Friedrich von Schiller

WYBÓR POEZYI LIRYCZNYCH SZYLLERA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. IDEAŁY.

II. REZYGNACYA.

III. BOGOWIE GRECYI.

IV. CZTERY PORY ŚWIATA.

V. PODZIAŁ ZIEMI.

VI. GODY ZWYCIĘZCÓW.

VII. POŻEGNANIE HEKTORA.

VIII. PORĘKA,

IX. PIERŚCIEŃ POLIKRATESA.

X. IBIKOWE ŹÓRAWIE.

XI. HERA I LEANDER.

XII. HRABIA HABSBURSKI.

XIII. ZLECENIE DO HUTY.

XIV. PIEŚŃ O DZWONIE.

XV. BITWA.

WYBÓR POEZYI LIRYCZNYCH SZYLLERA

Schiller Friedrich von

I. IDEAŁY.

Więc ulatujesz czasie złoty!

A z tobą wraz rojenia twe,

Radości, smutki i tęsknoty,

Ach wszystko to opuszcza mnie!

Nie ubłagająż cię me żale,

Że tak unosisz młodość mą?

Błagania próżne! Twoje fale

W wieczności morze bystro mkną.

Już słońca te powygasały,

Blask których drogę moję słał!

Już owe znikły ideały,

Co w piersi mej nieciły szał!

Trzeba porzucić słodką wiarę

We własnych marzeń piękny rój;

Trzeźwości twardej na ofiarę

Upojeń boskich zniszczyć zdrój!

Jako Pigmalion rozkochany

W cudnie rzeźbionym tworze swym,

Póty głaz pieścił ubóstwiany,

Aż bicie serca wzbudził w nim, —

Tak mnie też do natury łona

Młodzieńcza przykuwała chuć,

Że tchnieniem wieszcza rozbudzona

Zaczęła żyć, zaczęła czuć.

Płomiennych prądów mych doznawać,

Wyzwalać się z niemoty swej,

I pocałunki mi oddawać,

I dźwięk rozumieć duszy mej.

Więc żyły dla mnie drzewa, róże,

Więc zdrój srebrzysty śpiewnym był,

I co bezdusznem jest w naturze

Szeptało tętnem żywych sił.

W młodzieńczej wtedy mojej głowie

Świat cały bujnych myśli wrzał,

I w barwie, w dźwięku, w czynie, w słowie,

Na słońce się wydostać chciał.

Jakże tam cudnie wyglądało,

Póki się świat ten w pączku krył!

A rozwinęło się tak mało,

A owoc ach tak błahym był!

Odwagą świeżą uskrzydlony,

Nie znając życia trosk i zdrad,

Własnemi snami zachwycony

Poskoczył młodzian raźnie w świat.

W najbledsze niebios gdzieś błękity

Pomysłów lot porywał go;

On nie znał co zbyt wzniosłe szczyty,

Co zbyt odległe cele są.

Jak łatwem było dlań bujanie!

Jak niedotkliwym żaden znój!

Jak wdzięcznie pląsał przy rydwanie

Żywota czarów lotny rój:

Więc rozkosz na miłości łonie,

Szczęście z bezmiarem swoich łask

I sława w świetnej z gwiazd koronie

I prawda jak słoneczny blask!

Lecz czarodziejki nie dotrwały!

Jedna za drugą stopy swe

Cofały zdradnie! Orszak cały

W połowie drogi rozbiegł się!

A najprzód szczęście lekkopióre

Zniknęło jak przelotny cień;

Zwątpienie ciemną swoję chmurę

Na prawdy rozpostarło dzień;

Widziałem zdobne wawrzynami

Czoła niegodne takiej czci;

Wraz z krótkiej wiosny życia dniami

Miłości słodkie zbiegły dni.

I coraz smutniej było wtedy

Na opuszczonym szlaku tym;

Ledwie nadzieja gdzie niekiedy

Bladym promieniem lśniła swym.

I któż z szumnego otoczenia

Wśród wszystkich przy mnie wytrwał prób?

Do dziś osładza me cierpienia

I nie opuści mnie po grób?

Ty, która wszelkie goisz bole,

Przyjaźni, przez współczucie twe,

Co rada dzielisz moję dolę,

Com wcześnie znał i posiadł cię!

