Józefat Bolesław Ostrowski

SZKOŁA POLSKA NARODOWA BATIGNOLLES

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

SZKOŁA POLSKA NARODOWA BATIGNOLLES

Ostrowski Józefat Bolesław

PANIE SEWERYNIE GAŁĘZOWSKI,

I.

Temu miesięcy szesnaście, chciałeś bydź Członkiem Rady tej narodowej Szkoły — a z Tobą wstąpił do niej Twój przyjaciel, P. Hłuszniewicz, dawny poseł, a także doktor medycyny. — Ciebiem nieznał — sposobem niewytłumaczonym, prawie cudownym, uzyskałeś wziętość. Usposobiony wierzyć raczej dobrym, aniżeli złym skłonnościom, przypuściłem, że Twoja wziętość, ma gruntowne podstawy. — P. Hłuszniewicza otaczał niejako powszechny szacunek: miał on bydź wzorem uczciwości i poświęcenia. .Najchętniej przypuściłem i to. Bez podejrzeń przeto, i głęboko wzruszony, na stronnicach Przeglądu, zapisałem moje nadzieje, że po wstąpieniu takich dwóch ludzi, Szkoła, dobroczynnych skutków oczekiwać może.

Nim upłynęło tych szesnaście miesięcy, ale głównie, temi dniami, widzę moje nadzieje, jeżeli nie wywrócone, przynajmniej gwałtownie zachwiane. Chodzi o los Szkoły, o jej przyszłość, o jej rozwinienie i o jej narodowość.

Postanowiłem przeto przedstawić moje uwagi publicznie, Tobie I innym ; ale na cóż publicznie? Czemu nieuźyć łagodniejszych sposobów? Dla czego nieporozumieć się po cichu, serdecznie? Była to moja myśl, która, zdaje mi się, doszła Twej wiadomości, i chciałem, aby doszła — ale myśl przez Ciebie niezrozumiana — fałszywie wytłumaczona i wzgardzona.

Na takie Twoje, tyle dziwne usposobienia, miałem zamiar nieuważać — ale gdybym był nieuważał, byłbym był naraził siebie na przykrości, którym poddawać się, niemam obowiązku, ani potrzeby. Jesteś otoczony takiem! przyjaciółmi, dworzanami, czyli facetusami, że przedzierać się ku Tobie, mam wstręt niezmierzony, wstręt moralny i polityczny razem — polski najgłówniej. Przytem Twoja własna osoba, nie jest dosyć wygładzona. — Jesteś chropowaty, opryskliwy, posuwający się ku uniesieniom najnieprzyzwoitszym, brutalskim nawet, nagannym i opłakanym, jakiekolwiek człowiek zajmuje miejsce i pełni obowiązki;ale najszkodliwszym, najwyżej gorszącym, skoro chcesz Kierować wychowaniem polskiej młodzieży; -wyjąwszy, jeżeli metoda wychowania wzbogacona będzie przez Ciebie nowym wynalazkiem krzykalstwa i tupania nogami. Wszak sam znasz Twoje nieszczęście, i ubolewasz nad niem, skoro po scenach tej dziwnej natury, wyznajesz uczciwie i przykładnie — że "wychodzisz z Twego charakteru" a wyznaję, byłbym bardzo ciekawy, poznać nakoniec Twój istotny charakter wewnętrzny. Jest on dla bardzo wielu pewnym rodzajem szarady, I do której odgadnienia, z tych uwag moich, zawsze najżyczliwszych dla Ciebie, będzie można wyprowadzić domysły, podobieństwa, pewniki może.

Jeżeli przeto mówię publicznie, jest to Twoja własna wina, Twego charakteru — a tej Twojej bardzo sistematicznej myśli, która nie chce bydź ani oświecona ani przekonana.Jeżeli niezaprzeczam ,aby Twoje działanie we szkole i dla niej dobrych stron mieć nie miało, stron materijalnych jedynie lękam się przecież, a lękam się przez względy najpoważniejsze, aby Twój kierunek nie zaszkodził szkole, abyś jej nie odebrał znamion, które ona koniecznie zachować powinna.Niesądź także, aby moje uwagi miały bydź tylko mojemi.Jestem tłumaczem niechęci powszechniejszych może aniżeli siebie wystawisz Twojemi słowami i czynami, zmusiłeś bardzo wielu zamknąć ich serca uczuciom szacunku i wdzięczności. — Weź ze mnie przykład. Ją z nadziei, czci i zaufania przeszedłem do żalu, do zwątpienia ,ku naganie surowej,ale przychylnej jeszcze, mocno umiarkowanej tym wzgledem,że może będziesz chciał oddalić ze siebie to, co Tobie samemu szkodzi, a Szkole przynieść może szkody niezmiernie i nienaprawione.

