de Courtenay Baudouin

UWAGI NA CZASIE NIE NA CZASIE

Konwersja: Nexto Digital Services

UWAGI NA CZASIE NIE NA CZASIE

(z powodu ankiety "Krytyki" w sprawie konfiskat wogóle, a konfiskaty "Legend" A. Niemojewskiego w szczególności)

Jan Baudouin de Courtenay

„Fatalność dzisiejszego ustroju ludzkości „cywilizowanej" stanowi głównie to, że uprywatniono dobra materyalne, leżące poza człowiekiem, a ze skwapliwością, godną lepszej sprawy, upaństwowiono i uspołeczniono najindywidualniejsze i najnietykalniejsze tajniki duszy ludzkiej, poddając je bezmyślnej mustrze i tresurze".

„Nic chyba bardziej okrutnego, jak przymusowa dziedziczność najgłębszych wierzeń i przekonań. Jestto tem wstrętniejsze, że owa narzucana dziedziczność Utrzymuje się często tylko dzięki udawaniu i obłudzie".

(Myśli nieoportunistyczne).

Zawierucha, wywołana gorliwością denuncyatorską pewnego gatunku publicystów, powieściopisarzy i „literatów", a rozdmuchiwana za pomocą zwykłego w takich razach ujadania masowego, zataczając coraz szersze kręgi, o mało i mnie nie porwała. Jako bowiem jeden z „piśmiennych", otrzymałem w swoim czasie wezwanie do przyjęcia udziału w ankiecie, zarządzonej przez redakcyę „Krytyki" z powodu konfiskaty „Legend" A. Niemojewskiego.

Przygniecenie rozmaitemi robotami z całkiem innego zakresu nie pozwoliło mi uczynić zadość temu życzeniu redaktora „Krytyki", a że się tak stało, dobrze się stało. Bo najprzód jestem wprawdzie „piśmienny", ale na sprawach literatury znam się bardzo mało, więc mógłbym był wystąpić z czemś arcy niekompetentnem; powtóre zaś mogłem być posądzony o pośredni interes osobisty. Chociaż bowiem „płodów mojego ducha" nie konfiskowała ani policya, ani prokuratorya, to jednak ja sam uległem ongi gruntownej konfiskacie z Krakowa, dzięki zgodnemu działaniu rozmaitych rodzajów policyi: tak policyi zwykłej, jako też ochotniczej, tak policyi urzędowej, jako też prywatnej, tak policyi arystokratycznej, jako też łykowatej, tak policyi świeckiej, jako też duchownej, tak policyi uczonej, jako też policyi, nic wspólnego z nauką nie mającej.

Niedawno poznałem przypadkowo broszurę niejakiego pana Bresnitz von Sydaczoff, zatytułowaną »Panslavistische Agitation in Oesterreich-Ungarn«, a twierdzącą między innemi, że Kraków jest głównem siedliskiem „agitacyi panslawistycznej , że ta „agitacya panslawistyczna" grupuje się koło redakcyi „Czasu", że na czele jej stoją trzej ajenci Pobiedonoscewa: Baudouin de Courtenay, Zdziechowski i Beaupré, że głównym ajentem Pobiedonoscewa jest właśnie Baudouin de Courtenay, którego rząd austryacki za jego „działalność panslawistyczną" na Słowacczyźnie nagrodził katedrą uniwersytecką w Krakowie, że Baudouin de Courtenay i Beaupré są to »zwei edle Polen mit französischen Namen und jüdischer Herkunft (chociaż to do rzeczy nie należy, ale zdaje się, że sam pan Bresnitz von Sydaczoff jest "jüdischer Herkunft") i t. d. i t. d..., a nareszcie, że wszystko to jest prawdą. Broszura ta której drugie wydanie wyszło w r. 1900, została wydaną pierwotnie w r. 1898, a dla mnie nie ulega prawie wątpliwości, że została ona zamówioną u Szmoka z Żydaczowa przez „edle Polen" i "edle Ungarn" dla skutecznego podziałania na »schwachköpfige Wiener Excel-lenzen« przy rozstrzyganiu sprawy mojego wyrzucenia z Krakowa.

Dobrze się tedy stało, żem nie przyjmował udziału w owej ankiecie, która wogóle wypadła zadawalniająco. Dziś po zaznajomieniu się z oświadczeniami osób, odpowiadających na pytania redaktora „Krytyki", korci mię coś, ażeby wypowiedzieć kilka uwag w tej sprawie. — Niestety będą to uwagi dorywcze, bez werwy literackiej, bez połysku i świetności. Proszę mi więc wybaczyć, jeżeli przy czytaniu ich będzie się doznawało uczucia jazdy po grudzie w trzęsącym wozie bez resorów.

Przedewszystkiem uważne odczytanie niektórych zwłaszcza odpowiedzi utwierdziło mię w przekonaniu, że logika ogólnie ludzka jest fikcyą, że logiczność myślenia jest różnorodną, zależnie od gruntu psychicznego, przygotowanego dla niej przez wychowanie i koleje życia danego osobnika.

Czyż to bowiem nie jest godną podziwu konsekwencyą logiczną, jeżeli żarliwy wyznawca i wielbiciel Tołstoja (uważającego między innemi tresurę wyznaniową za zbrodnię pedagogiczną) występuje jednocześnie jako głosiciel i wyznawca tego wszystkiego, co Tołstoj odrzuca, występuje jako żarliwy katolik, bez zastrzeżeń ubóstwiający „Kościół"? Czyż to doprawdy nie dziwne, jeżeli apostoł i wyznawca Tołstoja dopatruje się „bluźnierstwa" i „obrzydliwości" w nieuznawaniu za prawdę tego, co zostało właściwie wytworzone przez schyłkowców pewnego typu kulturalnego na tle erotyzmu uduchowionego?

Nasz zwolennik i wyznawca Tołstoja, godzący ten swój tołstoizm z bezwzględnem uwielbieniem dla „Kościoła", powołuje się na „atrofiowany" przez cywilizacyę „zmysł mistyczny" i biada nad ową rzekomą „atrofią" tego „zmysłu mistycznego". Ja zaś formułuję to cokolwiek inaczej:

Istotnie ulega atrofii znachorstwo, ulega atrofii zabobon, ulega atrofii bezmyślność, a wszystko to ulega atrofii pod wpływem światła nauki i myśli krytycznej, podobnie jak ćmy i puszczyki pierzchają przed światłem słońca. Kret stracił w ciemności wzrok i nie znosi światła; dla niego światło jest objawem atrofii ciemnoty.

Usprawiedliwiając interwencyę policyi w sprawach sztuki i literatury, nasz wyznawca Tołstoja powołuje się także na Mickiewicza, ale chyba niesłusznie. Prawdopodobnie Mickiewicz nie nawoływałby policyi i nie usprawiedliwiałby konfiskaty.

Ten sam wyznawca Tołstoja zasłania się powagą jakiegoś człowieka „wszechstronnie wykształconego... i bardzo prawego", który jednak „wziął pewien udział" „w akcyi, która doprowadziła do konfiskaty książki". Jeżeli to był istotnie „człowiek wszechstronnie wykształcony", w takim razie nie wiedział, co czyni, i sprzeniewierzył się swoim zasadom, może także w skutek „atrofii".

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Koniec wersji demonstracyjnej.