Franz Kafka

SPRAWOZDANIE DLA AKADEMII

Dostojni Akademicy!

Czynicie mi zaszczyt, panowie, wzywając mnie, abym dostarczył Akademii sprawozdania z mojej małpiej przeszłości.

Nie umiem niestety zadośćuczynić temu wezwaniu tak, jak zostało ono sformułowane. Blisko pięć lat dzieli mnie od mego życia małpy, czas być może krótki w kalendarzu, ale nieskończenie długi, gdy się go spędza na bieganiu tu i tam, jak ja to robiłem czasami, wśród znakomitych ludzi, dobrych rad, oklasków, muzyki orkiestr; lecz w gruncie rzeczy sam, gdyż całe towarzystwo, aby mieć pełny obraz, trzymało się z daleka od bariery. Nie podołałbym temu, gdybym uparcie trzymał się mego pochodzenia i wspomnień młodości. Pierwszym nakazem, jaki sobie postawiłem, było właśnie zaniechanie wszelkiego uporu; ja, wolna małpa, poddałem się temu jarzmu. Wskutek tego moje wspomnienia zacierały się coraz bardziej. Na początku mogłem jeszcze powrócić, gdyby ludzie tego zechcieli, przez wielką bramę, którą niebo tworzy nad ziemią, lecz równocześnie z moimi przyśpieszanymi batem postępami brama ta stawała się coraz niższa i węższa, w świecie ludzi czułem się coraz lepiej i coraz bardziej byłem z nim zespolony; burza, dmąca z mojej przeszłości, uspokajała się; dziś jest to już tylko przeciąg, który chłodzi mi pięty, i otwór w oddali, którym powietrze wieje i przez który ja sam niegdyś przybyłem, stał się tak mały, że gdyby w ogóle starczyło mi sił i woli, by tam z powrotem pobiec, zdarłbym sobie skórę z ciała, chcąc się przezeń dostać. Mówiąc szczerze - choć chętnie używam obrazów dla wyrażenia tych rzeczy - mówiąc szczerze: wasza małpia egzystencja, panowie, jeżeli macie coś takiego w swej przeszłości, nie może być bardziej odległa od was - niż moja jest ode mnie. Lecz łechce ona w pięty każdego, kto tu chodzi po ziemi: zarówno małego szympansa, jak wielkiego Achilla.

W najbardziej zacieśnionym sensie mogę jednak, być może, odpowiedzieć na wasze zapytanie, i czynię to nawet z wielką radością. Pierwszą rzeczą, której się nauczyłem, było podanie ręki; podanie ręki oznacza szczerość; niechże więc dziś, gdy znajduję się na szczycie kariery, temu pierwszemu podaniu ręki towarzyszy także szczere słowo. Nie przyniesie ono Akademii niczego istotnie nowego i pozostanie bardzo daleko od tego, czego się ode mnie żąda i czego mimo najlepszej woli nie umiem powiedzieć; jednakże wskaże ono drogę, którą dawna małpa przedostała się do świata ludzi, i sposób, w jaki się w nim utwierdziła. Ale z pewnością nie śmiałbym powiedzieć nawet tego, co nastąpi, gdybym nie był zupełnie pewny siebie i gdyby moja pozycja na wszystkich scenach kabaretowych cywilizowanego świata nie umocniła się do tego stopnia, że nic nie potrafi nią zachwiać.

Pochodzę ze Złotego Wybrzeża. Co do sposobu, w jaki mnie tam schwytano, muszę polegać na obcych informacjach. Ekspedycja łowiecka firmy Hagenbeck - z jej kierownikiem opróżniłem zresztą od tego czasu niejedną butelkę dobrego czerwonego wina - leżała na stanowisku w nadbrzeżnych zaroślach, gdy pewnego wieczora szedłem do wodopoju w środku stada. Dano ognia; ja jeden tylko zostałem trafiony, otrzymałem dwie kule.

Jedną w policzek, rana była lekka, zostawiła mi jednak dużą czerwoną bliznę bez sierści, która zjednała mi przydomek Czerwony Piotruś - przydomek odpychający, zupełnie niewłaściwy i wynaleziony przez prawdziwą małpę - tak jakbym tylko przez tę czerwoną plamę na policzku odróżniał się od małpiego zwierzaka Piotrusia, który zdechł ostatnio i tu i ówdzie był znany. To nawiasem.

Druga kula trafiła mnie poniżej biodra. To była ciężka rana i ona temu winna, że jeszcze dzisiaj trochę kuleję. Czytałem ostatnio w artykule jednego z dziesięciu tysięcy psów gończych, które wypuszczono na mnie w dziennikach, że moja natura małpy nie została jeszcze zupełnie stłumiona i że dowodem tego jest fakt, że gdy przyjmuję wizyty, ze szczególnym upodobaniem ściągam spodnie, aby pokazać ów ślad od kuli. Temu drabowi powinno się odstrzelić jeden po drugim palce ręki, którą to napisał. Co do mnie, mogę zdejmować spodnie przed każdym, przed kim mi się podoba; każdy znajdzie tam tylko wypielęgnowaną sierść i bliznę - wybierzmy tu do określonego celu określone słowo, które jednak nie powinno być źle zrozumiane - bliznę po zbrodniczym strzale. Wszystko leży jak na dłoni, nie ma niczego do ukrywania; gdy chodzi o prawdę, każdy wielki myśliciel odrzuca najwykwintniejsze maniery. Gdyby natomiast ów skryba zdjął spodnie w czasie wizyty, wszystko by oczywiście wyglądało inaczej, i to, że tego nie robi, chcę uznać za oznakę rozsądku. Ale wobec tego niechże mi i on da spokój ze swoim taktem.