Maria Konopnicka

UTWORY cz. III

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ŻYCIE - JAK WODA. KTO Z CICHEGO ZDROJU...

ŻUCZEK

ŻNIWA

ŚWIERSZCZYK

ŚWIAT ZAWOJOWAŁ

ŚPIJCIE NA GROBACH WASZYCH...

ŻYJ - NIE W CHWILI

ŻURAWIE

ŻNIWO

ŻABKA HELUSI

ŚWIECĄ GWIAZDY, ŚWIECĄ...

ŚPIJCIE, ŚPIJCIE W GŁUCHYM POLU...

ŚPIEWAJ, SŁOWICZKU...

ŚMIGUS

ŚLIZGAWKA

ZŁA ZIMA

ZOSIA I JEJ MOPSY

ZIMA

ZGUBIONEJ W CICHYM I SAMOTNYM LESIE

ZAŚWIADCZŻE MI, NOCKO JASNA...

ZASZUMIAŁY

ZAPŁONĘŁA...

ZAJĄCZEK

ŚMIERCI POŻĄDAM W TOBIE...

ŚCIEŻYNA SIĘ WIJE...

ZOSIA WYBIERA SIĘ NA WIEŚ

ZMARZLAK

ZIELONE ŚWIĄTKI

ZAWSZE LECIAŁAM...

ZASZUMIAŁ LAS, ZASZUMIAŁ LAS...

Zamiary Stasia

ZADUMANE MOJE OCZY...

ZACZĘŁO SIĘ PEWNEGO RANKA...

ZA JEDNO CIEBIE...

Z SZOPKĄ

Z GŁĘBINY CICHYCH ZAMYŚLEŃ...

ZACHÓD W FIESOLE

ZA KÓŁKIEM

Z ŁĄKI DO DOMU

Z WIEJSKIEJ SZKÓŁKI

Z SŁOWICZYCH PIEŚNI III

Z pian na piany...

Z LASU

Z JASKÓŁKĄ CZARNĄ RZUCAM GNIAZDO MOJE...

Z GŁAZU NA GŁAZ

Z DŁUGIEJ SIĘ NOCY...

Z BLISKA WIDZIAŁAM...

WĄTPIĄCYM

WY, CO Z ZASTYGŁĄ...

WSTAŃ, O DZIECIĘ...

WOKLUZA

WIĘC MI NAWIĄŻCIE...

WIZJA

Z DALEKA

WYROCZNY KLUCZ ŻYWOTA...

WSTĘP DO WYBORU POEZYI Z 1897

WSIAŁEM CI JA W CZARNĄ ROLĘ...

WOLNY NAJMITA

WOJNA

WIĘC KU FIESOLE GDYŚMY SZLI Z POŚPIECHEM...

WISŁA

WIOSNA DO POETY

WILLA WOŁKOŃSKICH

WIELKIE PRANIE

WIEJSKA DROGA

WIECZORNE PIEŚNI

WIDZENIE MORZA

Wiatr

WEZWANIE

WE MGŁACH

WIERZBA

WIEM, ŻE W OKIENKU TWOIM...

WIELKA LAMPA STAROŚWIECKA...

WIECZORNY DZWON...

Wieczór już

WIDZENIE KORSYKI

WIANKI

WESOŁY JANEK

WESELE

WARSZAWIE

WARSZAWA

W ZAKRYSTII NA MURANO

W WINIARSKIM FORCIE

W SZKOLE

W SYKSTYNIE

W STAROŚCI SWOJEJ ZIEMIA...

W ROCZNICĘ ŚMIERCI ZYGMUNTA KRASIŃSKIEGO

W PRZESTRZENIACH NIESKOŃCZONYCH...

W PORCIE DARSENY

W POLU

W ZATOCE BAI WILLA CYCERONA

W WYGASŁE WPATRZONA ŚWIATY...

W WERONIE

W SZEROKIM, PUSTYM POLU...

W STARYM APSYDZIE

W SAN MICHELE

W ROCZNICĘ ŚMIERCI SZOPENA

W PORTA PIA

W PORANEK

W POLE, W POLE...

W PIWNICZNEJ IZBIE

W PÓŁ SENNE DUCHY OWIEWA...

W OGRODZIE

W MOJEJ MAŁEJ, NISKIEJ IZBIE...

W MIASTECZKU

W KARTUZJI

W JAWORKACH

W GŁUCHYM LESIE...

W GAJU

W CIEŃ OWINĘ SIĘ...

W PIREJSKIM PORCIE

W PARMIE

W OBRONIE JAŚKA

W MIESIĘCZNYCH BLASKACH NOCY TWOJEJ STOJĘ...

W MAŁEJ PIOSNCE...

W KAMIENIU POLNYM

W JARZE

W GORZKIEJ ZADUMIE...

W cichej dolinie

W CASTEL FIORENTINO

VIVARINI

URYWEK

URBS AVINIONENSIS

ULATUJĄ NASZE PTAKI...

U STAREJ TAMY

U PIĘCIU STAWÓW

U GROBU PERGOLESA

U BRAM AWINIONU

TĘSKNO MI!...

W BŁYSKAWICZNYM POCIĄGU

USTA, CO WE DNIE Z ROZPACZĄ BLUŹNIŁY...

URYWEK (JAK ORCHIDEE...)

URBANOWA

UDERZYŁ WE MNIE...

U PROGA

U OKIENKA

U FELIBRÓW

Tęsknota

TĘCZA

TY, COŚ WALCZYŁ...

TY MI NOCY ŚPIEWAJ JUŻ...

TU SIĘ DROGA ZAŁAMAŁA

TRZY ŚCIEŻKI IDĄ Z CHATY...

TO MY!

TANIEC

TAKĄ MI WIOSKĘ...

TA GWIAZDA

SZUMIĄCE ZDROJE...

TY TUTAJ, SŁONKO?...

TY BĘDZIESZ SILNYM...

TRĘBACZ

TRZECI MAJ

TEMU TYLKO PŁUG A SOCHA...

TAM, W MOIM KRAJU...

TAK MI SIĘ ZDA, ŻE TO BAJKA...

SĄ LATA WIELKIE

SŁODKA TO MĄDROŚĆ

SZUMI DĄBROWA

SYBILLA PISZE

STRUMIENIOM POLNYM...

STEFEK BURCZYMUCHA

STARY ZEGAR OD PRADZIADA

SPOSÓB NA LALECZKĘ

SORGA

SOBOTNI WIECZÓR

SKĄD SIĘ BIORĄ PIOSENKI?

SZALONY, KTO CHCE...

STRUMIENISTE JARY...

STOJĘ BLADA, STOJĘ CICHA...

STASZEK W LESIE

SORRENTO

SOKÓŁ

Sobótka

SKRUCHA JÓŹI

SKROŚ WIEKÓW.

SKARŻYCIE SIĘ NA WIEK

SILNE LASY WE MGŁACH DRZEMIĄ...

SI QUIS DIXERIT...

SCLAVUS SALTANS

SAMOTNA IDĘ...

ROZLEGNIJŻE SIĘ

ROTA

ROCHER DES DOMS

RANKIEM W POLU

SKOWRONEK

SISTINA

SIGNA

SENNE RÓŻE...

SANNA

RZEKA

ROZBŁYSŁY OCZY MOJE WŚRÓD ZIELENI ...

ROK 1908

RIVA DEGLI SCHIAVONI

RANEK W WENECJI

RAMIĘ TWE WIDZĘ...

RADOSNYM BIESIADNIKOM...

PĄTNIKOM

PUNTA DI CAMPANELLA

PSZCZÓŁKI

PRZYJDZIE ZORZEŃKA DO MOJEJ CHATY

PRZYGRYWKA

PRZYGODA MAŃCI

PRZEŚLICZNA MAUD

RAFAEL

RABSZTYN

PUŚCIŁY SIĘ...

PTASZKI DO SŁOŃCA

PRZYGRYWKA

PRZYGODA Z LALKĄ

PRZY MROWISKU

PRZEZ TE ŁĄKI...

PRZESZŁOŚĆ I PRZESZŁOŚĆ

PRZEORAŁY RAZ I DRUGI...

PRZED ŚWITEM

PRZED BURZĄ

PRANIE

POZNALIŚMY SIĘ...

POWRÓT

POWITANIE ZIEMI

POSŁANIE

POSZŁABYM JA...

PRZELECIAŁY PIEŚNI MOJE...

PRZED SĄDEM

PROŚBA FILUSIA

PRELUDIUM

POŁÓŻ RĘKĘ NA SERCU...

POZDROWIENIE ZIEMI

POWRÓCĄ DO WAS OCZY ME...

POWITANIE WIOSENKI

POSŁANIE

PORTO VECCHIO

PORANEK

PONIEŚCIE SIĘ...

POLEWAŁY BUJNE DESZCZE

POJEDZIEMY HET, NA BŁONIE

POETA DO DEMONA

PODWIOŚNIE II

SPRZYKRZYŁY MI SIĘ ...

POD NOWĄ ZORZĄ

POD LASEM

POD BESKIDAMI

PONOWA

POMIĘDZY LUDŹMI CICHY TERAZ CHODZĘ...

POJEDZIEMY W CUDNY KRAJ?

PODRÓŻ NA BOCIANIE

POD OKIENKIEM MOJEJ IZBY

POD MODRZEWIAMI ŁAWKA.

POD KAŻDĄ STOPĄ...

POCAŁUNEK ROBERTA EMMETA

UTWORY

Cz. III

Maria Konopnicka

ŻYCIE - JAK WODA. KTO Z CICHEGO ZDROJU...

Życie - jak woda. Kto z cichego zdroju

Drobną czareczką nabiera napoju,

Temu ust żary słodki gasi trunek,

Jako błękitów pełen pocałunek.

Lecz kto zapragnie choć raz pić z głębiny,

Kogo porywa huk morza, zmierzch siny,

Potężne wzloty i nagłe omdlenia.

I czar przepaści, i wiry. i drżenia,

Kto całą piersią, gdy ogień ją pali,

Chce do burzliwej, jak sam, przylgnąć fali

I pić otchłani napój tajemniczy,

Ten pian ma pełne usta i goryczy.

O, płytkie wieku i powszednie zdroje!

Płomień pragnienia pali wargi moje,

A przecież od was odwracam ja głowę

I rzucam wasze ochłody perłowe...

Ty. głębio życia, ty pój mnie na ziemi

Przepaści twoich wodami gorzkiemi!

Dla ust. spalonych tajemnym pożarem,

Otchłań niech będzie kipiącym pucharem!

Słona łez fala o pierś niech mi bije...

Niech piję gorycz - lecz z morza niech piję!

ŻUCZEK

Wyszedł żuczek na słoneczko

W zielonym płaszczyku.

- Nie bierzże mnie za skrzydełka,

Miły mój chłopczyku.

Nie bierzże mnie za skrzydełka,

Bo mam płaszczyk nowy;

Szyły mi go dwa chrabąszcze,

A krajały sowy.Za to im musiałem płacić

Po dwanaście groszy

I jeszczem sie zapożyczył

U tej pstrej kokoszy.

Jak uszyły, wykroiły,

Tak płaszczyk za krótki;

Jeszcze im musiałem dodać

Po kieliszku wódki.

ŻNIWA

Przepióreczka się odzywa.

Idą, idą polem żniwa,

Brzęczą sieppy, brzęczą kosy,

Ciężkie ziarnem lecą kłosy.

Dana! Da-dana!

A ode wsi słychać śpiewki,

Spieszą chłopcy, śpieszą dziewki,

Niosą grabie, w pole dążą,

Za żeńcami snopy wiążą.

Dana! Da-dana!

Co powiążą ciężkie snopy,

To składają je na kopy:

Dobra ziemia, łaska boża,

Będzie chlebek z tego zboża.

Dana! Da-dana!

ŚWIERSZCZYK

Wicher wieje, deszcz zacina,

Jesień, jesień już!

Świerka świerszczyk zza komina,

Naszej chatki stróż.

Świerka świerszczyk co wieczora

I nagania nas;

- Spać już, dzieci, spać już pora,

Wielki na was czas!

- Mój świerszczyku, bądźże cicho,

Nie dokuczaj nam...

To uparte jakieś licho,

Śpijże sobie sam!

A my komin obsiądziemy

Dokolutka wnet,

Słuchać będziem tego dziadka,

Co był w świecie - het!

Siwy dziadek wiąże sieci,

Prawi nam - aż strach!

Aż tu wicher wskroś zamieci

Bije o nasz dach!

Dziadek dziwy przypomina,

Prędko płynie czas;

Próżno świerszczyk zza komina

Do snu woła nas!

ŚWIAT ZAWOJOWAŁ

Świat zawojował wielki król

I pchnął go stopą w pysze,

A imię jego sławy dłoń

Na czole gwiazdy pisze.

I świeci gwiazda wiek i dwa,

Ziemia się w dziwie korzy,

A imię króla rzuca blask

Od zorzy aż do zorzy.

I świeci gwiazda w każdą noc

Nad ujarzmionym światem,

A imię króla z bożych niw

Srebrzystym wschodzi kwiatem.

Lecz przyszedł Łazarz; ten miał kość,

Wydartą psu do jadła,

I palcem wskazał imię to,

I gwiazda z nieba spadła.

ŚPIJCIE NA GROBACH WASZYCH...

Śpijcie! Na grobach waszych żaden anioł jeszcze

W słonecznej zbroi,

Z hasłem, co w trupich próchnach budzi życia dreszcze,

Anioł, o którym z dawna prorokują wieszcze,

Nie stoi.

Śpijcie! Ten Galilejczyk, co wskrzesza Łazarze

Ściągnięciem ręki,

Jeszcze się trumnom waszym otwierać nie każe,

Jeszcze się na wiekowe nie puścił cmentarze,

Na pola męki.

Jeszcze gwiazda zaranna, kto wie, jak daleka,

I trzecia zorza...

Jeszcze ta, co od wieków przez ziemię przecieka,

Łez naszych i krwi naszej spłynąć musi rzeka

Do morza!

ŻYJ - NIE W CHWILI

...Żyj - nie w chwili, co ulata,

Ani w minionej godzinie,

Ani w tej, która przyjdzie i znowu przeminie,

Lecz w nieskończonym dziś świata.

ŻURAWIE

Pod tą cichą, złotą zorzą

Żurawie leciały,

Z tym szerokim, smutnym polem

Krzykiem się żegnały.

- Ty szerokie, puste pole,

Ty czarny ugorze!

Już my lecini, odlatujem

Za to sine morze!

Już my lecim, odlatujem

W te powietrzne drogi,

Nie będą nas więcej żywić

Twoje chlebne brogi.

Nie będą nas więcej poić

Wody strumieniące;

Nie zakrzykniemjuż hejnału

Na to ranne słońce!

Nie zakrzykniemjuż hejnału,

Bijący skrzydłami;

Nie zaszumią nasze pióra

Nad tymi łąkami.

Nie zaszumią nasze pióra

W chorągwiane loty:

Nie poniosą twoich pieśni

W błękit jasny, zloty!

Hej, szerokie, puste pole.

W sinych mgłach stojące!

Czekaj ty nas, jak zaświeci

To majowe słońce!

Czekaj ty nas a wyglądaj

Od zachodniej strony.

Jak zapachną trawy twoje

I ten gaj zielony.

Czekaj ty nas a wyglądaj

Rankami cichemi,

Jak się wiosna rozbłękitni

Dookoła ziemi!

A my drogi nie zagubim

Przez to morze sine,

Po pióreczku rzucać będziem

W szumiącą głębinę...

A my drogi nie zagubim

Z powrotem do ciebie;

Poznamy ją po tej zorzy,

Po tym bladym niebie...

Poznamy ją po tej rosie,

Co na tobie świeci,

Po tych jasnych, lnianych główkach

Twoich małych dzieci! -

Lecą, lecą, odlatują.

Żegnać ich żałosno...

- Nie smućże się, puste pole:

Wrócą, wrócą z wiosną!...

ŻNIWO

(Fraszka dla Prusa)

Jeszcze na twoje żniwo czas,

Kwiat jeszcze na twej grzędzie;

A dziś już kłopot jest wpośród nas:

- Co kiedyś będzie?

Kosiarzy trza by z wiosek trzech -

Kto wie, czy jeszcze stanie -

Żeby skosili i płacz, i śmiech

Na twoim łanie.

Ten jeden wyrósł w jasny kwiat,

Ten drugi w bujne kłosy;

Więc to tam pola tęgi szmat

Zajmą pokosy.

Lecą już pieśni w ranny czas,

Skowronek im pomaga:

Wyciąga Maciek w przecudny bas,

A w dyszkant - Jaga.

Wnet zagra pole brzękiem kos,

Ostrzonych w takt u brusa;

Pytają ludzie: "Co to?" My w głos:

"Żniwo u Prusa!"

Co tam dwojaków będą nieść

Dziecięta w modre ranki!

Co Magda klusek musi gnieść,

Co lać maślanki!

Zaś by pogody jasnej trza

Choć z tydzień, z dwa tygodnie,

Żeby na garściach kośba nam ta

Przyschnęła godnie.

Cudneż to będą one dnie

Dla ptactwa i dla zwierza!

Aż głucho, jak to zwabi się

Skroś odwieczerza!

Tuż świt upuszcza tęcze z rzęs

Na uroszone łany,

Tuż zarży źrebak i udrze kęs,

Chociaż spętany.

Więc trzeba dziewek znowu rój

Z grabiami słać z chałupy,

By ten użątek kłosisty twój

Zgrabić na kupy.

Trza do powróseł bab choć sto,

Sredniaków choć z pół kopy!

Bo czymże będą związywać to

Żniwo we snopy?

Zaś ekonomski trza mieć łeb,

By zliczyć do gromady

Mendle i kopy; bo lada kiep

Nie da z tym rady!

I sam ekonom się za dwóch

Zapoci tam, chudzina!

Co zliczy kopę, a weźmie niuch,

Zmyli - i znów zaczyna.

Teraz-że trzeba złotych dni,

Żeby to oschło z rosy;

Bo kiedy burza błyska i grzmi,

Czernieją kłosy.

A toć by szkoda była nam

Każdego bochna chleba;

Więc da jem na mszę: proboszcz tam

Jest bliżej nieba.

Już odsygnował pięknie dziad,

Już organ nam przygrywa...

Wzdychają baby, w nadobny ład

Idzie wotywa.

Setny by musiał wóz być on,

We cztery tęgie konie,

Co by miał zabrać wszystek ten plon

Na twym zagonie!

Trza podawaczy choćby dwóch

U każdej stawiać kopy,

I to wybierać, który jest zuch

Pomiędzy chłopy!

Na wozie takoż tęgi drab,

A i ten skipi pracą...

Tu nie poradzi nijaki cap

Ani ladaco!

Trza by jak perłę wybrać dzień,

Nie zbytni żar gorąca,

Żeby lekuchnych obłoków cień

Ugaszał słońca.

Tu się rozlegnie śmiech i ruch,

Trzaskanie chłopiąt z bieży;

Przepiórka leci i roni puch,

A derkacz krzyczy.

Bab na pograbki wyszła moc,

Grabiska aże dzwonią...

A dzikich gęsi sznur się pod noc

Skrzykuje błonia...

Ubywa kopie, kipi pot,

Przez złotą kłosów chmurę

Błyskają widły; już snopy w lot

Zapchały furę.

Trzeszczą półdrabki, rośnie stóg,

Piętrzy się góra złota...

Chłop z wozu krzyczy: "Dość! Dalibóg

Wywalę wrota!"

Tak lecą radzić, kto tam żyw,

Ten to, a drugi owo...

A my, gromada, na taki dziw

Aż krecim głową:

"A to ci z Prusa tego tuz:

Co snopów ma w swym plonie!

Toć nie zabierze tego wóz

We cztery konie!"

ŻABKA HELUSI

Nikt mnie o tym nie przekona,

I nikomu nie uwierzę,

Że ta żabka, ta zielona,

To jest szpetne, brzydkie zwierzę.

Proszę tylko patrzeć z bliska:

Sukieneczka na niej biała,

Tak w porannym słońcu błyska,

Jakby w perły szyta cała.

Wierzchem płaszczyk zieloniutki,

Jak ten listek, jak ta trawa,

I zielone mają butki

Nóżka lewa, nóżka prawa.

Główkę takiż kaptur kryje,

Ciemne prążki po kapturze,

Prawda, oczy ma przy duże,

I przygrubą nieco szyję.

Ale za to jak daleko

Wypatrzy tę chmurkę małą,

Którą morze letnią spieką

Na ochłodę nam przysłało!

A jak głośno, skryta w krzaki:

- Dżdżu! Dżdżu! - woła podczas suszy.

Choć świergocą wszystkie ptaki,

Ona wszystkie je zagłuszy!

Alboż robi jakie szkody?

Psuje kwiaty? Niszczy sady?

Wszak jej starczy trochę wody,

Małe muszki i owady.

Przytem... Nie wiem tego pewnie,

Lecz mi niania raz mówiła

O prześlicznej tej królewnie,

Co zaklęta w żabę była.

Cudnej główki, rączek, lica

Nic nie widać, ani trocha...

Zaklęła ją czarownica,

Czarownica, zła macocha!

I w postaci tej musiała

Siedem lat czekać dziewica,

Aż ją trafi złota strzała,

Złota strzała królewica.

Dopieroż ją wypuściła

Z owej skórki jędza baba,

I królową potem była

Ta zaklęta pierwej żaba.

Czy to prawda, czy tak sobie,

Tego nie wiem już na pewno,

Zawszeć boskie to stworzenie,

Chociaż nie jest i królewną.

ŚWIECĄ GWIAZDY, ŚWIECĄ...

Świecą gwiazdy, świecą

Na wysokim niebie...

Jeno nie myśl, chłopie,

Że to i dla ciebie!...

Ta jasna z tysiąca,

Co wschodzi od boru

Jako skrawek słońca —

To pana ze dworu...

A niżej ta druga

Ze złota szczerego.

Co nad stawem mruga —

Proboszcza naszego...

A trzecia, co w pobok

Rzuca snop ognisty

Jako srebrną kądziel —

Gwiazda organisty...

Wszystkie przed oczyma

Palą się jak zorze...

Tylko twojej nie ma,

Chłopie ty, nieboże!

Powiadają ludzie,

Że z dawnej dawności

Pan Bóg wszystkie gwiazdy

Zapalił w równości...

Ni chłopa, ni pana

Nie było na niebie,

Każdy człek swą własną

Gwiazdą miał dla siebie...

Ale jak się zaczął

Kurczyć lud ubogi,

Poszły gwiazdy z nieba

Na rozstajne drogi...

A te pańskie świecą,

Jako talar biały,

A te chłopskie w rolę,

Jak łzy, pospadały!

ŚPIJCIE, ŚPIJCIE W GŁUCHYM POLU...

Śpijcie, śpijcie w głuchym polu,

Pobielałe kości!

Kto powraca w dom sierocy,

Ginie od żałości.

Wyniszczona, wygorzała

Stara wasza strzecha...

Z ognisk waszych - ani iskry,

Z pieśni - ani echa.

Wyrąbane wasze wrota,

Znieważone progi;

Rozniósł wicher dobro wasze

Na rozstajne drogi.

Rozniósł wicher dobro wasze,

Złotą waszą dolę...

Zarodziło piołunami

Siane przez was pole.

Pogorzkniały słodkie miody

I białe kołacze,

Ponad starym gniazdem waszym

Kruk nocami kracze...

Zmąciły się jasne zdroje,

Płynące do morza,

Pospadały gwiazdy z nieba,

Pociemniała zorza.

Ranki idą i przechodzą

Bez słońca dla duszy,

Wybujały chwasty dzikie

W pustce tej a głuszy...

Oj, wie dobrze ziemia-matka,

Wie dobrze mogiła,

Czemu was tak na sen wieczny

Cicho utuliła...

Wiedzą o tym bujne deszcze,

Wiedzą białe rosy,

Czemu płaczą i zaleją

Nad wami niebiosy...

I te wichry rozełkane

I te czarne tucze,

Co nad chatą waszą wieją,

Jako skrzydła krucze.

Śpijcie, śpijcie w głuchym polu,

Pobielałe kości!

Kto powraca w dom sierocy,

Ginie od żałości.

ŚPIEWAJ, SŁOWICZKU...

Śpiewaj, słowiczku, śpiewaj,

Dopóki słońce świeci,

Póki nie zrzuci gniazda

Wichrowy dech zamieci!

I ja też miałem gniazdo

W czarownym wiosny kraju,

I jam żył pieśnią szczęścia,

I jam był ptakiem maju...

I przyszedł wiatr burzliwy,

I stargał gniazdo moje,

I z duszą oniemiałą

Samotny teraz stoję...

I nie mam śpiewać komu,

I głos mój w pustkę leci...

Śpiewaj, słowiczku, śpiewaj,

Dopóki słońce świeci!

ŚMIGUS

Panieneczka mała

Rano dzisiaj wstała:

Śmigus! Śmigus!

Dyngus! Dyngus!

Bo się wody bała.

Panieneczka mała

W kątek się schowała!

Śmigus! Śmigus!

Dyngus! Dyngus!

Bo się wody bała.

Panieneczka mała

Sukienkę zmaczała:

Śmigus! Śmigus!

Dyngus! Dyngus!

Choć się wody bała.

ŚLIZGAWKA

Równo, równo, jak po stole,

Na łyżewkach w dal...

Choć wyskoczy guz na czole,

Nie będzie mi żal!

Guza nabić - strach nieduży,

Nie stanie się nic;

A gdy chłopiec zawsze tchórzy,

Powiedzą, że fryc!

Jak powiedzą, tak powiedzą,

Pójdzie nazwa w świat;

Niech za piecem tchórze siedzą,

A ja jestem chwat!

ZŁA ZIMA

Hu! hu! ha! Nasza zima zła!

Szczypie w nosy, szczypie w uszy,

Mroźnym śniegiem w oczy prószy,

Wichrem w polu gna!

Nasza zima zła!

Hu! hu! ha! Nasza zima zła!

Płachta na niej długa, biała,

W ręku gałąź oszroniała,

A na plecach drwa...

Nasza zima zła!

Hu! hu! ha! Nasza zima zła!

A my jej się nie boimy,

Dalej śnieżkiem w plecy zimy,

Niech pamiątkę ma!

Nasza zima zła!

ZOSIA I JEJ MOPSY

Nie wiem, z jakiego przypadku

Wzięła Zosia mopsy w spadku.

Odtąd nie ma nic dla Zosi,

Tylko mopsy. To je nosi,

To je goni, to zabawia,

To je na dwóch łapkach stawia,

To przystroi oba pieski

W fontaź suty i niebieski,

To im niesie przysmak świeży;

A książeczka - w kącie leży.

Mama prosi, mama łaje...

Zosia nic... Jak tylko wstaje,

Zaraz w domu pełno pisku:

Mops umaczał nos w półmisku,

Mops Jurkowi porwał grzankę,

Mops stłukł nową filiżankę.

Mops na łóżko skoczył taty,

Mops zjadł szynkę do herbaty.

A też mama rzekła - basta!

I wysłała mopsy z miasta

W dużym koszu, pełnym sieczki.

- A ty, Zosiu, do książeczki!

ZIMA

Nasza zima biała

Chustą się odziała.

Idzie, idzie do nas w gości

W srebrnych blaskach cała!

Włożyła na czoło

Księżycowe koło,

Lecą z płaszcza gwiazdy złote,

Gdy potrząśnie połą.

Z lodu berło trzyma,

Tchu ni głosu nie ma.

Idzie, idzie, smutna, cicha,

Ta królowa zima!

Idzie martwą nogą

Wyiskrzoną drogą,

Postanęły rzeki modre,

Do morza nie mogą.

Gdzie stąpi, gdzie stanie,

Słychać narzekanie:

- Oj, biedne my kwiaty, trawy,

Co się z nami stanie! -

Przed nią tuman leci,

Straszy małe dzieci...

A my dalej do komina:

- Nie puścim waszeci!

ZGUBIONEJ W CICHYM I SAMOTNYM LESIE

Zgubionej w cichym i samotnym lesie,

O! jakże mi się wydają nędznemi

Walki, rozterki i burze tej ziemi,

Które tam w dole wiatr niesie!

Sprzeczne dnia hasła ni o jedno tętno

Nie przyśpieszają serca mego bicia;

Falą przedsenną, falą beznamiętną

Uderza we mnie puls życia.

Nad leśnym kwiatem schylam się, marząca,

I wywróconych dębów depcę trony

I słucham pieśni, którą ptak natchniony

W błękitach śpiewa dla słońca.

Na ścieżce mojej tańczą iskry złote

Wśród szmaragdowych mchów; różowe wrzosy,

Trącone stopą, strząsają deszcz rosy -

W powietrzu czuję tęsknotę.

Czy są gdzie ludzie - nie wiem i nie pomnę

Ni ich miłości, ni ich nienawiści.

W świątynie ciszy wstępuję ogromne

Z zielonych bluszczów i liści...

Samotność żarem na lica mi bije...

Po drzewach idą szelesty i dreszcze...

Ach! czy ja żyłam dotychczas? Czy żyję?

Czy będę kiedy żyć jeszcze?

Za cichym szczęściem wyciągam ramiona...

Czyż zawsze, zawsze mam tęsknić daremno?

Przez liście olszy dnia jasność przyćmiona

Rzuca się łuną tajemną...

Nigdyż ustami nie dotknę tej czary,

Skąd wzrokiem tylko chwyciłam płomienia?

Cisza - w paprociach szmer słyszę i gwary

I drżę - od liści tych drżenia.

Dusza się moja westchnieniem rozwiewa

W ulotne błyski i mroki, i dźwięki...

- Stój! słyszę nutę znajomej piosenki.

Nie! to las szumi, to drzewa!

ZAŚWIADCZŻE MI, NOCKO JASNA...

Zaświadczże mi, nocko jasna,

Gwiazdy swojemi, swojemi,

Żem ja się nie skarżył w smutku

Ludziom na ziemi!

Ni sąsiadom, ni wójtowi,

Ni panu w dworze, oj, w dworze,

Jeno wiatrom, co kołyszą

Wody w jeziorze!

Jeno temu zadumaniu,

Co z rosą płynie, oj, płynie.

Jeno onej gwieździe bożej

W cichej godzinie!

Jeno onym dziwnym szumom

Z czarnego boru, oj, boru,

Jeno sinym tym tumanom,

We mgłach wieczoru!

Anim w dzień wyrzekał kiedy

Przed chaty progiem, oj, progiem,

Jenom z tobą, nocko, płakał

W cieniu, przed Bogiem!

ZASZUMIAŁY

Zaszumiały, zahuczały

Te wiosenne wody;

Jeszcze się ty, smutne serce,

Doczekasz pogody!

Jeszcze się ty, zwiędły kwiecie,

Otworzysz w niebiosy,

Jeszcze oschną smutne oczy

Z gorzkiej swojej rosy.

Jeszcze oschną smutne oczy,

Z długich łez gorące,

Jeszcze chatę nam ozłoci

To poranne słońce!

Niesie wiater ponad ziemią

Ciepły dech wiośniany;

Jeszcze się nam zazielenią

Nasze puste łany...

Jeszcze się nam zazielenią

Przydrożne mogiły,

Jeszcze kwieciem się okryje

Zagon sercu miły!

ZAPŁONĘŁA...

Zapłonęła, zagorzała

Jutrzenka na niebie;

Wschodzi słonko, wschodzi złote,

Ale nie dla ciebie...

W pole, w pole, po padole

Buja sokół siwy...

Kiedyż tobie wzejdzie zorza,

Kraju nieszczęśliwy!

Wschodzi słonko, złote słonko,

Kalinowa zorza,

A nad tobą nocka czarna

Od morza - do morzal

ZAJĄCZEK

Nasz zajączek w boru spał,

Aż tu z hukiem wypadł strzał!

Pif! paf! Pif! paf!

Aż tu z hukiem wypadł strzał!

Nasz zajączek na bok szust!

Skręcił młynka, zapadł w chrust!

Hej! ha! Hej! ha!

Skręcił młynka, zapadł w chrust!

Nasz zajączek cały drży,

Aż tu w boru gonią psy!

Ham! ham! Ham! ham!

Aż tu w boru gonią psy!

- Źle, zajączku, z tobą, źle,

Do pogrzebu szykuj się!

Bim! bam! Bim! bam!

Do pogrzebu szykuj się!

- Jeszcze mi ten miły świat,

Jeszczem sobie pożyć rad...

Myk! smyk! Myk! smyk!

I zgubiły pieski ślad!

ŚMIERCI POŻĄDAM W TOBIE...

Śmierci pożądam w tobie,

Najcichszy z moich snów!

O chłodnym myślę grobie

Dla utrudzonych głów.

O czarnej myślę ziemi

Dla serc znużonych już,

O nocy ponad niemi

Bez świtu i bez zórz.

0 brzozie tej, co biała

Żałosną schyli skroń,

Gdy cicho będę spała,

Trzymając twoją dłoń.

I czekam tej godziny,

W tęsknocie pędząc dni,

Bo wtedy, mój jedyny,

Mam coś powiedzieć ci.

V

Nie znam ruchliwszej fali

Niż oczy twoje

Ni ognia, co tak pali

Jak usta twoje.

Ani gorętszej ciszy

Niż szepty twoje,

Ni burzy, co tak dyszy

Jak łono twoje.

Nie znam lotniejszej strzały

Niż myśli twoje

Ni liści, co by drżały

Jak serce twoje.

Nie znam tak ostrych mieczy

Jak słowa twoje

Ani smutniejszej rzeczy

Nad życie twoje.

VII

Miłość jest klęską świata...

Jej wonie i jej blaski

Służą, jak niegdyś maski

Służyły - licom kata.

ŚCIEŻYNA SIĘ WIJE...

Ścieżyna się wije przez orane pole

- Oj nieś mnie, mój koniu, na wolę, niewolę!

Oj nieś mnie, ty siwy, gdzie mnie ponieść raczysz

Za kluczem zórawi, kędy je ohaczyaz,

Za skrzydłem jaskółki, co leci zdaleka,

Za atrugą w olszynie, co modra ucieka,

Za słonkiem, co idzie wykąpać się w morzu,

Za białym powojem, co pełznie w rozdrożu,

Za rosy zapachem, gdzie zmierzch pada siny;

Tylko mnie nie zanoś do cudzej krainy I

Ścieżyna się wije przez łąki i pola

- A cóż ci to, koniu, była za niewola?

Czy ciebie spłoszyły płomieniste luny?

Czy nocą po drogach bijące pioruny?

Czy de poganiały jęki latające?

Czy ty masz zaklęte podkowy - miesiące?

Że ani do wioski, ani do rodriny,

Tylko mnie poniosłeś do cudzej krainy?

Bogdaj ciebie, komu I za mnie, za młodego,

Że ja nie zobaczę ojca rodzonego I

Bogdajżes ty alamał w dróżce prawą nogę,

Że Ja do mej chaty powrócić nie mogę l

Bogdaj ciebie chłodna noc ziębiła rosą,

Że ja już nie brzęknę na otawie kosą!

Bogdaj ciebie, koniu, wichry czarne biły,

Że ja w mojej ziemi nie znajdę mogiły!

ZOSIA WYBIERA SIĘ NA WIEŚ

Słowik cudnie w gaju śpiewa.

Owce idą w pasze,

Odziały się kwiatem drzewa.

Trawką - łąki nasze.

I ja pójdę hen, daleko.

Cidzie świat pachnie majem.

Kwietnym błoniem, modrą rzeką.

Ślicznym, polnym krajem!

Cidzie te zboża, gdzie te jary.

Wysrebrzone roską,

Gdzie z modrzewia dwór nasz stary

Bieleje nad wioską!

W mieście książki się zostaną

Dla waćpana mola.

Tylko lalkę mą kochaną

Wezmę z sobą w pola.

Pokażę jej, jak to leci

Pszczółek rój na kwiaty.

Pokażę jej wiejskie dzieci

l ubogie chaty.

Pokażę jej, co to kłosów

Z ziarenka powstało,

Nauczę ją kochać wioskę

I tę ziemię całą!

ZMARZLAK

A widzicie wy zmarzlaka,

Jak się to on gniewa;

W ręce chucha, pod nos dmucha,

Piosenek nie śpiewa.

- A czy nie wiesz, miły bracie,

Jaka na to rada,

Gdy mróz ściśnie, wicher świśnie,

Śnieg na ziemię pada?

Oj, nie w ręce wtedy dmuchaj,

Lecz serce zagrzewaj.

Stań do pracy jak junacy

I piosenkę śpiewaj!

ZIELONE ŚWIĄTKI

Nasza izba umajona,

Tatarakiem obstawiona,

Tatarakiem, wodną trzciną

I czeremchą, i kaliną

Zielone Święta! La, la, la, la!

Zielone Święta! La. la, la, la!

Maju, maju, świeży gaju,

Pachniesz ty dziś w całym kraju!

Niosą chłopcy gałązeczki,

Wiją wianki panieneczki

Zielone Święta! La, la, la, la!

Zielone Święta! La, la. la. la!

ZAWSZE LECIAŁAM...

. . . . . . . . . . . . . . . .

Zawsze leciałam do ciebie,

O światło!

Zawsze leciałam do ciebie,

O światło wieczne na niebie,

I byłam ci, jak drobny ptak,

Co w podsłoneczny płynie szlak,

I byłam ci jak muszka licha,

Co za płomieniem dech wydycha,

O światło!

Czylis zabłysło dla ziemi,

O światło,

Czyliś zabłysło dla ziemi

Kwiatami nocy srebrnemi,

Czyś na majestat weszło swój,

Zwycięski z cieniem zwiódłszy bój,

Czylis miesięczną swą poświatą,

W brzózce tej drżało przed mą chatą,

O światło!...

Zawsze tęsknymi ja loty,

O światło!

Zawsze tęsknymi ja loty,

Wzbijałam ducha w blask istoty,

I w burzę nawet, kiedy grom

Zatrząsł te węgły i ten dom,

W błyskawicowych ogniach cała,

Jeszczem przed tobą z pieśnią stała.

O światło!

ZASZUMIAŁ LAS, ZASZUMIAŁ LAS...

Zaszumiał las, zaszumiał las

Od płaczu mojej pieśni...

Po szczytach drzew ruszył się śpiew,

Ptaszkowie łkają leśni...

Zakipiał zdrój, zakipiał zdrój

Od tęsknot moich żaru,

I sine mgły, i srebrne łzy

Rozbłysły w cieniach jaru...

Zerwał się wiatr, zerwał się wiatr,

Echem mych skarg zbudzony.

I poniósł szum żałosnych dum

W dalekie, cudze strony...

Uderzył dzwon, uderzył dzwon,

Jak serce me, na trwogę,

A sennych chat, gdzie lud, gdzie brat,

Rozbudzić dziś nie mogę!

Zamiary Stasia

Nieraz sobie myślę o tym,

Czym ja będę, jak urosnę.

Czy kuć będę w kuźni młotem,

Czy obrabiać piłą sosnę?

Czy też może własną grzędę

Orać przyjdzie sochą krzywą?

Czy na tratwach flisem będę

Wisłą spławiał złote żniwo?

Czy zapadłszy w puszcze, w knieje,

Dzielnym stanę się leśnikiem,

Co to nigdy nie blednieje,

Choć się spotka z wilkiem, z dzikiem?

Albo może będę badał

Het, na niebie, księżyc złoty,

Ludziom dziwy opowiadał

I tłumaczył gwiazd obroty?

Może w księgach się zagrzebię

Aż po uszy, aż do brody!

I jak pszczoła zgubię siebie,

Słodkie braciom ciągnąc miody.

O to jedno proszę Boga,

Niech mnie darzy szczęściem takim:

Jak bądź pójdzie moja droga,

Żebym nie był złym próżniakiem!

ZADUMANE MOJE OCZY...

... Zadumane moje oczy,

Twarz schylona i zakryta,

Mrok powiewa chustką ciemną...

Widzę przecież, jak nade mną,

Na szafirów gdzieś roztoczy,

Złotych astrów łan zakwita.

...Dusza moja w gwiazdach czyta...

Jakaś wielka, mglista karta,

W tajemnicze runy ryta,

Skroś otwiera się przede mną,

Skroś przede mną jest otwarta...

W izbie mojej pusto, ciemno,

W zadumaniu twarz zakryta.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

... Dusza moja w gwiazdach czyta...

Ziemio! Ty będziesz tak myślami bita,

Jak burzliwym oceanem,

Aż w polu, zorzą owianem,

Ostatni kłos twego żyta

W chleb się braterstwa przemieni,

Pełen promieni,

Który rozłamią z sobą przez lądy i wody

Świata narody.

Ziemio! Ty będziesz tak chłostana duchem

I siedmiu wichrami jego,

Które na ciebie nawałnicą puści,

Że musisz dźwignąć się wszechmocnym ruchem

Z prastarych orbit czeluści,

Coraz wyższymi kręgi wstępując bez końca

Do najwyższego,

Do kręgu słońca!

Już teraz fale myśli, gdzieś z świtów nawału,

Podmywają twoje brzegi,

Wdzierają się w twoje właście,

Na twe szczyty, w twe przepaście,

Jak niecofnione zdobywców szeregi.

Każda myśl wstrząsa twą starą łupiną,

Każdy przypływ ideału

W pierś twą uderza,

Jak fala świeża,

Przygnana tchem potężnym z głębin oceanu

Nieskończoności!

Aż kiedy przejdą wieki i czasy przeminą,

Wśród radosnego peanu

Wszechświata i wszechmiłości

Rozleją się potopem myśli jasne tonie

Po twoim łonie,

I - nowa Atlantyda - w wód nowych naporze

Musisz ulec! Nad tobą będzie myśli morze!

Już teraz wstają wichry! Od kończyn gdzieś świata

Burza duchów nadlata:

Jedne w ogromnym pędzie,

W błyskawicowym locie,

Inne - jako łabędzie,

W gasnącej zórz pozłocie,

W szerokich łun zachodzie,

Wypływające, ciche, srebrne łodzie...

Inne, ledwo z chmur czasu mrokiem się wylęgły

I rogate piorunem ukazały czoła...

Ale ruch wieczny już je wszystkie woła,

Już je na cztery twe ponosi węgły,

Już je przenika,

Chwyta, jednoczy,

Aż od śpiewnego gajów twych słowika

Po duch synajski, proroczy,

W jedną burzę je ciśnie,

W jeden grom je rozbłyśnie

Nad bezduszne bagniska,

Nad wygasłe ogniska,

Nad lodowców stalaktyty,

Nad łan, zbożami okryty...

A huf duchów, rozpętany

W błyskawice, w huragany,

Rozegrzmi cię w koniec z końca,

Pochwyci cię, gnuśniejąca,

W ruch potężny, w ruch nowy - do słońca, do słońca!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

A fale przyjdą cicho i niepostrzeżenie,

A duchy przyjdą jak cienie...

I mówić będą ludy bezpieczne o siebie:

?Jaki spokój na niebie!

Jaki spokój na ziemi!...

Odleciały gdzieś burze z wichrami swojemi

I nigdy już nie wrócą bić w stojące wody!"

- Tak będą mówić narody.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ziemio! Ty będziesz tak podminowana

Prochami, co leżą w tobie,

Jak podścielisko wulkana!

Każde ludzkie pokolenie,

Co gorącym czuciem wzlata

Ku jutrzennym brzaskom świata,

A zaś w twym łonie składa swoje kości,

Każdy wiek twój pogrzebany,

Każde wielkie ludzkie serce,

Co się rozsiewa w swym grobie

W posiew miłości,

Każda pierś, w której śpiewa przyszłych dni natchnienie,

Rozpala w tobie tajemne wulkany,

Widziane zrazu w iskierce...

Aż kiedy się wyzwoli cały zaczyn śmierci

Na żywota płomienisko,

Buchniesz, jak krater rozerwan na ćwierci,

Jak kometowe mietlisko,

A z popiołów i z kurzawy,

Z dymów i płomieni bicia,

Spośród gorejącej lawy,

Co się rzuci łożyskiem nigdy nie widzianem,

Dobędzie się zawierucha

Nowego życia,

Nowego ducha,

I posiew gwiazd upadnie niesiewanym łanem...

I uświeżona będziesz i kwitnąca

pod nową jutrzenką słońca!

...Zadumane moje oczy,

Twarz schylona i zakryta,

Mrok powiewa chustą ciemną...

Jakaś wielka, mglista karta

Na szafirów gdzieś roztoczy

Skroś otwiera się przede mną,

Skroś przede mną jest otwarta...

Dusza moja w gwiazdach czyta.

ZACZĘŁO SIĘ PEWNEGO RANKA...

Każda sielanka

Chce wiosny, kwiecia, młodości i słońca

Lecz nim dobiegnie do końca

Umarłe róże zostawa za sobą,

Mrokiem owiewa niebiosy,

A sama idzie okryta żałobą

I roni rosy.

Lecz jestże tpmu winną sielanka,

Że nie trwa dłużej, niźli uśmiech doli?

Zaczęło się to pewnego ranka,

A jak noc - boli...

ZA JEDNO CIEBIE...

Za jedno Ciebie błogosławię. Panie,

Żeś z gwiazd dał myślom łoże i posłanie

I że kołyszesz je aż do rozświtu

W miesięcznych blaskach Twojego błękitu...

Za balsam ciszy, na ziemię wylany,

Za mrok, co więźniom zakrywa kajdany,

Za sen nędzarza o braterstwa chlebie,

Za zapomnienie - błogosławię Ciebie!

Na nędzę naszą i na wielkość Twoją,

Na tajemnice, co przed nami stoją,

Na krzywdy nasze i bój, i konanie

Dosyć nam patrzeć przez dzień cały, Panie!

Więc za tych zmierzchów litosną zasłonę,

Za mleczne drogi, ku świtom rzucone,

Za mgłę, co kryje komety na niebie,

Za noc i ciemność - błogosławię Ciebie!

Za wolność ducha - bez klątwy i winy,

Za nieliczone istnienia godziny,

Za snów skrzydlatość, co przestrzeń zaciera,

Za uśmiech, który z porankiem umiera,

Za oddech ziemi, swobodny choć w nocy,

Za moc rozkoszy, za rozkosz niemocy,

Za dreszcz, co kwiaty pochyla ku sobie,

Za sen o szczęściu - błogosławię Tobie!

O! błogosławię, że mi swoje dłonie

Na czoło kładziesz i chłodzisz mi skronie,

I oczy moje zamykasz gorące,

I nad tęsknotą moją gasisz słońce...

O, błogosławię za chwilę wytchnienia,

Za zdjęte-jarzmo, co mi tarło szyję,

Za te pół-śmierci, za te pół-istnienia,

W których nie czuję, że żyję...

Z SZOPKĄ

Przed dworskim gankiem stanęło ich czworo,

Główki na mrozie odkrywszy z pokorą.

Zwyczajnie, dzieci, z maleńka już karne,

Wiedzą, że dwór jest rzecz pańska, wielmożna,

Nie to, co chaty ich, nędzne i czarne,

Gdzie ledwo śnieżnej zamieci ujść można!

Nie wiem, czy które z tych biednych usłyszy

Kiedy w swym życiu, co godnym jest cześci;

Nie wiem, czy przyjdzie kto, by w chaty ciszy

Zasiąść do wielkiej lat dawnych powieści;

Czy im kto powie, jak kochać potrzeba

Zagon ojczysty, co daje kęs chleba,

Jak cudze prawa szanować, jak żywem

Poczuć się w wielkim łańcuchu ogniwem.

Lecz wiem, że z dawna uczono batogiem

Odkrywać głowę przed pańskim tym progiem.

Stanęły zbite w gromadkę; nad niemi

Jaskrawa gwiazda na żerdzi wybłyska,

Ścieląc snop światła krwawego po ziemi...

Kometa drżąca, dziwna, bez nazwiska,

Co raz do roku zjawia się i świeci

Ponad głowami bosych, chłopskich dzieci...

Drżące od zimna podniosły się głosy

I uderzyły po śnieżnej przestrzeni,

A noc słuchała smętna, a niebiosy

Pełne się zdały iskier i płomieni,

I ech żałosnych, zmieszanych w rozdźwięki,

I w jakieś ciche westchnienia i w jęki.

Najmłodszy, dziecko drobne, co z drugimi

Stał wpośród jasnej okien dworskich łuny,

Odziany w łachman, z stopami bosymi,

Umilknął nagle, jak rwące się struny...

I ponad gwiazdą, klejoną z tektury,

Wielkie i smutne oczy wzniósł do góry

I myślał sobie: «Czemu to, mój Boże,

Choć Chrystus przyszedł, tak źle jest na świecie

I czarnej mąki garść tylko w komorze?

I nie ma ciepłej sukmanki na grzbiecie?

I tatuś, taki pijany z wieczora,

Matulę bije, choć płacze i chora?...

Czemu to ludzie w przednowek tak bladną

I jakby cienie po drogach się włóczą?

A dzieci we wsi z maleńka już kradną?

A jego dotąd na książce nie uczą?

Choć rad by wiedzieć, co jest tam daleko,

Het, het, za lasem, za młynem, za rzeką!...

Widać dla chłopów nie przyszedł Bóg może?

Wszakże, choć co rok do dworu chłopięta

Idą z kolędą i z szopką w tej porze,

On przecie nigdy, jak żyw, nie pamięta,

Żeby kto z dworu do chaty przychodził

I mówił: „Bracia, Chrystus się narodził!"

Czemu?» —

O dziecię! mgła nocy zasłania

Dzień, co odpowie na twoje pytania...

Och! oby tylko nie wzeszedł on sądem

Klęsk ostatecznych nad morzem i lądem!

Och! oby tylko wiekowi przyszłemu

Grom pomsty twego nie powtórzył: «Czemu?!»

Z GŁĘBINY CICHYCH ZAMYŚLEŃ...

... Z głębiny cichych zamyśleń się duszy

Wznoszą się coraz świeże fale życia,

Jak z spokojnego głębin Oceanu...

A kiedy wichr je zachłosta i ruszy,

Pełne się stają szumu, huku, bicia,

Aż się ukoją, u stóp ległszy Panu.

Na falach czasu unosi się dusza

I widzi w falach swój obraz odbity;

I widzi słońca swoje i błękity,

I ukochaniem obrazu się wzrusza

I mówi: Otom ja!

Lecz gdy czas minie, unosić się będzie

Na wiekuistej i bezkresnej fali...

I ujrzy, jak się wieczne światło pali

I jak wypełnia bezmiar po krawędzie,

Jak płonie nad nią, w niej, jak płonie wszędzie,

W najbliższej tajni - i w najdalszej dali.

I stanie się w niej cud i dziw się stanie...

I wpadnie dusza w światła zamyślenie;

Lecz już me wyda zmiennej fali życia,

Tylko się stopi w wieczności promienie

I zmiennych słońc swych stopi w nich odbicia,

A głos jej światłem buchnie przez otchłanie,

Wołając: Otom ja!

ZACHÓD W FIESOLE

Płoną blaski mżące

Na piersiach gór,

Rubinowe słońce

Skry sypie z piór,

Na Ave dzwony biją...

"...Zdrowaś, Panno

Maryjo..."

W grających zorzach leci głos

W doliny ciche, pełne roś,

A w różach gaśnie słońce.

Złotą harfę łuny

Cyprysów chór

W czarne wiąże struny,

Podaje wtór

Skroś tęcze i odblaski...

"...Zdrowaś, pełna

Ty łaski!..." -

Na kampanili gore krzyż,

Ogniste serce bije w spiż,

Palą się złote łuny...

Czerwień w fiolety

Przepada już...

Irysów bukiety

Lecą ze wzgórz...

Ugasa żar ognisty,

Sypią się

Ametysty...

Fiołków tchnie w powietrzu woń

I fiołkami wieńczą skroń

Gór mgliste fiolety.

W srebrne seledyny

Tka noc swój pas,

Zstępuje w doliny

Cyprysów las...

Zorze się w rosach myją -

"...Zdrowaś, Panno

Maryjo..."

Srebrnieje duch, srebrnieje świat,

Florenckiej lilii pachnie kwiat,

W liliach toną doliny...

ZA KÓŁKIEM

O, jak miło, o, jak błogo

W cudny ranek len

Z wiatrem lecieć na przegony,

Hen, przez pole, hen!...

Ranek cały nad książeczką

Przytrzymali nas...

- Pędź, kółeczko, pod pałeczką.

Teraz igrać czas!

Z trawek lecą jasne rosy.

Z lipy kwiecia puch...

Gdzie nie spojrzeć, nie pomyśleć,

Wszędzie bieg i ruch.

Wszystko leci, wszystko śpieszy.

Miga pole. las...

- Pędź, kółeczko, pod pałeczką,

Teraz igrać czas!

Leci ptaszek pod niebiosy,

Leci wietrzyk z pól,

Złota pszczółka leci z łąki.

Niesie miody w ul!

Nic nie drzemie, nie gnuśnieje,

Wszystko śpieszy wraz...

- Pędź, kółeczko, pod pałeczką,

Teraz igrać czas!

Lecą z szumem krople wody

W starym młynie z kół.

Co od rana się do nocy

Kręci w górę, w dół.

Leci z pola bąk i huczy

Jak najtęższy bas...

- Pędź, kółeczko, pod pałeczką,

Teraz igrać czas!

Leci Wisła aż do morza

W nieprzejrzaną dal,

Leci po niej łódka drobna

Z szumem modrych fal.

Tylko się jej droga miga

Niby srebrny pas...

- Pędź, kółeczko, pod pałeczką,

Teraz igrać czas!

I ja biegnę, i ja lecę

Lekko, lubo tak.

Może skrzydła mam u ramion

Jak ten polny ptak!

Cały ranek nad książeczką

Przytrzymali nas...

Pędź, kółeczko, pod pałeczką,

Teraz igrać czas!

Z ŁĄKI DO DOMU

Na świeżej łące,

Nad rzeczką tuż,

Sianko pachnące

Zgrabione już.

Ptaszęta nad nim

Migają w lot;

Nie przyjdzie tutaj

Zły, bury kot.

Cicho w powietrzu

Piosenka brzmi.

- Ptaszku, co śpiewasz?

O, powiedz mi!

- Śpiewam o gniazdku,

Gdzie drobiazg mój,

I o tej trzcinie,

Gdzie modry zdrój. -

Dziatki, dziateczki

Idą przez błoń,

Gdzie świeże sianko,

Gdzie kwiatków woń.

Z siostrzyczką drepce

Staś, mały zuch,

Oj, zje on w domu

Chleba za dwóch!

Mała Kasieńka

Za nimi wprost

Wózek swój ciągnie,

Aż dudni most.

Chusteczka z głowy

Opadła jej,

Niesie kwiateczki

Dla mamy swej.

A tam w oddali

Nikną wśród wzgórz

Dzieci sąsiada,

Co przeszły już.

I zmrok się mroczy,

I schodzi sen...

Jakże uroczy

Był dzionek ten!

Z WIEJSKIEJ SZKÓŁKI

Wiosenny powiew, co kwiatów na lace

Zbudził kielichy,

Usta jej zimne, pobladłe, milczące

Całował cichy.

Lekuchnym drżeniem przejmował zasłony

Czarnej sukienki

I pęk róż dzikich, i wianek zielony

W głowach trumienki...

Cicho szeleszcząc przez pokój i rąbki

Białych firanek,

Nie nakarmione wypłaszał gołąbki

Na pusty ganek...

Otwartym oknem jaskółka wleciała

Z pieśnią majową

I czarnym skrzydłem mignęła, jak strzała,

Nad martwą głową.

Gromnica błyski zimne jak łzy cudze

Rzucała drżąca,

Ruchomą plamą czerwieniąc się w smudze

Złotego słońca.

Nikt się nie modlił, nikt we łzach nie klęczał

Przy tej trumience...

Nikt się z tą bladą nie żegnał, nie jęczał,

Złamawszy ręce...

I tylko Chrystus wyciągał ramiona

Z krzyża boleśnie,

I tylko pliszka, z gałązki spłoszona,

Nuciła pieśnie...

Nagle z kościółka rozgrzmiały sie dzwony,

Przeciągłe, łzawe,

A las zaszumiał w chór sosen zielony

Śmiertelne "Ave"...

Na łąki idąc ze świtem i rosą,

Wiejska gromada

Stanęła w progu, ten z sierpem, ów z kosą,

Jako wypada.

Pod przyzbą stoi oparta pod brodę

Znachorka siwa,

Wróżąc sąsiadkom na lny ich pogodę,

A deszcz na żniwa...

Młode wieśniaczki z oczyma suchemi

Wzdychają głośno,

A dziad zawodzi, zasiadłszy na ziemi,

Pieśnię żałosną.

Wtem śmiech wybuchnął kaskadą wesołą:

To dziatwa wioski,

Co się zebrała przed pustą dziś szkołą,

Gwarząc bez troski...

Śmierć z swym spokojem ustąpić musiała

Przed życia ruchem...

I tak zasnęła ta cicha i biała

Wśród obcych duchem.

O lesie ciemny! O smutne wy dzwony!

Kogo żegnacie?

Gdzie jest jej matka? Gdzie ojciec rodzony?

Gdzie bracia w chacie?

- Rodzona matka - to ziemia, co płowy

Plon żyta dała...

- Ojciec rodzony, to lud ten wioskowy...

Tak go kochała!

- Rodzone siostry i bracia rodzeni

To wiejskie dziatki,

Te, które wiodła do światła od cieni

Z uczuciem matki.

Młoda żniwiarka na wspólnych prac niwie

Stanęła śmiało

I snop swój ciężki wiązała cierpliwie

Przez dobę całą.

Choć nikt zachęty nie ozwał się słowem,

Nie dał pomocy,

Trwała tak, stojąc, na polu jałowem

Z świtu do nocy.

I tylko czasem pobladła, znużona,

Z mokrą powieką,

Wznosiła swoje mdlejące ramiona

W przestrzeń daleką...

I tylko czasem szepnęła: "Jak ciemno!

Kiedyż zadnieje?"

Walcząc z śmiertelną niemocą daremna,

Tracąc nadzieję...

Ach, ona była jak tęcza, co ziemię

Jednoczy z niebem...

Była skowronkiem dla wioski, co drzemie,

Dla ducha - chlebem...

I była rosą, co rzeźwi o świcie

Zioła mdlejące...

Była gwiazdeczką, co czuwa w błękicie,

Nim wzejdzie słońce.

Dziś stary cieśla w trumienkę sosnową

Zabija ćwieki

I krzyż zakreśla w powietrzu nad głową

W odjazd daleki...

Ubogi wózek zaskrzypiał na piasku

Samotną drogą,

Przed nim mgła srebrna, a za nim snop blasku

Więcej nikogo.

Tylko sierotka zegnała go mała

Smutnym wejrzeniem,

Tylko się róża w ogródku rozwiała

Ostatniem tchnieniem...

Tylko jaskółki za trumną leciały

Szczebiocąc długo...

I tylko tuman wstał cichy i biały

Nad modrą strugą...

Z SŁOWICZYCH PIEŚNI III

Idź! idź w pokoju!...

Nieprzeznaczonem było nam na ziemi

Chodzić tu rażeni ścieżkami cichemi,

I wspólną gwiazdo nad czotcm mieć złotą,

I poić usta płonące tęsknotą

Z jednego zdroju...

Na piersi twoje

Spadlam, jak gołąb wichrami zagnany

W kraj cichy, światłem miesięcznem oblany,

A pióra moje przejrzyste się stały,

Tak byleo czysty l tak bylefi biały,

Takąs miał zbroje...

Lecz dziś - nie mogę

Spać na twych piersiach... Dziś róża w mej dłoni

Od twego tchnienia - choć biała - aię płoni,

I jakieś dziwne latają dziś mary

U tej z błękitów nad nami kotary,

Dziś czuję trwogę...

Coś woła, budzi...

Więc lekkie skrzydła unoszę spłoszona

Z twojego serca drżącego i z łona,

I słyszę burzę co w tobie aic wichrzy,

I już nie jesteś najbielszy, najcichszy

Ze wszystkich ludzi...

Z pian na piany...

Z pian na piany, z tęcz na tęcze.

Przez rozbitych wód obręcze,

Przez odmęty fal

Łódź się ślizga, chwieje, sunie

Po śnieżystym, srebrnym runie

W szumy, w echa, w dal.

Ren odrzuca ją i chwyta;

To w błękity leci wzbita

Jak na skrzydłach ptak...

To ją złotomodre pyły.

Jak delfina łuską, skryły

I cisnęły wznak.

Więc zaprzęga fal łabędzie,

Sznury pereł przez krawędzie,

Wkoło biały puch...

Nagle skała kłami błyska,

W otchłań pędzi, w mrok ją ciska,

W beznadziejny ruch.

Opłyniona snów powodzią

Nie dbam, co się dzieje z łodzią,

Nie wiem, gdzie jej ster...

Z szumem, z pluskiem przez głębinę

Lotem lecę, piawem płynę

Wskroś błękitnych sfer!

Z LASU

Poszły dzieci na jagody

Dla mamy, dla taty;

Rozesłał im las pod nogi

Królewskie makaty.

Rozesłał im las pod nogi

Same aksamity,

Mchu kobierzec różnowzory,

Kwiateczkami szyty.

A w tym lesie szumy grają

I dziwne muzyki,

Echa echom podawają

Wołania i krzyki.

A dziateczki chylą czoła,

Zasłuchane w szumie;

Które w sobie ma anioła,

To tę wieść zrozumie.

Oj, ty lesie, miły lesie,

Bądź nam pozdrowiony!

Już żegnamy pieśni twoje

I twój dom zielony.

Z JASKÓŁKĄ CZARNĄ RZUCAM GNIAZDO MOJE...

Z jaskółką czarną rzucam gniazdo moje,

Wioskę zieloną...

Przede mną lecą jakieś niepokoje

Chmurką spłoszoną...

Słońce mi w drogę daje złotą smugę,

Gdzie ścieżka płowa,

A łąka za mną szle błękitną strugę,

Szepcząc: "Bądź zdrowa!"

Porzucam wszystko, idę w świat daleki!

Tylko bym rada

Wziąć z sobą szumy srebrzyste tej rzeki,

Co hucząc, spada...

Przejrzysty lazur szerokiej przestrzeni

I oddech wolny,

I chłód tych świeżych, tych borowych cieni,

I kwiat ten polny...

Tylko bym chciała tej brzozy płaczącej

Wziąć z sobą smutki

I parów, we mgłach wilgotnych dyszący,

I niezabudki...

Wieczorną gwiazdę, co w ciszy błękitu

Pała milcząca...

I srebrne hasła, i błyski przedświtu,

I ten wschód słońca.

Tylko bym w kielich z białego powoju.

Rosy wziąć rada

I znane szepty lubego mi zdroju,

Co przez sen gada...

Echo fujarki, chrzęst kosy na łące,

Piosnkę żniwiarzy...

I słówko bratnie, serdeczne, gorące:

"Niechaj Bóg darzy!"

Z GŁAZU NA GŁAZ

Z głazu na głaz, stanęłam na wiązaniu kruchem,

Co dzień od nocy dzieli i od śmierci życie,

Nad ogromnym spienionej przepaści wybuchem...

Pode mną huk i mrocznych skrzydeł nocy bicie.

Przez mchowych gobelinów wilgotne poszycie

Otchłań warczy i wstrząsa jak brytan łańcuchem...

U stóp moich jej piany, jej gniewy, jej wycie...

Depcę je, chłoszczę wzrokiem... Jestem tylko - duchem.

Z głazu na głaz, zstąpiłam pod wściekłym nawałem

Wód, pędzących na głowę i mnie, i otchłani,

Ogłuszona dział śmierci si.ukrotnym wystrzałem.

I nagle ptaszym piórkiem uczułam się małem,

Daleko uniesionym od cichej przystani,

I drżąc, zakryłam oczy... Byłam tylko - ciałem.

Z DŁUGIEJ SIĘ NOCY...

Z długiej się nocy ku światłu obrócić -

Wiem, jak jest ciężką pracą a jak twardą.

Bo nam się trzeba jak płomień wyrzucić

W górę z ogromną siłą i ze wzgardą

Dla tej małości, co nas chce zawrócić

I zdjąć nam z czoła ostatnią myśl hardą,

Myśl, co się blasków paliła koroną

Nad każdą głową wielką - a zelżoną.

Do tych błękitów, co stoją nad nami

Tak uciszone i tak obojętne,

Z Jakubowymi drabiny szczeblami,

Nie widzą oczy moje, we łzach mętne.

Nam trzeba wzbić się własnymi skrzydłami,

Gdy nas odbiegły gdzieś anioły smętne,

I krwawe pióra na zorzę kłaść złotą

Jak ptaki gnane ku słońcu tęsknotą.

Niechaj obaczy Bóg, gdy szarfy tęczy

Zawieszać będzie w chmurach, niech obaczy,

Że w tym powietrzu uciszonym jęczy

Jakiś głos smętny, żałosny, tułaczy...

I niech pomyśli, nim ziemi zaręczy

Spokój i łukiem go swoim naznaczy,

Niechaj pomyśli - czy można zwać ciszą

Czasy, w których się takie skargi słyszą?...

A ja wam mówię, że Bóg też ma noce

Bezsenne, w których na gwiazdach oparty,

Swe piorunowe gubi kędyś moce

I patrzy cichy na świat ten rozdarty,

I wie, gdzie wróbel bez gniazda świegoce

I jakie księżyc odprawia tu warty

Nad mogiłami w rosach - duch pokutny -

I patrzy na to wszystko - i jest smutny.

A ja wam mówię, że Bogu też szkoda

Róży, gdy z liści osypie się cicha

I drży, i w błękit już nigdy nie poda

Wydmuchniętego z zórz jasnych kielicha...

Że mu żal struny pękniętej rapsoda,

Gdy łez i pieśni zdrój na niej wysycha

I zadumany jest nad ziemską bryłą,

Że się tak trupio toczy z tym - co było.

Bo nie o takich marzył nędznych skonach

Dla róż i pieśni, dla ludów i duchów

On, co dał ziemi królewskość w koronach

Gwiazd i tęsknotę wiosennych podmuchów,

On, co sam morze kołysał w ramionach,

Ucząc je hymnu wichrów i wybuchów,

Co pulsy życia zamknął w pierś granitu

I moc istnienia zrównał - z żądzą bytu.

Bo nie o takich marzył on mogiłach,

Co rosną z wolna, zimne i milczące...

On, co rozbija światy w złotych pyłach

I potrąceniem stopy gasi słońce,

I jednym tchnieniem ścina w globu żyłach

Płomiennych żarów obiegi tętniące,

I puszcze wali przy piorunów biciu,

I wielkiej śmierci chce - po wielkim życiu.

Z BLISKA WIDZIAŁAM...

Z bliska widziałam łzy wasze i troski,

Z bliska waszego serca czułam bicie;

Z bliska znam nędze i miasta, i wioski,

I rany wasze, i życie.

Z bliska znam sny te, co się nam prześniły,

Tęsknoty, żale i klątwy, i zgrzyty,

I z bliska także wiem, że brak nam siły

Z przepaści wzbić się na szczyty.

Z bliska słabości znam nasze i winy

I te złudzenia, co czynią z nas śpiące

Wśród ruchu wielkiej przebudzeń godziny,

Choć dawno wzeszło już słońce!

Na to, co dzieli nas i łamie w dwoje

I od wspólnego odtrąca ogniska,

Na nienawiści i na niepokoje

Patrzałam długo - i z bliska.

A teraz oczy moje są zmęczone

Od łez - i droga moja w mgły ucieka...

Idę odpocząć w nieznaną gdzieś stronę

I patrzeć na was - z daleka.

WĄTPIĄCYM

O, nie mówcie, o, nie wierzcie,

Że Ojczyzna w grobie!

My ją żywą, my ją całą,

Ducha Polski, Polski ciało,

Mamy, bracia, w sobie.

O, nie mówcie, o, nie wierzcie,

Że Polska zabita!

Ona dysze, ona rośnie

W każdej borów naszych sośnie

W każdym ziarnie żyta.

Ona złoci się na łanie

W każdym pszennym kłosie,

Kwitnie w kwiatach naszych błoni,

W jasnym sierpie łąką dzwoni,

Błyska w jasnej kosie.

Ona żyje w tej siermiędze,

W tej siwej sukmanie,

Co na piersiach naszej wiary

Racławickiej dojdzie miary,

Gdy chłop w polu stanie.

W tym piastowym żyje pługu,

Co nam ugór orze,

W modłach żyje tego ludu,

Co czekając z nieba cudu,

Woła: "Święty Boże!"

W tej fujarce rozśpiewanej

W wieczorowe cisze,

W stuletniego skazce dziada,

W pieśni, którą matka składa,

Gdy dziecię kołysze.

Ziarno jutra ona sieje

Po czarnych ugorach,

Skowronkowe gniazda ściele,

Brząka w stare karabele

W naszych białych dworach.

O, nie mówcie, o, nie wierzcie,

Że Ojczyzna w grobie!

My ją żywą, my ją całą,

Ducha Polski, Polski ciało,

Mamy, bracia, w sobie!

WY, CO Z ZASTYGŁĄ...

Wy, co z zastygłą piersią i usty zimnemi,

Klękacie dla zwyczaju na mogilnej ziemi,

Wy, co wtoczycie senną istnośc swą po świecie,

Czy wy żyjecie?

Och! mnie nad wami chwyta płacz nieutulony,

I modlićbym się chciała, i kazać bić w dzwony,

I załamawszy ręce, stać po was w żałobie,

Jak głaz na grobie!...

Gdzie duch wasz? w jaką miłość, w jakie ideały

Wcielił się ten najświętszy płomień życia biały?

Gdzie cel jasny, podniosły i wysiłków godny,

Dla jutra płodny?

Gdzie ujście dla sił waszych? u jakiego zdroju

ßzezwicie wasze czoła i usta wśród znoju?

Jabie hasło wam wrzawę powszednią przygłusza,

Gdzie wasza dusza?

Wy nosicie ją w piersiach jak lampę zgaszoną,

W brudnych popiołów pełnej i spękanej urnie;

A kiedy na wieki zastygnie wam łono,

Wy, wy - umrzecie powtórnie!

WSTAŃ, O DZIECIĘ...

I

Wstań, o dziecię! Idź na pole,

Gdzie pot ludu wsiąka w rolę,

Gdzie pod jasnym naszym niebem

Kłosy brzęczą żytnim chlebem,

Jako struny szklane...

Idź i słuchaj, a w tym szumie

Może serce twe zrozumie,

Jakie to tam rosy świecą,

Jak masz uczcić dolę kmiecą

I zgrzebną sukmanę!

II

Ucz się, drogie dziecię moje,

Nosić wcześnie twarde zbroje,

Jak dawni rycerze!

Nie z żelaza, nie ze stali,

Te, co ludzie wykowali,

Hełmy i pancerze;

Ale jasną, ale dzielną

Zbroję ducha nieśmiertelną,

Co się strzał nie boi,

Ale taką tarczę złotą,

Co się zowie wolą, cnotą,

A za oręż stoi.

III

Kiedy widzisz skrę, co pryska

Z nakowadła i ogniska,

Gdy dłoń widzisz z kielnią, z młotem,

Jak nad głową śmiga hardo,

Gdy na twarzy zlanej potem

Odgadujesz dolę twardą:

Uchyl czoła, synku miły,

Przed tym, co się krwawo znoi;

Lud i praca — to są siły,

A świat cały nimi stoi!

Szanuj, drogie dziecię moje,

W małym ziarnku — przyszłe plony,

W małej kropli — przyszłe zdroje,

W szelągu — miliony,

W każdej myśli — zaród czynu,

Życie — w chwilce, co ucieka,

A sam w sobie — szanuj, synu,

Przyszłego człowieka!

WOKLUZA

Gdzie czas, gdzie lata, gdzie są te godziny,

Gdy zasłuchany w serca swego bicie,

Mógł pieśniarz tonąć w miłosnym zachwycie

I śpiewać takie zamknięte doliny!

Nie puszczać myśli w posępne gościny

Orłów, co kładą gniazd wianki na szczycie,

I zawrzeć świat swój w słonecznym błękicie,

Po brzeg strumienia, po mgły rąbek siny!

Dziś dla pieśniarza nie ma już ustroni;

Wicher go czasów i jęk czasów goni,

Rozsadza wrota, wykute w granicie...

Na jedną ledwo chwilę go ugości,

Jasna i cicha "Val chiusa" miłości,

A już go pędzi krzyk... To woła życie!

WIĘC MI NAWIĄŻCIE...

Więc mi nawiążcie teraz strunę nową,

Nie tę, co płacze, i nie tę, co jęczy!

Strunę mi dajcie z promienia tej tęczy,

Co się na chmurę kładzie piorunową

I w cichy błękit każe ludziom wierzyć -

Kiedy już nie ma w kogo grom uderzyć!

Więc mi nawiążcie teraz strunę złotą,

Po której wicher nie zgrzytał złą wieścią,

Strunę, co nigdy nie drżała tęsknotą,

Strunę, co nigdy nie łkała boleścią,

Słoneczną strunę, dźwięczącą radośnie

Nad mogiłami o nowych dni wiośnie!

Więc mi nawiążcie tę strunę, co na nią

Nigdy łza gorzka nie padła pieśniarza,

Strunę, co nawet nad hańby otchłanią

Słowicze pieśni, jak echo, powtarza,

Tę, która płakać nawet umie pięknie

I chociaż serce pęka, ta nie pęknie!

Idźcie, szukajcie! Znajdziecie ją może,

Gdzie puste kłosy i gdzie zwiędłe kwiaty,

Na nie oranym i czarnym ugorze,

W barłogu ciemnej piwnicy czy chaty,

Czy w pustej piersi własnej. Dalej, dalej!

Chcę grać! Chcę śpiewać! Pieśń we mnie się pali!

Nowej mi struny potrzeba wesela,

Co nie słyszała jęczących żurawi,

Kiedy ich wicher jesienny rozdziela...

Struny, co ręki nie rani, nie krwawi

I krzykiem bólu nie rzuca się w ciszę,

Struny, co duchy uśpione kołysze!

Struny mi takiej trzeba, co zgwałcona,

Jęk bólu ? śmiechu zakończa wybuchem,

Struny, co śpiewa piosenki histriona,

Co rozbratana jest z życiem i z duchem,

Struny mi trzeba, dzwonkami co brzęczy:

Zrywam te wszystkie inne, te - w łez tęczy!

Kiedy tę strunę przy sercu nastroję

I duszy mojej napełnię ją dźwiękiem,

Kiedy położę na niej ręce moje,

A ona z głośnym nie zerwie się jękiem

I nie wybuchnie w plącz wielki i łkanie -

To dam wam piosnkę, panowie i panie!

Koniec wersji demonstracyjnej.

WIZJA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Z DALEKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WYROCZNY KLUCZ ŻYWOTA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSTĘP DO WYBORU POEZYI Z 1897

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSIAŁEM CI JA W CZARNĄ ROLĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOLNY NAJMITA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOJNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIĘC KU FIESOLE GDYŚMY SZLI Z POŚPIECHEM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WISŁA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIOSNA DO POETY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WILLA WOŁKOŃSKICH

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIELKIE PRANIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIEJSKA DROGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIECZORNE PIEŚNI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIDZENIE MORZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Wiatr

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WEZWANIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WE MGŁACH

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIERZBA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIEM, ŻE W OKIENKU TWOIM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIELKA LAMPA STAROŚWIECKA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIECZORNY DZWON...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Wieczór już

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIDZENIE KORSYKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIANKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WESOŁY JANEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WESELE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WARSZAWIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WARSZAWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ZAKRYSTII NA MURANO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W WINIARSKIM FORCIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W SZKOLE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W SYKSTYNIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W STAROŚCI SWOJEJ ZIEMIA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ROCZNICĘ ŚMIERCI ZYGMUNTA KRASIŃSKIEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PRZESTRZENIACH NIESKOŃCZONYCH...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PORCIE DARSENY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W POLU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ZATOCE BAI WILLA CYCERONA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W WYGASŁE WPATRZONA ŚWIATY...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W WERONIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W SZEROKIM, PUSTYM POLU...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W STARYM APSYDZIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W SAN MICHELE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W ROCZNICĘ ŚMIERCI SZOPENA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PORTA PIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PORANEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W POLE, W POLE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PIWNICZNEJ IZBIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PÓŁ SENNE DUCHY OWIEWA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W OGRODZIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MOJEJ MAŁEJ, NISKIEJ IZBIE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MIASTECZKU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W KARTUZJI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W JAWORKACH

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W GŁUCHYM LESIE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W GAJU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W CIEŃ OWINĘ SIĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PIREJSKIM PORCIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W PARMIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W OBRONIE JAŚKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MIESIĘCZNYCH BLASKACH NOCY TWOJEJ STOJĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W MAŁEJ PIOSNCE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W KAMIENIU POLNYM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W JARZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W GORZKIEJ ZADUMIE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W cichej dolinie

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W CASTEL FIORENTINO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIVARINI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

URYWEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

URBS AVINIONENSIS

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ULATUJĄ NASZE PTAKI...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U STAREJ TAMY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U PIĘCIU STAWÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U GROBU PERGOLESA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U BRAM AWINIONU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TĘSKNO MI!...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W BŁYSKAWICZNYM POCIĄGU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

USTA, CO WE DNIE Z ROZPACZĄ BLUŹNIŁY...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

URYWEK (JAK ORCHIDEE...)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

URBANOWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UDERZYŁ WE MNIE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U PROGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U OKIENKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

U FELIBRÓW

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Tęsknota

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TĘCZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TY, COŚ WALCZYŁ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TY MI NOCY ŚPIEWAJ JUŻ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TU SIĘ DROGA ZAŁAMAŁA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRZY ŚCIEŻKI IDĄ Z CHATY...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TO MY!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TANIEC

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TAKĄ MI WIOSKĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TA GWIAZDA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZUMIĄCE ZDROJE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TY TUTAJ, SŁONKO?...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TY BĘDZIESZ SILNYM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRĘBACZ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TRZECI MAJ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TEMU TYLKO PŁUG A SOCHA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TAM, W MOIM KRAJU...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TAK MI SIĘ ZDA, ŻE TO BAJKA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SĄ LATA WIELKIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁODKA TO MĄDROŚĆ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZUMI DĄBROWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SYBILLA PISZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRUMIENIOM POLNYM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STEFEK BURCZYMUCHA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARY ZEGAR OD PRADZIADA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SPOSÓB NA LALECZKĘ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SORGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SOBOTNI WIECZÓR

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKĄD SIĘ BIORĄ PIOSENKI?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZALONY, KTO CHCE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRUMIENISTE JARY...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STOJĘ BLADA, STOJĘ CICHA...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STASZEK W LESIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SORRENTO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SOKÓŁ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Sobótka

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKRUCHA JÓŹI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKROŚ WIEKÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKARŻYCIE SIĘ NA WIEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SILNE LASY WE MGŁACH DRZEMIĄ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SI QUIS DIXERIT...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCLAVUS SALTANS

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SAMOTNA IDĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZLEGNIJŻE SIĘ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROCHER DES DOMS

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RANKIEM W POLU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKOWRONEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SISTINA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIGNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SENNE RÓŻE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SANNA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RZEKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZBŁYSŁY OCZY MOJE WŚRÓD ZIELENI ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROK 1908

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RIVA DEGLI SCHIAVONI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RANEK W WENECJI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RAMIĘ TWE WIDZĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RADOSNYM BIESIADNIKOM...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PĄTNIKOM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PUNTA DI CAMPANELLA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSZCZÓŁKI

Brzęczą pszczółki nad lipiną,

Pod błękitnym niebem;

Znoszą w ule miodek złoty,

Będziem go jeść z chlebem.

A wy, pszczółki pracowite,

Robotniczki boże,

Zbierajcie wy miody z kwiatów,

Ledwo błysną zorze!

A wy, pszczółki, robotniczki,

Chciałbym ja wam sprostać,

Rano wstawać i pracować,

Byle miodu dostaa id="filepos314338">!

PRZYJDZIE ZORZEŃKA DO MOJEJ CHATY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYGRYWKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYGODA MAŃCI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEŚLICZNA MAUD

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RAFAEL

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RABSZTYN

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PUŚCIŁY SIĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PTASZKI DO SŁOŃCA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYGRYWKA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZYGODA Z LALKĄ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZY MROWISKU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEZ TE ŁĄKI...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZESZŁOŚĆ I PRZESZŁOŚĆ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZEORAŁY RAZ I DRUGI...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZED ŚWITEM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZED BURZĄ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRANIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POZNALIŚMY SIĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWRÓT

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWITANIE ZIEMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POSŁANIE

...Czy pójdą drogą, czyli się zostanę,

Siew rzucam na mą grzędę...

Runiejcie kwiatem wy, ścieżki zawiane,

Ku wiośnie, której ja już oglądać nie będę!

Czy pójdę drogą, czyli się zostanę,

Siew rzucam na mą grzędę...

Runiejcie kłosem wy, pola orane,

Na chleb, którego ja już pożywać nie będa id="filepos338802">!

POSZŁABYM JA...

Poszłabym ja na kraj świata

Jak ten wiatr, co w polu lata,

Jak ten wiatr, co chmury pędzi,

Białe chmury, puch łabędzi,

W ciemną, mroczną dal...

Tylko mi cię żal,

Ty ziemio,

Gdzie kurhany ciche drzemią,

Gdzie się w stepach bielą kości,

Gdzie kwiat mdleje od żałości,

Tylko mi cię żal!

Poszłabym ja w świat daleki,

Jako idą bystre rzeki,

Jako idą bystre wody,

Do dunaju, do swobody,

Do szumiących fal...

Tylko mi cię żal,

Ty chato,

Pod tą lipą rosochatą,

Pod tym sadem pełnym rosy,

Pod błyskami jasnej kosy —

Tylko mi cię żal!

Poszłabym ja w ukrainę,

Za to morze, za to sine;

Poszłabym ja na stracenie

W bezmiesięcznej nocy cienie,

W niepowrotną dal...

Tylko mi cię żal,

Sokole,

Co nad nasze latasz pole,

Ponad pole, ponad niwę

Latasz, gubisz piórka siwe —

Tylko mi cia id="filepos339857"> żal!

PRZELECIAŁY PIEŚNI MOJE...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZED SĄDEM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PROŚBA FILUSIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRELUDIUM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POŁÓŻ RĘKĘ NA SERCU...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POZDROWIENIE ZIEMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWRÓCĄ DO WAS OCZY ME...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POWITANIE WIOSENKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POSŁANIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PORTO VECCHIO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PORANEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PONIEŚCIE SIĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POLEWAŁY BUJNE DESZCZE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POJEDZIEMY HET, NA BŁONIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POETA DO DEMONA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODWIOŚNIE II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SPRZYKRZYŁY MI SIĘ ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD NOWĄ ZORZĄ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD LASEM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD BESKIDAMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PONOWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POMIĘDZY LUDŹMI CICHY TERAZ CHODZĘ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POJEDZIEMY W CUDNY KRAJ?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODRÓŻ NA BOCIANIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD OKIENKIEM MOJEJ IZBY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD MODRZEWIAMI ŁAWKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POD KAŻDĄ STOPĄ...

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POCAŁUNEK ROBERTA EMMETA

Wschodzi ranek z różanej świetlicy...

Stanął Emmet u stóp szubienicy.

Stanął Emmet, pojrzał się do świata...

Nic ma przy nim ni druha, ni brata.

- Hej, bratowic! Hej, wy szczere druhy!

Jak świat pusty bez was, jaki głuchy!

Nie masz, komu ścisnąłbym prawicę,

Gdy mi przyszło iść na szubienicę!

Stanął Emmet, pojrzy się po niebie:

- Ziemio-matko, ginę, syn, za ciebie...

Za twą wolność, narodzie mój, ginę

Sam - samotny w ostatnią godzinę..

Głucho bęben złowieszczy uderza:

- Robert nmmet, dornawiaj pacierza!

Z głuchym ziemię kopają łoskotem:

- Robert Emmet, żegnaj się z żywotem!

Podniósł Emmet płonące źrenice

Na wysoką, czarną szubienicę.

- O Irlandio, tyś moją modlitwą,

Ty pacierzem przed ostatnią bitwą!

Jakiś gwałt mu rozpręża ramiona:

- Lud mój chciałbym przycisnąć do łona,

Chciałbym żegnać... Chciałbym raz ostatni

Czuć na ustach pocałunek bratni!

I pochylił swą tragiczną głowę:

- Przez te rany... przez te Chrystusowe...

I ostatnim pocałunkiem brata

Ucałował straszne lico kata.

Głucho bęben złowieszczy uderza,

Płacze wolność swojego rycerza:

Głucho grudę ciskają kopacze,

Ziemia - matka syna swego płacze.