I ty, z nią zwykle skojarzona,

Uśmierzycielko wnętrznych burz,

Praco, ty nigdy niestrudzona

W leczeniu rozbolałych dusz.

Co po kruszynce wciąż zbogacasz

Wieczysty ludzkiej wiedzy skład,

I z długów czasu ciągle spłacasz

Tysiące chwil i dni i lat!

II. REZYGNACYA.

I jam w Arkadyi ujrzał światło dzienne!

I mnie także u spowicia

Natura szczęście przyrzekła niezmienne!

I jam w Arkadyi ujrzał światło dzienne!

Lecz łzy mi same dała wiosna życia!

Raz tylko jeden istnienie nam krasi,

Raz tylko kwitnie maj cudny!

Dla mnie on przekwitł! Nieme bóstwo gasi,

Zapłaczcie bracia! — pochodnię mą gasi,

I objaw znika ułudny!

Straszna wieczności! Staję dziś znękany

Przed twemi progi ciemnemi!

Ten list-przywilej na szczęście mi dany,

Odbierz napowrót: nie był otwierany!

Jam szczęścia nie znał na ziemi!

Do twego tronu zanoszę me żale

O zasłonięta bogini!

Ziemska wieść głosi, że tu w wiecznej chwale

Dzierżysz ty sądów ostatecznych szale,

Żeś odpłat słusznych mistrzyni;

Że tu czekają, na złych udręczenia,

A rozkosze na cnotliwych;

Że ty obnażasz krzywizny sumienia,

Żywotów rozwiązujesz zagadnienia,

I obliczasz nieszczęśliwych;

Że dla wygnańca wskrześnie tu rodzina,

Tu męczennika kres drogi cierniowej...

Raz "prawdą" zwana niebiańska dziecina

Którą świat mija, mało kto wspomina,

Temi spotkała mie słowy:

— "W przyszłem cię życiu nagrodzę sowicie:

Twą młodość poświęć mi!

Nie mam do dania nic w doczesnym bycie. "

I wziąłem przekaz ten na przyszłe życie,

I poświęciłem radość młodych dni!

— "Wyrzecz się tej, Co ci najdroższa w świecie:

Poświęć mi Laurę twą!

Za grobem z lichwą ból powetujecie!"

"Wyrwałem z serca miłość ku kobiecie,

I gorzko płacząc poświęciłem ją!

— "Na rzecz umarłych oblig ci wystawia!"

Wrzało świata urąganie,

"Ta zwodziciela na żołdzie bezprawia

W postaci prawdy ułudę ci wmawia!

W nic się obrócisz, gdy termin nastanie!

Krnąbrnych szyderców zasyczały roje:

Widma, co tylko przedawnieniem trwa

Uląkłeś się! I cóż te bogi twoje?

"Chorego świata zmyślone ostoje:

Ludzki w nich dowcip ludzką biedę pcha!

Cóżto jest przyszłość grobem oddzielona?

Co wieczność z twojem wierzeniem chełpliwem?

Czcigodna — że ciemnością, otoczona?

Olbrzymia mara przez strach wymarzona,

Groźna w zwierciadle sumienia trwoźliwem!

Kłamane cienie postaci życiowych,

Szeregi mumii ze stuleci ciał,

Balsamowane w podziemiach grobowych,

Nadziei tchnieniem dla rojeń jałowych,

Nieśmiertelnością nazywa twój szał!

Istotneś dobra oddał za marzenie,

Któremu prochy wciąż zadają kłam!

Lat sześć tysięcy trwa śmierci milczenie:

Żadne nie wstaje z mogił pokolenie,

I o bogini twej nie świadczy nam!"

Szybko do bram twych czas pędził skrzydlaty;

Widziałem smutny jego biegu ślad:

Powiędłe, wyschłe życia tego kwiaty!

Nikt z mogił nie wstał! Jednak jak przed laty

Wciąż wierzę w Prawdę i w odwet mych strat!

Wszystko co w życiu uciechą się zwało

Zdeptawszy ciskam przed Twój wieczny tron!

Szyderstwem tłumu pogardziłem śmiało;

Pragnąłem zdobyć nagrodę Twą całą!

Odpłacicielko! gdzie ofiar mych plon?

— "Zarówno dzieci me kocham — odpowie

Głos niewidzialny na moje wołanie: —

Dwa kwiaty — baczcie o ziemscy synowie!

Dwa kwiaty zdobią wam życia pustkowie:

Nadzieja i Używanie.

Kto sobie jeden z tych dwóch kwiatów zrywa;

Niechaj nie sięga po drugi.

Ten co nie wierzy, niech świata używa;

Wierzący niech się bez uciech obywa.

Ludzkości dzieje, to ludzkości rugi.

Tyś żył nadzieją, więc dość masz zapłaty;

Wiara za szczęście ci stała.

"Dawna to prawda tej co i świat daty,

Że kto dar chwili odrzucił, — tej straty

Nie wróci mu wieczność cała. "

III. BOGOWIE GRECYI.

W czas waszego na ziemi rządzenia,

Piękne bóstwa ze zmyśleń krainy,

Gdyście wiodły szczęsne pokolenia

Przez radości pogodne drożyny,

Kiedy cześć wam oddawano szczerą,

Kiedy codzień przystrajano w kwiecie

Twe ołtarze, Cypryjska Wenero,

Ach inaczej było na tym świecie!

Wtedy złote fantazyi przędziwo

Wdzięcznie z prawdą na poły się snuło;

Wszechświat zdawał się istotą żywą,

I co dziś nie czuje wówczas czuło.

Duszą człowiek obdarzał przyrodę,

By ją duszą mógł ukochać całą;

Wszystko w niej nęciło ludy młode,

Wszystko ślady bóstwa wskazywało.

W miejsce martwej tej kuli ognistej,

Jak dziś uczą, zawisłej w przestrzeni,

Toczył Helios rydwan swój złocisty

W majestacie milionów promieni.

W górach lekkie żyły Oready,

W lasach Dryad przebywały roje,

I z urn swoich milutkie Najady

Wód srebrzystych wylewały zdroje.

Niegdyś w laurze tym Dafnę poznano,

A Niobę, smutną w tamtej skale;

Płacz Syrynxy z tej trzciny słyszano,

Z tego gaju Filomeli żale.

Córki swej szukając Demetera,

Łzy w ten potok roniła stroskana;

Z tego wzgórza wołała Cytera,

Ach daremnie, lubego młodziana.

Tak, zwiedzali niebianie czasami,

Opuściwszy Olymp, ziemskie strony:

Córek ludzkich ujęty wdziękami,

Stał się trzód pasterzem syn Latony.

Ludzi wtedy, bogi, i półbogi,

Łączył Amor w kochające pary;

Ludzie społem, bogi i półbogi

W Amatuncie składali ofiary.

Strapień ducha i umartwień ciała

Wasz obrządek nie znosił świetlany:

Wszelka dusza tchnąć szczęściem musiała,

A szczęśliwiec z wami był zbratany.

Tylko piękność sama była świętą;

Żadnych uciech wspólnych z ludzkim rodem

Nie gardzili bogowie ponętą,

Za Muz skromnych i Gracyi przewodem.

Jak dzień wasze jaśniały świątynie;

Bohaterskie czciły was atlety

Zapasami na Istmu równinie,

I rydwany grzmiały tam do mety.

Wdzięczne zwroty tanecznego koła

Okrążały ołtarz przystrojony;

Wasze wonne włosy, wasze czoła

Zdobił wieniec z wawrzynu spleciony.

Krzyk "ewoe, " z tyrsami drużyna,

Pyszny zaprzęg pstremi panterami,

Zwiastowały ziemi Dawcę Wina;

Przodem skoczne satyry z faunami,

I napoju mocą odurzone

Na cześć jego pląsały Menady,

A oblicze bożka zrumienione

Zachęcało do szumnej biesady.

I u łoża śmierci w owe wieki

Żaden skielet nie zjawiał się wstrętny:

Pocałunek zamykał pgwieki,

I pochodnię schylał geniusz smętny.

Nawet groźne wiecznych sądów szale

Ręce syna ziemianki dzierżyły,

A serdeczne Orfeusza żale

I w Erynnach współczucie budziły.

