Agaton Giller

W OBRONIE PRAWDY

Konwersja: Nexto Digital Services

W OBRONIE PRAWDY WŁASNOŚCI NARODOWEJ

odpowiedź p. Estreicherowi przez jednego z urzędników Muzeum Narodowego w Rapperswylu

Giller Agaton

Pan Estreicher, bibliotekarz Uniwersytetu Krakowskiego, zamieścił w odcinku dziennika "Czas"  artykuł, p. t. "Pan Konstanty Schmidt-Ciążyński i jego zbiory", który mu zaszczytu pewno nie przysporzy, nie licuje bowiem bynajmniej z powagą uczonego i prawdę miłującego męża.

Pominęlibyśmy obojętnie ten płód stronniczych uprzedzeń i urojeń, przedstawionych w tonie nadętej zarozumiałości jako  rzeczywiste fakta; nie skłoniły by nas do odpowiedzi złośliwe i namiętne napaści na Muzeum Narodowe w Rapperswylu; nie przerwałoby wreszcie naszego milczenia ubliżające charakterowi założyciela podawanie w wątpliwość jego szlachetnych intencyi, przekonani bowiem jesteśmy, że wymysły, fałszywe zarzuty i potwarze pana Estreichera prawdy nie przekształcą, instytucyi narodowej gorliwie dla pożytku Polski pracującej nie zachwieją i dobrej sławie Władysława hr. Platera, od lat pięćdziesięciu kilku wiernie służącego Ojczyznie, nie za szkodzą.

Jeżeli więc podnosimy głos nasz przeciwko atakom krakowskiego bibliografa, zdolnym oburzyć wszystkich, co mają poczucie sprawiedliwości, czynimy to jedynie z obowiązku wyjaśnienia tych argumentów, którymi usiłuje zakryć zamach na własność całej Polski, powierzoną Narodowemu Muzeumw Rapperswylu i przekonać nieświadomych, że wydarcie jej prawnemu posiadaczowi i oddanie gminie miasta Krakowa, która jest właścicielką tworzącego się Muzeum w Sukiennicach, nie tylko nie jest zdrożnem i przeciwnem prawu oraz moralności, ale owszem, jest rzeczą chwalebną, zasługującą na powszechne uznanie.

Jakie rozwinął pojęcia i postawił zasady, które czyn sam w sobie niemoralny podnieść miały w oczach jego i jego politycznych przyjaciół do wysokości zasługi, dowiedzą się czytelnicy z rozbioru artykułu, na początku którego podał wiadomosć o osobie pana Schmidta i jego zbiorach.

Pan Schmidt-Ciążyński, emigrant zamieszkały w Londynie, trudniąc się handlem starożytności, gromadził gorliwie przez lat 50 przedmioty sztuki, i z czasem doszedł do posiadania drogocennej kollekcyi olejnych obrazów sławnych mistrzów, rycin, bronzów, pamiątek starożytności, dzieł w rzadkich edycyach etc. Największą zaś wartość w tej kollekcyi ma zbiór tysiąca kilkuset starożytnych kamei i gemm, za który mu Amerykanie ofiarowali znaczną summę. Nie sprzedał go jednak gorliwy amator i znawca, lecz zachował dla narodu, dla którego gorącą miłość przechował w swem sercu, nic na drogach emigracyjnego tułactwa nie uroniwszy z uczuć rodzinnych. Gdy doszedł sędziwego wieku i zapragnął spokojniejszego życia, wszystkie zbiory swoje ofiarował Narodowemu Muzeum w Rapperswylu, które nie jest własnością jednego miasta, ani też jednej prowincyi, lecz własnością całego narodu polskiego; pierwszy też rząd niepodległej Polski, przeniesie na ziemię polską to Muzeum, zebrane w czasie niewoli i za granicą dla bezpieczeństwa oraz reprezentowania myśli i sprawy polskiej ufundowane. W niem to na wieczną pamiątkę ofiarności p. Schmidta miało być uwydatnionem jego nazwisko i czci potomnym przekazane. Akt darowizny, przedsięwzięty był przez p. Schmidta zupełnie dobrowolnie, bez żadnego namawiania lub jakiegokolwiek; starania ze strony Zarządu Narodowego Muzeum. Sporządzony nawet został bez wiedzy tegoż zarządu dnia 6 Kwietnia b. r. w Londynie i podpisany przez p. Schmidta. Dla nadania ma, cechy dokumentu prawnego, podpisali go jeszcze dwaj świadkowie w Londynie zamieszkali i wezwani do tej czynności przez p. Schmidta. Akt ten więc uregulował tytuł własności zbiorów, gorliwością p. Schmidta zebranych i ostatecznie a nieodwołalnie przeniósł go na Muzeum Narodowe w Rapperswylu.

Wspaniała ta ofiara bynajmniej nie straciła swojego szlachetnego znaczenia przez wyrażone w tymże akcie życzenie p. Schmidta, ażeby jemu jako jednemu z urzędników Narodowego Muzeum  wolno było w niem pracować, przy pobieraniu skromnej dożywotnej pensyi, zapawniając założyciela i zarazem kuratora tegoż Muzeum, iż wymagania jego nie przechodzą koniecznych wydatków na utrzymanie życia.

Rzecz oczywista, iż Władysław hr. Plater tak szlachetnego a wspaniałego daru, wzbogacającego własność narodu polskiego nie odrzucił a nawet odrzucić nie miał prawa, jako stróż i opiekun tejże własności, pospieszył więc z dziękczynną odpowiedzią, zgadzając się na warunki położone w akcie darowizny.

Warunki więc postawione przez p. Schmidta zostały przyjęte i nikt nawet przypuścić nie mógł, ażeby ktokolwiek mógł zaprzeczyć prawne przez Muzeum Narodowe w Rapperswylu  posiadanie zbiorów, dobrowolnie mu darowanych.

Sam p. Schmidt żadnej kwestyi pod tym względem nie stawiał i w myśli nawet swojej żadnej wątpliwości co do przyjęcia przez hr. Platera warunków nie miał. Gdyby bowiem jakakolwiek niepewność w umyśle jego istniała, i gdyby sprawy darowizny pod postawionymi przez siebie warunkami nie był uważał za ostatecznie załatwioną, nie byłby się zajął częściowem wysyłaniem do Rapperswylu swojej kollekcyi. Jakoż nadeszło już kilka pak, zawierających obrazy sławnych mistrzów i różne pamiątki i okazy. Paki z innymi przedmiotami miały być niebawem wysłane, kamee zaś i gemmy jako najkosztowniejsze sam p. Schmidt obowiązał się przywieść do Rapperswylu osobiście.

Oto jest jasne i. zgodne z prawdą przedstawienie sprawy przejścia na własność Narodowego Muzeum  zbiorów p. Schmidta.

Tymczasem zaszedł wypadek przez Zarząd Muzeum bynajmnie niespowodowany i zupełnie niespodziewany. Któż się bowiem mógł spodziewać, że ktoś tam z Krakowa w ciemnościach knuje zamach, mający na celu pozbawienie Narodowego Muzeum nie tylko tych przedmiotów, które nie nadeszły, ale nawet wydarcie tych dzieł sztuki, które już weszły w inwentarz własności narodu polskiego, w złotą księgę wraz z nazwiskiem ofiarodawcy wpisane i w salach Muzeum zamieszczone zostały.

Z artykułu p. Estreichera dowiedzieliśmy się, iż to on a nie kto inny rzucił w umysł p. Schmidta wątpliwości i nakłonił go do zaprzeczenia samemu  sobie  i do przyjęcia nierównie większej od tej, dożywotniej pensyi jakiej żądał od hr. Platera.

Pan Estreicher pisze, że panna A. W. "amerykanka rodem, ale narodowości polskiej", zawiadomiła ero o cennych zbiorach p. Schmidta do Rapperswylu ofiarowanych i przedstawiła mu projekt przesłania ich do Krakowa.

Pan Estreicher odebrawszy tę wiadomość, postanowił, jak się wyraża, "zbiory te ocalić od zatraty" (sic); napisał więc niezwłocznie do p. Schmidta, wyłożył mu swoje zapatrywanie na Muzeum Narodowe w Rapperswylu  i tak dalece przekonał go, iż tenże na to zezwolił, ażeby paki już zaadresowane do Rapperswylu zwrócone zostały do Krakowa.

W tem przekonywaniu p. Estreichera odegrywać musiały pewną rolę i liczby hojniejszego wynagrodzenia niż rapperswylskie dożywocie, nadmienia bowiem o swojem porozumiewaniu się z wpływowemi osobami: marszałkiem Żyblikiewiczem i hr. Arturem Potockim, które mu przyrzekły poparcie w obmyśleniu renty  dla p. Schmidta, wynoszącej, jak wiadomo, 300 fun. szterlingów czyli 7,500 franków rocznej pensji dożywotniej.

Tymczasem sprowadzono ofiarodawcę zbiorów darowanych Muzeum Narodowemu w Rapperswylu do Wiednia dla dalszych pertraktacyi. Trzeba się jednak było wprzódy przekonać, jaka jest rzeczywista wartość jego zbiorów.

Dla obejrzenia więc kamei i gemm i ocenienia ich wartości, wyjechali proponowani przez p. Estreichera znawcy, p. Z. Cieszkowski i M. Sokołowski. Ci dwaj delegaci powołali do pomocy jednego z największych znawców w Europie p. Fryderyka Kennera i wspólnie z nim orzekli, iż zbiór kamei jest niezrównany, że dwa tylko tych rozmiarów istnieją w Europie, to jest w Ermitażu w Petersburgu i Zbiór Wiedeński.

Koniec wersji demonstracyjnej.