„Krzyż twym papieżem jest – twa zguba w Rzymie

Tam są legiony zjadliwe robactwa

Czy chcesz czekać aż twój łańcuch zjedzą?

Czy ty rozwiążesz twoje mściwe bractwa

Czekając na tych co pod tronem siedzą

I krwią handlują i duszą biedactwa

I sami tylko o swym kłamstwie wiedzą

I swym bezkrewnym wyszydzają palcem

Człowieka co nie jest trupem – lub padalcem”

Juliusz Słowacki „Beniowski”

Pieśń I, 1841 r.

Od autora

Był chłodny i deszczowy listopadowy dzień. Drobna mżawka i wiatr. Pogoda pod psem. Niedziela. Wczesnym popołudniem, po mszy, wróciłem z kościoła do domu. Zasiadłem wygodnie w fotelu. Raptem ogarnęło mnie wielkie poczucie winy. Znowu, podobnie jak tydzień temu, nie przystąpiłem do komunii świętej. Nie mogłem. Grzechy, które popełniłem, nie pozwalały mi na to, a do spowiedzi nie poszedłem. Dlaczego? Nie wiem, tak jakoś wyszło. Ale w następną niedzielę to już na pewno pójdę, przyrzekłem sobie. Trudno tak tkwić bez rozgrzeszenia.

Fotel rozleniwił mnie. Nic mi się nie chciało, nawet surfować w internecie czy oglądać telewizji. Ale przemogłem ogarniającą mnie niemoc. Postanowiłem poczytać. Wezmę z regału książkę, która jako pierwsza wpadnie mi w rękę, tak na chybił trafił, zdecydowałem. Sięgnąłem i spojrzałem: Juliusz Słowacki Wiersze i poematy (PIW 1981). Ale mi się trafiło, pomyślałem. Trudno, tak wybrałem. Otworzyłem gdzieś w środku, kartkuję. Beniowski. Czytam. „Krzyż twym papieżem jest – twa zguba w Rzymie”. Kontynuuję. Dalszy tekst przeraził mnie jeszcze bardziej. Takie rzeczy wypisywać o papiestwie? Co wieszcz narodowy ma do instytucji kościoła? Jakie pretensje? Na mszach w czasie kazań ksiądz nigdy nie wyrażał się w takim tonie. Nie było nawet cienia podejrzeń, że może dziać się coś złego. W młodych latach, kiedy uczęszczałem do ogólniaka, na lekcjach polskiego przerabialiśmy dzieła Słowackiego jako lekturę obowiązkową, ale kto tam wtedy zwracał uwagę na szczegóły? Hormony w człowieku buzowały i miało się co innego w głowie. Ale teraz? Czytam po wielu latach ponownie i odkrywam nowe treści. Pomału nachodzą mnie wątpliwości. A może z tym papiestwem nie jest tak dobrze, jak chciałoby się o tym sądzić? Postanowiłem bliżej zbadać zagadnienie. Wieczorami, bez wytchnienia, przeglądałem strony internetowe. Przeczytałem dziesiątki książek, drugie tyle przekartkowałem. Zacząłem też studiować Biblię i Katechizm Kościoła Katolickiego. Dzieła, które jako dobry katolik miałem, ale nie czytałem, chociaż były w zasięgu ręki.

To, czego się dowiedziałem z lektur, przeraziło mnie. Dosłownie przeraziło. Znam wszystkie siedem grzechów głównych i wiem, jakie piekielne kary grożą śmiertelnikowi za ich popełnianie. Uczono mnie tego na lekcjach religii. A Dekalog? Czy wiecie, że ja w swojej naiwności sądziłem, że przywódcy religijni są wolni od grzechów?

Wygląda jednak na to, że papiestwa wszystkie te zasady i przykazania nie obowiązują. Łamanie praw było i jest tak normalne, jak spożywanie chleba naszego powszedniego. I w dodatku było to tolerowane, o potępieniu grzeszników nie było mowy. Dowiedziałem się na przykład, że w wiekach średnich powszechnie używanymi sposobami na skrócenie kadencji papieża były sztylet, trucizna albo linka do uduszenia. Środki te stosowano nie raz i nie dwa. Kilku papieży „zmarło” niespodzianie w młodym wieku. Przyczyn zgonu nie udało się ustalić. Choroby też zebrały niezłe żniwo wśród głów kościoła, szczególnie te weneryczne. W tamtych czasach były one nieuleczalne, a wstawiennictwo Ducha Świętego nie pomagało. A ja tak przeżywałem w 1981 roku zamach na Jana Pawła II…

Wybory też bywały kontrowersyjne. Bardzo często, niezadowolone z wyników konklawe, grono biskupów wskazywało drugiego kandydata i także ogłaszało go Ojcem Świętym. Obaj urzędowali jednocześnie i wzajemnie okładali się klątwami. Nie wiadomo było, kto jest papieżem, a kto antypapieżem. Zdarzyło się, że na tronie Piotrowym zasiadło nawet trzech papieży jednocześnie. Wszyscy zostali wybrani przez uprawnione do tego gremium biskupów.

O swoje życie rodzinne następcy świętego Piotra zawsze dbali. Zaraz po wyborze na tron papieski zwalniali z lukratywnych stanowisk państwowych osoby dotychczas je piastujące i obsadzali swoimi krewnymi. Ale najlepsze kąski zostawiali dla swoich dzieci bądź wnuków. To w końcu najbliższa rodzina. Wesela potomków papieskich z reguły były huczne i bardzo wystawne. I nie tylko wesela. Uczty w domu papieskim nie miały sobie równych. Często posiłki serwowały młodziutkie osoby płci obojga (aby zadowolić wsze gusta) w pełnej krasie swojej urody. Bóg nam dał papiestwo, to zabawmy się, mawiał jeden z papieży.

Jak dobry musiał być następca świętego Piotra, który miał potomków dziesięcioro i wszystkim zapewnił dostatnie życie? W płodzeniu dzieci tak się zapędził, że co do jednego przypadku nie miał pewności: czy to syn, czy wnuk? Potem okazało się, że to jednocześnie i jedno, i drugie. Wszak córkę miał bardzo ponętną.

Ale nie tylko kobiece krągłości pociągały sługów Bożych. Byli też koneserzy męskiej urody i wcale tego nie ukrywali. Wprost przeciwnie. Obnosili się z tym po Wiecznym Mieście. Co do gier hazardowych, to bywało różnie, szczęście czasem sprzyjało, czasem nie. Wiadomo, jak w ruletce.

A czy papież może być ateistą?

Okazuje się, że może. Jeden sam o tym rozpowiadał.

Największe wrażenie robi na mnie jednak łamanie piątego przykazania z Dekalogu: „Nie zabijaj”. Podczas tak zwanych wypraw krzyżowych zdobywcy Jerozolimy stąpali po kostki we krwi zabitych przez siebie ludzi, mieszkańców miasta. Wszyscy za ten bohaterski czyn dostali od papiestwa odpust zupełny.

Płonące stosy z niewiernymi pochłonęły na przestrzeni wieków miliony niewinnych ofiar. Wszystko za zgodą i z inspiracji państwa papieskiego. Nawet w XX wieku niewiele się pod tym względem zmieniło. Popieranie krwawych reżimów i równie krwawych dyktatorów było normą. Samo państwo Watykan powstało w wyniku porozumień papieża z faszystą Mussolinim. Szerzej problem ten omówiony jest w dalszej części tekstu. A to nie wszystkie ciekawostki godne odnotowania.

W trakcie przeglądania spraw papieskich natrafiłem na jeszcze jeden ciekawy wątek – postrzegania na przestrzeni wieków spraw polskich. Dobrych wiadomości dla Polaków nie mam. Ziemie polskie obłożone są klątwami po ostatnie pokolenie. Kościół zawsze stał po stronie Krzyżaków, a nie po naszej. Potępił wszystkie znane nam powstania, od kościuszkowskiego zaczynając. W jego trakcie zdesperowany postawą kleru i papiestwa lud warszawski wieszał biskupów wśród innych zdrajców na rynku Starego Miasta w Warszawie. Niestety, rynek jest bardzo mały i szybko zabrakło miejsca. Prymasa musiano więc powiesić przed Kościołem świętej Anny.

Innych zrywów narodu polskiego papiestwo także nie oszczędziło, zsyłając na uczestników potępienie. Nie lepiej obeszło się z Konstytucją 3 Maja. Nie szczędzono jej słów krytyki.

Druga wojna światowa, holokaust, martyrologia narodu polskiego nigdy nie zostały potępione. Powiem więcej, nie zostały nawet dostrzeżone. Hierarchowie woleli błogosławić oprawców. Zapewniali im spokojny byt w krajach Ameryki Południowej.

Te wszystkie fakty historyczne, a także inne ciekawostki postanowiłem zebrać razem i umieścić w jednym opracowaniu. Zacząłem jednak od samego początku, to jest od stworzenia świata, co przedstawiłem w nieco karykaturalny sposób. Ale takie są przecież korzenie chrześcijaństwa. Dalej będzie mniej zabawnie, ale równie interesująco. Trochę śmieszno, trochę straszno – o czym uprzedzam osoby bardzo wrażliwe.

ROZDZIAŁ I

Wprowadzenie.
Trochę o przyjaźni

Nie żyjemy na tym świecie w odosobnieniu. Mamy rodziny, znajomych, bliższych i dalszych przyjaciół, sympatie i antypatie, sąsiadów. Oczywiście nie jest to podział ścisły. Sąsiad może być jednocześnie sympatią bądź antypatią, ze znajomymi bliższymi czy dalszymi też bywa różnie. Z niektórymi staramy się utrzymywać kontakt, mniej czy bardziej zażyły. Różnie nam to wychodzi. Ale cóż, tak to jest. Jednych lubimy bardziej, drugich mniej albo w ogóle. Są tacy, z którymi możemy gaworzyć godzinami, z innymi trudno zamienić choćby jedno zdanie. Pewnie mamy też takich znajomych, z którymi kontakt ogranicza się do prośby, abyśmy pożyczyli im parę złotych na niezbędne dla nich wydatki, bo nie ze swojej winy znaleźli się w trudnej życiowej sytuacji. Oczywiście, trzeba bliźnich poratować.

Wychodząc z zaczarowanego kręgu najbliższych i wchodząc na wyższy poziom relacji społecznych, stajemy się mieszkańcami miast, osad czy wsi. Kolejny krok czyni nas obywatelami krajów. Nas konkretnie – Polski. Tak oto dotarliśmy do zagadnienia kontaktów międzyludzkich na najwyższym szczeblu, a mianowicie między przywódcami i mieszkańcami różnych państw. I nie jest zaskoczeniem to, jak bardzo przypominają one wszystkie inne relacje, także te w skali mikro.

Niektóre państwa się lubią, a niektóre nie. Przy czym to lubienie może być autentyczne bądź udawane lub wymuszone. Przykładem takiej przyjaźni na siłę, która obecnie ma już wymiar tylko historyczny i może być niezrozumiała dla młodszego pokolenia, jest nasze braterstwo z tak zwanymi byłymi państwami demokracji ludowej w latach 1944–1989. Bracia czasem się zmieniali. Jedni od nas odchodzili, na przykład Albania, inni dołączali do rodziny, na przykład Kuba (swoją drogą Albania i Kuba to chyba siostry, a nie bracia?) czy Wietnam. Do niektórych musieliśmy odnosić się z mało rozumianą przez nas rezerwą, powiedzmy do Chin czy Jugosławii. Ale pod dyktando największego z braci polubiliśmy wszystkie te kraje, a one odwzajemniły tę sympatię. To właśnie dla niego – Związku Radzieckiego – zarezerwowane było największe uczucie całego rodzeństwa. On też kochał nas najmocniej.

Autentycznym aktem przyjaźni, który występuje niezwykle rzadko, jest natomiast związek między Austrią i hitlerowskimi Niemcami. Austria była tak zafascynowana sukcesami swojego potężnego sąsiada, że w geście uwielbienia zgodziła się na przyłączenie do niego swojego kraju. Uczyli nas o tym na lekcjach historii, więc wszyscy to znamy. Dla porządku wspomnę tylko, że ów Anschluss (niem.: przyłączenie) miał miejsce 12 marca 1938 roku. Ludność Austrii zareagowała na to wydarzenie niepohamowaną falą entuzjazmu, zaświadczając o przyjaźni niewymuszonej i na całe życie.

Ale czasy się zmieniają, a wraz z nimi także grono przyjaciół. Trudniej pojąć odrzucenie rodzeństwa i rezygnację z troskliwej opieki wielkiego brata, ale widocznie także to jest możliwe. Kiedy jedni bracia popadli w niełaskę, pojawili się nowi. Największy z nich stał się niemal śmiertelnym wrogiem, z kolei jego dotychczasowy wróg numer jeden jest naszym najlepszym przyjacielem, który okazuje nam coraz więcej troski i nie przyjmuje odmowy. Nasz własny niedawny wróg, który przez pięć lat okupował nasz kraj i wymordował miliony naszych obywateli, obecnie wspaniałomyślnie otworzył swoje podwoje, pozwolił nam nawet na wizyty bez kontroli granicznych. Mało tego, możemy tam bez przeszkód mieszkać i nawet zarobić trochę euro. Czasami tylko upomina się o jakieś tam ziemie utracone, ale co tam. My odwzajemniamy się niekończącymi się żądaniami reparacji za szkody wojenne. Wiadomo, w rodzinie jak to w rodzinie, nawet w najlepszej zdarzają się drobne nieporozumienia. Zaiste niezbadane są wyroki boskie.

Sprawy relacji między różnymi krajami to temat wielowymiarowy i nie planuję poświęcić mu swojej książki, proszę o wybaczenie schematyczności i skrótowości. Proponuję skupić się na jednym państwie. Małym i dość młodym. Mam na myśli Watykan. Ten kraj, wielkości kilkunastu boisk piłkarskich, zamieszkuje mniej niż tysiąc obywateli, nie ma tu przemysłu ani rolnictwa. Nie ma lotnisk i autostrad. Jest za to jedna stacja kolejowa, jeden bank (o którym wspomnę dalej), jedna poczta, jedna stacja benzynowa i jedno obserwatorium astronomiczne. Jest też apteka, która codziennie obsługuje kilka tysięcy klientów.

Na teren państwa prowadzi siedem przejść granicznych, zwanych bramami. Najsłynniejsza z nich jest Spiżowa Brama. Bogato zdobiona, wykonana z brązu (brąz to stop miedzi i cyny), odcisnęła swe piętno w kulturze. Powiedzenie „za spiżową bramą” oznacza po prostu wszystko to, co dzieje się w Watykanie. A co zdarzyło się w Watykanie, pozostaje w Watykanie.

Ma też to państewko niezliczoną kolekcję dzieł sztuki i absolutnie nieproporcjonalny do swojej wielkości wpływ na wiele państw na świecie. Obecnie i w przeszłości. Ten właśnie aspekt interesuje mnie najbardziej, a konkretnie: Watykan a sprawa polska oraz europejska na przestrzeni wieków. Właśnie temu zagadnieniu zamierzam przyjrzeć się bliżej.

ROZDZIAŁ II

Topografia. Gdzie to jest?

Na samym początku należy wyjaśnić dwa podstawowe pojęcia: Watykan i Stolica Apostolska (Sancta Sedes) nie są ze sobą tożsame. Chociaż w potocznym języku nazw tych używa się zamiennie, praktycznie są to dwa różne podmioty prawa międzynarodowego. Oczywiście obydwa są ze sobą powiązane unią personalną w osobie papieża. Ale Stolica Apostolska pełni wobec Watykanu funkcję nadzorczą. To Stolica Apostolska przystępuje do organizacji międzynarodowych, jak na przykład UNESCO, WHO i wiele innych, a także zawiera Konkordaty z innymi państwami. Obecnie Konkordat zawarty jest z wieloma krajami, w tym z Polską. Dla przypomnienia: Konkordat to międzynarodowa umowa pomiędzy konkretnym państwem a Stolicą Apostolską, regulująca wzajemne stosunki. Charakteryzuje się tym, że jedna z umawiających się stron przyjmuje na siebie wszystkie wynikające z tego obowiązki, a druga jest beneficjentem wszystkich korzyści.

Stolica Apostolska administruje też terytoriami leżącymi poza Watykanem, w tym Bazyliką świętego Jana na Lateranie, Bazyliką świętego Pawła za Murami, Castel Gandolfo i szeregiem innych mniejszych nieruchomości. Podlega jej cały system prawny obowiązujący również w Watykanie, reprezentowany przez Rotę Rzymską, Trybunał pierwszej instancji, sąd apelacyjny i Penitencjarię Apostolską. Zarówno Watykan, jak i Stolica Apostolska mają odrębne finanse, sporządzają też odrębne roczne sprawozdania finansowe. Politykę pieniężną mają jednak wspólną, czego dowodem jest wspólna Rada Ekonomiczna. Trudne jest to wszystko do zrozumienia, ale nie o zrozumienie tu chodzi.

Watykan, jako twór podległy, odpowiada natomiast za pocztę, bibliotekę, rozgłośnię radiową, zabytki (w tym Bazylikę) i szereg innych instytucji, na przykład owiany dobrą (a nawet złą) sławą bank watykański. Nazywa się on Instituto per le opere di Religione, czyli w wolnym tłumaczeniu: Instytut Dzieł Religijnych. Nie raz i nie dwa bank ten gościł na pierwszych stronach poważnych gazet całego świata, w tym również prasy polskiej, jako główny bohater pozytywnych bądź mniej pozytywnych sensacji. Jego siedziba mieści się na terenie Watykanu, w baszcie Mikołaja V, pod adresem Via Sant’Anna, 00120 Citta del Vaticano. Bankiem zarządzają prezes i pięcioosobowa komisja kardynalska powoływana dekretem papieskim na pięć lat. Co ciekawe, osoby związane z nadzorem tej instytucji często w dziwny sposób znikają, czasami popełniają samobójstwa, a w ich domach prywatnych policja znajduje jakieś podejrzane dokumenty. Ale zgodnie z zapewnieniami władz bank prowadzi przejrzystą i jasną politykę finansową. Jest czynny w dni robocze od ósmej do szesnastej trzydzieści. Gdyby ktoś chciał go odwiedzić, to muszę uprzedzić, że mogą być kłopoty z wejściem.

Wśród ciekawszych instytucji, które mieszczą się na terenie Watykanu, nie sposób pominąć Kongregacji Świętego Oficjum. Instytucja ta nosiła różne nazwy, ale najbardziej znana jest jako Kongregacja Świętej Inkwizycji. Powołana do życia w 1541 roku miała za cel zwalczanie reformacji. Z czasem rozrosła się do niebotycznych rozmiarów, zyskała niemal nieograniczone kompetencje, a zwalczać zaczęła wszystko, co było, jej zdaniem, niezgodne ze słowem Bożym. Wystarczy wspomnieć słynny indeks dzieł zakazanych, o którym będzie jeszcze mowa. Przypadki dominikanina i filozofa Giordano Bruno, sądzonego przez to szacowne gremium, a następnie spalonego na stosie w 1600 roku, czy astronoma i matematyka Galileusza, któremu w 1633 roku wytyczono proces, znamy już z lekcji historii. Pierwszemu pod koniec XIX wieku, chyba w ramach rekompensaty, wystawiono pomnik na Campo di Fiori w Rzymie; drugiego, trzysta sześćdziesiąt lat po procesie, zrehabilitował w 1992 roku papież Jan Paweł II. W 1965 roku Kongregacja Świętego Oficjum zmieniła nazwę na Kongregacja Nauki i Wiary. Działa w dalszym ciągu.

Kolejną ciekawą instytucją jest Opus Dei. Powołano ją w 1928 roku. Na jej czele stoi prałat, a podlega bezpośrednio Kongregacji do Spraw Biskupów. Celem Opus Dei, po polsku – Dzieło Boże, jest przekazywanie formacji duchowej, czyli duchowych środków niezbędnych do życia zgodnego z zasadami chrześcijaństwa, wszystkim, którzy tego pragną. Jednocześnie Opus Dei zobowiązany jest służyć Kościołowi tak, jak Kościół tego pragnie. Z przytoczonych słów wynika, że cele i zadania tej organizacji są jasno sprecyzowane, w sposób zrozumiały dla każdego odbiorcy. Dalsze informacje i komentarze na ten temat są więc całkowicie zbędne. Papież Jan Paweł II w 1982 roku erygował, to znaczy podniósł rangę, Opus Dei do statusu Prałatury Personalnej, a w 2002 roku kanonizował pierwszego prałata i jednocześnie założyciela – księdza Josemarię Escrivę de Balanguera. Siedzibą Opus Dei jest willa Tevere przy viale Bruno Buozzi 73 w Rzymie. W Warszawie jej przedstawicielstwo mieści się przy ulicy Górnośląskiej. Zdecydowana większość członków organizacji to osoby świeckie. Duchowni stanowią mniej niż 2%.

*

Państwo Watykan położone jest na terenie Rzymu, na prawym brzegu Tybru, mniej więcej trzysta metrów od brzegu rzeki. Od morza Tyrreńskiego dzieli je około dwudziestu kilometrów. Zajmuje powierzchnię czterdziestu czterech hektarów. Ma swoją flagę w postaci pionowych pasów w kolorach białym i żółtym. Herb to dwa skrzyżowane klucze, złoty i srebrny, powiązane pasem i umieszczone na czerwonym polu. Hymnem jest Marsz Religijny skomponowany w 1869 roku przez francuskiego kompozytora Charlesa Gounoda. Najważniejsze święto państwowe przypada 11 lutego, w rocznicę podpisania Traktatów Laterańskich.

Całe terytorium otoczone jest wysokim murem, prowadzi doń siedem przejść granicznych. Swobodnie można wkroczyć na teren Watykanu, jedynie wchodząc na plac św. Piotra (Piazza di san Pietro), jak też do samej Bazyliki. Ale tylko tam. Odwiedzanie innych obiektów, takich jak ogrody papieskie, biblioteki, muzeum, jest bardzo utrudnione, chociaż możliwe. Porządku w państwie strzeże studziesięcioosobowa Gwardia Szwajcarska. Służyć w niej mogą tylko Szwajcarzy, stad jej nazwa. Na czele gwardii stoi komendant w randze pułkownika. Gwardia liczy około osiemdziesięciu halabardników i trzydziestu wojskowych w różnych rangach oficerskich i podoficerskich. Komendant jest jednocześnie Domownikiem Papieskim i wchodzi w skład tak zwanego Domu Papieskiego. Dom Papieski to bardzo rozległy temat i wymaga odrębnego opracowania. Zajmuje się między innymi oprawą wizyt wysoko postawionych osobistości. Obecnie Gwardia Szwajcarska ma raczej znaczenie wizerunkowe i reprezentacyjne. Znamy przecież piękne dwubarwne stroje, wspaniałe hełmy z pióropuszami i groźnie wyglądające halabardy. Doskonale nadają się do parad i pokazów. W rzeczywistości bezpieczeństwa w państwie strzeże i chroni Papieża Żandarmeria. Jest liczniejsza od Gwardii Szwajcarskiej, a jej funkcjonariusze są ubrani po cywilnemu.

Nazwa Watykan w odniesieniu do tegoż państwa jest bardzo młoda. Powstała dopiero w 1929 roku, a nadał ją nie kto inny, tylko sam Benito Mussolini.

ROZDZIAŁ III

Jak stworzono świat? Wersja komiczna

Opowieść zacząć należy od stworzenia świata. A miało to miejsce 22 października 4004 roku p.n.e., wczesnym popołudniem. Data znana jest dokładnie, bowiem na podstawie biblijnych drzew genealogicznych wyliczył ją w XVI wieku anglikański arcybiskup James Usher, a w ślad za nim cały judeochrześcijański świat uznał ją za prawdziwą. Trzeba jednak przyznać, że Bóg trochę się spóźnił z tym tworzeniem świata. W tym czasie, gdy brał się za swoje dzieło, miasto Jerycho obchodziło czterotysięczną rocznicę swojego istnienia, Sumerowie dyskutowali nad budową nowego Zikkuratu, a w Gizie majestatycznie lśniły piramidy. Świat był na przełomie epok neolitu i brązu. Ale lepiej późno niż wcale.

Tworzenie zajęło zaledwie tydzień, więc mogło po prostu zostać niezauważone przez współczesnych. Kolejność powstawania poszczególnych rzeczy jest nieco zagadkowa. Pierwszego dnia oddzielił stwórca światłość od ciemności, ale słońce, księżyc oraz gwiazdy zaistniały dopiero dnia czwartego. Co więc świeciło przez trzy dni? Nie wiadomo. Reszta dzieła też budzi pewne wątpliwości. Wcześniej zaistniały zwierzęta niż kobieta. Widać pośpiech nie jest dobrym doradcą.

Kiedy wszystko było gotowe, od razu zaczęły się problemy. Zaraz po stworzeniu przez siebie świata, w tym i człowieka, Stwórca zorganizował i wyposażył dla Adama i Ewy cudowny, zadbany ogród, zwany rajem. Niestety, nie pożyli w nim długo. Wkrótce zostali wygnani, bo kradli jabłka z sadu. Kara niewspółmierna do winy. A wystarczyłoby poszczuć psami. Przecież były już stworzone kilka dni wcześniej. Sprawa rozeszłaby się po kościach i wszystko poszłoby w niepamięć. Stało się jednak inaczej. Lokatorzy po wygnaniu z ogrodu musieli żyć na własny rachunek. Rozmnażali się, pracowali w pocie czoła, aby zdobyć środki na utrzymanie. Egzystencja była w tych czasach bardzo trudna.

Stwórca z czasem zrozumiał, że nieco przesadził z karami i postanowił dać ludziom ziemię obiecaną, gdzie będą żyć szczęśliwie i w dostatku. Na szefa tego nowego ładu wybrał mieszkańca pustyni, niejakiego Abrama. Nadał mu imię Abraham i przykazał mu się obrzezać. Łatwo nakazać, trudniej wykonać, gdy ma się do tego celu tylko ostro przełupany kamień. Na szczęście wszystko poszło sprawnie i pewnie, bez większych komplikacji. Po tym zabiegu medycznym lud wybrany, a zatem potomstwo obrzezanego Abrahama, mógł nadal żyć w boskim dobrobycie.

Bóg co jakiś czas przypominał narodowi wybranemu o swojej obecności. Rozmawiał z nim, pouczał, jak ma żyć, jak przestrzegać praw boskich i jak składać ofiary. Oczywiście nigdy nie robił tego osobiście, posługiwał się jakimiś wysłannikami, których zwano prorokami. Jaki powinien być prorok, określił w swojej księdze prorok Izajasz. Dla przypomnienia: księgi prorocze to nie są jakieś tam wróżby, tylko treści pisane pod dyktando Boga. Otóż Mesjasz (jako nowy prorok) powinien być prawy i rządzić sprawiedliwie (Iz 32,1)[1]. Zbitka słów „prawo” i „sprawiedliwość” nie jest więc przypadkowa, to słowa samego Stwórcy.

Ludzie nie docenili jego dobroci. Grzeszyli, grzeszyli i jeszcze raz grzeszyli. Stwórca nadal przysyłał więc na ziemię swoich wysłanników, którzy mieli pouczać niepokornych. Przekazywał im swoje przestrogi i przemyślenia, a ci z lepszym lub gorszym skutkiem powiadamiali i uświadamiali lud Boży. Dlaczego nie chciał bezpośrednio rozmawiać ze swoim narodem wybranym? Nie wiadomo. Niezgłębiona jest natura boska. Naród (ten wybrany) nadal, mimo wszystko, nie był doskonały. Nie mogło to nie poruszyć Boga. Co raz w jakiś sposób go karał. Po pewnym czasie doszedł do wniosku, że wszystko, co stworzył, to jedna wielka fuszerka i nie nadaje się do dalszego istnienia. Chcąc się pozbyć nieudanego dzieła, postanowił wszystko utopić: ludzi, ich inwentarz, ich mienie, a nawet dziką zwierzynę. Dodatkowo jeszcze cały świat roślin, a nawet grzyby. Wywołał gigantyczną, trwającą wiele dni powódź, czyli tak zwany potop. Ocalały z niego jedynie ryby i kilka ludzkich rodzin, które miały przejąć rolę Adama i Ewy i odtworzyć ludzkość. Raju im jednak nie zapewnił. Widocznie wiedział, po swoich poprzednich, niezbyt dobrych doświadczeniach, że niczym dobrym się to nie skończy.

Ku przestrodze działał też lokalnie, jak w przypadku miast Sodoma i Gomora. Nie znalazł tam ludzi prawych i sprawiedliwych, nawet wśród małych dzieci. Postanowił zlikwidować obydwa miasta, a wraz z nimi mieszkańców i wszystko, co mieli.

Nie był w swoim działaniu pozbawiony poczucia humoru. Kiedyś na przykład budowlańcom kluczowej inwestycji tamtych czasów powykręcał języki. Robotnicy nie mogli się ze sobą porozumieć, bo co który się odezwał, jego kumple słyszeli jakiś bezsensowny bełkot. Budowy wieży zaniechano, choć do dziś wszyscy ją znają.

Nie tylko dorośli doświadczali kar. Obrywało się też dzieciom, a raczej nieznośnym bachorom. Na przykład prorok Elizeusz, będąc w podróży do miasta Betel, natknął się po drodze na grupkę rozwrzeszczanych dzieciaków, które wyśmiewały się z jego łysiny. „Łysek, łysek” – krzyczały za nim. To był już szczyt nietolerancji wobec wysłannika Boga i czyn ten nie mógł ujść nikomu płazem. Prorok przeklął dzieciaki w imię Pańskie i wtedy z pobliskiego lasku wypadły dwa niedźwiedzie, które rozszarpały czterdzieści dwoje dzieci. Po tym namacalnym przejawie sprawiedliwości Elizeusz mógł spokojnie udać się w dalszą drogę (2Krl 2, 19–25).

A co jeszcze dobry Bóg może ci zrobić? „Przylgnie do ciebie zaraza (…) Pan dotknie cię wycieńczeniem, febrą, zapaleniem, oparzeniem, śmiercią od miecza, zwarzeniem zbóż od gorąca i śniecią; będą cię one prześladować, aż zginiesz” (Pwt 28, 16–22). Inne nieszczęścia, niewymienione wyżej, też Pan przewidział.

Wysyłanie na Ziemię swoich zaufanych proroków i kary nałożone na naród wybrany nie odniosły większego skutku. Ludek dalej grzeszył bez umiaru. Praw, które przekazał ludziom za pośrednictwem przywódcy nazywanego Mosheh na Górze Synaj (Wj 20), jak mówi nam Księga Wyjścia, albo na Górze Horeb (Pwt 5), jak podaje Księga Powtórzonego Prawa, nikt już prawie nie pamiętał. Nawiasem mówiąc, przykazania przekazane na górze Synaj nieco różniły się w swej treści od tych przekazanych na górze Horeb, ale to nie ma większego znaczenia. Wiadomo, że było ich dziesięć, spisano je na kamiennych tablicach i trzeba było ich przestrzegać. Dlaczego na kamiennych tablicach, jakim spisane były pismem i w jakim języku – nie wiadomo. Alfabet stworzony przez Fenicjan powstał kilkaset lat później, pismo klinowe nadawało się tylko do glinianych tabliczek. Zresztą wszystko jedno, bowiem lud ów, jak i jego charyzmatyczny przywódca, byli niepiśmiennymi. Mosheh, wychowany w Egipcie, mógł znać hieroglify egipskie, ale one absolutnie nie pasowały do spisania Dekalogu.

Co do przestrzegania zapisów Dekalogu, do konsekwencji Stwórcy można mieć dużo zastrzeżeń. Piąte przykazanie brzmi „Nie zabijaj”. Problemy moralne wynikające z zabicia uporczywego komara lub tasiemca nie są może kluczowe, ale jeśli sprawa dotyczy człowieka? Stwórca w innych miejscach swojej księgi wręcz nakazuje zabijanie ludzi. Mężczyznę, który w sabat zbierał drwa na opał, polecił Mojżeszowi pozbawić życia, bo ten nie przestrzegał odpoczynku (Lb 15, 32–36). Zresztą nie tylko jego. Każdego, kto nie dostosowuje się do zasad sabatu, należy unicestwić (Wj 31, 14). Lista osób skazanych przez Stwórcę na śmierć była znacznie dłuższa. Znaleźli się na niej wszyscy, którzy złorzeczą ojcu lub matce (Wj 21, 17), niewierni małżonkowie (Pwt 22, 22), czarownice (Wj 22, 17), pederaści (Kpł 20, 13), zoofile (Wj 22, 18 i Kpł 20, 15–16), kazirodcy (Kpł 20,17). Ponadto ci, którzy uderzyli ojca lub matkę (Wj 21, 15) i jeszcze wiele innych. Na przykład zabójcy, choć ci, którzy pozbawili życia niewolnika, zasługują na inną karę. I jak to wszystko pogodzić z piątym przykazaniem Dekalogu, nakazującym „Nie zabijaj”? Nie wiem. Tu trzeba chyba odwołać się do papieskiej nieomylności w sprawach wiary.

[1] Ten i wszystkie dalsze cytaty biblijne za: Biblia Tysiąclecia, wydanie III, Poznań-Warszawa 1990.

ROZDZIAŁ IV

Zesłanie syna na ziemię. Czy trzydzieści srebrników to dużo?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Nakładem Wydawnictwa Novae Res ukazały się również:

Rok 1928, Nowy Jork, Stany Zjednoczone.

W zimowy wieczór siedmiu mężczyzn spotyka się na Manhattanie. Finansista, kolporter, urzędnik, chemik, agent i dwóch bankierów na zawsze rozprawia się z krzywdą i niesprawiedliwością, która dotyka naród wybrany i powiodą go do ziemi obiecanej. W zaciszu czterech ścian tworzą plan, który ostatecznie zmieni losy świata, a im samym otworzy drogę do nieśmiertelności.

„Mesjasz” to intrygująca opowieść o tym, jak fanatyczne przekonania potrafią zawładnąć umysłami nawet najbardziej światłych ludzi.

Papiestwo. Fakty niewygodne

ISBN: 978-83-8313-871-8

© Adam Skwierczyński i Wydawnictwo Novae Res 2023

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody Wydawnictwa Novae Res.

REDAKCJA: Maria Bickmann-Dębińska

KOREKTA: Małgorzata Giełzakowska

OKŁADKA: Krystian Żelazo

Wydawnictwo Novae Res należy do grupy wydawniczej Zaczytani.

Grupa Zaczytani sp. z o.o.

ul. Świętojańska 9/4, 81-368 Gdynia

tel.: 58 716 78 59, e-mail: sekretariat@novaeres.pl

http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest na stronie zaczytani.pl.

Opracowanie ebooka
Katarzyna Rek