Co człek w życiu lubił, to po zgonie

Elizejskie wskrzeszały mu gaje:

Kochanego męża wiernej żonie,

Wyścigowcom ich torowe staje.

Więc Alcestę drogą Admet ściskał;

Linus pieśni swe wygrywał dawne,

Przyjaciela Orestes odzyskał,

A Filoktet strzały swoje sławne.

Chęć wzniośejsza bojowników dzielnych

Na poświęceń trudne wiodła drogi;

Wielcy sprawcy czynów nieśmiertelnych

Aż w niebieskie wdzierali się progi.

Ze czcią bogi witały mocarza,

Co wyrywał śmierci jej ofiary,

I świeciły wyprawom żeglarza

Gwiazdy świetnej Dioskurów pary.

Piękny świecie! gdzieś ty ziemski raju!

Wdzięczna dobo ludzkiego rozkwitu!.

Ach w czarownym tylko pieśni kraju

Żyje złudny ślad twojego bytu!

Smutnie niwa dziś zalega skrzepła;

Bóstwo swojem nie cieszy zjawieniem;

Obraz pełny życiowego ciepła

Marnym teraz stał się tylko cieniem!

Wszystkie kwiaty ach poopadały

Od mroźnego powiewu północy;

Musiał przepaść ten świat bogów cały,

Dla jedynej dziś boskiej wszechmocy.

Smutne oko pomiędzy gwiazdami

Nigdzie już Seleny nie dostrzega!

Pośród lasów i po nad wodami

Głos mój próżnem echem się rozlega!

Niewiedząca jaki czar posiada,

Obojętna na własną wspaniałość,

Nieświadoma ducha co w niej włada,

Nieznająca co błogość ni żałość,

I niedbała o cześć swego pana,

Jak zegaru wahadło bezduszna.

Tylko prawu ciążenia posłuszna

Jest natura z boskości obrana!

By znów jutro była odrodzoną,

Kopie dzisiaj mogiłę dla siebie;

A na wiecznie tożsame wrzeciono

Wciąż się wiją księżyce po niebie.

Więc do stron swych wróciły rodzinnych

Bogi światu już nieużyteczne,

Co wyrosłszy z ich pasków dziecinnych,

Sam przez chwianie trzyma się stateczne.

Tak, wróciły! Z chwilą ich ubycia

Wszystko piękne, szczytne odleciało;

Wszystkie barwy, wszystkie blaski życia!

Martwe tylko słowo pozostało!

Wyrzucone z bystrej czasu rzeki

Po nad Pindem znalazły schronienie.

Co ma w pieśni żyć przez wszystkie wieki,

M żywe utracić istnienie.

IV. CZTERY PORY ŚWIATA.

Toż wino w szklanicy czerwieni się pięknie;

Wesoła przy winie biesiada!

W tem śpiewak się zjawia, w tem struna zabrzęknie,

Więc z dobrem najlepsze się składa.

I niebian wesołość, spożywców nektaru,

Poziomąby była bez dźwięków tych czaru!

On duszę pogodną, od bogów ma w darze;

W niej świata zwierciedlą się wieki;

Obejrzał on wszystko na ziemskim obszarze,

Zgadł losy przyszłości dalekiej;

Na bogów najpierwszej naradzie on siedział,

Najskrytszych się życia zarodków dowiedział.

Więc życie to w świetne szykując skupienia,

Roztacza w swych pieśniach ochoczo;

W świątynie on ludzkie siedziby zamienia,

Przez muzę natchniony uroczą;

Pod strzechę najniższą, w najlichsze aż progi

Wprowadzać on umie niebiosa i bogi,

Jak niegdyś Merkury, pierwowzór artysty,

W obwodzie puklerza pomiernym

I ziemię i morza i okręg gwiaździsty

Z kunsztem wyrzeźbił misternym.

Tak on nieskończone wszechświata ogromy

Ogarnia i wciela w dźwięk słowa znikomy.

Dzieciństwa narodów towarzysz rówiesny,

Słynnego czasami złotemi,

Przystawał on, raźny wędrowiec współczesny,

Do wszystkich pokoleń tej ziemi,

I świadek pór czterech ludzkiego istnienia,

Przed piątą ich w kolej wywodzi wspomnienia.

Nasamprzód to Saturn panował poczciwie;

Wówczas jutro jak dzisiaj schodziło;

Pasterzy lud cichy kwitł sobie szczęśliwie,

I troszczyć się o co nie było.,

Kochali się tylko bez pracy na życie;

Bo ziemia ich sama karmiła obficie.

Potem praca nastała, i z walką, w parze:

Potwory i smoki tępiono;

Zjawili się wodze i wielcy mocarze;

Pod ich słabi stawali obrona.

Na pola Skamandru przeniosły się boje,

Lecz zawsze w piękności świat bóstwo czcił swoje.

Zabłysło zwycięztwo po trudach walczenia,

Łagodność wykwitła wśród siły;

Muz chóru niebiańskie rozległy się pienia,

I bóstw się posągi wznosiły.

Ta doba cudnego fantazyi polotu

Minęła; utracił ją świat bez powrotu!

Runęli bogowie z niebieskiej stolicy;

Runęły jej pyszne podstawy;

Narodził się oto Zbawiciel z Dziewicy

Dla rodu ludzkiego naprawy.

Wyklęto cielesność z jej uciech marnotą;

Zamyślił się człowiek nad własną istotą.

Więc znikły rozkosze i czar ich zmysłowy,

Którym świat był w młodości osnuty;

Biczował się w celi zakonnik surowy;

Walczył rycerz w żelazo zakuty.

W tym jednak pomroku, przez dzikie te czasy

Słynęła wciąż miłość z lubości i krasy.

I muzy po cichu znalazły też sobie

Przeczyste, święte ognisko:

Co było szlachetnem, co cnem w owej dobie,

Miało w sercach niewiast siedlisko;

I ogień poezyi zapłonął na nowo

Przez miłość rycerską i stałość sercową.

Powinien więc węzeł współczucia niezmienny

Poetów spleść z niewiastami,

By wspólną ich pracą ciąg życia codzienny

Lśnił dobra i piękna pasmami.

Poezya i miłość! Urokom tej pary

Pozory młodości zawdzięcza świat stary!

V. PODZIAŁ ZIEMI.

"Bierzcie świat sobie! — rzekł z wyżyn na niebie

Jowisz do ludzi — bierzcie ziemię całą

W lenność dziedziczną! Lecz ją między siebie

Dzielcie, jak braciom przystało!"

Więc biegł kto żywy i stary i młody,

By się opatrzyć w co trzeba zawczasu:

"Więc kmiotek chciwie chwytał ziemskie płody,

Pan ile chciał zabrał lasu;

Więc kupiec wszystko do składów gromadził-,

Opat win dobrych naściągał obficie;

Król strażą drogi i mosty obsadził,

I rzekł — płacić mi musicie!

Dużo już później po ziemi podziale

Nadszedł poeta z dalekiej gdzieś strony;

Ach, nic do wzięcia nie znalazł już wcale!

Wszędy świat był zawłaszczony!

"Biada mi! — woła: — mnie tylko jednemu

Nic na tej ziemi nie jest wydzielonem!

Najwierniejszemu synowi Twojemu!''

I padł przed Jowisza tronem.

— Gdyś błądził w sennem państwie ideałów —

Jowisz mu na to — za cóż dziś, człowiecze,

Na mnie narzekasz? Gdzieś był podczas działów?

"Byłem u Ciebie, " poeta odrzecze.

"Mój wzrok w Twym boskim majestacie tonął;

Słuch mój harmonię Twego nieba chłonął;

Wybacz duchowi, co blaskami Twemi

Olśniony całkiem, zapomniał o ziemi!"

— Cóż na to radzić — rzekł bóg — świat rozdany,

Pole, las, rynek, już nie są dziś moje;

Lecz chcesz li w niebie mieszkać, mój kochany,

Otworem dla cię stoją me podwoje.

Koniec wersji demonstracyjnej.

VI. GODY ZWYCIĘZCÓW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII. POŻEGNANIE HEKTORA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. PORĘKA,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. PIERŚCIEŃ POLIKRATESA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X. IBIKOWE ŹÓRAWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI. HERA I LEANDER.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII. HRABIA HABSBURSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII. ZLECENIE DO HUTY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV. PIEŚŃ O DZWONIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV. BITWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej