, kto z was zabije Omara.

— Ja się nim zajmę — powiedział rzekomy krawiec, a właściwy Suef.

— Zgoda! — odparł Mübarek. — Pozostał jeszcze tylko mały Hadżi. Niestety sam nie będę mógł wam pomóc, jestem bowiem ranny.

— Dajcie go w moje ręce — powiedział Manach el Barsza. — Pozbawię go życia z dziką rozkoszą. Mały jest niepozorny i sprawia wrażenie słabeusza, ale nie wolno go nie doceniać. Ten karzeł jest śmiały jak pantera i zwinny jak krogulec. Słyszeliśmy także, że jest niezwykle silny. Mówię to, abyście nie myśleli, że wybieram go dlatego, iż brak mi odwagi. A co się tyczy czasu, w którym mamy dokonać napaści, proponuję, abyśmy nie decydowali się na określoną godzinę. Będziemy pilnie nadsłuchiwać, a gdy tylko spostrzeżemy, że nasi prześladowcy się położyli, przystąpimy do dzieła.

— Jestem tego samego zdania — oświadczył Murad Habulam. — Idę, bo musimy się przygotować. Humun idzie ze mną, ale od czasu do czasu będę go przysyłał, aby się dowiedzieć, czy możemy zaczynać.

Aga powstał z miejsca.

— Poczekaj jeszcze chwilę! — poprosił Mübarek. — Chciałbym cię jeszcze o inne sprawy zapytać.

W tym momencie postanowiłem się wycofać. Po wyjściu gospodarza byłoby mi raczej trudno opuścić stóg. Zakładałem, że potem zapadnie milczenie i w takim wypadku usłyszano by szelest słomy. Teraz natomiast rozmawiano tak głośno, że nikt nie mógł usłyszeć, jak się wycofuję. I powiodło się, ale pozostała jeszcze do przebycia droga do wieży. Nie było to wprawdzie daleko, ale nie miałem niczego, na czym mógłbym się wesprzeć. Zauważyłem jednak, że w wieży otworzyły się drzwi i Omar wystawił z nich głowę, powtarzając tę czynność co dwie, trzy minuty. Spostrzegłszy mnie podbiegł, wziął mnie na plecy, zaniósł do wieży i posadził na dywanie. Opowiedziałem im, co widziałem i co słyszałem. Z moich słuchaczy najbardziej gniewnie nastrojony był Halef.

— Sihdi — powiedział — chciałbym tym łotrom złożyć wizytę i każdego z nich poczęstować kulą w łeb. Mielibyśmy wreszcie z nimi spokój i moglibyśmy kontynuować naszą podróż.

— Chcesz zostać mordercą?

— Mordercą? Co ty sobie wyobrażasz? Te łotry są jak zwierzęta drapieżne, a skoro bez wyrzutów sumienia zabijam śmierdzącego szakala albo hienę, to mogę tych łotrów również unieszkodliwić bez obarczania sobie sumienia. I to nie jest zbrodnią.

— W moich oczach, tak. Jeżeli mogę się obronić przed wrogiem w inny sposób, to zabijanie go jest czymś karygodnym. Sprytem osiągnie się nieraz więcej niż siłą.

— Co masz zamiar zrobić?

— Pozwolę naszym przeciwnikom wejść na wieżę i postaram się o to, aby stamtąd nie mogli zejść.

— To niezła myśl, ale jeśli tam wejdą, to przecież tą samą drogą wrócą na dół.

— A czy zdołają zejść, gdy zabierzemy im drabinę, kiedy tylko znajdą się na górze?

— No to zejdą po schodach.

— Tę drogę możemy im zagrodzić. Potrzebny jest nam tylko młotek i duże gwoździe, aby przybić pokrywę do podłogi.

Janik wyraził gotowość dostarczenia nie tylko tego, ale również dużej, żelaznej klamry.

— To dobrze — kontynuowałem. — Ta klamra najpewniej nas zabezpieczy. Umocnimy pokrywę nad najwyższym stopniem tak, że nikt jej z zewnątrz nie podniesie. Wówczas nie zejdą na dół, a ponieważ zabierzemy im drabinę, będą musieli stać na górze w deszczu aż do nastania dnia. To z pewnością ostudzi nieco ich zamiary.

— Sihdi — zauważył Halef — twój obecny plan sprawi chyba, że będę inaczej patrzył na twoją dobroć i łaskawość. Pięknie jest pomyśleć o tym, że ci hultaje będą stać tam na górze przez całą noc. Usiąść nie będą mogli, bo napada im ze wszystkich stron. Z pewnością nazbiera się dużo wody. To górne piętro jest zbudowane na kształt latarni bez cylindra. Służyło ono tylko jako taras widokowy i deszcz może je zalewać, ile zechce. Ponieważ drzwi prowadzące na taras zostały zamurowane, a pokrywa jest także szczelna, to co się dzieje z wodą?

— Spływa małym otworem w murze — powiedział Janik.

— Nie można go zatkać?

— Bardzo łatwo, pakułami.

— Wspaniale! Zatkamy, i to mocno. Mordercy, stojąc w wodzie, nabawią się artretyzmu, reumatyzmu, podagry i tysiąca innych chorób z przeziębienia. Chciałbym, żeby po szyję znaleźli się w wodzie i...

Halef zerwał się z miejsca i chodził szybko tam i z powrotem. Miał pewien pomysł. Przystanął więc przed Janikiem, położył mu dłoń na ramieniu i rzekł:

— Janik! Najlepszy i najwierniejszy przyjacielu! Lubię cię, ale lubiłbym cię sto razy bardziej, gdybyś miał to, co jest mi potrzebne.

— A o co chodzi? — spytał zagadnięty.

— Jest mi potrzebny sprzęt, którego chyba u was nie ma. Nie macie chyba pompy do gaszenia ognia, co?

— Dużej pompy niestety nie mamy, ale jest u nas taka pompa ogrodowa na dwóch kołach.

— Człowieku! Bracie! Przyjacielu! Jesteś po prostu wspaniały! Nie przypuszczałbym, że możecie mieć pompę!

— Aga sprowadził ją w zeszłym roku, bo mu wciąż podpalano stóg. Stoi w ogrodzie w pogotowiu.

— Ile wody się w niej mieści?

— Trochę więcej niż w dużej wannie.

— To dobrze, ale na co mi wspaniała pompa, jeśli brak do niej najważniejszego.

— Co masz na myśli?

— Wąż! Możliwie długi wąż. Ale takiego chyba u was nie ma? Mały Hadżi był bardzo podniecony. Zadawał pytania tak skwapliwie, jakby tu chodziło o największe szczęście na ziemi.

— Mamy także wąż, wprawdzie nie taki, który służy do przechowywania wody w czasie podróży, ale można nim doprowadzać wodę do gaszenia pożaru. Ale jaki długi miałby on być?

— Taki, by wystarczył do szczytu wieży.

— Jest wystarczająco długi, może nawet jeszcze trochę dłuższy.

— Niech cię uściskam, Janik! Jesteś radością, rozkoszą i szczęściem mego życia! A więc istnieje nie tylko sikawka, ale także wąż. Zachwycające! Wąż tak długi, jak trzeba! Kto by pomyślał, że w Kilisseli znajdę taki sprzęt!

— Łatwo to zrozumieć. Bez tego węża sikawka na nic by się nam nie zdała, gdyż musielibyśmy nosić wodę z daleka.

— Masz na myśli staw przy drodze.

— Nie, bo to byłoby za daleko. Tuż za wieżą przy murze, mamy zbiornik ciągle uzupełniany wodą.

— Zbiornik, z którego można napełnić sikawkę! Głęboki! Duży! Czy jest w nim dużo wody?

— Nie wiem, do czego ci ta woda jest potrzebna, ale myślę, że wystarczy jej do wykonania twego zamiaru.

— Tak myślisz? To wspaniałe! Twoje słowa są jak krople rosy padające na obumierające pola. Twoja mowa warta jest więcej niż sto piastrów, a gdybym miał kiedyś zostać milionerem, dostałbyś nawet tysiąc. A więc nie wiesz, do czego jest mi potrzebna ta woda?

— Nie wiem.

— I także się nie domyślasz?

— Nie.

— A zatem niech Allah ma w opiece twój mózg przypominający wysuszoną cytrynę. Zauważ, iż efendi natychmiast zgadnie, do czego zmierzam. Prawda, sihdi?

Ponieważ pytanie to skierowane było do mnie, skinąłem potakująco głową.

— I co ty na to?

Oczy Halefa błyszczały niekłamaną radością. Myśl o spłataniu naszym wrogom psikusa wprawiała go w zachwyt. Dlatego z niejakim rozczarowaniem słuchał mojej opinii.

— To nic więcej jak dziecinada.

— Nie wolno ci tak mówić, sihdi. Te łotry wejdą na wieżę, aby nas zabić. Ty chcesz się postarać, by stamtąd nie mogli zejść i pozostali całą noc na górze. No i dobrze, dlatego chcę dorzucić swoje trzy grosze, aby się tam na górze zbyt dobrze nie czuli. Do górnego pomieszczenia na wieży napompujemy pełno wody. Owo pomieszczenie jest wprawdzie otwarte, ale jego ściana sięga człowiekowi do piersi i do tej wysokości powinni zbrodniarze stać w wodzie. A może czujesz dla nich jakieś współczucie? Wzrusza cię to, że mordercy mogą się przeziębić, i że może im dokuczać jakiś nieznaczny ból zęba?

— Nie! Nie to. Noc powinni oni faktycznie spędzić w przykrych warunkach, ale mimo to nie odpowiada mi twój zamiar.

— Karę powinni ponieść!

— I słusznie, ale możesz nam tylko zaszkodzić.

— Och nie, sihdi. Przygotujemy się w taki sposób, że nikt się tego nie domyśli. Omar! Osko! Co wy na to?

Obaj zagadnięci zgadzali się z Halefem. Wszyscy natarli na mnie z prośbami, aż wreszcie rad nierad powiedziałem „tak".

Janik oddalił się i po chwili wrócił ze zwiniętym wężem oraz liną. Wszyscy weszli wraz z nim na wieżę i wkrótce usłyszałem mimo tłukącego o okiennice deszczu głośne uderzenia młotka. Janik miał klamrę i młotek zatknięte za pasem. Po zaczepieniu węża przybili pokrywę tak mocno, że nikt nie zszedłby z góry.

Gdy wrócili, Halef stwierdził z zadowoleniem:

— To jest dobra robota, sihdi. Ty sam lepiej byś tego nie zrobił.

— A jak umocowaliście wąż?

— Tak, że zwisa z wieży, a na dole można go połączyć z sikawką. — Ale kiedy oni będą przystawiać drabinę, to go zobaczą.

— Janik mówi, że drabinę będą musieli przystawić z przeciwnej strony, gdzie nie przeszkadzają im drzewa. Nasadka węża znajduje się na tarasie przy ścianie, tak że woda będzie spływać po murze bez szmeru. Mordercy będą mieli kłopot, aby ją w ciemności odnaleźć. W pozostałych izbach zamknięte są wszystkie okiennice i tylko czekać, aż się zjawią goście kąpielowi.

— To jeszcze potrwa, gdyż Murad Habulam mówił o tym, że dośle nam jeszcze smaczną kolację.

— Mam ją przynieść? — spytał Janik.

— Tak. Zrób to. Im wcześniej zjemy, tym krócej będziemy czekać, ale udawaj, że faktycznie jadłeś omlet i odczuwasz bóle. Postaraj się także porozmawiać z Anką! Może będzie chciała ci coś przekazać.

Janik wyszedł, a my czekaliśmy w ciszy na jego powrót, nie mieliśmy bowiem już nic ważnego do omówienia. Halef przykucnął na swoim kocu, zacierał niekiedy z cichym śmiechem dłonie i wydawał przy tym jakieś niezrozumiałe okrzyki. Myśli miał całkowicie zaprzątnięte zamoczeniem naszych wrogów.

Janik nie wrócił sam. Przyniósł nam kolację w towarzystwie Humuna, bo sam nie zdołałby wszystkiego unieść. Służący nie wszedł jednak do środka, lecz przystanął na zewnątrz i czekał, aż Janik odbierze od niego to, co przyniósł i szybko się oddalił.

Jedzenie było wyśmienite. Dostaliśmy pokaźną miskę zupy rybnej, takiej jakiej nie powstydzono by się w Pradze albo w Wiedniu. Ponieważ nie było łyżek, przyniesiono nam filiżanki do czerpania i podawania zupy do ust. Był także ogromny kapłon faszerowany ciastem z figami i tłuczonymi orzechami. I pieczone koźlę, wcale nie tak złe, wbrew opinii dyskredytującej w nieuzasadniony sposób kozie mięso. Był też tłusty pilaw z rodzynkami i duszonymi migdałami. Na deser składały się owoce i słodycze, których jednak nie tknęliśmy. Z całej kolacji nie zjedliśmy nawet połowy. Może nie zjedlibyśmy w ogóle niczego, lecz Anka kazała nam powiedzieć, iż możemy jeść bez obaw, gdyż wszystkie potrawy przygotowała sama i w czasie gotowania nikt do kuchni nie wchodził.

— Czy aga jest w domu? — pytałem Janika.

— Tak. Pali fajkę i siedzi zamyślony. Przywołał mnie i zapytał, co mi dolega, gdyż mam jakąś niewyraźną minę. Odpowiedziałem mu, że zjadłem pigwę, która musiała być niedojrzała i boli mnie teraz brzuch.

— To bardzo mądre z twojej strony. Jest chyba przekonany, że nie domyślasz się jego trucicielskich zabiegów i dlatego nie będzie przed tobą udawał.

— To prawda, efendi. Murad Habulam z niczym się przede mną nie krył. Odsłonił przede mną wściekłość, jaką do was pała, i chciał wiedzieć wszystko, o czym mówicie i co robicie. Opowiedziałem mu, że boli cię noga i nie możesz chodzić. Zaś wasze znużenie jest tak wielkie, że zamierzacie się wcześnie położyć. W związku z tym polecił mi, abym zaraz po jedzeniu przygotował wam posłanie. Im wcześniej się położycie, tym wcześniej wstaniecie, stwierdził, i dlatego muszę się wyspać, aby was obsłużyć.

— Bardzo mądrze z jego strony! A gdzie ty normalnie śpisz?

— Z Humunem i pozostałą służbą.

— To niedobrze. Nie będziesz mógł się wymknąć niezauważony, a jesteś nam potrzebny.

— Och, efendi! Co się tyczy tego, to możesz być spokojny. Od dziś nikt nie chce ze mną spać i Humun na polecenie agi rozkazał mi spać na poddaszu. Jeśli sobie życzysz, to będę udawał, że chcę iść spać, przyjdę natomiast tutaj do wieży. Zapukam, a wy mnie wpuścicie.

— Ale nie tak zwyczajnie. Mógłby to przypadkiem uczynić także ktoś inny. Zastukaj pięścią w tylną okiennicę, najpierw raz, potem dwa i wreszcie trzy razy. Powiedz o tym sygnale także Ance! Nie wiadomo, co może się zdarzyć u Murada Habulama podczas twojej nieobecności. Anka niech uważa i w razie potrzeby niech nas zawiadomi.

Janik zabrał naczynia i przyniósł nam jeszcze kilka koców na posłanie. Kiedy ponownie wyszedł, zgasiliśmy światło. Wprawdzie drzwi i okiennice zostały od wewnątrz zamknięte, ale było w nich tyle. szczelin, że z zewnątrz widziało się, iż światło zostało zgaszone.

Mniej więcej w dwie godziny później Janik wrócił. Zastukał w umówiony sposób i wpuściliśmy go.

— Przychodzę tak późno — szeptał — bo postanowiłem śledzić agę. Najpierw cała służba musiała pójść spać, a potem aga skradał się z Humunem w kierunku stogu. Obaj co dopiero do niego weszli.

— Teraz wiemy, jak się sprawy mają. Będą myśleli, że śpimy i wkrótce zaczną wchodzić na wieżę.

— To trzeba zobaczyć — powiedział Halef i szybko pobiegł z kolegami na górę.

Wciąż jeszcze padało i to tak głośno, że nie było słychać kroków ludzi będących na dworze.

Siedziałem teraz sam w dolnej izbie. Po pewnym czasie cała czwórka zeszła na dół i Halef meldował:

— Sihdi! Wrogowie są na górze. Właśnie wchodzi ostatni. Jest ich siedmiu.

— W stogu było dziewięciu. Miridita odjechał, zaś ranny Mübarek nie bierze udziału w akcji.

— Zgadza się. Teraz zabieramy drabinę i podjedziemy z sikawką.

— Okryjcie się kocami, bo przemokniecie do suchej nitki. Zrobili to w największym pośpiechu. Odsunęli zasuwy drzwi i wyszli. Wstałem, trzymając się ściany i otworzyłem tylną okiennicę. Na dworze było ciemno, ale pomimo mroku i rzęsistego deszczu spostrzegłem czterech mężczyzn krzątających się w pobliżu. Potem usłyszałem rytmiczny łoskot dźwigni sikawki. Zamocowali do niej wąż i co sił pompowali na górę wodę. Zbiornik znajdował się pod moim oknem. Od czasu do czasu dawał się słyszeć rozkazujący ton głosu Halefa. Mimo ulewy mały Hadżi był w najwyśmienitszym nastroju.

Na górze panowała cisza. Przypuszczalnie bandyci znajdujący się na wieży nie mogli zrozumieć, skąd się bierze woda, ale starali się nie zdradzić swojej obecności. W każdym razie zadawali sobie dużo trudu, aby otworzyć pokrywę nad schodami. Na wypadek, gdyby to im się udało i zeszliby na dół, przygotowałem się na przyjęcie ich z pistoletem w ręku. Mimo jednak wyostrzonego słuchu nic do moich uszu nie dochodziło. Widocznie Halef dobrze przytwierdził pokrywę.

Upłynęło sporo czasu, może ponad godzinę, gdy cała czwórka wróciła do mnie.

— Praca wykonana, sihdi! — zameldował bardzo zadowolony Hadżi. — Pompowaliśmy ze wszystkich sił i zmokliśmy przy tym jak pudle. Pozwolisz, że zapalimy lampę.

— Ze światłem będzie nawet lepiej.

Nalał oliwy i zapalił lampę. Potem towarzysze moi udali się na górę do pomieszczenia, nad którym nasi przeciwnicy stali we wodzie. Otworzyli tam jedną z okiennic i usłyszałem po chwili głos Halefa:

— Allah was pozdrawia moi panowie! Chcecie po tym dokuczliwym upale zaczerpnąć trochę świeżego powietrza? Nasz efendi zapytuje, czy nie przysłać wam lunety, abyście się lepiej przyjrzeli deszczowi.

Odpowiedzi nie słyszałem. Zagadywani zachowywali się cicho.

— Dlaczego kąpiecie się nocą i to tak wysoko? — ciągnął Halef. — Czy jest to w tym kraju normalne? Przykro by mi było, gdyby woda nie miała odpowiedniej temperatury, ale nie należy nikogo w kąpieli podglądać, dlatego uprzejmie się wycofamy. Może do świtu będziecie gotowi! Wówczas ja, wasz najuniżeńszy sługa, pozwolę sobie zapytać o wasze samopoczucie.

Zszedł wraz ze wszystkimi na dół i śmiejąc się mówił:

— Zostali pięknie zwabieni w pułapkę, sihdi, i żaden nie odważy się odezwać. Zdawało mi się, że słyszę, jak szczękają zębami. Teraz możemy się przyjemnie wyspać, bo nikt nam nie przeszkodzi.

— Możecie spokojnie spać — powiedział Janik. — Jesteście zmęczeni konną jazdą, a mnie się jeszcze nie chce spać. Będę czuwał i gdyby to było konieczne, zaraz was obudzę. Oni w żaden sposób do nas nie zejdą. Mogłoby się tylko zdarzyć, że woda przecieknie przez sufit. Ale to nie byłoby groźne.

Miał rację, a ponieważ mogliśmy na nim polegać, zatem ułoa id="filepos647539">yliśmy się do snu.

XV.

„ŚWIĘTO CHŁOSTY"

Mimo że byłem zmęczony i potrzebowałem spokoju, długo nie mogłem zasnąć. Słyszałem częsty, cichy chichot mego Halefa, cieszącego się z udanego figla, nie mogącego z tego powodu także zasnąć. Słyszałem monotonny, nieustanny szmer deszczu, który mnie wreszcie uśpił. Wkrótce jednak zostałem znów przebudzony głośnym pukaniem. Stukano do drzwi i to w sposób, jaki przekazałem Janikowi. Podniosłem się, zakładałem bowiem, że jest to Anka z jakąś wiadomością. Janik otworzył i moje przypuszczenie się sprawdziło. Dziewczyna weszła do środka. Halef, Omar i Osko także się przebudzili.

— Wybacz, efendi, że was budzę — powiedziała nasza śliczna dziewczyna. — Przynoszę wam wiadomość. Janik opowiedział mi, że zamierzaliście zamoczyć tych na górze. I co, czy to się wam udało?

— Tak. Oni tam jeszcze są.

— A ja uważam, że już ich tam nie ma.

— Ach! W jaki sposób zdołaliby zejść na dół?

— Tego nie wiem, ale mam wszelkie podstawy ku temu, aby sądzić, że oni są już w pałacu.

— Zaskoczyłaś mnie. Zatem mów!

— Janik polecił mi, abym na wszystko uważała. Aga wysłał mnie szybko na spoczynek, ale nie położyłam się i spoglądałam przez okno. Widziałam, jak mój pan i Humun skradali się do ogrodu. Po to, abym słyszała, kiedy będzie wracał, zeszłam na parter i położyłam się za drzwiami izby, obok których wracając musiał przechodzić, i zostawiłam je lekko uchylone. Mimo że starałam się czuwać, to jednak zasnęłam. Nie wiem, ile upłynęło czasu, kiedy zbudził mnie jakiś szmer. Dwóch mężczyzn weszło z podwórza i przechodziło obok moich drzwi. Jeden z nich coś mówił i po głosie poznałam agę Murada Habulama. Klął tak, jak nigdy dotąd. Słyszałam, że w kuchni rozpalono duży ogień i że zażądał na zmianę odzieży. Myślę, iż rozmawiał z Humunem. Wkrótce zrobiło się tam głośno. Słyszałam podniesione głosy, trzask i łoskot płonącego drewna. Nie wiem, co się tam dzieje, ale przybiegłam tu, aby wam powiedzieć to, co zaobserwowałam.

— Jesteś bardzo dzielna, a ci ludzie musieli w jakiś sposób zejść. Halef! Dokąd zanieśliście tę drabinę?

— Myśmy jej nie odnieśli, tylko położyliśmy ją na ziemi. Ci z wieży nie mogli jej przecież sięgnąć.

— To prawda, ale kilku z nich mogło się zsunąć po wężu i to oni przystawili drabinę.

— Nie daj Bóg! Zaraz to sprawdzimy!

Wybiegł, a za nim Osko i Omar. Kiedy po paru minutach wrócili, Halef miał bardzo zmartwioną minę i mruczał:

— Tak, sihdi. Uciekli. Byłem na górze.

— A więc drabinę przystawiono do wieży?

— Niestety. A wąż leży z drugiej strony wieży na ziemi.

— A więc, jest dokładnie tak, jak myślałem. Zbrodniarze odkryli wąż. Kilku z nich zsunęło się po nim, potem odczepili go na górze, aby spadł. Ci z dołu przystawili drabinę. Reszta po niej zeszła i wszyscy udali się do kuchni, aby się rozgrzać i wysuszyć mokrą odzież.

— Chciałbym, aby siedzieli w piekle, gdzie wysuszyliby się o wiele szybciej niż w kuchni! — mówił zagniewany Halef. — Co teraz poczniemy, sihdi?

— Hm... Trzeba się nad tym zastanowić. Myślę, że... Przerwano mi. Nie zamknęliśmy drzwi na zasuwę i pozostały one odemknięte, tak że wydostawał się nimi promień światła. W tym momencie otwarto je szerzej i dał się słyszeć głos Murada Habulama:

— Anka! Ty diablico! Kto ci pozwolił tutaj przyjść? Dziewczyna drgnęła przestraszona.

— Natychmiast stąd wychodź! — rozkazał stojący na dworze. — A ten sukinsyn Janik też tam jest? Dlaczego wałęsacie się po ogrodzie? Wyłaźcie! Bat was nauczy posłuszeństwa!

— Ago Muradzie — odezwałem się. — Czy nie zechciałbyś być tak miły i wejść do środka?

— Dziękuję! Nie chcę, byś mnie zniszczył twoim złym spojrzeniem. Gdybym wiedział, że masz taki wpływ na służbę, to zamknąłbym przed tobą mój dom.

— O tym możemy szerzej porozmawiać, tylko wejdź!

— Ani myślę! Wypuść tylko moją czeladź! To podstępne plemię nie ma u ciebie nic do roboty!

— To ich sobie zabierz!

Aga nic mi nie odpowiedział, ale doszły do mych uszu jakieś ciche głosy. A zatem nie był sam.

— Jeżeli sam nie chce przyjść, to go przyprowadzę — powiedział Halef i podszedł do wpółprzymkniętych drzwi. Usłyszałem wtedy szczęk odwodzonego kurka i jakiś głos wołał:

— Cofnij się sukinsynu, bo cię zastrzelę! Halef zatrzasnął drzwi.

— Słyszałeś, sihdi? — spytał, bardziej zdziwiony niż przestraszony.

— Całkiem wyraźnie — odparłem. — To był głos Baruda el Amasada.

— Też tak myślę. Dwóch ludzi stało przy stogu i wycelowało strzelby w moim kierunku. Ponieważ ludziom Szuta nie powiodła się skrytobójcza napaść, dlatego próbują atakować otwarcie.

— Raczej w to wątpię. Nie odważą się nas tu zastrzelić. Gdyby postępowali serio, wówczas nie ograniczyliby się do gróźb, lecz strzelaliby bez ostrzeżenia.

— Tak uważasz? Ale dlaczego ci dwaj tutaj przyszli?

— To proste. Zabierają się bowiem do ucieczki. Zauważyli nieobecność Janika i Anki i zaczęli coś podejrzewać. Szukano ich i znaleziono u nas. Bandyci zrozumieli, że najlepsza jest dla nich ucieczka, a ponieważ nie chcą, byśmy im w tym przeszkodzili, ci dwaj trzymają nas tutaj w szachu, podczas gdy cała reszta szykuje się do szybkiego wyjazdu.

— Całkowicie się z tobą zgadzam, sihdi. Ale czy będziemy spokojnie na to patrzeć?

Wziąłem do ręki sztucer, wstałem, i dotykając ściany przesuwałem się wzdłuż niej ku okiennicy znajdującej się przy drzwiach. Kazałem Omarowi zgasić lampę, aby mnie z dworu nie można było dojrzeć. Odsunąłem okiennicę i wyjrzałem przez okno. Przestało padać i zaczynało świtać. Kilka kroków od wieży stały dwie postacie. Jedna z nich opierała strzelbę kolbą o ziemię, druga trzymała swoją w prawym ręku lufą w górę. Ponieważ człowiek ten odwrócony był do mnie profilem, lufa znajdowała się tuż przy jego policzku. Wyglądało na to, że z zapałem o czymś rozmawiali.

Położyłem sztucer na dolnej krawędzi okna i mimo panującej jeszcze ciemności byłem pewny celności mego strzału. Teraz wycelowałem i nacisnąłem spust. Niemal równocześnie ze strzałem rozległ się okrzyk bólu. Kula trafiła. Strzelba uderzyła faceta najpierw w twarz a potem wyleciała mu z impetem z ręki.

— Podstęp! Nieszczęście! — krzyczał poszkodowany. Poznałem go po głosie. Był to Barud el Amasad.

— Uciekajmy! — wołał Manach el Barsza. — Ten strzał zbudzi wszystkich mieszkańców pałacu.

Podniósł strzelbę Baruda, złapał go za ramię i pociągnął za sobą. I momentalnie czmychnęli.

Ze słów Manacha wynikało, że nie zamierzali strzelać. Zależało im na tym, aby ludzie agi nie spostrzegli ich obecności.

Zwróciłem się do moich towarzyszy.

— Łapcie za broń i pędźcie do stajni. Całkiem możliwe, że bandyci będą chcieli zabrać nasze konie.

Wszyscy rzucili się ku wyjściu. Usiadłem naprzeciwko drzwi, trzymając w ręku sztucer, aby być na wszystko przygotowanym.

Oddaliła się także Anka, ale po pewnym czasie wróciła z Janikiem i Omarem, który zameldował, iż Osko i Halef pozostali w stajni, by pilnować koni. Wyglądało na to, że nikomu na nich nie zależało. W ogóle nie widzieli żadnego człowieka i to mnie uspokoiło. Teraz należało się dowiedzieć, gdzie znajdują się drzewa, pod którymi stały konie naszych wrogów, lecz ani Anka ani Janik tego nie wiedzieli.

— Jestem przekonany, że Humun wie — dorzucił młodzieniec — ale on ci tego nie zdradzi.

— Ho, ho, mam na to bardzo skuteczny środek — odparłem — a mianowicie cęgi, którymi potrafię wyciągnąć wszystko, co zechcę.

— Potrafisz zatem dużo więcej niż inni. Humun jednak nigdy nie zdradzi swego pana ani jego kompanów.

— Będziesz przy tym, by się przekonać, jak on mi wszystko wyśpiewa. Czy znasz; może bliżej krawca Afrita?

— Nie znam. Wprawdzie wiem, że on się nazywa Suef, ale nic poza tym. Bardzo często bywa on u agi Murada Habulama i jestem głęboko przekonany o tym, że łączą ich podejrzane interesy, dlatego wolałem mu zawsze schodzić z drogi. Lepiej z takimi ludźmi wcale się nie spotykać. Najchętniej bym stąd wyjechał.

Przyszła mi do głowy pewna myśl:

— Wiem od Anki, że mieszkacie w pobliżu Üsküb. Czy słyszałeś może o miejscowości Wajcza, położonej za Kalkandelami?

— Znam ją bardzo dobrze! Byłem tam kilkakroć.

— Czy znasz także han zwany Karanorman?

— Masz na myśli starą ruinę, która stanowiła ongiś jakiś karawanseraj?

Ta wiadomość zgadzała się z tym, co mi powiedział wczoraj Suef. A więc w tym względzie mówił prawdę.

— Właśnie. Nasza droga poprowadzi zapewne w tym kierunku. Poszukuję wielkiego zbrodniarza, który jest prawdopodobnie przyjacielem i człowiekiem bliskim Muradowi Habulamowi.

— Co? To z takimi ludźmi przyjaźni się mój aga?

— Niestety. Ludzie, którzy byli dzisiaj u niego i czyhają na nasze życie, są mordercami i rabusiami. A co znaczy aga, o tym mogłeś się przekonać widząc, że chce nas otruć.

— To prawda, efendi. Nie zostanę tu dłużej! Opuszczę ten dom i jeśli pozwolisz, będę ci towarzyszył w drodze do Wajczy.

— Właśnie to chciałem ci zaproponować. Pierwotnie Suef miał być naszym przewodnikiem, ale po tym co zaszło, nie wchodzi to w rachubę. Zarówno Anka jak i ty nic na tym nie stracicie, bo myślę, że Anka też nie zechce zostać u swego dotychczasowego chlebodawcy.

— Oczywiście, że nie! — zapewnił skwapliwie Janik. — Nasze szczęście się niestety oddali przez to, że na dłuższy czas Anka straci pracę...

— Co się tyczy zarobku, to otrzymasz go ode mnie i Anka tak samo. Oboje uratowaliście nam życie. Gdyby was tu nie było, to byśmy już nie żyli, a więc możecie oczekiwać od nas nagrody odpowiadającej waszemu uczynkowi i naszym zasobom.

— To prawda! — odezwał się głos przy drzwiach. — Nie dopuścimy do tego, aby nas pomawiano, że jesteśmy niewdzięczni.

Tym, kto to mówił, był Halef. Wrócił właśnie ze stajni i słyszał końcowy fragment naszej rozmowy. I ciągnął dalej:

— Nie jesteśmy niestety bogaci, ale może zdołamy przyczynić się do waszego szczęścia. Jeżeli z naszego powodu zwalniacie się z dotychczasowej służby, to musimy postarać się o to, abyście nie musieli na nowo pójść do kogoś na służbę. A więc pytam cię z całą powagą sumienia, czy ty, Janiku, pragniesz obecną tutaj Ankę pojąć za żonę?

— Z wielką ochotą! — śmiał się zadowolony Janik.

— A kiedy ?

— Jak najrychlej.

— A ty kwiecie Kilisseli, która uratowałaś nam życie, czy pragniesz tego oto Janika pojąć za męża, któremu zawsze będziesz posłuszna, oczywiście w granicach zdrowego rozsądku?

— Tak! Chcę Janika za męża — powiedziała rumieniąc się dziewczyna.

— A zatem, nasze błogosławieństwo niech spłynie na was z tego oto mieszka szczęścia i zadośćuczynienia. Jestem bowiem sławetnym skarbnikiem naszej korporacji. Zamierzaliśmy zamienić pieniądze nieszczęścia w monety szczęścia i teraz mamy po temu okazjś .

Halef wydobył głęboki mieszek, który zawierał pieniądze zdobyte w utarczkach koło Derekuliby, i rozsupłał go.

— Zgadzasz się, sihdi? — spytał mnie.

— Z miłą chęcią! — uśmiechnąłem się, ciekaw, ile on im zechce dać.

— A więc nadstawcie wasze dłonie, aby mógł je napełnić deszcz szczęścia.

Janik wcale się nie ociągał. Połączył obie dłonie i wystawił je w kierunku Hadżiego. Anka, widząc to, uczyniła podobnie. Otwarte dłonie tworzą coś w rodzaju sporej miseczki i mogą pomieścić ładną sumkę. Halef zanurzył rękę w mieszku i zaczął przy tym liczyć. Wkładał po złotej monecie raz do ręki Anki, raz do ręki Janika.

— Bir, iki, ücz, dört, besz, alti, jedi, sekiz, dokuz, on... a więc do dziesięciu.

Odliczył li tylko same tureckie funty w złocie, każdy po sto piastrów, a więc w sumie tysiąc piastrów albo inaczej mówiąc: 180 do 190 marek, co dla tych ludzi stanowiło znaczącą sumę.

Potem zapytał rodośnie zaskoczoną parę:

— A czy wiecie, co to jest akcza fark?

— Nie wiemy — wyznał Janik.

— Akcza fark stanowi różnicę pomiędzy ceną złota a ceną srebra. Obecnie stanowi to osiem od stu. Jeżeli będziecie chcieli rozmienić taką monetę, to powinniście za sto piastrów w złocie otrzymać sto osiem srebrnych. Pamiętajcie o tym, bo jest to dwa razy po osiemdziesiąt piastrów dla was obojga.

Takie wyjaśnienie było dla nich niezbędne. Sto sześćdziesiąt piastrów stanowiło dla tej pary niemałą sumę. Ale oni słuchali tylko jednym uchem. Jedynie oczy wyrażały, co myślą i czują. Ich rozpromienione spojrzenia wpatrzone były w złoto.

— Hadżi Halef Omar! — zawołał wreszcie Janik. — Czy ty sobie z nas żartujesz?

— To, co robię, robię zupełnie serio — odparł Halef. — Róbcie z waszą własnością to, co ja robię z moimi pieniędzmi. Proszę!

I śmiejąc się zwinął mieszek, wsuwając go do pasa. Oni krępowali się jednak, by postąpić tak, jak im kazał.

— Muszę jednak zapytać efendiego! — zawołała Anka. — To jest bardzo dużo pieniędzy! Nie potrzebujemy aż tak dużo, bo mamy przecież nasze oszczędności. Jeśli dajecie nam cały majątek, to co wam zostanie?

— Nie troszcz się o nas — śmiał się mały Hadżi. — Znamy się na tym, jak żyć bez pieniędzy. Podążamy ścieżką gościnności i nawet nasi najwięksi wrogowie muszą nam płacić daninę. Albo myślicie może, że waszemu adze, Muradowi Habulamowi, zapłacimy chociażby jednego piastra za to, co nam zgotował? Ani nam się śni! Być może, że sihdi pozwoli, bym mu zapłacił inną monetą, którą nie tylko się tłoczy, ale także bije. Widzicie więc, że nie potrzebujemy pieniędzy. Zabierzcie zatem te kilka sztuk złota, bez obawy, iż przez to zbiedniejemy. Ponadto od niedawna przyswoiliśmy sobie chwalebny nawyk obdarowywania zacnych ludzi mieniem odebranym każdemu z tych złodziejaszków, który wpadnie nam w ręce. Może wkrótce znów się natkniemy na podobnych przestępców! Wtedy poczujemy się znów jak pączek w maśle i będziemy chwalić Allaha za dobrodziejstwa, jakich nam przysparza kraina padyszacha.

Aby położyć kres dziękczynnej wylewności uszczęśliwionej pary, poleciłem Halefowi i Janikowi, by pozbierali nasze rzeczy i poszli do stajni osiodłać konie.

— Zamierzasz wyjechać, efendi? — spytał zakłopotany Janik.

— Później. Ale chcę, aby konie stały na wszelki wypadek w pogotowiu. Ciebie i Ankę zabierzemy z sobą. — Aga na to nie pozwoli!

— Już ja się o to postaram.

— Będziemy ci za to w dwójnasób wdzięczni. Przybyłeś tutaj, jakbyś...

— Nic nie mów! Wiem, co chcesz powiedzieć i wiem także, że jesteś dobrym i uczynnym człowiekiem; to nam na teraz wystarczy.

Gdy wyszli, ja zaraz usadowiłem się w fotelu na kółkach i poprosiłem Omara, by mnie wywiózł.

W tym czasie szarawy świt zdołał się rozjaśnić i widoczność była już jako taka. Przestało padać i niebo zwiastowało dobrą pogodę.

Przy przejściu do stajni mijaliśmy drewnianą wiatę. Jej dach opierał się na tylnej ścianie i z przodu na drewnianych słupach, tak że można było widzieć wszystko, co się w niej znajdowało. Zauważyłem tam wóz, ale nie był to żaden z owych ciężkich pojazdów zwanych arba, najczęściej ciągniętych przez woły, lecz lżejszy i milszy dla oka, nazywany w tych stronach „koczu” albo „hintof”. Obok wisiała turecka uprząż, która tak się miała do uprzęży niemieckiej roboty, jak włosy czarnego, tłustego eunucha do fryzury francuskiego baletmistrza. Oba te przedmioty odpowiadały mojemu zamierzeniu, tym bardziej, że w stajni obok innych koni stał młody, rączy koń, na którego owa uprząż zdawała się pasować. Doglądałem pojenia i siodłania naszych koni, a potem kazałem się zawieźć do Murada Habulama.

— Czy mamy tam także iść, Anka i ja? — zapytał młody Bułgar.

— Oczywiście.

— Ale to dla nas nic dobrego.

— Niczego się nie obawiajcie. Będziecie stali za moimi plecami i nie -ruszajcie się stamtąd bez mojej zgody!

Wychodząc ze stajni, zobaczyliśmy w pobliżu pewnego człowieka, który stał pod ścianą i zdawał się nas obserwować.

— Kto to taki? — spytałem Janika.

— Hamzi. Jeden z tych parobków, którzy prawdopodobnie pilnowali w polu koni naszych wrogów. Nie chcesz go zapytać, gdzie to było?

— On by mi tego chyba nie powiedział.

— Zapewne.

— W takim razie oszczędzę sobie słów, gdyż Humun z pewnością wszystko mi wyśpiewa.

Kiedy doszliśmy do sieni, zauważyłem służącego. Stał w miejscu, z którego mógł zaglądać przez otwarte drzwi do stajni. A więc również i on poświęcił nam swoją uwagę.

— Czego tutaj chcecie? — warknął.

— Pragnę mówić z twoim agą — odpowiedziałem.

Wzdragał się spojrzeć mi w oczy, gdyż bał się mego wzroku i wyciągnął palce w sposób zapobiegający złemu spojrzeniu.

— To niemożliwe — odparł. — Aga bowiem śpi.

— A więc proszę cię, byś go obudził.

— Tego mi nie wolno zrobić.

— Ale ja sobie tego życzę!

— Twoje życzenia mnie nie obchodzą.

— A więc rozkazuję ci! — powiedziałem z naciskiem.

— Nie masz mi nic do rozkazywania.

— Halef! Bat!

Ledwie wypowiedziałem te słowa, a już bicz ze skóry hipopotama znalazł się na karku złowrogiego człowieka i to z taką siłą, że chłostany przywarł natychmiast do ziemi. Halef wykrzykiwał:

— Ty prostaku! Kto ci tu nie ma prawa rozkazywać? Mówię ci, że gdy ja jestem przy moim efendim, wówczas musi mu być posłuszne całe państwo sułtana i wszystkie kraje na ziemi, bo jestem jak ryczący lew przy tobie, kichająca glisto!

Humun chciał się oprzeć razom, ale padały one tak szybko i tak gęsto, że musiał im się spokojnie poddać. Lecz wydał z siebie ryk ogarniający cały pałac. Wreszcie Halef skończył. Trzymał jednak nadal bat uniesiony w górę, kiedy pytał:

— Czy teraz wreszcie ściągniesz z legowiska tego starego potwora?

— Złożę na ciebie skargę! I zostaniesz odarty ze skóry! Żywcem! — Wrzasnął chłostany i wziął nogi za pas.

— Efendi! To nie wróży nic dobrego! — ostrzegał Janik.

— Nie boimy się — odparłem. — Dzisiaj mamy wielkie święto, zwane Świętem Chłosty. Będziemy je obchodzić w największym skupieniu.

— Nigdy jeszcze nie słyszałem o takim święcie.

— A więc dzisiaj je poznasz — triumfował Halef. — Sihdi! Wypowiedziałeś wielkie i wspaniałe słowo. Będziesz radością wiernych wyznawców i rozkoszą szczęśliwych mieszkańców ostatnich trzech niebios. Nareszcie pokażesz, że jesteś ozdobą męskiego rodzaju i koroną bohaterów. Moje mięśnie staną się jak węże, zaś palce jak kleszcze raka. Będę szalał pośród rozbójników i miotał się wśród morderców. Wycie rozlegnie się w Kilisseli i wrzask podniosą synowie przestępstwa. Matki i córy tych, którzy nie mają czystego sumienia, podniosą lament, zaś ciotki i siostry nieprawych rwać będą włosy z głowy i rozdzierać czarczafy. Odwet otwiera paszczę, a sprawiedliwość ostrzy pazury, gdyż oto macie przed sobą sędziego z batem zemsty w ręku, bohatera Święta Chłosty, który zwie się Hadżi Halef Omar ben Hadżi Abul Abbas ibn Hadżi Dawuhd al Gossarah!

Stał z rozpromienionym obliczem i wzniesionymi rękami, w postawie mówcy, który świadom jest, iż oto uczestniczy w rozwiązywaniu arcyważnych dla świata spraw.

Humun okłamał nas mówiąc, że jego pan śpi. W momencie, w którym skręcaliśmy do selamliku, gdzie Murad Habulam witał mnie po przybyciu, sam gospodarz wybiegł nam naprzeciw i sapiąc z przejęcia wołał:

— Efendi! Dlaczego bijecie mojego sługę? Mam wielką ochotę kazać was wybatożyć!

Aga nie był sam, lecz towarzyszył mu Humun i krawiec Suef zwący się Afrit, zaś za tą grupą pojawiło się jeszcze pięciu albo sześciu parobków i kilka służebnych dziewek.

Zakoczyła mnie w pewnym sensie obecność Suefa. Nie przypuszczałem, że go tu jeszcze spotkam, myślałem bowiem, że udał się wraz z pozostałymi rzezimieszkami w siną dal. Czego on tu jeszcze szuka? Czy zamierza wobec nas grać w dalszym ciągu rolę krawca? A może pragnął zrzucić z siebie maskę w przekonaniu, że może sobie na to pozwolić, bo nic mu nie mogliśmy udowodnić, a ponadto wierzył w naszą wyrozumiałość i pobłażliwość? No nic, bracie, poczekajmy, aż przyjdzie kolej na ciebie!

Nie odpowiedziałem nic Muradowi Habulamowi, ale dałem znak Omarowi, aby mój fotel popychał spokojnie dalej. Moje milczenie wzmagało złość Turka, który wściekał się, miotając groźby mające nas doszczętnie unicestwić. Kiedy dotarliśmy do drzwi, Halef chciał je otworzyć, ale aga zagrodził mu drogę krzycząc:

— Nikomu nie wolno tutaj wchodzić! Zabraniam!

— Ty? — dziwił się Halef. — Ty nie masz nam nic do zabraniania.

— Stanowię w tej miejscowości najwyższą władzę sądową i policyjną!

— Można zatem drogiemu Kilisseli życzyć szczęścia, bo jeśli najwyższa władza sądowa grabi i morduje, cóż mają robić poddani! Zejdź nam zatem łaskawie z drogi, bo jeśli tego nie uczynisz, to pocałuje cię mój bat, głośno, dźwięcznie i namiętnie. Zrozumiano?

Halef zamierzył się batem, a ponieważ aga w dalszym ciągu tarasował drzwi, otrzymał taki cios, że uskoczył ze swego miejsca ze zręcznością godną cyrkowego artysty i krzyczał:

— Hadżi Halef bije mnie! Allah mi świadkiem i wy też! Złapcie go! Przewróćcie! Zwiążcie!

Wezwanie to odnosiło się do parobków, lecz ani oni, ani też Humun czy Suef, nie ważyli się tknąć małego Hadżiego. Hadżi natomiast, wcale się nie oglądając, otworzył drzwi i wszedł do środka. Podążyliśmy za nim. Murad Habulam wpadł za nami, reszta także napierała do przodu. Zatrzymał się pośrodku pokoju i ryknął:

— Bezczelność, którą jak najsurowiej ukarzę jako przełożony miejscowego sądu karnego.

— Kilisseli jest skromną wioską, w której nie ma takiego sądu — odparłem. — Ale ja jestem tutaj sędzią!

— Nie wierzę. A gdzie studiowałeś?

— Studia nie są tu potrzebne.

— Ho, ho! Jeżeli chcesz być sędzią, to najpierw do dwunastego roku życia powinieneś uczęszczać do szkoły podstawowej, a potem do szkoły średniej, aby uzyskać tytuł softy. Posiadasz go, czy też go posiadłeś?

— To cię nie obchodzi.

— Bardzo mnie to obchodzi, bo jeśli ktoś chce sprawować nad nami sąd, musi udowodnić, że posiada wymagane do tego kwalifikacje i po temu prawo. Potrafisz po arabsku mówić i pisać?

— Tak.

— Także po persku?

— Tak.

— I znasz na pamięć Koran? Gdyż znajomości tego wszystkiego wymaga się od softy.

— Znam Koran na pamięć.

— Przekonaj mnie o tym. Zacytuj czterdziestą szóstą surę zwaną „el Ahkaf”.

— Jak się ona zaczyna? — zapytał zakłopotany niegdysiejszy Ormianin.

— Od słów „W Imię Boga Miłosiernego, Litościwego”, jak każda inna sura.

— Ale nie jest to właściwy początek.

— Ten zaczyna się tak: „Objawienie Księgi pochodzi od Boga, Potężnego, Mądrego! My stworzyliśmy niebiosa i ziemię, i to, co jest między nimi, w prawdzie i na określony czas. Lecz ci, którzy nie wierzą, odwracają się od tego, do czego są nawoływani... Mów dalej!

Podrapał się za uchem i spytał:

— Kto ci dał prawo, byś mnie wypytywał? Byłem softą i ty musisz w to wierzyć! Strzeżcie drzwi, aby nikt z obcych, tutaj oskarżonych, nie mógł zbiec i przynieście natychmiast kozioł do chłosty!

Aga wydał w ten sposób rozkaz swoim podwładnym i znalazł szybki posłuch. Humun i Suef stanęli po obu jego stronach, natomiast pozostali ludzie zajęli stanowiska pomiędzy nami a drzwiami, aby nam uniemożliwić ucieczkę. Jedna ze służebnych dziewek pobiegła po wymieniony sprzęt.

Murad Habulam usiadł teraz pośrodku pokoju i skinął na stojących obok, aby uczynili to samo.

— Jesteście świadkami i ławnikami — powiedział — i uwiarygodnicie mój wyrok.

Trzy te indywidua przybrały teraz tak poważne miny urzędników, że kosztowało mnie sporo wysiłku, aby się nie roześmiać.

— Czy mamy to przemilczeć, sihdi? — spytał mnie Halef po cichu. — To przecież wstyd.

— Nie wstyd a zabawa. Już nieraz stawaliśmy się z oskarżonych oskarżycielami i to stanie się także dzisiaj.

— Spokój! — zawołał do mnie aga. — Przestępca stojący przed sądem milczy. Janiku, Anko! Co macie tam do szukania u tych złoczyńców? Popełniliście ciężkie przewinienie i poniesiecie zasłużoną karę. A teraz jazda mi stąd.

Było to naprawdę śmieszne! Mieliśmy przy sobie całą naszą broń, a ten stary grzesznik uważał, że pogodzimy się z jego wyrokiem. Janik i Anka pozostali za moimi plecami, dlatego Murad Habulam powtórzył polecenie jeszcze bardziej surowym tonem.

— Wybacz! — powiedziałem. — Tych dwoje pozostaje od dziś na służbie u mnie.

— Nic o tym nie wiem.

— Teraz ci to powiedziałem, a więc już wiesz.

— Rozumiem. Odstręczyłeś ode mnie tych ludzi, ale nie zniosę tego i mimo to ukarzę ich.

— Porozmawiamy o tym później — odparłem spokojnie. — Widzisz, że przewód sądowy może się rozpocząć.

Wskazałem ruchem głowy na dziewkę, która przyniosła właśnie kozioł do wykonywania kary chłosty i postawiła go przed starym.

Była to długa, wąska, pierwotnie czworonożna drewniana ława, którą pozbawiono na jednym końcu obu nóg, tak że pozostały jej na zwężonym końcu tylko dwie, blisko siebie osadzone nogi. Ławę położono na ziemi nogami do góry. Przestępca musiał się położyć brzuchem na desce, przez co jego nogi znalazły się przy nogach kozła.

W takiej pozycji przywiązywano delikwenta, wymierzając mu przepisane razy, na gołe, sterczące poziomo stopy.

Murad Habulam patrzył na tę ławę prawie pieszczotliwie. Potem znacząco skierował swój wzrok na nas i zawołał do jednego ze stojących za nami parobków:

— Bejaz! Ty, jako najsilniejszy, będziesz wykonawcą wyroku.

Do ławy podszedł teraz wysoki, silny chłop, który z lubością zaczął się przyglądać kijom przyniesionym przez dziewkę i ułożonym tuż obok ławy. Murad Habulam dumnie się wyprostował, chrząknął i zwracając się do mnie zaczął:

— Nazywasz się Kara ben Nemsi?

— Tak mnie tutaj nazywają — odpowiedziałem.

— I to ty jesteś panem i władcą stojącego obok ciebie Hadżiego Halefa Omara?

— Nie jestem jego władcą, lecz przyjacielem.

— Nie ma w tym różnicy. Przyznajesz, że on mnie bił?

— Tak.

— I również Humuna, mojego sługę?

— Tak.

— Ponieważ sam to przyznajesz, nie muszę zatem pytać Hadżiego Halefa. Czy wiesz, ile razów wymierzył on Humunowi?

— Nie liczyłem.

— Przynajmniej dwadzieścia — zawołał Humun.

— Dobrze. Ja oberwałem wprawdzie tylko raz, ale..

— Żałuję! — wpadł mu w słowo Halef. — Chciałem ci wlepić dwa razy więcej niż Humunowi!

— Milcz! — wrzasnął na niego gromkim głosem aga. — Wolno ci mówić tylko, kiedy pytam. Poza tym, dziękuj Allahowi, żeś mnie więcej nie bił, że cię powstrzymał. Jestem tutaj panem i władcą i za każdy cios, który na mnie spadnie, otrzymasz trzydzieści razów. A więc licząc te dwadzieścia, które dostał Humun, będzie ich razem pięćdziesiąt i one spadną teraz na twoje stopy. Podejdź i zdejmuj buty!

Bejaz przygotowywał powrozy, którymi zamierzał związać Halefa. Rozejrzałem się po moich towarzyszach. Robili naprawdę wspaniałe miny.

— Pospiesz się! — przynaglał Murad Habulam Halefa, a ponieważ Halef nie posłuchał, rozkazał Bejazowi:

— Przyprowadź go!

Parobek zbliżył  się do Halefa. On zaś wyjął zza pasa jeden z pistoletów, wycelował go w Bejaza i odwiódł kciukiem oba kurki. Bejaz, widząc to, uskoczył w bok i przestraszony krzyczał do swego pana:

— Na Allaha! Ten człowiek strzela! Sam go sobie przyprowadź!

— Tchórz! — szydził Murad Habulam. — Ty, taki olbrzym, boisz się tego karła?

— Nie jego, lecz pistoletu.

— Nie wystrzeli. Do dzieła ludzie! Przyprowadzić mi go! Parobczaki spoglądali po sobie. Bali się Hadżiego. Tylko krawiec

Suef okazał się odważny. On także wyciągnął zza pasa pistolet, którego wcześniej nie zauważyliśmy u niego, podszedł bliżej i powiedział do parobka:

— Czyń twoją powinność, Bejaz! Gdy tylko podniesie pistolet, dostanie kulę w łeb!

Człowiek ten jeszcze wczoraj sprawiał wrażenie pokojowo usposobionego, i nieszkodliwego krawca, teraz natomiast twarz jego wyrażała nienawiść i stanowczość, które innym ludziom niż my mogłyby napędzić stracha.

— Ty? Krawiec i chcesz strzelać? — śmiał się Halef.

— Milcz! Nie jestem krawcem! Czego wy przybłędy tutaj szukacie? Co was obchodzą nasze sprawy? Chcecie położyć kres naszemu postępowaniu, a jesteście przecież tak bezgranicznie głupi, że uważacie mnie za krawca! Jeśli...

— Kto tu jest bezgranicznie głupi? — przerwał mu Halef. — Czy twój ptasi mózg wciąż jeszcze nie zrozumiał, że już wczoraj w czasie jazdy do Jersselü wiedzieliśmy, że jesteś szpiegiem Suefem, z którym mój sihdi bawi się jak kot z myszką? I pomyśleć, że takim półgłówkom Szut musi zawierzać swoje bezpieczeństwo i swoje drogie życie! Jakże mi cię żal, biedny Szucie!

Słowa te, wypowiedziane w tonie największego współczucia, wyprowadziły Suefa z równowagi. Zawołał więc w największej furii:

— Zaraz poznasz, co ta mysz znaczy! Jeżeli natychmiast się nie położysz i nie zdejmiesz obuwia, to pokażę ci, w jaki sposób się posłuszeństwo egzekwuje.

Mówił to całkiem serio. Halef patrzał na niego z ukosa, przełożył pistolet do lewej ręki, z czego zorientowałem się, co nastąpi, i zapytałem przyjaznym tonem:

— W jaki sposób to zrobisz?

— O, właśnie w taki!

Suef wyciągnął rękę, aby złapać Hadżiego. Halef zrobił natomiast błyskawiczny unik i zadał Suefowi potężny cios, tak że wytrącił mu z ręki pistolet i posłał go szerokim łukiem na ziemię. Zanim Suef zdążył się podnieść, Halef szybko wsunął broń za pas, uklęknął na nim i policzkował go obiema rękami i to z taką prędkością, że Suef nie zdążył nawet kiwnąć palcem w swojej obronie.

Murad Habulam zerwał się ze swego miejsca i wściekłe ryczał. Humun gestykulował jak szalony, ale nie ważył się przyjść Suefowi z pomocą. Wrzeszczeli parobcy i piszczały dziewki, nie ruszając się jednak z miejsca. Zrobiła się piekielna wrzawa, aż wreszcie Halef puścił przeciwnika i podniósł się z kolan.

Suef rzucił się tam, gdzie leżał wytrącony mu z ręki pistolet, ale Halef był jednak szybszy i kopnął nogą broń, tak że odbiła się ona o moje krzesło i pozostała na podłodze. Suef skoczył w tę stronę i chciał ją podnieść, ale w tym momencie znalazł się w zasięgu moich ramion. Kiedy się pochylił, złapałem go za kark i pociągnąłem w górę. Mój chwyt miał ten skutek, że ręce zwisały mu bezwładnie i strachliwie łapał powietrze. Osko podniósł pistolet i zatknął go za pas. Lewą ręką klepnąłem szpiega w głowę i posadziłem go u moich stóp na podłodze.

— Tu siedź i nie ruszaj się — przykazałem mu. — Jeśli tylko zrobisz najmniejszy ruch i będziesz chciał wstać, rozgniotę ci łeb jak jajko.

Opuścił głowę i ręce, i spokojnie siedział. Pozostali domownicy ciągle jeszcze szumieli.

— Zrób z nimi porządek, Halef!

Ledwo wypowiedziałem te słowa, a już bat Małego wylądował na plecach Murada Habulama. Stary natychmiast ucichł, milczał także Humun, reszta poszła momentalnie za jego przykładem.

— Siadaj! — warknąłem na sędziego, który zaraz usiadł.

— Wynosić mi się sprzed drzwi! — poleciłem służbie. — Stańcie w kącie! Zostaniecie tam tak długo, jak długo wam każę!

Spiesznie wykonali rozkaz. Nikogo więcej za naszymi plecami nie było i mogliśmy się teraz wszystkiemu i wszystkim dokładnie przyjrzeć.

Po adze widać było, że nie wie, co powiedzieć, i jak się zachować. Gniewnym wzrokiem spoglądał to tu, to tam. Zacisnął pięści i usta. Wreszcie otworzył je, aby dać upust złości skierowanej przeciwko mnie.

— Milcz, bo dołożę ci batem! — ostrzegłem go. — Teraz ja mówię! Myślisz może, że przybyliśmy tutaj, abyś nam rozwalił kijem pięty? Albo też wydaje ci się, że możesz nad nami sprawować sąd? Teraz my wydamy na was wyrok i również go wykonamy. Kazałeś przynieść kozioł, więc się nim posłużymy.

— Co ci wpadło do głowy! — odparł. — Chcesz mnie tutaj, w moim własnym domu...

— Spokój! — przerwałem mu. — Masz milczeć, kiedy ja mówię. Twój dom jest jaskinią zbójców, a ty myślisz, że...

Ale i mnie przerwano, bo oto nagle Osko krzyknął i rzucił się na rzekomego krawca. Ja również, mimo że wzrok miałem skierowany na Murada Habulama, dostrzegłem ruchy Suefa. Ten karzeł był naprawdę niebezpieczny! Był to jedyny człowiek, który odważył się sięgnąć po broń. Uznał chyba, że nie zwracam na niego uwagi i znienacka wydobył prawą ręką zza pazuchy nóż. Błyskawicznie wspiął się ku mnie i chciał pchnąć w moją pierś błyszczące ostrze, ale mu się to nie udało. Osko zdążył go schwycić za uzbrojoną rękę i ja także złapałem go za gardło. Doskoczył do nas także Halef i pokonanemu ponownie bandycie wyjął z ręki nóż.

— My go przytrzymamy, a ty przeszukaj jego pas i kieszenie — poleciłem.

Uczynił to i wyjął stamtąd starą, załadowaną krócicę, różne drobiazgi i sakiewkę pełną pieniędzy, którą Mały otworzył i podając mi ją powiedział:

— Popatrz na to złoto! A ten karzeł udawał ubogiego człeka, który ledwie może wyżyć z wędrownej krawiecczyzny! To złupiony albo skradziony pieniądz. Co z tym zrobimy?

— Włóż mu te pieniądze z powrotem do kieszeni. Nie należą bowiem do nas i nie możemy udowodnić, że zostały skradzione. Broń mu natomiast zabierzemy, aby nikomu nie mógł wyrządzić krzywdy.

Posadziłem niegodziwca zgrzytającego zębami znów na podłodze. Postanowiłem go unieszkodliwić, ale aby to osiągnąć, nie musiałem zaraz odpłacać mu tym samym, żądając śmierci za śmierć. Powinien jednak ponieść taką karę, którą zapamiętali która mu zarazem utrudni zajmowanie się nami.

— Halef! Osko! Omar! Przywiążcie go do kozła — nakazałem. Nie trwało nawet minuty, jak Suefa przywiązano do kozła w sposób przygotowany do chłosty.

— Czy przyznajesz, że twój dom jest faktycznie jaskinią zbójców?

— krzyknął Halef do agi. — Ale teraz nasza cierpliwość się skończyła. Teraz zrozumiecie, co znaczy porywać się na nasze życie.

— Nic o tym nie wiem — stwierdził aga.

— Milcz! Z tobą potem pogadamy. Zaczniemy bowiem od tego nędznika. On to przyprowadził nas do tej mordowni, wiedząc, że mamy tu zginąć, a teraz chciał cię ugodzić nożem, sihdi! Postanów, co z nim począć? Czy nie uważasz, że zasłużył na śmierć?

— Tak jest. Zasłużył na śmierć, ale darujemy mu życie. Możliwe, że stanie się jeszcze innym człowiekiem. Zaś pobudką do poprawy niech będzie chłosta, którą chciano tobie wymierzyć.

— Ile razów?

— Pięćdziesiąt. Tyle razów przyrzekłem wczoraj Suefowi. On zaś słyszał to i uznał za wyjątkową łagodność i łaskę.

— Ale wtedy chodziło o bicz.

— Czy uważasz kije w pięty za coś lżejszego?

— Nie stać mnie na wydanie takiego osądu — śmiał się mały Hadżi. — Nie posmakowałem dotąd ani bicza, ani kija.

— Dobrze. Pozostaniemy zatem przy tych pięćdziesięciu.

— Kto się tym zajmie?

— Zdaje się, że ty, Halef, cieszyłeś się na taką okazję.

Mimo że normalnie Halef chętnie posługiwał się biczem, oczekiwałem jednak, że odrzuci moją propozycję. I nie pomyliłem się w ocenie mojego dzielnego towarzysza, który z gestem dezaprobaty powiedział z dumą:

— Dziękuję ci, sihdi! Tam, gdzie trzeba się upomnieć o szacunek dla nas przy pomocy bicza, jestem zawsze gotów, ale nie chcę być policjantem. Bat jest symbolem panowania, dlatego wybrałem bicz, a odrzucam kij. Wykonanie wyroku należy do kata, ja zaś nie jestem katem.

— Masz rację! Sam zatem zadecyduj, kto to ma zrobić.

— Z miłą chęcią. Człowiek patrzy z przyjemnością, gdy przyjaciele czynią sobie honory. Humun jest sprzymierzeńcem Suefa. Niech zatem jako wyraz szacunku i braterskiej miłości wymierzy mu tych pięćdziesiąt kijów.

Decyzję tę w pełni aprobowałem. Wyraziłem to skinieniem głowy, w wyniku czego Halef zwrócił się do Humuna:

— Słyszałeś, co przed chwilą mówiono? A więc podejdź no i wyświadcz przyjacielowi rozkoszną sprawiedliwość!

— Nie zrobię tego! — wzbraniał się służący.

— Nie mówisz chyba tego poważnie. Radzę ci, pomyśl o sobie. Jeśli ty tego nie zrobisz, to sam je dostaniesz. Przyrzekam ci to na brodę mego ojca. A więc do roboty! Nie ociągaj się, bo ci zaraz pomogę!

Humun zrozumiał, że nie zdoła się wykręcić. Podszedł do kozła i wziął jeden z kijów. Można było po nim poznać, że nie zamierza się przykładać do egzekucji. Dlatego Halef ostrzegł go:

— Ale mówię ci, że za każdy cios, który wyda mi się zbyt słaby, sam oberwiesz biczem. A więc, bierz się w garść! Osko! Poproś efendiego o bicz i stań z tamtej strony tego dobrego człowieka! Gdy tylko poczęstuję go korbaczem, uczynisz to samo. To go zachęci do spełnienia naszych oczekiwań. Omar niech się zajmie liczeniem.

Humun znalazł się w bardzo przykrym położeniu. Sam chętnie by oszczędził swego kompana, lecz z prawej strony stał Halef, a z lewej Osko z biczem w ręku. Był zatem sam narażony i zrozumiał, że musi być posłuszny. W każdym razie widać było po sposobie, jakim trafiał kijem w odpowiednie miejsce, że nie robi tego po raz pierwszy.

Suef się nie odzywał. Nie mógł się ruszać, ale gdyby spojrzenia, jakie na nas rzucał, były sztyletami, to przebiłby nas na wskroś. Murad Habulam nie spuszczał oka z tego przedstawienia. Poruszał jedynie wargami. Wyglądało na to, jakby chciał przemówić, ale się opanował. Jednak w momencie, w którym Humun zamierzył się po raz pierwszy, nie wytrzymał i zawołał:

— Nie rób tego! Rozkazuję ci!

— Ani słowa więcej! — zbyłem go. — Chcę postąpić z wami łagodniej, niż wy zamierzaliście postąpić z nami. Jeśli jednak powiesz jeszcze słowo bez mego pozwolenia, to zawiozę cię do Üsküb i przekażę w ręce sędziego. Możemy dowieść, że nastawałeś na nasze życie, a jeżeli zdaje ci się, że sędziowie wypuszczą cię na wolność po naszym wyjeździe, to chcę ci zwrócić uwagę, że w Üsküb rezyduje kilku zachodnich konsulów, którzy mają tę władzę, że potrafią wyegzekwować na tobie najsurowszą karę. Zrobisz mądrze, gdy będziesz milczał. — Murad skapitulował. Znał potęgę władzy wspomnianych urzędników i bał się ich, dlatego od tej chwili nie powiedział więcej ani słowa.

Zdrajca otrzymał swoich pięćdziesiąt razów. Zacisnął zęby i nie wydał z siebie żadnego odgłosu poza zgrzytaniem. Ja natomiast zamknąłem oczy przy pierwszym uderzeniu. Obecność przy takiej egzekucji nie należy do przyjemnych, ale wmówiłem sobie, że w poczuciu sprawiedliwości, a także ze względu na nas samych i na naszych bliźnich, nie wolno mi okazać tutaj laski. Bity Suef nie wydał z siebie głosu, lecz kiedy padł ostatni cios, zawołał:

— Rakiję! Rakiję! Polejcie mi stopy rakiją! Prędko, prędko!

Murad Habulam odważył się teraz przemówić i polecił Ance przynieść rakiję. Przyniosła pełną butelkę. Humun odebrał ją z rąk Anki i najpierw przytknął ją do ust schłostanego. Suef pociągnął kilka łyków, a potem polano mu szczypiącym płynem rany. Zasyczał tylko z bólu. Ten człowiek musiał mieć żelazne nerwy albo też kiedyś bito go tak często, że jego natura przywykła do takiej rozkoszy. Uwolniony z pęt zaczołgał się do Murada Habulama. Tam podciągnął nogi ku sobie, wsadził głowę pomiędzy kolana i odwrócił się do nas pogardliwie plecami.

— Ten jest załatwiony, sihdi — zameldował Halef. — Czyja kolej teraz?

— Humuna — odparłem krótko.

— Ile?

— Dwadzieścia!

— Kto je wymierzy?

— Sam decyduj.

— Niech będzie Murad Habulam!

Hadżi postąpił słusznie. Przez to, że jeden przestępca miał bić drugiego, posiał między nich nienawiść i chęć zemsty. Aga wzbraniał się.

— Humun był zawsze wiernym sługą, dlatego nie będę go bił.

— Właśnie dlatego, że ci wiernie służył, okażesz mu namacalny dowód twego zadowolenia — odparł Halef.

— Nie pozwolę się zmusić!

— Jeśli aga poskąpi swemu słudze tych dwadzieścia razów, to sam otrzyma czterdzieści — zadecydowałem.

To poskutkowało. W momencie przywiązywania do kozła Humun wzbraniał się, ale nic mu to nie pomogło. Jego pan z niechęcią sięgał po kij, lecz dwa zagrażające mu bicze wzmacniały na tyle jego rękę, iż razy osiągnęły swoją pełną skuteczność. Humun w czasie chłosty nie zachowywał się tak po męsku jak Suef. Spostrzegłem natomiast, że służba wymieniała między sobą zadowolone spojrzenia i spoglądała na mnie z niejaką wdzięcznością. Humun był faworytem agi i niewątpliwie dręczył pozostałych. Również i on kazał sobie pokropić rany gorzałką i zawlókł się do kąta, gdzie zwinął się w kłębek.

— Kto następny? — dopytywał się Halef.

— Murad Habulam — brzmiała moja odpowiedź. Wymieniony stał jeszcze obok kozła z kijem w ręku. W tym momencie odskoczył przerażony do tyłu i krzyknął:

— Co? Jak? Ja mam być chłostany?

— Oczywiście! — potwierdziłem, mimo że miałem wobec niego inne zamiary.

— Żaden człowiek nie ma do tego prawa!

— Mylisz się. Ja jestem tym, który ma to prawo. Wiem bowiem wszystko! Czy nie otworzyłeś twego domu po to, abyśmy zostali w nim zamordowani?

— To wierutne kłamstwo!

— Czy to nie twój brat, Manach el Barsza, piastujący urząd poborcy podatkowego w Üsküb, którego został później pozbawiony, był wczoraj u ciebie i zameldował ci zarówno o przybyciu naszym jak i jego towarzyszy.

— Chyba ci się śniło. Ja nie mam brata!

— A zatem śniłem może także, że z nim omawiałeś, iż nas ulokuje się na Wieży Starej Matki, a Humun ma tam wystąpić w roli ducha?

— Opowiadasz efendi całkiem nieznane mi rzeczy!

— Za to Humun wie o tym wszystkim, bo poznaję to po jego zdziwionym spojrzeniu, które mi właśnie posyła. Dziwi się, że znam tajemnicę. Plan z upiorem był niewykonalny, dlatego wpadliście na pomysł, by wdrapać się na wieżę i nas zamordować.

— Na Allaha! Straciłeś chyba zmysły?

— Mnie mieli zabić bracia Aladżi. Barud el Amasad chciał zamordować Osko, gdyż pała do niego zemstą z powodu uprowadzenia Senicy. Twój brat, Manach el Barsza, postanowił zająć się Halefem, a Suef wyraził gotowość zabicia Omara. Miridita natomiast wycofał się ze wszystkiego, ponieważ zawarł ze mną pokój i dał mi swój czekan, który widzisz u mnie za pasem.

— Allah akbar! On wie wszystko! Wszystko mu powiedziało jego złe spojrzenie! — mamrotał przerażony Humun.

— Nie! Nie! On nie wie nic! — wołał Murad Habulam. — Efendi! Nie znam nikogo z tych, których nazwiska wymieniłeś.

— Wszyscy oni byli na wieży, a przedtem byliście wszyscy, całą dziewiątką, we wnętrzu pustego stogu stojącego obok wieży.

— U mnie nie ma żadnego pustego stogu!

— A więc ci go pokażę i powiem jeszcze, że sam wpełzłem pomiędzy snopy, skąd was widziałem i podsłuchiwałem. Słyszałem każde słowo, każde!

Cofnął się i wpatrywał się we mnie ze strachem.

— Czy zanim Miridita nie odszedł, nie kłócił się z Mübarekiem?

— Ja... ja... o niczym nie wiem — bełkotał.

— A zatem zapytamy Suefa, może on coś wie, a jeśli nie odpowie, to bat rozwiąże mu z pewnością język.

Szpieg odwrócił się ku mnie, wyszczerzył zęby jak dzikie zwierzę, strzelił ku mnie wściekłym spojrzeniem i syknął:

— Ty sukinsynie! Czy myślisz; że sobie coś robię z tej twojej chłosty? Czy słyszałeś może, abym skomlał? Myślisz może, że zmusisz mnie biciem do mówienia prawdy?

— To mów bez bicia, jeśli jesteś taki odważny!

— Odwagi mi nie brak. Jest dokładnie tak, jak powiedziałeś, a więc wiedz, że chcieliśmy ciebie zabić! I to nam się nie udało, ale, na Allaha, nie potrwa długo, a trupy wasze rozniosą wrony!

— On bredzi! — krzyknął Murad Habulam. — Z bólu pomieszał mu się rozum!

— Tchórz! — zaskrzeczał Suef.

— Zapytaj jeszcze Humuna, sihdi — powiedział Halef. — Jeżeli nie będzie chciał mówić, to dołożymy mu na podeszwy jeszcze dwadzieścia kijów.

Podszedł do służącego i schwycił go za ramię.

— Zostaw mnie, ty pomiocie szatana! Wyznam wam wszystko, wszystko! — krzyczał Humun.

— Czy jest tak, jak mówi mój sihdi?

— Tak, tak, właśnie tak!

— Również i on zwariował z bólu! — wołał Murad Habulam.

— Dobrze. Usłyszysz zatem jeszcze dwóch dalszych świadków. Janik! Powiedz zgodnie z prawdą, czy twój aga jest niewinny?

— Aga chciał was zamordować — oświadczył parobek.

— Łajdak! — wył aga. — Zagroziłem ci karą za nieposłuszeństwo i dlatego chcesz się zemścić!

— Anka! — kontynuowałem. — Czy możesz przyznać, że twój pan wsypał truciznę na szczury do omletu?

— Tak! — odpowiedziała. — Widziałam to na własne oczy.

— Na Allaha, co za kłamstwo! Efendi! Przysięgam na Proroka i na wszystkich kalifów, że jestem całkowicie niewinny!

— Popełniłeś okropne krzywoprzysięstwo, które cię... Przerwano mi zdanie w połowie. To, że Ormianin, który przeszedł

na islam, fałszywą przysięgą znieważał imię Proroka i pamięć kalifów, do żywego dotknęło obecnych tu muzułmanów. Halef złapał  za bicz. Rozległ się gniewny pomruk. Humun podniósł się na poranionych stopach i idąc z trudem zbliżył się do swego pana, splunął mu w twarz i krzyczał:

— Fuj! Bądź przeklęty na całą wieczność! Twoje tchórzostwo zaprowadzi cię do dżehenny! Służyłem panu, którego Allah niech strąci w najgłębszą głębię piekieł. Teraz cię opuszczam, ale najpierw jeszcze się policzymy!

Również Suef stanął przed agą i zawołał:

— Hańba tobie i twojej starości! Zgubiłeś duszę i wymazałeś się z pamięci wiernych! Odtąd nic mnie już z tobą nie łączy!

Kuśtykając wrócili obaj na swoje miejsca. Z łatwością brali na sumienie samo zabójstwo, ale bez reszty obrażało ich uwłaczanie godności Allaha i jego następców.

Murad Habulam stał tak, jakby go trafił piorun. Obiema dłońmi zasłaniał czoło. Nagle wyrzucił ramiona w górę i podniósł lament:

— Zbłądziłem! Na Allaha! Ale naprawię ten błąd. Przyznaję, że mieliście zostać zamordowani i że wsypałem do jadła truciznę! La ilaha il'Allah, we Mohammed rassulu 'llah! — powtarzał zawodząc.

Zaś Halef podszedł do niego, położył mu dłoń ciężko na ramieniu i rzekł:

— Twoje szczęście, że odwołałeś przysięgę! Mój efendi wprawdzie nie dał mi takiego przyzwolenia, ale przysięgam na brodę Proroka, że zanim opuściłbym ten dom, zgasłoby słońce twojego życia. A więc przyznajesz się do winy?

— Tak.

— A zatem, zniesiesz także karę, jaką ci nałożymy. Ile razów mu wymierzyć, sihdi? — pytał Halef.

— Sto! — zadecydowałem.

— Sto? — zaskrzeczał stary. — Ja tego nie przeżyję!

— Twoja sprawa! Dostaniesz sto kijów w pięty!

Aga niemal się załamał. Widziałem, jak mu się trzęsły kolana. Był wielkim łajdakiem i jeszcze większym tchórzem.

— Okaż miłosierdzie! — skomlał. — Allah ci wynagrodzi!

— O, nie! Allah by się na mnie gniewał, gdybym postępował w taki sposób przeciwko jego przykazaniom. A co by na to powiedział Humun i Suef, gdybym ci darował karę, podczas gdy oni musieli się jej poddać!

— Na kozioł z nim! — wołał Suef.

— Należy mu się ta setka! — wtórował mu Humun.

— Słyszysz? — upominał go Halef. — Tego chce Allah i tego chcemy także my. Podejdź no tutaj i wyciągnij swoje członki, byśmy cię mogli przywiązać.

Schwycił Murada za ramię, chcąc go zmusić do położenia. Okrutny starzec wił się jak glista i kwilił jak dziecko. Skinąłem na Osko i Omara. Schwycili go także i przycisnęli do kozła. Przywiązano go, ,mimo że się sprzeciwiał. Jego nagie, kościste stopy już teraz wykonywały takie ruchy, jakby odczuwały oczekujący je ból.

— Kto się weźmie za kij? — zapytał Halef.

— Ty! — odparłem krótko.

Chciał zaoponować, ale zrozumiał mój znak, że ma milczeć.

— Ciesz się, ago Muradzie Habulamie — mówił Hadżi, łapiąc za kij — ciesz się, że to ja będę tym, który obdarzy cię dobrodziejstwem kary. Tych sto razów podziała na ciebie jak tysiąc. I zdejmie z twojej duszy sporą część twoich grzechów.

— Miłosierdzia! Łaski! — błagał aga. — Dam okup, zapłacę za cięgi!

— Zapłacisz? — śmiał się Halef. — Chyba żartujesz! Skąpstwo przejąłeś po dziadku, a chciwość jest matką twoich przodków.

— Och nie! Nie! Nie jestem skąpy. Zapłacę wszystko, wszystko!

— Na to mój efendi nie pozwoli, ale chętnie bym się dowiedział, ile byś dał, aby uniknąć kijów.

— Dam wam chętnie za każde uderzenie całego piastra.

— A więc sto piastrów? Zwariowałeś? To co jest przyjemnością dla nas, kosztuje dziesiadřć tysięcy piastrów, a twój ból, jeśli czeka cię chłosta, wyniesie dwadzieścia tysięcy. Stanowi to razem trzydzieści tysięcy! A ty proponujesz zaledwie sto! Wstydź się!

 — Milcz! Nie mam czasu na poznawanie twego skąpstwa. Muszę zaczynać.

Halef ustawił się przy stopach starego, udając, że celuje kijem w odpowiednie miejsce i się zamierzył.

— Na Boga, nie bij! — jęknął Murad Habulam. — Dam więcej! Dam dużo, dużo więcej!

Oczywiście, że był to teatr. Cała ta chłosta nie była budującym zdarzeniem i przyznaję, że uczestniczyłem w niej z odrazą. Ale proszę moich czytelników, aby nie wmawiali mi od razu niechrześcijańskiego albo grubiańskiego postępowania, chociaż muszę przyznać, iż nie można go także nazwać godziwym, mimo że było ono w pełni uzasadnione. Znajdowaliśmy się bowiem w kraju, którego nie można nazwać cywilizowanym i mieliśmy do czynienia z ludźmi przywykłymi do życia w godnych pożałowania warunkach panujących w Azji Mniejszej. Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę, że ludzie ci byli członkami niezwykle groźnej bandy przestępców o szerokim zasięgu działania, której istnienie umożliwiały jedynie tamtejsze zdemoralizowane stosunki. Od Konstantynopola, aż tu, do Kilisseli, mieliśmy do czynienia z ludźmi, dla których ani cudza własność, ani też życie drugiego człowieka nie stanowiły żadnej świętości. Znajdowaliśmy się ustawicznie w śmiertelnym niebezpieczeństwie i jeszcze teraz w każdej chwili groziło nam unicestwienie. Zwabiono nas do tego domu w sposób przemyślany i przebiegły, aby nas zamordować. Zamierzano nas otruć, a gdy to się nie udało, udusić albo zadźgać. Czyż należało się zatem dziwić, że ogarnęła nas szczególna zawziętość za to, że każdej minuty dnia i nocy musieliśmy być zawsze w stałej gotowości? Znając miejscowe stosunki musieliśmy zrezygnować z szukania pomocy w urzędach. Byliśmy zdani wyłącznie na siebie. Jaka kara mogła zrównoważyć wymierzone przeciwko nam napady? Czy było w tym coś okrutnego albo zgoła coś krwiożerczego, że postanowiliśmy wychłostać znajdujących się w naszych rękach bezbożnych i pozbawionych sumienia szubrawców? Z pewnością nie! Jestem raczej przeświadczony, że postępowaliśmy zbyt łagodnie i pobłażliwie.

Kto mógłby nas potępić za to, że skazaliśmy Murada Habulama na kilka minut udręki? Zamierzałem osiągnąć przez to określony cel. Gdyby mnie nawet pomawiano o stosowanie przymusu, szantażu albo jeszcze czegoś innego i stwierdzono, że łamię zasady kodeksu obowiązującego w moim kraju, za co grozi mi kara, odpowiem, że niestety nie znajdowaliśmy się w Niemczech. Musieliśmy się liczyć z istniejącymi warunkami i do dziś nie robię sobie wyrzutów z tytułu mojego ówczesnego postępowania.

— Chcesz dać więcej? — pytał Halef. — Ile?

— Płacę trzysta... — a ponieważ Hadżi znów się zamierzył, aga dorzucił w pośpiechu — czterysta, pięćset piastrów! Nie mam więcej niż pięćset.

— A zatem — rzekł mały Hadżi — jeżeli nie masz więcej, to musisz przyjąć nasz dar. Jesteśmy oczywiście bogatsi od ciebie. Mamy w zapasie tyle razów, że możemy nimi obdzielić całe Kilisseli. Aby ci to udowodnić, będziemy wspaniałomyślni i dołożymy ci jeszcze pięćdziesiąt, tak że otrzymasz sto pięćdziesiąt razów. Mam nadzieję, że twoje wdzięczne serce doceni naszą hojność.

— Nie! Nie! Nie chcę stu pięćdziesięciu! Nie chcę nawet stu!

— One zostały jednak tobie przysądzone, a ponieważ ty, jako biedny człowiek, masz na zbyciu tylko pięćset piastrów, nie można naszego wyroku zmienić. Omar! Chodź tu! Będziesz znów odliczał! Chcę wreszcie zacząć.

Zamierzył się i na prawą stopę agi spadło pierwsze uderzenie.

— Allah kerim! — wrzasnął przeraźliwie stary. — Zapłacę sześćset!

— Dwa... — liczył Omar. Cios spadł na lewą stopę.