Potem koniecznem zgajeniu — sama rzecz.

Rada Szkoły na dniu 20 Kwietnia 1853 . kazała wydrukować pisemko gdzie znalazłem następujące wyrażenie " głównym Szkoły jest, przechowanie w młodem na obcej ziemi zrodzonem pokoleniu uczuć i podań narodowych"jeżeli jest to zobowiązanie na przyszłość chciałbym wierzyć że będzie spełnione; ale nie mam cokolwiek mocnej nadziei albowiem od chwili kiedy przyszedłeś do Rady ukazały się z twej strony pewne czyny i pewne usiłowania — dowody nawet których na żaden sposób pogodzić niemożna by, z tem uśmiechającem się zobowiazaniem zachowania uczuć i podań narodowych.W pisemku twojem 20 Kwietnia,jakież dałeś nazwanie? Szkoła polska — ale narodowa — nie.To nazwanie — narodowa — wszędzie kazałeś wymazywać.Byłżeśbyś dał rozkaz wymazania,gdybyś był nie rozumiał całej mocy wyrażenia — narodowa? Miałeś przeto zamiar? Czyli twój własny? Czyli tylko podstawiony szatanicznie — niewiem.Tylko rozważ. Są szkoły żydowskie, ale niema szkól żydowsko narodowych. Są żydzi, ale niema żydowskiego narodu,żydowskiej narodowości. Że Cesarz Rossii, niezna polskiej narodowości, to rozumiem chociaż nieuspawiedliwiam Ale, że Twoja cenzura wyrażenie — narodowość — przekreśla to zastanawia, to niepokoi, a niepokoi tem gwałtowniej ze to nie jest czyn samotny i przypadkowy — ale jeden z czynów Twojej albo tylko podsunionej myśli, popieranej przez Ciebie niezachwianie, uporczywie i namiętnie. Szarpiesz się najźywiej, skoro gdziekolwiek ujrzysz jakikolwiek zewnętrzny znaczek polskiej narodowości.

Uczniowie Szkoły mieli i jeszcze maja narodowe ubiory, narodowe kolory Zapewne przez wierność zobowiązaniom, o przechowaniu podań i uczuć narodowych,niektóre ubiory narodowe, kazałeś zniweczyć Zostały tylko mundury także skazane na zniweczenie. Podawałeś wniosek, dania uczniom polskim ubiorów używanych przez francuzkie naukowe zakłady.

Lecz powiesz "— uczuć i podań narodowych, niepotrzeba mięszać, z temi głupimi cackami narodowości — ubiór nie jest sercem ani duchem polskim." Masz przeciwnikiem jezuitizmu — ale jako uważam, umiesz się posługiwać zręcznie najsubtelniejszemi jezuickiemi kruczkami. Mieli. jeszcze mają uczniowie nieco czerwonych czworobocznych czapeczek; — niemożesz znieść tych czapeczek przypominających heroizm Krakowskich wieśniaków, zwycięzców Moskwy pod Racławicami-są to wedle Ciebie .i Twoich, podania buntownicze-nieprzyzwoite i gorszące. Na czapeczki narodowe, padło także Twoje potępienie. Niema ich. bydź na przyszłość!. Słyszałem ze rząd rossyjski, Krakowiakom, czerwone czapeczki odebrał : on tam, a Ty we Francii — on dla tego, że rossijski, a Ty dla tego, że polak i że szkoła ma przechowywać narodowe podania. Jeden nauczyciel miał czapeczkę czworograniastą, która nawet była biała. Sama czworoboczna forma.poruszyła Twojemi gniewami. I gdzieś, czworograniasta czapeczka, przepadła. — Przypominam sobie, że Cesarzewicz Konstanty uganiał się po ulicach Warszawy za pewnemi ubiorami i kolorami narodowemi, rewolucijnemi albowiem wedle niego, narodowość! I rewolucija, jedno i to samo znaczyć miały. Czyliż mogłem się spodziewać, że Ty Doktorze Medycyny, w Szkole; polskiej narodowej, takie same będziesz wyprawiał gonitwy, a pisał, że Szkoła polska ma główny cel, zachowanie uczuć i podań narodowych. Wedle Twojej nauki, przeciw której Rossija ani słowa niewymówi, niweczenie zewnętrznych znaków narodowości, ma bydź dowodem, że narodowość będzie szanowana i zachowana. — Był zawieszony we Szkole obraz przedstawiający prześladowanie Bazilijanek, Obraz co żywo rozkazałeś wyrzucić-Czemu? Czyli dla logo, że rząd rossijski oświadczył, że wszystko fałszem, cokolwiek o Bazilijankach powiedziano? Urząd rossjski nienawidzi Katolicizmu? Bajeczka, wymyślona przez socijalistów! Otóż Panie Gałęzowski, przestrzegaczu uczuć i podań narodowych, niemogłeś znieść, aby oczy niewiniątek, tem potwarczem kłamstwem zarażone bydź miały, Skądże taka zgroza? Czyli przypadkiem niepowiedziano Tobie, że taki wizerunek obrazi sumienie i delikatność pewnych niby Polek, niby Moskiewek, którym czasami pokazujesz uczniów pod warunkiem, aby niewidziały żadnych narodowych znaków i spomnień ? Mój domysł jestże zły — dobrze — Ale upraszam, chciej dać prawdziwe wytłumaczenie.

Na murach jadalnej sali zawieszono kilkanaście wizerunków przedstawiających czyny narodowe—spomnienia honoru i sławy naszej — Kościuszko, Poniatowski, Orzeł i Pogoń. — Kazałeś, aby wyrzucono te nieczystości, te ochydności, pod pozorem, że podobne rzeczy francuzów obrażać miały — Kochany doktorze medycyny, wiesz doskonale, że to jest Twoje urojenie bardzo zręczne a zupełnie pobożne — nakazując wyrzucenie tych nieczystości, rozwijasz Twój sistem polecający na tem, aby w tej mniemanej polskiej Szkole, nieznajdował się ani jeden znak przypominający młodym polakom, ich narodowość, ich święta przeszłość, która mają powołanie prowadzić dalej, bronić i wyobrażać. — Ah! masz w obrzydzeniu Kościuszkę wyobrażenie uczciwości osobistej i politycznej. — Masz w obrzydzeniu Księciu Poniatowskiego, wyobrażenie honoru, Poniatowski umarł walcząc przeciw Rossii —niechciał zdradzić Polski i Franci. — Był Marszałkiem Francji. Mamże cierpieć, aby serca moich niewinnych uczniów, zatruwały tyle niebezpieczne spomnienia! "Klaskajcie Rossijanie! Niechaj Cię nie obraża porównanie — Twój ścisły przyjaciel Abramowicz, policmajster Warszawy, cierpiałżeby we Szkole jakiej, takie wizerunki, zewnętrzne znaki polskiej narodowości? — Zatrzymaj się — nieposądzam o zdradę — nie. — To byłaby pospolita zbrodnia a niewiele szkodliwa. Ale robić przez własne natchnienie, to co policija moskiewska robi, a co jej darowane bydź może, jest to, coś nierównie opłakańsze i niebezpieczniejsze, albowiem dowodziłoby, że są polacy z nazwiska, a moskale z przekonania i z uczynków.

Dyrektor Szkoły sporządził tablicę symboliczną polskiej historii i na widoku publicznym wywiesił. Wszyscy widzieć mogli — uczniowie i goście: i to dzieło niewinne — wizerunek—jakoś nieprzypadły Twoim polskim narodowym uczuciom. I tablica symboliczna zdięta bydź musiała.

23 Lutego 1853 ułożono nabożeństwo żałobne za dusze wszystkich Polaków, którzy polegli na polu bitew. Nic, tylko żałobne nabożeństwo. Rada Szkoły odebrała wezwanie —a jednak niepokazał się ani jeden uczeń polskiej Szkoły. Dałeś swój rozkaz wzbraniający. Wedle Twojej przeto nauki, jest nadużyciem i zgorszeniem modlić się, o pokój i zbawienie wieczne tych, którzy umarli za niepodległość. Prześladujesz ich, Doktorze medycyny, i na tamtym świecie. Jakże to pogodzić z Twojem upewnieniem, że Szkoła ma przechowywać uczucia i podania narodowe? Poczekaj — nasuwa się mi myśl najdziwniejsza, ale która jest Twoja i Twojej przybocznej rady — człowieka i którego wyczerpujesz Twoje natchnienia. Uczucia i podania narodowe — zgoda — ale jakie! prosto naukowe — najściślej literackie — ale historiczne, ale politiczne, takie któreby poruszały sercem polskiej młodzieży — zachowaj Panie — a to na co? Lecz Panie Gałęzowski, takiej Szkole jakiemi opisanej i związanej warunkami, rząd rossijski dalby najpełniejsze zatwierdzenie. Pozwól na jedno zbliżenie. Zakazujesz polskiej młodzieży modlić się za dusze zmarłe. Lecz na nowy rok 1853, podstępnie, milczkiem, niepowiedziawszy nic nikomu, wlokłeś łych młodych Polaków na salony człowieka, którego przodkowie Polsko sprzedali i zamordowali: który, mimo oświadczeń, nic nieuczynił, czciliby sobie jakiekolwiek przebaczenie wyjednał — a jeżeli uczynił, komuż, upraszam? Wichrzycielom, socijalistom," wielbicielom Rossii, ateuszom, a nawet rzezimieszkom!

Układałeś i jeszcze układasz wielki zamiar, wypędzić Dyrektora Szkoły, Wyznać należy,dopuszczał się i dopuszcza on ciężkich a mnogich wykroczeń, obudzających Twoje zagniewanie i Twojej przybocznej Rady. Wykłada piśmiennictwo, gramatykę i dzieje polskie, a darmo — przez poświęcenie się. Istny zapaleniec. Dalej — podpisał adres złożony Cesarzowi Francuzów, na którym niewidno Twojego imienia, ani Twoich najserdeczniejszych przyjaciół, co niewątpliwie ma bydź dowodem waszych niechęci ku Rossii, a Waszej czci i wdzięczności dla Francii. Co to za szaleństwo wyznawać cześć i wdzięczność dla Francii!

Racz posłuchać, co wiem — a oczem zapewne niewiesz— na pokojach ambassady rossijskiej padła mowa o Szkole Batignolles. Wysoki urzędnik tej ambassady, Szkole niemiał co zarzucić — wyjąwszy to, że jej dyrektor Klimaszewski, wolnodumnie, wpaja dzieciom nienawiść do Rossii. Niemów, że to nieprawda. Przyszlij a dam nazwiska osób. Otóż pytam, skąd taka przykładna, taka zdumiewająca zgodność między Twemi i ambassady widokami i życzeniami? Jej i fobie nienawistnym Klimaszewski. Niweczyłaby i ona gdyby tylko mogła, wszystkie zewnętrzne znaki polskiej narodowości — jako i Ty niweczysz zupełnie niewinnie, ponieważ polak i ciągle na dowód — że celem głównym Szkoły, przechowanie uczuć i podań narodowych. Skąd jedna myśl przeciw Dyrektorowi Szkoły, ambasady i Twoja? Przecież Klimaszewski oddal Szkole posługi wyrównywajace Twoim i nic Twoim pieniądzom, których nieumiesz udzielić, niedawny uczuć najboleśniej, że je dajesz. Po każdym Twoim dobrym uczynku następuje policzek i żółć — a dosyć często, ten który ma nieszczęście prosić Ciebie,tylko policzek i żółć za drzwi wynosi. Nie innym jesteś i dla Szkoły.

Powiesz — że ambassada Tobie niedaje rozkazów. Przypuszczam chętnie; ale postępujesz jak gdybyś odbierał jej ukazy. To przecież i najgrubsze umysły uderzy. — Zgodność, jest umówiona albo nie, niniejsza. Rossija szczęśliwa, ma przyjaciół do których nigdy niemówiła, których nawet nieprzeczuwała i nieprzeczuwa. — Są pokrewieństwa duchowe zupełnie naturalne i konieczne, Bardzo często, idziemy mimowolnie za wewnętrznym pociągiem. Jesteś czysty? Zgoda. Ja niewiedzę, abyś niemiał bydź czysty. Jestżeś pewny sumienia ichmościów bardzo blisko otaczających Ciebie, a którym dałeś najpełniejsze zaufanie? Byłeś ostrzegany zewsząd, ze stron najpoważniejszych — zdawało się — że byłeś przekonany—wymówiłeś nawet, żeś niewiedział. Lecz po chwili wąchania się i zatrzymania, człowiek publicznie związany z Moskalami, jest, jako był Twoim najserdeczniejszym przyjacielem, Członkiem Rady tajnej a więcej aniżeli jakikolwiek inny Członek — aniżeli Ty sam nawet— on w Tobie i przez Ciebie myśli i działa dla Szkoły.

Jakimże nazwiskiem miał bydź zastąpiony Klimaszewski niemiły Tobie i rossijskiej ambasadzie, niemiły pewnym Polakom i Polkom, dla których Francija ma bydź piekłem, a ułaskawienie, dobrodziejstwem, a zktóremi

Szanowny Doktorze utrzymujesz najściślejsze stosunki, przyjmujesz od nich pieniądze z tym wyraźnym, albo domyślnym, ale śmiało wykonanym warunkiem, aby ze Szkoły ustępowały wszystkie zewnętrzne znaki polskiej narodowości, aby wyrzucony był Dyrektor, bojący o głupim i szalonym poloniźmie.

Człowiek, któremu chciałeś powierzyć kierunek Szkoły ma swoje znaczenie. Jest to Felix Wrotnowski, który by! a niewiem czyli bydź przestał uczniem Towianizmu, a niepodobna, abyś niewiedział, ku jakim stronom Towianizm prowadził pewne umysły. O naturze Towianizmu zrobił publiczne wyznanie P. Kamieński Pułkownik Sardyński— o kierunku politycznym Towianizm niema powątpiewania. P. Wrotnowski 1850 wydal Atlas .dawnej Polski, który ma bydź nadzwyczajnie ważnym i dobrze pomyślanym — niewiem; z tej strony Atlasu nieoecniam. Lecz przy Atlasie umieszczono Text explicatif językiem francuzkim, gdzie możesz wyczytać następujące wyraźne twierdzenie, "Nowa litteratura rossijska kwitnąca".Temu zdaniu nieuwierzy nawet Moskal cokolwiek oświecony i cokolwiek sumienny. Lecz to nic. Rossija oddała wielkie usługi rodowi sławian: podbiła dlań "rozlegle uralskie krainy, zwiększyła ogrom swojej ludności milijonami innych ludności. Jest to jej najpiękniejsze zwycięztwo w tem znaczeniu, że "Rossija wyświadczyła dobrodziejstwo nawet zwyciężonym, których jestestwo podniosła i uszlachetniła." pag, 28. Rossija zatem wynosi i uszlachetnia milijony ludności, które zwyciężyła i do siebie wcieliła—zatem i nas Polaków. Taki Dyrektor polskiej Szkoły, pozyskałby niewątpliwie zezwolenie i potwierdzenie ambassady, tem pewniej, że P. Wrotnowski jasno wytłumaczył i zupełnie usprawiedliwił nasz upadek. Byliśmy zbrodniarzami—a ukaże się niedługo uczony wywód, dowodzący — że rozbiór był dla nas dobrodziejstwem, czynem opatrznościowym; a ku takiemu wywodowi, z katedry Collage dc France, rzucił świetne a wielkie pomysły, genijalny poeta, apostoł Towianizmu — Adam Mickiewicz.

Wstąpienie Twoje do Rady Szkoły, niebyło dla niej szczęśliwem— pod względami najważniejszerni. —To coś zastał, uznałeś fałszywem, złem. Nie. sądź, abym miał bydź przeciwnym ulepszeniom, abym niewierzył, że Szkoła ciągle ulepszana bydź powinna. Jeżeli wyjmiemy niweczenie zewnętrznych narodowych znaków i podniesienie dosyć znaczne materijalne. które istotnie uwielbiam, ulepszeń innych niewidno. Lubisz najdziwniej wyrażać Twoje niechęci, rzucaniem się, łajaniem, szarpaniem się na wszystkie strony — i wykrzyknikami, naprzykład takierni miotanemi na posiedzeniu — "niechaj was wszyscy djabli porwą" a gdybym miał chęć powtórzenia twoich wykrzykników, rzucanych do oczu różnym i najniewinniejszym osobom, ułożyłbym dosyć ciekawy .słowniczek, na użytek jakiej brudne! karczmy — ale nigdy polskiej Szkoły.

Zrobiłeś sobie przywidzenie, jakoby dawna Rada miała skłonność przed -wiania się Twoim ulepszeniom i wznowieniom, Zdawałeś się nieufać patrijotyzmowi i jej rozumowi. Z tąd usiłowanie wprowadzenia do Rady członków podzielających Twoje zamiary i Twoie przekonanie: z tąd Twój krzyk publiczny "niemam większości." Wszystko ciężka omyłka, i Twoje sposoby przykre, znieważające nawet tych, których niby szanujesz. Dawna nada. poprze Twoje rozumne i polskie zamiary, jeżeli je masz. Jesteś dla niej bezgrzeczności, bez względów pospolitych, bez sprawiedliwości: jesteś niewdzięcznym, dla jej wielkich zasług : znieważasz jej patriotyzm i jej poświęcenie. Szkoła była i bez Ciebie; I byłaby naprzyszłość, także bez Ciebie—cokolwiek biedniejsza może —ale spokojna, honorowa — narodowa — nieznająca tych burz, które wniej prawie codzień podnosisz. — Masz najfatalniejsze usposobienie, do uczynków dobrych, wiązać nierozerwanie policzki, opryskliwości, zniewagi i pewne zamiary, których, nieprzyjmuje, ku którym ma wstręt nasze sumienie. Dawna Rada niezezwoliłaby i niezezwoli na nie: pod tym względem, masz o niej zupełnie trafne uczucie. Chciałeś się przeto wzmocnić przeciw niej członkami wybranemi wedle Twego serca. Wybrałeś trzech — naznaczam ich trzema literami — a wiesz — wiemy wszycy, o kim mowa —J. K. F -Z. Przeciw tym trzem imionom miłym Twemu sercu napotkałeś wstręt ogólny i wstręt nieskończenie ważniejszy — a gdzie — znasz doskonale. Jeden najpubliczniej styka się z Rossijanami — ma wielkie zdolności — z których atoli Szkoła narodowa żadnych korzyści brać niemoże. To na Radzie, miałeś powiedziane grubo. Drugi dał sobie wolność pisania paszkwilów przeciw Francii, u której przecież szuka gościnności. Jest to nowa socijalna czyli heglowska moralność, która pozwala pluć na dom w którym kto znajduje schronienie i utrzymanie, którego może nieznalazłby u siebie. Przeciw trzeciemu prowadzono niejako urzędowe, dochodzenie, czyli chcesz wiedzieć co się zeń odkryło? Przyszli a dam dwie drukowane broszury, — Miałeś dane ostrzeżenie — zdawało się, że się wycofasz — mówiłeś — że gdybyś wiedział, byłbyś ich był nigdy niewzywał do Rady. Rzeczywiście, taki wybór nowych członków, dla Szkoły, dla jej bytu, był najniebezpieczniejszy. —Szkoła istnieje — istnieć nadal może — tylko przez ludzkość i spaniałość Francii. Jeżeliby Francija miała powody umniejszenia albo cofnienia tej spaniałości — Szkoła upada — niepodniesiesz jej — nieutrzymasz jej. — Gdy by Cię byt Szkoły rzeczywiście obchodził, mógłżeś powoływać do Rady ludzi zawidocznie przechylających się do Rossii, najżyczliwszych dla niej, albo piszących szalone paszkwile przeciw Francii? a później nikczemnie i kłamliwie dających słowo honoru, że niespisali. Jako! nieuderzył Cię ten domysł, że Szkole przez podobnych Radców kierowanej, pomoc francuzka mogłaby bydź cofniona. Toby zraniło tyle serc — ale toby niezadziwilo. Sam sobie złorzeczyłbyś, i tym, u których szukasz natchnienia.

Ci ichmoście do Rady, do rajdu Szkoły nieweszli— prawda — Twoje słuszne przerażenie złagodniało — i powróciłeś do Twojej myśli — albowiem poza urzędową Radą, przeciw niej, na osłabienie i wyszydzenie jej, ulepiłeś sobie Radę przyboczną, zasiadającą u Ciebie, a złożona z. tychże samych ichmościów, których do Szkoły niewpuścila polska opinija, a najgłówniej nagana, która znasz —a której niemam prawa wymieniać. Są przeto dwie Rady. Jedna w Szkole — niby urzędowa —a czysty majak — a druga u Ciebie, rozpierająca się na Twoich fotelach — rzeczywista, — stanowiąca o wszystkich. — Postawiłeś na swojem — Trzej są prawdziwemi członkami Rady — z wielką ujmą powagi Rady urzędowej, z wielką szkodą dla Szkoły, z nieustającem dla niej niebespieczeństwem. Jako Gałęzowski — miej sobie przyjaciół, jakich tylko chcesz — socialistów, moskali, jezuitów — ateuszów — każdy idzie, za wewnętrznym niewstrzymanym pociągiem. Będziesz zbierał dla siebie coś zasiał, lecz są stosunki i przyjaźnie, których członek Rady Szkoły unikać powinien przez pamięć na dobro Szkoły, przez uszanowanie dla Francii i dla Polski —dla przeznaczenia i posłannictwa tej Szkoły. Lecz Ty Panie Gałęzowski, temi względami najważniejszemi i niejako świętemi — potrącasz — znieważasz je — drwinki sobie znich stroisz. Jeżeli tych najnieszczęśliwszych, najpodejrzańszych przyjaźni i skłonności politycznych, na żaden sposób odstąpić niemożesz, jeżeli do nich Twoje serc, jako żelazo do magnesu przylgnęło — zostańże z niemi. Lecz naówczas, racz zrozumieć, że spółistnienie obowiązków Członka Rady i tych dziwnych przyjaźni, jest niepodobne. Dwóm ołtarzom służyć niemożna — chociaż właściwie dwóm ołtarzom niesłużysz — albowiem z ołtarza polskiego zdzierasz wszystkie znaki i wszystkie ozdoby — mówiące, że to ołtarz polski — Ale powiesz—Orzeł biały jaśnieje w Szkole — prawda — Temi dniami widziałem paszport z Warszawy, naktórym także figuruje biały orzełek. Cierpisz to, czego niewykreśla Rossija. — Nieprzeczuwam, aby jaka wyraźna zmowa bydź miała — tego dosyć często nawet i nietrzeba. Ale są pewne sny słowiańskie, są pewne uprzedzenia przeciw Francii.są z daleka wypuszczane natchnienia, są nakoniec zupełnie niewinne zgodności sposobów myślenia i działania. Wszystko rzeczy daleko niebezpieczniejsze, aniżeli podła zdrada — albowiem mów co chcesz, Twoja zaciekła wojna przeciw zewnętrznym znakom polskie] narodowości, Twoje wielkie miłości ku pewnym osobom i opinijom, bardzo mało polskim albo nawet i niepolskim — nie są bez przyczyny. Jeszcze ani razu niepopełniłeś omyłki, abyś nachylił Twoje serce ku opinijom i ludziom prawdziwie polskim. Ale nienawiści ku nim, masz jej pełno, bez miary.

Miedzy nowemi Członkami Rady znalazłem P. Mickiewicza, któremu jako poecie składam moje uwielbienie. Jest to nasza wielkość narodowa przed 1830. Było to południe tej gwiazdy. Człowieka, samej osoby, nieznam —i nieoceniam. Niewiedziałżeśby, że Rząd P. Mickiewicza na katedrze utrzymać niechciał — miał najpoważniejsze zasady tej niechęci. Byłoż przyzwoitem wzywać do Rady człowieka, którego odsuwa władza dająca wsparcie Szkole — i byt nawet ? Jest to lekkomyślność, albo szalone droczenie się. Ze strony władzy, niełaska, a od Ciebie, laska. Jest niepodobieństwem, abyś niewiedział, jakie straszydła polityczne i religijne weszły do tej głowy, i z niej na katedrze wyskoczyły — ze zgorszeniem niewymówionym i Francyi i Polski? Słyszano z tej katedry uwielbienie Rossii, poniżenie i mniej więcej, zaparcie się Polski. Słyszano proroctwo ruiny Katolicyzmu. Tych ślicznych uczuć i wyobrażeń nierozbieram — wymieniam czyny. Lecz człowiek z takiemi uczuciami, możeż bydź Wiceprezesem Szkoły, która ma przechowywać uczucia i podania narodowe, a której religija katolicka, ma bydź główna podstawa wychowania? Doktorze Medycyny, to są drwiny i zgorszenie razem. .Mickiewicz ma popierać i rozumieć religijne katolickie wychowanie— on, przeciw któremu katolicy polscy zanieśli najprzykrzejsze skargi — któremu Przegląd publicznie zadał kłamstwo? — Wielbicielom Moskwy, burzycielom katolickiej religii, socjalistom, heglislom, ateuszom nawet, czcicielom złotego cielca, oddałeś, albo koniecznie chciałbyś oddać kierunek Szkoły, która wedle Ciebie ma bydź katolicka i polska! Chcecie wdrażać polskiej młodzieży, uczucia, których sami niemacie, albo je macie pomieszane, wykrzywione, obłąkane, albo i nawet żadne. Chcesz przekonać? Nasamprzód, bądź sam przekonanym. — Awieszże Ty sami i Twoja przyboczna Rada, jakie są wasze polskie, katolickie, a przynajmniej chrzcściańskie przekonania ? Czy sądzisz, że młodzież niepojmuje tej najniemoralnejszej komedii — która się skończyć musi zbłąkaniem umysłów i serc. tej dotąd jeszcze czystej młodzieży? Przebacz mojemu przerażeniu i mojej boleści — kiedy jestem zmuszony powiedzieć, dajesz nieco pieniędzy a psujesz albo i zabijasz dusze chrześciańskie i polskie tych dzieci. Lecz zapewne nieznacie odpowiedzialności ani następstw waszej lekkomyślnej albo niepobożnej roboty. Robicie Ty i Twoja szajka, doświadczenie na te podlej materii polskich dzieci, które Twój ulubieniec Ordęga Syn, nazywa synami żebraków, albo ochydniej jeszcze. Taka wasza polskość i religijność!

Jeszcze jeden czyn z którego mogłoby się wywiązać wielkie złe dla Szkoły. .Mówiono Ci i radzono, aby Rada Szkoły podała dziękczynne pismo Cesarzowi. Był to obowiązek nawet, skoro Szkoła odbiera dobrodziejstwo, skoro sam onie prosiłeś. Wyrazy uszanowania I wdzięczności byłyby były na swojem miejscu. Osądziłeś inaczej. Dałeś sobie dziwne prawo niebydź wdzięcznym za dobro, które dla Szkoły odbierasz. A wiodłeś dzieci polskie, aby się kłaniały Panu Xawcrcmu Branickiemu! Do tej uniżoności I wdzięczności, znalazłeś natchnienie i powody — ale wynurzeniu, czci i wdzięczności. wyobrazicielowi Franci i, sprzeciwiłeś się. Jaki miałeś powód — niewiem.

Ten który słyszałem z ust Twego przyjaciela Z... jest tyle śmieszny i tyle szalony, że go nieśmiem wymienić. Sam czyn odmówienia mówi dosyć, czyli osobiście sprzyjasz przadkowi istniejącemu we Francii —albo nic— to jest zaniskie — Francija, zdaje mi się — może nieuważać na Twoje dla niej gniewy. Lecz uczyniłbyś moralnie, gdybyś opuścił kraj, dla którego niemasz uszanowania. — Idź wszystkiemi drogami do tych dla których masz przyjazniejsze uczucia. Lecz jako Członek Rady, pismo dziękczynne miałeś obowiązek podpisać — a jeżeli miałeś powody nienarażania Twoich innych politycznych przekonań, należało natychmiast wystąpić z Rady.

Jeżeliby Rząd słusznie zniechęcony tym czynem i innemi, cofnął wsparcie, pytam, czyli je zastąpisz Twojemi albo Twoich przyjacioł pieniędzmi? Na kim się opierasz, upraszam? Na panach ; Januszkiewicza, Klaczce, Falkenbagenie, Mickiewiczu, Abramowiczu, Ordędze i niewiem na kim jeszcze? Czyli masz jakie inne potęgi, któremi ośmielony pokazujesz Twoje gniewy Francji najspanialszej dla Szkoły, której nigdy za wiele wdzięczni być niemożem, dla której u Boga niewzywać błgosławieństwa, byłoby zbrodnią? Bierzemy od niej wszyscy i Szkoła laski szlachetne —delikatne—chrześciańskie i niewyczerpane. — Jakież to puste a wykręcone i serca i głowy u Twej tajnej Rady! Na jaki paszkwilik przeciw Franci i, znajdziesz u niej ochotników, a jeżeli mowa o uszanowaniu i wdzięczności dla Francji, jaka u Was duma i pogarda! Powietrze francuzkie wchodzi do waszych piersi czyste i krzepiące —a wychodzi z nich zatrute. Bierzecie chleb — a oddajecie kamienie. Uniżenie dziękuję za takie wzory moralności waszej, pokazowane polskiej młodzieży. Słyszałem, jako mówiłeś — trzeba bydź uczciwym. Upraszam — nieudzielaj takiej uczciwości młodym uczniom. Jest ona piękna i wyborna dla Ciebie, dla Twoich— ale dla wielu—podobno nie— a dowody przeciw Twoiej moralnej nauce, wyjąłem z Twoich własnych ust. Sam siebie zrozumieć i znieść niemożesz.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej