1

Biegł od samego świtu, równym, wypracowanym przez lata rytmem, ciągnąc za sobą przyprzężone sanki. Na całym Podgórzu niewielu było takich, którzy mogliby dotrzymać mu kroku, nawet pośród młodych myśliwych – a oni przecież urodzili się już w dolinie i wcześniej uczyli się biegać na nartach niż chodzić. Zdarzali się szybsi od niego, prawda. Byli tacy, którzy lepiej przecierali ślad w głębokim śniegu albo potrafili przeskakiwać nad lodowymi rozpadlinami – ale tylko nieliczni dorównywali mu w wytrwałości. Przy ładnej, bezwietrznej pogodzie, na dobrze nasmarowanych nartach, mógł biec bez odpoczynku przez cały dzień, popijając od czasu do czasu kumys z bukłaka, ogrzanego pod futrzanym kożuchem ciepłem ciała. Potrafił całkowicie zapomnieć się w takiej gonitwie, wsłuchany tylko we własne tętno, skrzypienie śniegu pod deskami i zziajany oddech Kudłacza, który nieznacznie go wyprzedzał. W takich chwilach nie wiedział już właściwie, dokąd zmierza i po co. Bieg był celem samym w sobie, czystą radością, najpełniejszym doznaniem życia.

A przecież prawda była inna – musiał biec, bo z roku na rok trzeba było wyprawiać się coraz dalej, aby nie wracać do wsi z pustymi rękami. Wszędzie tam, gdzie żyli ludzie, cała okolica została już pozbawiona drzew i podziurawiona wykopami aż do gołej ziemi. Ponad lód sterczały tylko niskie pniaki, zbyt mocno ukorzenione, aby opłacało się wyrywać je z twardej zmarzliny. Ostatnie stojące drzewa – najgrubsze, guzowate, odarte z gałęzi kikuty, z rzadka rozrzucone na białym pustkowiu – zachowały się jedynie daleko na północy, pod samym Lodowcem. Wszystkie mniejsze dawno temu obalił wiatr i pogrzebał lód albo wytrzebili drwale. Mimo to ludzie uparcie nazywali te rozległe poręby Martwym Lasem, jakby te słowa w jakiś dziwny sposób umacniały ich wiarę w życie.

Kudłacz pozwolił się wyprzedzić i trącił go pyskiem w zgięcie kolana. Nie sygnalizował w ten sposób przeszkody na drodze, obecności drapieżnika albo innego niebezpieczeństwa – po prostu ocenił, że w tym miejscu warto się zatrzymać.

Kacper przystanął niechętnie, rozgrzany ruchem, i wbił kijki w zmrożony śnieg.

– Tutaj? – Zgarnął rękawicą sople spod nosa. – Jesteś pewien?

Wyprostował się, głęboko wciągnął przez nos zimne powietrze. Wyczuł słabą woń wilczego moczu, zapewne sprzed paru dni, a także świeży zapach drewna i wystygłego popiołu.

– Wczoraj byli tu drwale – mruknął. – Nie nasi, bo spotkałbym ich po drodze.

Nie przepadał za tymi hałaśliwymi, skorymi do zaczepki ludźmi, którzy zawsze chadzali w gromadzie. Mieli porozrzucane po Lesie składziki na żywność i narzędzia, najczęściej urządzane w piwnicach zrujnowanych domów. Nie lubili, jeśli w pobliżu kręcili się obcy, na przykład kopacze; wówczas wdawali się z nimi w awantury. Niekiedy zastawiali przy zamaskowanych wejściach do takich skrytek pułapki na złodziei, a jeśli jakiegoś złapali, karali okrutnie, na miejscu, bez sądu i bez litości.

Kudłacz skoczył w bok, w zaspy, niuchając i parskając głośno. Wygrzebał z popieliska jakiś ochłap i łyknął na raz, bez gryzienia.

– Słyszałem to! – Kacper pogroził mu kijkiem. – Żresz byle co, znowu skończy się sraczką.

Ściągnął rękawice – rzadko to robił, musiał chronić przed mrozem opuszki; gdyby stracił w nich czucie, stałby się podwójnie ślepy – wydobył zza pazuchy bukłak i pociągnął długi łyk. Odrzucił kaptur na plecy, uniósł twarz ku niebu. Było bezchmurnie – na lewej skroni wyczuł słoneczny blask, niczym delikatne łaskotanie.

– Przed nami jeszcze kawał dnia – ocenił.

Zsunął z ramion szelki uprzęży, przykucnął, odpiął narty i zarzuciwszy je na ramię, zboczył z przetartego szlaku w głębszy śnieg, stratowany buciorami. Teraz, kiedy Kudłacz swawolił beztrosko, musiał bardzo uważać na każdy krok. Natrafił na głęboką bruzdę po okrąglaku, który drwale wlekli z północy do którejś z podgórskich wiosek, nieco dalej znalazł gruby pniak, ucięty na wysokości kolan i na wpół spalony. Drwale swoim zwyczajem wydrążyli go i rozniecili w jego wnętrzu ogień.

Wszędzie wokół na śniegu walały się wióry. Podniósł jeden, powąchał, potem przeżuł i wypluł.

– Buk – szepnął z zadowoleniem. Ostatnio trafiał tylko na igliwie i szyszki, tym razem chyba znalazł cenniejsze złoże.

Zebrał trochę kawałków kory i odprysków drewna, zsypał do pniaka i rozpalił małe ognisko. Przez chwilę rozgrzewał dłonie, potem zawrócił do ścieżki, gdzie pozostawił sanki. Pies biegł obok w radosnych podskokach, na łydce Kacper czuł uderzenia merdającego ogona. Rozsupłał sakwę, wydobył spory kawał na wpół zamarzniętego mięsa i zważył w dłoni, udając namysł.

– Ty już jadłeś. Pewnie nie jesteś głodny?

Usłyszał pokorne skomlenie, ogon przestał się poruszać.

– Nie jesteś już szczeniakiem, powinieneś nabrać trochę rozumu. – Schylił się i poczuł na twarzy parę buchającą z rozdziawionego pyska. Wytarmosił psa za uszy, po czym rzucił mięso w śnieg. – No, żeby mi to było ostatni raz.

Położył na pniaku kratkę żelaznego rusztu, na niej dwa krwiste płaty; usiadł przy ogniu na zrolowanym kocu. Trzaskało drewno, skwierczały spadające krople tłuszczu. Kudłacz oparł łeb na jego kolanie i drżał lekko, podniecony wonią pieczeni.

Właściwie był jeszcze za młody na przewodnika, nie przeszedł nawet szkolenia, ale Kacper nie chciał słuchać niczyich rad. Wierzył, że ma dobrą rękę do psów. Ten był czwartym z kolei, odkąd ociemniał. Wszystkie poprzednie nosiły to samo imię i z wszystkimi postępował podobnie.

Najpierw wybierał sukę, która mu się spodobała – nigdy nie mówił, dlaczego właśnie tę, a nie inną – i przywiązywał na noc łańcuchem do drzewa w lesie, aby zahartować jej potomstwo wilczą krwią. Doświadczeni hodowcy uważali, że taki mieszaniec dobry jest do pilnowania obejścia, ale nie nadaje się na przewodnika, bo przecież dzika natura zawsze może wziąć nad nim górę – jednak Kacper nie dawał się przekonać. Brał ciężarną sukę do domu i pomagał jej, kiedy się szczeniła. Unosił po kolei w dłoniach wszystkie ślepe, mokre psiaki, wybierał jednego, oblizywał mu pyszczek i gryzł lekko w kark. Nosił go w zanadrzu kubraka, mówił do niego, spał z nim. Matce oddawał tylko do karmienia, ale i wtedy najpierw maczał palec w suczym mleku i dawał szczeniakowi do ssania. Pieścił go, czasem karcił ostro, jeśli zasłużył, choć nigdy nie użył kija ani bata, jak myśliwi, którzy tylko w ten sposób utrzymywali posłuch w zaprzęgu.

Zwiesił głowę. Chyba zdrzemnął się na chwilę, rozleniwiony ciepłem, lecz rozbudził się natychmiast na odgłos krótkiego warknięcia.

Nie poruszył się, wstrzymał tylko oddech i stężał wewnętrznie, nasłuchując. W oddali zaskrzypiał śnieg. Ktoś przedzierał się ciężko bezdrożem przez las, na karplach, samotnie, bez przewodnika – a więc nie był ociemniały. Nie skradał się, zatem pewnie nie miał złych zamiarów.

– Nie rusz, Kudłacz – szepnął Kacper.

To nie mógł być nikt znajomy, świadczyła o tym zjeżona psia sierść pod dłonią Kacpra. Poza tym nadchodził od strony Miasta, a to nakazywało ostrożność. Zwłaszcza tutaj, na odludziu.

Kroki zbliżyły się i ucichły w pewnej odległości, zapewne na ścieżce przy saniach. Widocznie tamten także nie czuł się całkiem pewnie.

– Witaj, dziadku.

Głos zabrzmiał młodo, tak jak się Kacper spodziewał; pierwsi widzący urodzili się przecież ledwie przed ćwierćwieczem. Nie wyczuł w nim nieprzyjaznej zaczepki. Nie lubił wprawdzie, kiedy nazywano go w ten sposób – miał niewiele ponad czterdzieści lat – lecz już się do tego przyzwyczaił. Ślepota postarzała, do tego posiwiał przedwcześnie, o czym dowiedział się dopiero niedawno, przypadkiem, od córki. A poza tym dla młodego pokolenia każdy, kto pamiętał życie w Górach, musiał wydawać się starcem.

Dla Kacpra Góry były czymś więcej niż tylko podniebnym pustkowiem, gdzie nikt nie zaglądał. Były wspomnieniem dzieciństwa, kilkunastu najszczęśliwszych lat życia, kiedy świat, choć zacieśniony do paru sąsiednich wierchów, zdawał się obiecywać tak wiele. Pamiętał dobrze dzień, w którym w czerwonym świetle zachodzącego słońca po raz pierwszy z wysoka ogarnął spojrzeniem Podgórze – wtedy jeszcze nazywano tę bezludną krainę po prostu Martwym Lasem – i marzył, że już niedługo wyruszy z ojcem na swoją pierwszą myśliwską wyprawę.

Dzisiaj mógł się tylko gorzko uśmiechnąć. W sile swoich męskich lat nie potrafiłby ustrzelić nawet wrony z przetrąconym skrzydłem.

Zastanawiał się czasem, jak teraz wygląda wioska, w której dorastał. Czy spod śniegu sterczą przynajmniej kominy porzuconych chat? A dawna biskupia stolica na Krzywym Wierchu? Wieża starej Katedry wciąż stała, widać ją było w pogodne dni nawet stąd – tak przynajmniej twierdzili młodzi, kiedy dopytywał – ale w wąskich uliczkach, dawniej brukowanych, teraz pewnie zarosłych lodem, gwizdał tylko wiatr.

– Szczęść Boże! – Skinął głową.

– Mogę się przysiąść?

– Tylko zbój odmawia w lesie miejsca przy ogniu.

Kroki zaskrzypiały, lecz zaraz ucichły. Kacper domyślił się, że Kudłacz pokazał kły.

– Twój pies mnie nie lubi, dziadku.

Kacper obrócił mięso, aby przypiekło się z drugiej strony.

– Dziwi się tylko. Nigdy nie widział mężczyzny bez brody, co wygląda jak baba.

– Prawda, zapomniałem. Wy, z Lasu, nigdy się nie golicie.

Przybysz na wszelki wypadek podszedł do ognia od drugiej strony, zrzucił w śnieg plecak i usiadł na nim. Cmoknęła zatyczka bukłaka.

– Łykniesz, dziadku, gorzałeczki?

Kopacz w milczeniu pokręcił głową.

– Pewnie masz się za coś lepszego, bo pijasz tylko zepsute kozie mleko. Wiesz co? Raz mógłbyś darować sobie zasady. Dla rozgrzewki, nie dla grzechu.

– Wiele razy potykałem się w Lesie o zamarznięte trupy pijaków, którzy się w ten sposób rozgrzewali.

– Bo we wszystkim trzeba znać umiar, dziadku. – Tamten pociągnął z bukłaka, odsapnął. – Nie lubisz, kiedy miastowi kręcą się po lesie, co?

– To zależy, po co kto przychodzi. Coraz więcej dobrych przewodników ginie od waszych wnyków i sideł. A dla mnie pies to nie tylko oczy. To moja druga strona. – Zanurzył palce w sierści Kudłacza na karku. – Czasem ta lepsza strona, a czasem gorsza.

– Słyszałem, że każdy ślepiec chętniej gada ze swoim psem niż z własną żoną.

– A słyszałeś o tym, że kiedy myśliwi łapią w lesie kłusownika z samopałem, wieszają go bez sądu na najbliższym drzewie?

– Pochwalasz to?

Kacper nie odpowiedział. Powąchał pieczeń, podmuchał i skubnął kawałek zębami. Wyciągnął kijek w stronę młodzieńca. Tamten chętnie przyjął poczęstunek. Syknął przez zęby, po czym zaczął przerzucać gorące mięso z dłoni w dłoń.

Przez jakiś czas jedli w milczeniu. Kacper czuł, że obcy przygląda mu się ciekawie.

– Na szczęście ani ja nie jestem kłusownikiem, ani ty myśliwym. – Przybysz odezwał się znowu, z pełnymi ustami. – Zamierzasz tu kopać?

– Masz coś przeciwko?

– Skądże, dziadku. Pomogę ci trochę, jeśli chcesz.

– Nie potrzebuję pomocy.

– Przestań się tak stroszyć, nie miałem nic złego na myśli. Chcę się tylko odwdzięczyć za gościnę. Byłem bardzo głodny.

– Z daleka słyszałem, jak ci burczy w brzuchu. – Kacper przeżuł ostatni kęs, umył ręce śniegiem i wyciągnął w stronę ognia. – Podobno tam u was człowiek może zdechnąć z głodu na ulicy, pod drzwiami sąsiada.

– Nie jest aż tak źle, dziadku. – Wędrowiec roześmiał się. – Do domu nikt obcego przybłędy nie wpuści, ale pajdki suchego chleba zawsze można się doprosić.

Klepnął się dłońmi w uda; drzemiący Kudłacz znów czujnie nastawił uszu.

– Pójdę już, skoro wolisz sam grzebać w śniegu. Zdążę jeszcze zrobić przed nocą kawał drogi.

Ponaciągał rzemienie u karpli i otrzepał zaśnieżone rękawice. Stał już, gdy Kacper zapytał go jeszcze, jakby od niechcenia:

– Jeśli nie kłusujesz, po co snujesz się głodny po lesie?

Tamten zmieszał się na chwilę. Kacper poznał to po sposobie, w jaki przestąpił z nogi na nogę.

– Za słabo się znamy, dziadku, na takie zwierzenia. – Odszedł kawałek i dorzucił jeszcze przez ramię: – Może gdybyś się ze mną napił, już bylibyśmy przyjaciółmi?

Kacper zabrał z sanek kilka dużych płóciennych worków i narzędzia. Kudłacz ożywił się natychmiast, gdy tylko kilof zadźwięczał stuknięty o łopatę; radośnie obskakiwał swego pana, w przysiadach zmiatał ogonem śnieg.

– Do roboty, pchlarzu, nie do zabawy! Pokaż, że można na ciebie liczyć, inaczej oddam cię Maćkowi do zaprzęgu.

Wciąż dokazując, pies obiegł kilka razy ognisko, zataczając coraz szersze kręgi. Zawarczał, nie wiadomo na co, obsikał pieniek, a wreszcie zaczął z zapałem podkopywać którąś z zasp.

Kacper groził tylko dla zasady. W gruncie rzeczy był pewien, że właśnie tutaj, pod śniegiem i lodem, kryje się zagłębienie gruntu wypełnione grubą warstwą leśnej ściółki. Niektórzy kopacze szkolili psy także do wyszukiwania trupów z czasów Upadku, których wiele jeszcze zalegało pod lodem, żeby przetrząsać ich kieszenie w poszukiwaniu pieniędzy – ale Kacper nie chciał bogacić się w ten sposób. Niech inni okradają umarłych, jemu wystarczały zwykłe dary Lasu.

Mimo psotnej natury i braku doświadczenia Kudłacz już teraz lepiej wyszukiwał miejsca pod wykopki niż niejeden stary przewodnik ze wsi. Kacper obszedł zaspę z drugiej strony, aby przypadkiem nie zranić psa, i wbił łopatę w świeży, sypki śnieg. Z początku robota szła gładko, nawet się nie zasapał; dopiero później, gdy żelazo zachrobotało na lodzie, wyprostował na chwilę grzbiet, poprawił futrzaną czapę i łyknął kumysu.

– Teraz uwaga, żebyś mi się nie napatoczył pod kilof.

Krótkimi, pewnymi uderzeniami rozbijał twardą skorupę, wybierał łopatą kruszywo i znowu chwytał kilof, pogłębiając stopniowo wykop, długi i szeroki na jakieś pięć łokci. Rozstawił stopy, twarz osłonił szalem przed ostrymi odpryskami i pracował wytrwale, mocno ściskając stylisko w stwardniałych, pokrytych odciskami dłoniach. Pies nie mógł mu już w niczym pomóc, więc tylko krążył dookoła, przysiadając to tu, to tam i skamląc z niecierpliwości. Krawędzie wykopu sięgnęły kolan Kacpra, potem bioder; coraz trudniej było o swobodny zamach kilofem, coraz wyżej musiał podrzucać ciężką łopatę. Czasem ostrze odskakiwało od jakiegoś większego kamienia, który trzeba było mozolnie wyłuskiwać z lodu. Niekiedy natrafiał na zmrożone korzenie drzew – musiał wtedy klękać i każdy z osobna wycinać nożem, klnąc z cicha na Kudłacza, który dyszał mu w kark i trącał natarczywie nosem, najwidoczniej znudzony. Kacper nie robił już przerw, śpieszył się. Jak wszyscy ludzie Lasu zbyt cenił sobie takie pogodne wiosenne dni, aby pozwolić im przeciekać przez palce.

W końcu, gdy stał już w dole głębokim po pachy, otoczonym spiętrzonymi pryzmami wydobytej zmarzliny, kilof przebił lód i utknął w miękkim podłożu. Uderzeniem obcasa Kacper powiększył wyrwę, przysiadł na piętach, zębami ściągnął rękawicę i wwiercił w głąb rękę aż po łokieć.

– Dobrze to wygląda, Kudłacz! – zawołał uradowany. – Napełnimy tutaj ze dwa worki, a może i trzy.

Wydobył garść przemarzłej ściółki; kiedy roztarł ją w palcach, poczuł słabą woń butwiejących dębowych i bukowych liści – prawdziwą, zachowaną pod lodem woń żywego lasu sprzed trzech stuleci. Przyłożył do twarzy dłonie, oblepione brunatnymi strzępkami, jakby chciał wchłonąć poprzez skórę soki ziemi.

Pozwolił sobie jedynie na tę krótką chwilę odprężenia, zaraz znowu zabrał się do roboty. Musiał wyzyskać do ostatka czas przed zachodem słońca.

Wybrał i wyrzucił z wykopu resztki lodu, a potem szeroką szuflą zaczął ładować ściółkę do worka. Z wierzchu przykryta warstwą zmrożonych, pozlepianych liści, głębiej była wilgotna, miękka i oszałamiająco wonna. Nie tracił czasu, aby w niej grzebać – to zresztą praca dla kobiet. Wiedział, że w domu Mira wszystko dokładnie przesieje, nie przegapi ani jednego żołędzia na mąkę, ani jednej buczyny, a może i trafią się jakieś tłuste larwy albo kiełki. Resztę wysuszy nad piecem i domiesza do paszy dla kóz, razem z igliwiem i szyszkami.

Złoże okazało się nadspodziewanie obfite. Gdy dopychając zawartość kolanem, Kacper sznurował czwarty worek – ostatni, jaki mu pozostał – szufla nie zawadziła jeszcze nawet o twardy, kamienny grunt. Więcej i tak nie zdołałby uciągnąć na sankach, ale żal mu było pozostawiać tyle cennego surowca. Mógłby tu wrócić, Kudłacz powinien zapamiętać drogę, lecz marsz w obie strony zabrałby mu co najmniej trzy dni, i to przy dobrej pogodzie, a w tym czasie ktoś inny na pewno skorzystałby na jego robocie, opróżniając wykop. Nie miałby nawet o to żalu, takie było prawo kopaczy: tyle twego, ile potrafisz zabrać.

Wygramolił się z wykopu i przysiadł na krawędzi z opuszczonymi nogami. Zgrzany, w porozpinanym kubraku, z odrzuconym kapturem i rękawicami zatkniętymi za pas, dopiero teraz dotkliwie odczuł wieczorny mróz. Słońce musiało już być bardzo nisko, parująca z dołu wilgoć zamarzała mu na twarzy, płótno worków zesztywniało. A jednak wciąż było cicho, bezwietrznie, spokojnie.

Może za spokojnie.

– Kudłacz?

Pies nie przybiegł na pierwsze wezwanie, co nie zdarzało mu się często. Kacper usiłował sobie przypomnieć, jak dawno temu przestał słyszeć jego dreptaninę wokół wykopu. Pochłonięty pracą, nie zwrócił na to wtedy uwagi. Podniósł się zaniepokojony i zagwizdał głośno.

– Kudłacz!

W odpowiedzi dobiegł go krótki, żałosny pisk.

Natychmiast ruszył w tamtą stronę. Potknął się o pryzmę lodu, przykucnął i po chwili natrafił dłonią na łeb o stulonych uszach.

Pies leżał zwinięty w wygrzebanej pazurami, śnieżnej jamie. Polizał rękę Kacpra, ale nie wyszedł. Dyszał ciężko, jak po długim biegu.

– Co z tobą? Znudziło ci się czekanie? A może zaszkodziło ci to paskudztwo, któreś zeżarł? Wyłaź. Pomacam brzuch, czy nie twardy.

Kudłacz się nie ruszył, głębiej wcisnął pysk między łapy.

– Wyłaź, mówię!

Kacper odczekał jeszcze chwilę, potem chwycił go za obrożę i jednym mocnym szarpnięciem wywlókł z jamy. Pies zawarczał, kłapnął zębami, ale nie ośmielił się ugryźć.

– Wiesz, gdzie trafiają nieposłuszne kundle? Pod rzeźnicki nóż.

Kudłacz pokajał się szczenięcym skomleniem, ale jednocześnie na ugiętych łapach cofał się do jamy.

Kacper wyprostował się, z gniewu zacisnął pięści. Puszczał mu płazem wiele – na pewno więcej, niż inni ślepcy wybaczali swoim przewodnikom – lecz od psiego posłuszeństwa zależało przecież w lesie jego życie.

– Masz ostatnią szansę. Wyłaź albo pożałujesz.

Naraz urwał, podniósł głowę i na dłuższą chwilę zamarł w bezruchu, nasłuchując. Nad Lasem wciąż wisiał głęboki spokój, lecz to tylko wzmogło jego czujność. Bał się ciszy – kiedy zapadała, milczący świat rozpływał się w ciemności.

Kudłacz znowu zaskomlał.

– Tak, ja też to czuję, piesku – szepnął Kacper.

Powoli zwrócił się twarzą na południe, w stronę Gór. Niejasna dotąd obawa nagle spłynęła mu po plecach chłodem, aż dostał gęsiej skórki. Już wiedział, co się szykuje. Nie mógł widzieć ogromnego wału chmur, który przewalał się ponad oblodzonymi, przyrumienionymi blaskiem zachodzącego słońca graniami, ale przecież urodził się tam, w wiosce na zboczu, i dobrze wiedział, co oznacza nagłe łomotanie serca, przyśpieszony oddech i ucisk w uszach.

– Źle, piesku, zbiera się na Wietrzysko – zachrypiał, odchrząknął. – Dałem się zaskoczyć jak dziecko.

To nie powinno się przytrafić doświadczonemu kopaczowi, który więcej czasu spędzał w Lesie niż w chacie przy piecu. Udany wykop stępił jego czujność. A może po prostu zaczynał się już starzeć. Kudłacz próbował go ostrzec, naprzykrzał się przecież od dłuższego czasu, ale zlekceważył go i odpędził.

A teraz nie było już czasu na poszukiwanie jakiejś myśliwskiej koliby. Musiał przetrwać najgorsze pod gołym niebem.

– Za mną, Kudłacz! – rzucił ostro.

Tym razem pies usłuchał. Zrozumiał, że jeśli zignoruje to polecenie, zostanie sam.

Kacper ratował, co się dało; wrzucił do wykopu najcenniejsze narzędzia, narty, koce, sakwę z zapasami. Sanie uwiązał do pniaka, choć w głębi ducha już spisał je na straty, podobnie jak worki. Na dole było niewiele miejsca, a przecież nie wiedział, jak długo przyjdzie mu tam siedzieć – może tylko przez noc, a może przez cały tydzień.

Jeszcze raz zwrócił się ku Górom i dwoma palcami nakreślił w powietrzu znak krzyża, jak to robili ludzie Lasu, gdy pożeracz śniegu dopadał ich poza chatą. Potem wziął przestraszonego Kudłacza pod pachę, usiadł na brzegu wykopu i zsunął się w dół. W kącie między lodowymi ścianami rozgrzebał pokrytą szadzią ściółkę i przycupnął tam, owinąwszy się razem z głową w gruby koc.

Najpierw, jeszcze w ciszy, lekko zadrżała ziemia; z brzegów wykopu z szelestem osypało się trochę śniegu. Zaraz potem od południa dobiegł przeciągły, głuchy pomruk. Pobliskie pniaki zaczęły skrzypieć, każdy odrobinę inaczej, jakby ożyły nagle i w popłochu usiłowały wyrwać spod lodu długie korzenie – jednak tę przejmującą skargę Lasu zagłuszył rychło narastający grzmot.

Wreszcie uderzył z całą siłą straszny, górski wicher, wzbijając wysoko pod niebo śnieżną kurzawę. Wydawało się, że nic nie zdoła przetrwać tej niszczycielskiej nawałnicy. Wszelkie żywe stworzenia już dawno pochowały się w norach, jamach, gawrach, dziuplach, pod lodem na rzece i w załomach ruin.

Ociepliło się gwałtownie, jakby na świat otwarły się bramy piekła. Kacper pocił się mocno, oddychał z trudem, raz po raz przechodziły go dreszcze, jak w gorączce, ale nie uchylił koca. Pies wtulił się w liście, nastawiając uszu na falujące wycie, tak bardzo podobne do wilczego. Ciepły wiatr od Gór nie przynosił nigdy nic dobrego, podsuwał tylko ludziom podłe myśli, roznamiętniał złe skłonności, budził wszelkie utajone choroby, rozjątrzał niezaleczone rany. Nie było na to innej rady, jak tylko ukryć się i przeczekać.

W ten sposób Kacper dotrwał do zmroku. Miał za sobą ciężki dzień, a jednak nie odczuwał głodu, jedynie tępe znużenie. Mimo to postanowił zmusić się do przełknięcia paru kęsów; w Lesie człowiek nigdy nie mógł być pewien, kiedy będzie potrzebował wszystkich swoich sił. Wydobył z sakwy jeden z ostatnich kawałków mięsa i zapalił małą tłuszczową lampkę, aby go rozmrozić. Kudłacz tym razem nie okazał żadnego zainteresowania. Wilcza część jego natury kazała mu przywrzeć bez ruchu do ziemi i udawać, że wcale go tu nie ma.

Żylasty ochłap przypalił się tylko z wierzchu, głębiej pozostał surowy i zimny, lecz Kacper zjadł wszystko, tłumiąc wstręt i mdłości. Nawet łyk kumysu nie wypłukał z ust paskudnego posmaku tłustej sadzy. Wiedział, że nie poczuje się lepiej, dopóki tam, w górze, wszystko się nie przewali. Liczył, że uda mu się zasnąć, ale zapadł tylko w jakieś chorobliwe odrętwienie, które zamiast odpoczynku przyniosło ból głowy.

Nagle coś go zaniepokoiło, jakieś nowe doznanie zmusiło do skupienia uwagi. Nie słyszał nic, poza łoskotem Wietrzyska, ale po chwili zdał sobie sprawę, że Kudłacz, wcisnąwszy pysk pod jego ramię, aż wibruje od nieustannego warczenia.

Półsenne otępienie ustąpiło natychmiast z chłodnym dreszczem, Kacper myślał teraz jasno i szybko. Pies wyczuł niebezpieczeństwo, ale jakie? Drapieżnik? Niemożliwe, w takiej zamieci nawet stary niedźwiedź nie utrzymałby się na łapach. Człowiek tym bardziej. Chyba że…

Płomyk lampki zaskwierczał i zakopcił gęstym, gryzącym dymem. Kudłacz wycofał się w przeciwległy kąt wykopu, warcząc i skomląc na przemian. Kacper poczuł silny, mdlący smród, jak z ropiejącej rany. Już wiedział, co się stało.

Odrzucił koc, który załopotał w górze, porwany przez Wietrzysko. Płomyk zasyczał, przyduszony podmuchem do ziemi, ale nie zgasł. Zadymił mocniej, w wykopie zawirowały nadpalone liście, a potem znowu strzelił prosto w górę, silniejszy niż przedtem, aż kopacz poczuł na policzkach jego żar i pryskające kropelki wrzącego tłuszczu.

Bez wątpienia – to musiała być brudna dusza, jedna z tych, które po Upadku uległy kusicielskiemu blaskowi Lucyfera, a teraz płaciły za to samotną tułaczką w mroku, w strachu przed słońcem. Od czasu do czasu zdarzało się, że któraś z nich opuszczała swoją ciemną kryjówkę, aby szukać złudnego zbawienia w leśnym ognisku drwali, a niekiedy i w domowym piecu. Kto zdążył w porę ugasić płomienie, ten nie musiał się już niczego obawiać – żałosny, nieszczęśliwy cień ruszał dalej w swoją wędrówkę bez celu. Kto jednak nie zorientował się na czas czy zwlekał zbyt długo, sam musiał uciekać, i to szybko, aby czarny dym nie omroczył jego własnej duszy. Ci, którym się to przydarzyło, rzadko pozostawali przy zdrowych zmysłach. Porzucali zaprzęgi, uciekali od ludzi i błąkali się po lesie, aż w końcu padali z wycieńczenia albo rozszarpywały ich wilki.

Kacper nie miał dokąd uciekać – gdyby wystawił głowę ponad krawędź wykopu, Wietrzysko wywlekłoby go i wessało w noc. Ale i bez tego zostałby na miejscu. Nigdy jeszcze nie cofnął się przed brudną duszą, zawsze próbował pomóc, trochę z litości, trochę z przekory, bo wszyscy inni uważali to za głupotę, niegodną kopacza w jego wieku. A przede wszystkim robił to dlatego, że tak niewiele brakowało, aby i jego dotknęło niegdyś to straszne nieszczęście. Jako chłopak spotkał przecież na górskiej grani Świetlika i wchłonął przez oczy jego zdradliwą jasność. Czuł zarzewie samozapłonu, które już w nim pełgało, nie w żadnym określonym miejscu ciała, lecz jakby w samym środku roznamiętnionych uczuć. A potem, kiedy cudem go odratowano, już zawsze wyraźniej niż inni odczuwał bliskość brudnych dusz. Potrafił dzielić ich zagubienie, strach, wstyd i tęsknotę za prawdziwą Światłością.

Wsparł się plecami o zimną ścianę, ukrywając twarz w zgięciu ramienia. Smród wciąż gęstniał, nie uchodził na otwartą przestrzeń. Każdy oddech wydawał się teraz zatruty, aż cierpło podniebienie i potniały dłonie. Kacper czuł się słaby jak starzec. Zmoczył się chyba, zwymiotował wszystko, co zjadł, i bezwładnie osunął się na bok.

To, czego nie mógł zobaczyć, przenikało do jego wyobraźni. Bluźniercze, ohydne myśli lęgły mu się w głowie jak czerwie, czaszkę rozsadzał nieznośny zgiełk, jakby pomieszane krzyki przerażenia, jęki bólu i charkot wściekłości. Na przemian kostniał z zimna i dyszał z gorąca, gardło miał wyschnięte i obrzmiałe. Wydawało mu się, że poci się ukropem, podczas gdy w skronie wkłuwały się lodowate igiełki.

Wyczuwał teraz obecność znękanej duszy tak wyraźnie, jakby stał przed nim żywy człowiek. Musiał działać właśnie w tej chwili, kiedy i ona chłonęła jego emocje. Najwyższy czas, tłuszczu w lampce nie mogło wystarczyć na długo.

Dźwignął się na kolana, z trudem pokonując silne zawroty głowy. Obok Kudłacz miotał się rozpaczliwie, próbując się wydostać z wykopu. Raz po raz wskakiwał na ścianę, skrobiąc pazurami lód, spadał i natychmiast zrywał się znowu. Kacper chciał go skarcić, ale nie był w stanie wydobyć głosu ani nawet gwizdnąć, zresztą oszalały ze strachu pies nie usłuchałby teraz chyba nawet bata. Sięgnął po lampkę. Ręka drżała mu tak mocno, że musiał próbować kilka razy, nim udało mu się zacisnąć palce na drewnianym uchu. Podsunął kopcący płomień wprost pod swoje ślepe oczy.

To przypominało trochę próbę oswojenia dzikiego zwierzęcia. Musiał być bardzo ostrożny. Gdyby choć na chwilę przestał panować nad swoimi uczuciami, gdyby okazał strach, wstręt albo tylko wahanie, nie zdołałby udźwignąć ciężaru cudzej rozpaczy. Sam poczułby się jak potępieniec, załamałby się i oszalał. Ale robił to nie po raz pierwszy – oczyścił już dziesiątki brudnych dusz. Nauczył się, jak radzić sobie z tym bezmiernym nieszczęściem. Jak nie stchórzyć, kiedy nie wystarcza już zwykłe myśliwskie: „A kysz!”, kiedy zapomina się nawet słów codziennej prośby o wieczny odpoczynek dla tych, którzy odeszli. Dokonał tego kosztem wszystkich strasznych nocy, kiedy krzyczał przez sen, a Mira nie mogła dobudzić go z koszmaru; kosztem niespodziewanych zamyśleń pośrodku rozmowy, którymi zasłużył sobie we wsi na miano dziwaka; kosztem przedwczesnej siwizny. Nigdy, nawet kiedy było mu najtrudniej, kiedy wątpił, czy wytrzyma następne takie spotkanie, nie tracił przekonania, że tak trzeba, że to być może jedyny wystarczająco ważny powód, dla którego warto uparcie się trzymać złamanego za młodu, pełnego zawiedzionych nadziei życia.

Przede wszystkim musiał uspokoić tę zalęknioną, osamotnioną duszę – sprawić, żeby choć na krótko przestała nienawidzić samej siebie. Miał na to wypróbowany sposób, który prawie nigdy nie zawodził. Ożywiał w pamięci radosne zdumienie, które ogarnęło go bez reszty, gdy przed laty pierwszy raz zobaczył w starej, poplamionej książce obrazek gęstego, zielonego, żywego lasu. Poczuł się wówczas tak, jakby podejrzał przez dziurkę od klucza kawałek prawdziwego raju, jakby spełniły się wszystkie jego marzenia, nawet te skryte tak głęboko, że sam o nich nie wiedział. Potem miał w ręku jeszcze wiele książek, pstrokaciły mu się w oczach odpryski świata sprzed Upadku, a jednak tamta pierwsza najgłębiej zapadła mu w pamięć. Zawsze, kiedy tego potrzebował, potrafił rozgrzać się tym jednym, odległym wspomnieniem.

Nie mógł podzielić się ze zbłąkaną duszą swoim jasnym marzeniem, a jednak łagodny spokój, który z niego płynął, stopniowo udzielił się także i jej. Przestała trzepotać się w płomieniu, skwierczeć i kopcić. Przyczaiła się gdzieś na dnie lampki, próbując jednocześnie wchłonąć jak najwięcej tego ludzkiego ciepła i ukryć swoją szpetotę. Musiał być teraz bardzo czujny, łatwo bowiem mógłby ją spłoszyć zbyt natarczywą bliskością. Tylko samotność chroniła ją przed udręką palącego wstydu.

Powolutku, bez pośpiechu, rozbudził w sobie kolejne wspomnienie, które nigdy nie zetlało – chwilę, gdy przed dwudziestoma przeszło laty jedna z pomagających przy porodzie bab położyła mu na kolanach nowo narodzonego Maćka. Kiedy poczuł na dłoni jego maleńką, miękką, pokrytą meszkiem główkę, wezbrała w nim tkliwa duma i mocne pragnienie zaopiekowania się tym bezbronnym stworzeniem.

Osamotnioną, wyziębłą duszę wywabiłby z ukrycia nawet nikły odblask tego uczucia. Tańczyła w płomieniu, zapatrzona, zaczarowana, od nowa odkrywając, czym jest życie. Nie pierzchła, choć miłość ją parzyła. Brud łuszczył się na niej i odpadał niczym czarne płatki sadzy.

Wtedy Kacper dmuchnął w płomyk, ile tylko miał sił w płucach.

– Teraz znasz drogę – szepnął, choć nie mogła go już usłyszeć. Zniknęła od razu, jak uniesiona wichrem.

Pierwsze chwile po takim zbliżeniu zawsze były bardzo ciężkie. Kacper wiedział, że nieprędko otrząśnie się z przygnębienia. Tkwił w ciemnościach, śmiertelnie znużony, podczas gdy wokół szalała niesłabnąca, wściekła zawieja. Czuł się zużyty, splugawiony i porzucony. Samego siebie nie potrafił tak łatwo omamić marzeniami. Czekała go długa, bardzo niespokojna noc.

Kudłacz nie przestawał wyć, chociaż było już po wszystkim. Kacper złapał go za puszysty, podwinięty ogon. Pies odwinął się, zadrasnął mu zębami przedramię, ale się opamiętał i przywarował nisko, jeżąc sierść. Wtedy przyciągnął go za obrożę i przycisnął do policzka oblepiony na wpół odtajałymi liśćmi pysk.

– Przyzwyczaisz się, zobaczysz – mruknął. – Musisz.

Leśni ludzie od dawna już nie palili cennym drewnem, brakowało go często nawet do naprawy chat. Pozostawał węgiel, a to już było babskie zajęcie. Myśliwi nie lubili brudzić sobie nim rąk, nawet jeśli polowanie wypadło im gdzieś w pobliżu Czarnego Szlaku, no i szkoda im było męczyć psy dodatkowym ciężarem na saniach. Co innego panny na wydaniu – nad nimi nie roztkliwiano się aż tak bardzo. Wiadomo, każda z nich musiała przedreptać swoje – uginając się pod brzemieniem wielkich koszów przytroczonych do pleców, czasem w zamieci, często poprzez głęboki śnieg – nim mogła wyjść za mąż, ściąć warkocze i zacząć tyć spokojnie w kuchennym cieple, z każdym kolejnym szczęśliwie powitym dzieciakiem.

Czarny Szlak, zagłębiony w lodową skorupę aż do gołej ziemi, przecinał Podgórze z zachodu na wschód, oddzielając zaludnione obszary na południu, u podnóży Gór, od terenów łowieckich, które rozciągały się na północy do samego Lodowca, i łącząc podziurawione kopalnianymi szybami niezamieszkałe pustkowia z wiecznie głodnym paliwa Miastem. Był niczym pępowina, która utrzymywała przy życiu to ludzkie rojowisko. Przypominał nieskończenie długi, wąski rów o ścianach poszarzałych od pyłu, ze lśniącymi szynami na dnie i popielatymi wałami śniegu, wyrzucanego pracowicie, dzień po dniu, które ciągnęły się nieprzerwanie z obu jego stron. Między spękanymi podkładami zalegała warstwa żwiru przemieszanego z pokruszonym lodem, w którym z rzadka trafiała się czarna grudka węgla. Ułożone jeszcze przed Upadkiem szyny wiosną i latem rzadko znikały pod śniegiem, chyba po najsroższych śnieżycach, a i to zwykle na dzień czy dwa. Nocami wzdłuż torów nieustannie wędrowały długie kolumny pokutników – każdy z łopatą na jednym ramieniu i kilofem do kruszenia lodu na drugim – aby utrzymać drożność Czarnego Szlaku. Dobrze znosili mróz, bo grzał ich parch, ale często padali z wyczerpania, a czasem pokonywała ich rozpacz, i wtedy rzucali się pod nadjeżdżający parowóz. Zamarzniętych trupów nie tykały wilki ani wrony. Za dnia sprzątacze zbierali je, rzucali do otwartego wagonu i wywozili do Miasta.

Kaśka zmieniła rękawice na stare, robocze, zesztywniałe od brudu, upchnęła warkocze głębiej pod kaptur, obwiązała twarz szalem i poszukała dogodnego zejścia po z grubsza wyciosanych w lodzie stopniach. Umiała znosić trudy wędrówki, nie narzekała, kiedy pasy kosza mimo grubego kożucha siniaczyły jej ramiona. Nie przerażały jej drapieżniki, niestraszne jej było nawet Wietrzysko, a przecież za każdym razem, gdy dotykała nogami dna rowu, przechodził ją nieprzyjemny dreszcz. Już nie strach, jak na początku, gdy zaczynała chodzić na Szlak – wówczas bała się śladów bosych stóp na nasypie torowiska, po których musiała stąpać, bała się dotykać szyn, po których nocą przetaczały się wózki parszywców, bała się nawet oddychać tym samym powietrzem, którym oddychali oni. Dziś nie przejmowała się już byle odciskiem dłoni na pochyłej ścianie albo chrzęszczącym pod butem zamarzniętym gałganem czy rzemykiem. Nie bladła na widok dymów snujących się nad schroniskami chorych rozrzuconymi wzdłuż całego torowiska – wiedziała, że za dnia żaden z nich nie wyjdzie z ukrycia.

Ale skulone trupy w czarnych płaszczach omijała szerokim łukiem, odwracając twarz. Czasami z parszywca pozostawał tylko popiół i osmalone łachy, widoczne z daleka na roziskrzonym słońcem śniegu – znak, że ciało strawił ogień samozapłonu.

Robiła, co do niej należało, jak cała reszta dziewczyn. A tej wiosny nawet polubiła swój panieński obowiązek. Matka nie musiała jej już przypominać, że w skrzyni na węgiel szufla skrobie o dno. Nabrała zwyczaju, żeby chodzić na Szlak samotnie, nie oglądając się na inne węglarki. Tego akurat Mira nie pochwalała, lecz gdy któregoś dnia posprzeczały się o to, Kaśka wykrzyczała hardo:

– Byłaś młodsza ode mnie, kiedy uciekłaś ze wsi, żeby harować u mcharzy!

Zaskoczona matka przez chwilę tylko kręciła głową.

– To co innego. Musiałam zarobić na życie, kiedy mojego ojca opętał Lucyfer.

– Zrozum, mamo, ja też nie jestem już dzieckiem. Potrafię się o siebie zatroszczyć.

– Na pewno. Ale po co niepotrzebnie się narażać? Zasłabniesz w drodze albo się poślizgniesz i zwichniesz nogę, i kto ci wtedy pomoże?

– Ojciec zawsze chodzi do Lasu sam.

– Ma Kudłacza. I jest mężczyzną.

– Ach, więc o to chodzi! Chciałabyś, żebym całe życie przesiedziała w kuchni, jak ty? – Zachrypła z gniewu. – Nie jestem tobą, mamo. Mam oczy i chcę zobaczyć świat. Nie będę się tu wędzić przy kopcącym piecu tylko dlatego, że jesteś ślepa i nienawidzisz wszystkiego, co nowe.

Może nie całkiem tak to chciała powiedzieć, ale stało się. Wybiegła z chaty, ukryła się w spiżarni za workami z mąką i tam przepłakała cały wieczór, jakby te ostre słowa, które jej się wyrwały, zraniły ją nie mniej niż matkę.

Schyliła się po większy kawałek węgla i wrzuciła do kosza. Ze szpary pod szyną wygrzebała następny, lecz w zasięgu wzroku nie wypatrzyła już nic więcej. Zdjęła zawieszone na szyi duże, okrągłe sito i zaczęła przesiewać bez przekonania sczerniały śnieg, rozkruszając w palcach zmrożone grudki. Po dłuższym czasie na drucianym dnie sita zagrzechotała ledwie garstka ciemnych bryłek. Kaśka skrzywiła się – najwidoczniej trafiła na zły odcinek Szlaku, przebrany niedawno przez dziewczyny z innych wsi. Zawiedziona ruszyła wzdłuż torów, żeby spróbować nieco dalej. W ostateczności mogła po prostu napełnić kosz zanieczyszczonym śniegiem, przydźwigać do chaty i wytopić z tego pół wiaderka węglowego miału, ale nie miała ochoty słuchać docinków brata. Stare kobiety lubiły powtarzać, że panna, która nie potrafi nazbierać porządnego opału, nigdy nie będzie dobrą żoną. Matka wprawdzie śmiała się z takiego gadania, ale i ona przecież kręciła nosem, gdy musiała palić w piecu trocinami.

Przewędrowała spory kawałek, rozglądając się nieuważnie; nie miała dzisiaj serca do tej roboty. Dziabnęła kijkiem tu i tam, postukała obcasem w podkład – i nagle zastygła w pół kroku, nasłuchując.

Zdawało jej się, że gdzieś w oddali rozbrzmiał przeciągły, niski gwizd. Zrzuciła kaptur i czekała, wstrzymując oddech, ale odgłos się nie powtórzył. Padła na kolana i przyłożyła ucho do zimnej szyny, zapominając o wstręcie. Serce zabiło jej szybciej, gdy usłyszała cichutki, miarowy stukot kół zbliżającego się od strony Miasta parowozu.

Pół roku wcześniej uciekłaby na widok sypiącej iskrami maszyny. Niektórzy leśni ludzie opowiadali, że napędza ją Lucyfer, skoro nic jej nie ciągnie ani nie popycha, a mimo wszystko jedzie, nawet pod górkę – ale Maciek śmiał się z tego, więc i ona w to nie wierzyła. Czego innego należało się bać. Matka wiele razy ostrzegała ją przed łotrami z Miasta. Wszystkie dziewczyny wiedziały, że nie wolno im ufać. Kiedy parowóz zwalniał na podjazdach, a w pobliżu kręciły się zbieraczki węgla, rozsuwały się żelazne drzwi rozklekotanego wagonu i sprzątacze zapraszali do ciepłego, opalanego piecykiem wnętrza, cmokając lubieżnie i potrząsając bukłakami z gorzałką. Czasem nie kończyło się tylko na zaczepkach – potrafili wciągnąć nieostrożną pannę do wagonu i wypuszczali dopiero pół dnia drogi dalej, zapłakaną, w potarganej kiecce i ze złamanym życiem. Zhańbione wieśniaczki bardzo rzadko dochodziły potem swojej krzywdy przed Radą Starszych, a jeśli już któraś się odważyła, sędziowie zwykle kiwali tylko siwymi głowami i przypominali, że parowóz po to gwiżdże z daleka, żeby każda uczciwa dziewczyna mogła na czas odejść od torów. A skoro nie odeszła – widać sama chciała tego, co ją spotkało.

Bywało niekiedy, że jakiś wartogłowy myśliwy – brat czy narzeczony – szukał zemsty, rozkręcał szyny albo rzucał na tory ciężką kłodę, żeby zatrzymać skład. Sprzątaczom i tak zwykle nie działa się żadna krzywda, strzały z łuku nie mogły dosięgnąć ich za żelaznymi ścianami wagonu, a jeśli narwaniec zbliżył się za bardzo, technik z parowozu mógł łatwo ustrzelić go z samopału. Po wszystkim zjawiali się strażnicy na nartach, z psami tropiącymi, i na ogół trafiali bez trudu do wsi, z której pochodził zamachowiec. Dla przykładu puszczali z dymem cały jego dobytek, nie oszczędzając kóz ani psów.

Kaśka nasłuchała się wiele podobnych historii, gwizd parowozu od dziecka był dla niej sygnałem do ucieczki, aż któregoś dnia, po jednej z pierwszych tej wiosny wypraw, zmieniło się wszystko.

Nie powinna wtedy iść na Szlak, bo od Lodowca napłynęły nad Podgórze ciemne chmurzyska i trzymał taki mróz, że nawet szczury nie wyłaziły ze swoich kryjówek, ale opał się kończył, a nie było wiadomo, czy prędko się rozpogodzi. Wyruszyły we dwie, z Hanką – mocną, śmiałą dziewuchą, która w karplach, na głębokim śniegu, potrafiła prześcignąć niejednego chłopaka. W połowie drogi zrobiło się ciemno jak o zmierzchu i wszystko wokół zniknęło w gęstej śnieżycy. Hanka postanowiła wracać, ale Kaśce wstyd było pokazać się we wsi z pustym koszem, zwłaszcza przed Maćkiem. Nieraz już przeczekiwała niepogodę w rowie przy torowisku i przychodziła do chaty długo po zachodzie słońca. Uparcie parła więc naprzód.

Dotarła do Czarnego Szlaku bardzo zmęczona i głodna, ale nie zamierzała tracić czasu na odpoczynek. Jeśli chciała zebrać choć trochę węglowych okruszyn, musiała grzebać głęboko w świeżo spadłym śniegu. Od razu zabrała się do roboty. Tutaj, w dole, było trochę cieplej i nie dokuczały lodowate podmuchy. Pracowała wytrwale, cały czas schylona; gdy wreszcie uniosła głowę, zobaczyła o parę kroków przed sobą wyłaniającą się ze śnieżycy czerwoną latarnię parowozu.

Nie usłyszała gwizdka, a może pomyliła go z wyciem wiatru. Parowóz jechał powolutku, rozgarniając pługiem śnieg.

W nagłym przestrachu skoczyła na lodową ścianę, ale nie sięgnęła górnej krawędzi rowu i ześlizgnęła się z powrotem. Z kosza wysypało się wszystko, co zdążyła nazbierać. Nie miała czasu na szukanie wyżłobionych stopni, pobiegła przed siebie środkiem torów. Parowóz wciąż stękał tuż za nią, syczał, świstał, stukał, podświetlał czerwienią wirujące płatki śniegu. Podjechał tak blisko, że owiewała ją gorąca para. Nie przyśpieszał, sunął po prostu w ślad za nią, niczym jakiś leniwy potwór.

Zawadziła stopą o podkład, przebiegła kulawo jeszcze kawałek, po czym poślizgnęła się i upadła. Nie wstała już, obezwładniona grozą; skuliła się pomiędzy szynami i ukryła twarz w rękawiczkach.

Parowóz zatrzymał się, trącając ją lekko czubkiem wygiętego pługa. Usłyszała trzask otwieranych drzwi, ktoś zeskoczył z wysoka na torowisko i podszedł do niej.

– Nie chcę być uparty, ślicznotko, ale musisz zejść mi z drogi, inaczej nie przejadę.

Zaskoczył ją ten młody, czysty głos. Poczuła wstyd – mogła się wystraszyć parowozu, szczególnie że pojawił się tak znienacka, ale nie miała zamiaru pozwolić, aby kpił sobie z niej jakiś miejski chłopczyna.

Usiadła, podciągając nogi.

– Zrobię, co mi się podoba! – odkrzyknęła zaczepnie.

– A pewnie. Każdy wie, że z leśnymi dziewczynami trzeba grzecznie, bo to nie jakieś głupie kozy.

Nadąsała się. Nie była pewna, czy tamten wciąż z niej nie żartuje, tym bardziej, że w zamieci nie widziała dobrze jego twarzy.

– A każdy leśny chłopak najpierw pomógłby mi wstać zamiast gadać.

– Słusznie. – Pochylił się, wyciągając rękę.

Teraz zobaczyła go lepiej: żelazny hełm z czerwoną literą T na czole, a pod nim szczupła, gładko ogolona, wesoła twarz o lekko przymrużonych, roześmianych oczach.

Speszyła się. Nigdy wcześniej nie rozmawiała z technikiem.

– Myślałam, że takie hełmy noszą tylko mądrzy starcy… – Wstała i zaczęła otrzepywać spódnicę, aby ukryć zakłopotanie.

Nie obraził się, skinął ze zrozumieniem głową.

– Dawniej tak było. Ale ślepy przecież nie poprowadzi parowozu, więc parę lat temu zaczęli przyjmować do roboty w Ciepłowni także młodych, prosto po szkole. – Zamilkł na chwilę, przyglądając się jej ciekawie. – A ty skąd się tu wzięłaś w taką zamieć?

– Zbieram węgiel.

Zajrzał do kosza na jej plecach.

– Niewiele uzbierałaś, a słoneczko coraz niżej.

– Dam sobie radę.

– Wiesz co? Odsypię ci trochę z tendra. Jak się pośpieszysz, zdążysz wrócić do domu przed zmrokiem.

Cofnęła się o krok, znowu czujna. Technik rozłożył ręce.

– Nie krzyw się, chcę tylko przeprosić za to, że przegoniłem cię taki kawał po torach. Rozstaniemy się bez urazy, zgoda?

Potem, gdy już stanęła na górze, pochylona nieco pod ciężarem wypełnionego kosza, a chłopak wspinał się po drabince do swojej budki, przyszło jej do głowy, że nie wie nawet, jak on ma na imię. Miała ochotę zapytać, ale się powstrzymała. Nie powinno jej to obchodzić.

Ruszając, pomachał do niej przez wąskie okienko i puścił parę w gwizdek – dwa krótkie sygnały, jeden długi.

Odeszła, nie oglądając się, trochę oszołomiona, jak po zbyt mocnym kumysie. Myślała tylko o drodze do domu, lecz po pewnym czasie przyłapała się na tym, że próbuje dosłuchać się w poświstywaniu wiatru czegoś, czego w nim nie było.

Dwa krótkie, jeden długi…

Nie powiedziała matce prawdy, choć przecież nie zrobiła nic złego, niczego nie musiała się wstydzić. A jednak skłamała, że znalazła na Czarnym Szlaku porzucony wózek – nie byłoby w tym nic dziwnego, wielu pokutników padało w drodze do Ciepłowni, pchając swój cenny urobek.

Mira nie ucieszyła się, choć tak bardzo potrzebowali opału i choć rzadko oglądała tak piękny węgiel – nie nędzne okruchy, jak zazwyczaj, ale wielkie, połyskujące złotawo bryły, na których mimo tęgiego mrozu nie osiadła nawet odrobina szronu. Uważała, że to jakby palić w piecu ludzkimi łzami, że taka pazerność może przynieść nieszczęście całej rodzinie. Ale z drugiej strony nie była aż tak lekkomyślna, żeby kazać córce opróżnić kosz za płotem. Sąsiedzi na pewno nie mieliby takich skrupułów, rozdrapaliby wszystko i wyszłoby na to, że Kaśka harowała na obcych.

To pierwsze kłamstwo, które wymknęło jej się jakoś tak mimochodem, bez zastanowienia, pociągnęło za sobą następne. W tajemnicy przed wszystkimi, nawet przed Hanką, zaczęła chodzić na Szlak samotnie, mniej starannie przesiewała śnieg i częściej prostowała plecy, wypatrując w oddali kłębów dymu z komina parowozu. Nie uciekała już, jak dawniej, na pierwszy gwizdek, nasłuchiwała w napięciu, czy po dwóch krótkich sygnałach nastąpi jeden dłuższy, i dopiero w ostatniej chwili wyskakiwała z rowu. Przykucała wśród zasp, nieraz tak blisko torów, że docierały do niej nieprzyzwoite piosenki sprzątaczy.

Parowóz, którego wyczekiwała tak niecierpliwie – choć do tej niecierpliwości nie przyznałaby się nawet sama przed sobą – wyłonił się wreszcie zza łagodnego zakrętu, parskając raźno i pogwizdując właśnie tak, jak powinien.

Był słoneczny, cichy dzień, od patrzenia na biały bezkres aż bolały oczy. Kaśka wspięła się na górę, ale nie odeszła; udała, że jest zajęta wydłubywaniem z rękawic grud zlodowaciałego śniegu. Parowóz zwolnił, zapiszczał hamulcami i zatrzymał się dokładnie obok niej. Nie podniosła głowy, jakby to była najzwyczajniejsza rzecz na świecie, tak stać w chmurze siwej pary i skubać rękawice.

Z łomotem rozsunęły się drzwi pierwszego wagonu.

– Marzną rączki? Wskakuj do nas, panienko, rozgrzejemy!

Poczerwieniała gwałtownie pod kapturem. Przez ostatnie dni wyobrażała sobie tę scenę na dziesiątki różnych sposobów, ale jakoś nie chciała pamiętać, że parowozem jechali także ci cuchnący gorzałką zbieracze trupów.

– Co tam, wstydzisz się? Nie ma czego, tu same miłe chłopaki. Masz, łyknij na śmiałość, nie pożałujesz. No, chodźże! Albo zaczekaj, idę po ciebie.

Coś zakłuło ją w sercu, zrobiło się jej słabo. Chciała spojrzeć na parowóz, ale szarzało jej w oczach. Czy to możliwie, że pomyliła się aż tak bardzo? Czy naprawdę była tak beznadziejnie głupia?

Sprzątacz wygramolił się z wagonu na krawędź rowu. Kaśka stała bez ruchu, jakby podeszwy przymarzły jej do lodu.

Nagle huknął wystrzał samopału. Szarość rozwiała się. Z wąskiego okienka budki sterczała dymiąca lufa, a w ślad za nią wychyliła się odziana w hełm głowa młodego technika.

– Wracaj do wagonu, szczurze, albo dalej pójdziesz piechotą! – zawołał chłopak ostro, a potem otworzył drzwiczki i uśmiechnął się do Kaśki, jakby nic się nie stało. – Drugi raz zatrzymujesz mój skład, węglareczko.

Szczęście zamrowiło jej w brzuchu. Poznał ją! Nie zapomniał!

– Nie zatrzymuję cię, masz wolną drogę. – Zabrzmiało to jakoś sucho. Przeraziła się, że technik naprawdę odjedzie, więc dodała szybko: – Ale wcale nie musisz… jeśli nie chcesz.

Chłopak zerknął na sprzątacza i kiwnięciem lufy ponaglił go do odwrotu.

Kaśka znów pogrążyła się w jasnym błękicie jego oczu.

– Mam mało czasu. Rozumiesz, taka służba. Nie możemy długo rozmawiać, dlatego zadam ci tylko jedno pytanie. – Pięścią uniósł szeroki okap hełmu. – Wyjdziesz za mnie?

W czasie tych króciutkich spotkań na Szlaku z rozpaczliwym pośpiechem usiłowała dowiedzieć się o nim jak najwięcej, dopytać o różne sprawy ważne i błahe, lepiej go poznać – bo z początku miała pewność tylko co do jednego: że zakochała się w nim niedorzecznie, bez żadnych widoków na przyszłość, a jednak prawdziwie i mocno.

Nazywał się Grzegorz i był mniej więcej w jej wieku, choć nie wiedział dokładnie, kiedy się urodził. Rodzice osierocili go wcześnie, ledwie ich pamiętał, a żadni krewni nie chcieli się do niego przyznać. Miał szczęście, że trafił do kościelnego sierocińca. Tam nauczyli go pisać i czytać, a że był zdolny i ciekawy świata, ksiądz wystarał się dla niego o miejsce w katedralnej szkole. Grzegorz uczył się nieźle, ale nie tak dobrze, jak mógłby, gdyby tylko bardziej mu na tym zależało. Nie przesiadywał w bibliotece, jak inni, zasypiał nad katechizmem, nudziła go mityczna historia sprzed Upadku, z trudem dukał stare teksty pisane martwym językiem, pełnym niezrozumiałych słów. Wolał szkolne warsztaty – dłubał w drewnie, tkał na krosnach, szklił okna, ale prawdziwą radość sprawiało mu ślusarstwo. Szybko oswoił się z gwintownikami, kluczami, obcęgami, pilnikami, zaczął majstrować przy zamkach, młynkach do mielenia żołędzi, nawet przy zegarach.

To wszystko jednak to tylko wprawki. Naprawdę pociągała go tajna wiedza, którą zdobyć było najtrudniej. Postanowił, że zostanie technikiem.

Gdy powiedział o tym księdzu, staruszek uśmiechnął się dobrotliwie.

– Nikt nie staje się technikiem tak po prostu. Trzeba zostać wybranym.

– Jak to wybranym? Przez kogo?

– Przez Ciepłownika.

Zafrasował się. Po raz pierwszy przyszło mu do głowy, że sięgnął marzeniami zbyt wysoko.

– Jak Ciepłownik może mnie wybrać, skoro nic o mnie nie wie?

– Wie więcej, niż przypuszczasz. Ucz się pilnie, bądź cierpliwy, a być może kiedyś zasłużysz na ten zaszczyt.

Ale Grzegorz nie był cierpliwy. Wiedział dobrze, że Naczelny Technik, zwany przez ludzi Ciepłownikiem, żyje za podwójnym ogrodzeniem z kolczastego drutu i nie rozmawia z byle kim. Długo myślał, w jaki sposób ściągnąć na siebie jego uwagę – aż w końcu wymyślił.

Wdrapał się nocą na wieżę Katedry i naprawił stary mechanizm zegarowy, z którym nikt wcześniej nie potrafił dać sobie rady. Co prawda zegar chodził tylko przez kilka dni – przekładnie, obciążniki i bloczki szybko zamarzły na nowo – ale poruszające się wskazówki były widoczne z daleka, nawet z Ciepłowni.

Niebawem przyszedł do szkoły stary, ślepy technik w lśniącym hełmie. Położył Grzegorzowi na ramieniu kościstą dłoń o paznokciach brudnych od smaru i powiedział po prostu:

– Zbieraj swoje rzeczy, chłopcze. Pójdziesz ze mną.

Nie uwierzyłaby, gdyby ktoś jej powiedział, że w takim szalonym, szarpanym, ukradkowym narzeczeństwie można się poczuć szczęśliwą – a jednak tak właśnie było.

Pocałowali się ledwie parę razy, i to jakoś niezręcznie, w pośpiechu, z onieśmielającą świadomością, że zza uchylonych drzwi parowozu podgląda ich palacz. Nie spacerowali pod rękę, nie odwiedzali znajomych, nie planowali przyszłości dalej niż do kolejnego spotkania. Kaśka wiedziała, że prędzej czy później czeka ją burza – ojciec na pewno nie pogodzi się łatwo z takim małżeństwem, matka będzie płakać – lecz tak mało mieli dla siebie czasu, że nie chciała tracić go na zamartwianie się czymś, co i tak jej nie minie.

Mimo wszystko nie potrafiła ukryć przestrachu, gdy Grzegorz oznajmił, że wreszcie udało mu się dostać kilka wolnych dni i zamierza odwiedzić jej rodziców, aby poprosić ich o rękę córki.

– Co jest? – Źle zrozumiał jej zalęknione spojrzenie. – Już nie chcesz być moja?

– Zawsze będę twoja! Ale chyba wolałabym, żebyś nie rozmawiał z ojcem.

– Wstydzisz się mnie?

– Nie chodzi o ciebie, tylko o to, skąd pochodzisz. Ojciec często powtarza, że Miasto psuje ludzi. Każdy, kogo ogrzewa Cieplarnia, jest niewolnikiem Lucyfera, a on nie daje nic za darmo, kiedyś zażąda zapłaty.

– Ty też tak uważasz?

– Dawniej w to wierzyłam, ale teraz myślę, że każdy ma prawo do lepszego życia. I że ludzie łatwo zwalają na Lucyfera winę za własne grzeszki.

Rozpromienił się i wyściskał ją mocno.

– Wszystko będzie dobrze, zobaczysz. A ojciec też zmieni zdanie, kiedy przyjedziesz pokazać mu pierwszego wnuka.

Skryła rumieniec w jego futrzanym kołnierzu.

– Tak bardzo bym chciała, żebyśmy to najgorsze mieli już za sobą.

Palacz niecierpliwie zastukał w okienko. Robota nie mogła czekać.

Maciek odkrył to miejsce właściwie przypadkiem, przed paru laty, gdy w pościgu za postrzelonym renem dotarł daleko na północ, prawie pod sam Lodowiec. Myśliwi na ogół nie zapuszczali się tutaj, bo zwierzyny było niewiele, a zła sława tych okolic także robiła swoje, choć pewnie nikt otwarcie by się do tego nie przyznał.

Niedobrze było patrzeć z tak bliska na szarawą lodową ścianę, która ciągnęła się nieprzerwanie na wschód i zachód, wyższa od wieży miejskiej Katedry, ze śnieżnymi nawisami u szczytu i spękanymi urwiskami, groźna i niesamowita. Panowała tu cisza większa niż w Lesie, gdzie czasem na lodzie zadudniły w oddali kopyta, zaszumiały rozłożyste skrzydła sowy albo rozległo się krakanie wron, które wypatrzyły padlinę. Tutaj przetaczało się tylko niekiedy długie echo grzmotu, gdy u podnóża urwiska roztrzaskiwał się jakiś wielki odłam, lecz zaraz potem w ciemnych rozpadlinach znowu przyczajała się martwota. Wyżej nie było już żadnego życia. Jedynie pingwiny potrafiły przemierzyć białą pustynię w drodze znad mitycznego Morza do górskich lęgowisk.

Lodowiec był królestwem Lucyfera. W pogodne dni jego skrzydlate demony śpiewały do słońca, wabiąc parszywców na pustkowie, gdzie gorzeli w ogniu samozapłonu, a ich brudne dusze ulatywały z czarnym dymem. Ale i uczciwi ludzie musieli się strzec.

Demoniczna pieśń była tak przerażająca, tak trudna do zniesienia, że nawet twardzi myśliwi popuszczali w spodnie, a czasem tracili rozum. Mogła być też cudownie piękna, dźwięcząca echem utraconego raju – tak słyszeli ją ci, którzy lekkomyślnie przyłączali do niej swój głos – ale przez to jeszcze groźniejsza. Kto uległ jej raz, już nigdy nie potrafił się otrząsnąć z tęsknoty za tym zwodniczym szczęściem. Wielu nawet po latach porzucało rodziny, żeby odejść na Lodowiec i jeszcze raz zaśpiewać z demonami. Tacy nigdy już nie wracali; zamarzali w nocy, uśmiechając się radośnie do swoich czarodziejskich snów.

Wstrzymał zaprzęg i zeskoczył z sań. Na wszelki wypadek zatkał uszy wytopionym ze świeczki woskiem, mimo że dzień był pochmurny i demony na pewno siedziały osowiałe w swoich lodowych kryjówkach. Zapobiegliwości uczył go jeszcze dziad, stary Józwa. Powtarzał nieraz, że myśliwego może zabić rozwścieczona niedźwiedzica z młodymi, ale również przetarte sznurowadło w bucie. Różnica polega tylko na tym, że pierwsza śmierć jest chwalebna, a druga głupia.

Psy już od dłuższego czasu okazywały niepokój – strzygły uszami, gryzły się nawzajem po karkach i gubiły rytm biegu. One także się bały, choć nie zauważyły po drodze wygniecionych w zaspach legowisk z wilczymi kłakami ani szerokich śladów niedźwiedzich łap. Przerażał je ogrom Lodowca, który przytłaczał całą północną stronę świata, i jeszcze coś nieuchwytnego, nieokreślonego, co jednak przemawiało do instynktu silniej niż bat.

Maciek wyprzągł je wszystkie i rzucił każdemu po suszonej rybie; łapały je w locie i przełykały w pośpiechu, bez gryzienia. Zabrał z sań harpun i łuk, powiesił na ramieniu kolce do chodzenia po lodzie, a potem ruszył pod górę łagodnym zboczem niewysokiego wzgórza. Gwizdnął na Diablika – przodownika, który ochoczo skoczył za nim – a pozostałe psy osadził na miejscu krótką komendą. Pospuszczały ogony i szybko zagrzebały się w śniegu. Wiedział, że nie ruszą się stąd aż do jego powrotu, choćby musiały czekać kilka dni. Nic nie wyciągnie ich z jam, nie wysuną nosów, nawet jeśli nieopodal przekica jakiś zagubiony bielak. Na wyprawę pod Lodowiec zawsze zabierał tylko najlepsze zaprzęgowce, którym bez wahania powierzyć mógł własne życie.

Za każdym razem, kiedy podchodził do grzbietu wzgórza, przygotowywał się w głębi ducha na rozczarowanie. Ufał wprawdzie w swoje łowieckie szczęście, a dla każdego myśliwego znaczyło ono więcej niż dobry zaprzęg i celne oko. Wierzył nawet po trochu, że tamten byk, który niegdyś wskazał mu drogę, był czymś więcej niż tylko zranionym zwierzęciem. Widział w nim znak przychylności świętego Huberta, nagrodę za to, że nigdy nie złamał żadnego ze starych łowieckich praw: nie zastawiał sideł ani nie strzelał z samopału.

Ale przecież inni też wypraszali łaski u potężnego patrona, stawiając przed jego leśnymi kapliczkami świeczki, a w tajemnicy przed księdzem także i bukłaczek gorzałki albo pęto wędzonej kiełbasy. Skoro Maciek tu zbłądził, prędzej czy później trafią w to miejsce kolejni łowcy, choćby po śladach jego sań. Już i tak co sprytniejsi mieli go na oku, bo w tych chudych czasach wiodło mu się podejrzanie dobrze. Niektórzy, nawet starsi i bardziej doświadczeni, całymi miesiącami nie mogli znaleźć foki – dobrze, jeśli ustrzelili kilka chudych zajęcy – a on odsprzedawał jeszcze mięso kupcom z Miasta.

Dobrnął do szczytu pagórka i zatrzymał się tam na dłużej, teraz już uspokojony. A więc szczęście go nie opuściło, święty Hubert jeszcze raz dał się uprosić.

Nieduże, okrągłe jeziorko leżało ukryte pośród falistych pagórków. Trudno byłoby dostrzec je pod śniegiem nawet z tego miejsca, gdyby nie ciemniejsze plamy oparzelisk, gdzie lód był cieńszy. W pobliżu Lodowca rozciągało się wiele podobnych stawów, które nie zamarzały całkowicie nawet w najsroższe zimy, i nikt nie wiedział na pewno, dlaczego tak się dzieje. Myśliwi lubili opowiadać, że to święty Hubert chucha na nie z nieba, ale nawet oni sami nie bardzo w to wierzyli. Złośliwcy – zwłaszcza ci z Miasta – szydzili, że to raczej ogień piekielny podgrzewa wodę od spodu.

Jakkolwiek było, tylko w takim odległym zakątku Podgórza udawało się jeszcze trafić na focze siedlisko. Maciek wprawnym okiem wypatrzył coś, od czego radośniej zabiło mu serce. Niedaleko od brzegu czerniło się kilkanaście otworów oddechowych – dowód na to, że focze stadko wciąż tu przebywało, nie przepadło, nie wymarło, nie wybili go kłusownicy z Miasta ani nie wytruli pokutnicy z Kopalni.

Zbiegł raźno do osłoniętej ze wszystkich stron kotlinki, podniecony bliskością zdobyczy. Łowy na foki nie były trudne, kiedy już udało się je odnaleźć. Nie musiał zachowywać ciszy, skradać się, zważać na kierunek wiatru czy głębokość zasp. Zwierzęta mogły uciec tylko do wypłukanej pod Lodowcem przez ciepły strumień jaskini – tam, gdzie matki rodziły i karmiły młode, których nie mógł zabijać, jeśli chciał pozostać w zgodzie ze swoim myśliwskim sumieniem – ale żeby się tam dostać, musiałyby się przeczołgać spory kawałek po śniegu, a na to było już za późno.

Całe niebezpieczeństwo polegało tylko na tym, że lód mógł się załamać, jeśli nierozważnie postawiłoby się stopę, cały myśliwski spryt – na cierpliwym oczekiwaniu, aż wąsaty pysk ukaże się w otworze dla nabrania oddechu, zaś cała zręczność – na jednym mocnym i celnym ciosie harpuna. A jednak zawsze była to najszlachetniejsza, najbardziej pożądana zdobycz, nawet dawniej, kiedy foki gromadnie wylegiwały się nad ciepłymi jeziorkami. Mądrzy starcy opowiadali, że to właśnie dzięki fokom nieliczni ocalali ludzie przetrwali ciężkie trzy wieki po Upadku, gdy nad całym światem panoszył się Lucyfer – dzięki ich mięsu, tłuszczowi, skórom i kościom.

Maciek przystanął na płaskim brzegu, założył kolce i powoli wszedł na zamarzniętą powierzchnię jeziorka. Gdyby nie zatyczki w uszach, umiałby ocenić grubość lodu po tym, w jaki sposób skrzypiał, ale na ogół wystarczyło trzymać się środka białego pasa między oparzeliskami.

Pierwszy z otworów wyglądał na rzadziej używany, zarósł bowiem cienkim szkliwem. Maciek zatrzymał się przy następnym, gdzie na wyciągnięcie ręki lśniła czarna toń. Stanął okrakiem nad wytopioną ciepłym oddechem dziurą, oburącz ujął harpun, a potem gwizdnął krótko na psa, który już przebierał łapami z niecierpliwiej ochoty. Diablik rzucił się do żwawej nagonki. Przyskakiwał kolejno do wszystkich pozostałych otworów, obszczekując każdy i szarpiąc pazurami lodowe krawędzie. Powęszył trochę z nosem w śniegu i zaraz ruszył do nowej gonitwy, płosząc skutecznie foki, które próbowałyby wypłynąć. Pozostał im tylko jeden otwór, ani na chwilę nie omroczony ruchliwym psim cieniem, gdzie było cicho i do wody nie sypały się odpryski lodu. Foki leżały przyczajone na dnie, łudząc się, że przeczekają tam najgorsze, ale Maciek dokładnie wiedział, jak długo mogą jeszcze wytrzymać, wiedział też, że pierwszy wynurzy się zapewne największy, najodważniejszy, gruboskórny samiec.

Nie niecierpliwił się, oddychał spokojnie, aby w decydującym momencie, gdy oczko ciemnej toni zmarszczy się i wypłyną pęcherzyki powietrza, nie zawiodła go ręka. Musiał zadać śmiertelny cios już za pierwszym razem, bo zraniona foka mogłaby się wyrwać i utonąć, a takie niepowodzenie byłoby czymś więcej niż tylko zmarnowaniem cennego mięsa. Byłoby świętokradztwem.

Raptem Diablik przestał szczekać, uniósł łeb i zastrzygł uszami. Maciek natychmiast odłożył harpun i chwycił łuk. Rozejrzał się szybko po niebie, wypatrując skrzydlatego cienia. Demony nie dawały się łatwo ustrzelić, jako że zwykle nie zapuszczały się poza Lodowiec i były bardzo ostrożne, ale czasem, gdy w pogoni za światłem usiłowały wzbić się ponad chmury, traciły siły i przysiadały gdzie bądź.

Jednak nie tym razem.

Na grzbiecie wzgórza ktoś stał. Myśliwy nie mógł przyjrzeć mu się lepiej, ponieważ oślepiało go słońce, które zajaśniało pod wieczór.

Uśmiechnął się gorzko. To musiało się tak skończyć. Któryś z zawistników wyśledził go, choć Maciek w drodze upewnił się kilkakroć, czy nikt za nim nie jedzie. I tak bardzo długo udawało mu się wodzić wszystkich za nos.

Ściągnął rękawicę i wydłubał zatyczki z uszu.

– Szczęść Boże! – zawołał, wstając i osłaniając oczy dłonią.

Tamten nie odpowiedział, długi cień na białym zboczu nie poruszył się.

Wszystkie kształty i barwy natychmiast stały się wyraźniejsze, jak zawsze, gdy Maćka zaskakiwało niespodziewane zagrożenie. Żaden myśliwy nie zlekceważyłby tego odwiecznego pozdrowienia, podobnie jak nie zabiłby pingwina, nie zjadł psa i nie zrąbał na opał leśnej kapliczki. Człowiek, który przyglądał mu się w milczeniu ze wzgórza, musiał być kimś innym – najpewniej kłusownikiem.

– Co z tobą? Bóg nie przechodzi ci przez gardło, miejski cwaniaku?

Obcy wciąż tylko patrzył. Maciek aż drżał z bezsilnego gniewu. Wolałby, żeby myśliwi wybili na jego oczach całe focze stadko, niż by kłusownikowi dostała się z tego choćby jedna płetwa. Nic jednak nie mógł zrobić – stał w dole, odsłonięty, patrząc pod słońce, a na domiar złego tamten zapewne miał samopał.

Usłyszał, że tuż u jego stóp foka zaczerpnęła oddechu i zanurzyła się znowu, w innych otworach także pluskała woda. Nie schylił się po harpun. Dla niego polowanie było jak obrzęd, nie mógłby zrobić z tego widowiska dla przybłędy z Miasta.

Wściekłość zamroczyła mu rozsądek. Półgłosem rzucił Diablikowi krótki rozkaz:

– Bierz!

Pies nie usłuchał – po raz pierwszy, odkąd biegał w zaprzęgu jako przodownik. Patrzył spode łba to na swego pana, to na postać na wzgórzu. Powarkiwał głucho, obnażając kły, ale nie ruszył z miejsca.

Wtedy nagle Maciek zrozumiał, z kim ma do czynienia. To był zbieg z Czarnego Szlaku, który uciekał na Lodowiec do Lucyfera, żeby oddać mu brudną duszę w ofierze samozapłonu, a po drodze chciał pewnie zatruć wodę w stawie.

W tej samej chwili ogarnął go zimny spokój. Już wiedział, że musi spełnić najtrudniejszy z myśliwskich obowiązków.

Szybkim, płynnym ruchem sięgnął do kołczanu na plecach, nałożył strzałę na cięciwę, naciągnął aż do ucha i strzelił prawie bez mierzenia, prosto w jaskrawe światło.

Spudłował. Długi cień na śniegu zachwiał się i zniknął.

Maciek skoczył naprzód, przebiegł niebezpiecznie blisko oparzeliska, wydostał się na przeciwległy brzeg i nie tracąc czasu na odpinanie kolców, zaczął się wspinać na opustoszałe wzgórze. Nim dotarł na wierzchołek, kolejna strzała już tkwiła na cięciwie. Wiedział, że teraz o udany strzał będzie jeszcze trudniej – cel był w ruchu, a on nie mógł czekać, aż uspokoi mu się oddech.

Zobaczył go z góry, na płaskim terenie po północnej stronie pasma wzgórz. Biegł w karplach, podskakując pokracznie na szeroko rozstawionych nogach, najkrótszą drogą w stronę Lodowca. Zbyt długie poły czarnego płaszcza plątały mu się wokół łydek. Zdążył już oddalić się znacznie, ale Maciek widział go teraz lepiej, gdyż nie musiał mrużyć oczu przed słońcem: obszerny kaptur, sakwa podróżna na ramieniu, brząkający u pasa dzwoneczek. U stóp wzgórza leżał porzucony podczas ucieczki okuty kij do oganiania się przed dzikimi psami.

Tym razem wymierzył staranniej. Zdawał sobie sprawę, że nie będzie miał kolejnej szansy. Jeszcze kilkanaście kroków i zbieg zniknie w rozpadlinie Lodowca.

Świsnęła cięciwa, zafurkotały lotki z sowich piór. Strzała trafiła parszywca prosto między łopatki. Upadł bez krzyku, z rozkrzyżowanymi ramionami, twarzą w śnieg. Pod płaszczem zarysowało się wyraźnie drobne, wychudzone ciało.

Maciek odwrócił się i zaczął schodzić nieśpiesznie z powrotem do jeziorka, gdzie między dziurami w lodzie kręcił się zmarkotniały Diablik. Zrobił, co należało, ale foki przepadły, przynajmniej na kilka dni. Aby znowu było wolno mu polować, powinien położyć na ołtarzu w kościele złamaną strzałę i obmyć ręce wodą święconą. Musiał oczyścić ciało i duszę z lucyferiańskiego brudu, aby znowu stać się godnym opieki świętego Huberta.

A jednak demony zaśpiewały jeszcze tego dnia, do gasnącego już, czerwonego, spłaszczonego słońca.

Maciek zajmował się budową koliby na noc. Długim nożem wycinał ciężkie kloce zmrożonego śniegu i wznosił koliste, zwężające się ku górze ściany. Pozostało mu już tylko wykończyć kopułkę z otworem dymnika i zawiesić koc w niskim wejściu, gdy naraz poczuł znajome mrowienie między łopatkami. Zdążył wcześniej przezornie odejść wystarczająco daleko od Lodowca, tutaj pieśni Lucyfera nie było już słychać, jednak nawet z takiej odległości jej najwyższe, nieuchwytne dla uszu tony wzbudzały nieokreślony, męczący lęk.

Przeżegnał się szeroko, po myśliwsku, i naciągnął kaptur. Wiedział, że gdyby teraz spojrzał w stronę zachodzącego słońca, trujący czar pieśni podziałałby na niego jeszcze mocniej. Nie był nowicjuszem, potrafił trzymać pragnienia w ryzach, lecz na pewno zapłaciłby za takie lekkomyślne spojrzenie bezsenną nocą, a jutro bólem głowy, jak po ciężkim przepiciu.

Położył się w nieukończonej kolibie i obłożył śniegiem rozpalone uszy. Spocił się, drżał od niezaspokojonych pragnień i gryząc wąsa, czekał na rychły zmierzch.

W półkolistym wejściu przysiadł Diablik i strzygąc uszami, przyglądał mu się, zdziwiony jego zachowaniem.

– Wiem, nic nie słyszysz i nic nie czujesz… – szepnął do niego Maciek. – To dlatego, że nie masz duszy, piesku. Czasem ci tego zazdroszczę.

I wrzucą was w ogień

Copyright © Piotr Patykiewicz 2016

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo SQN 2016

Redakcja – Joanna Mika

Korekta – Marta Pustuła

Projekt typograficzny i skład – Joanna Pelc

Okładka – Paweł Szczepanik / BookOne.pl

Rysunek na okładce i wszystkie rysunki w książce – Rafał Szłapa

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek

inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu

bez pisemnej zgody wydawcy.

Wydanie I, Kraków 2016

ISBN EPUB: 978-83-7924-638-0

ISBN MOBI: 978-83-7924-637-3

 wsqn.pl
 WydawnictwoSQN
 wydawnictwosqn
 SQNPublishing
 wydawnictwosqn
 WydawnictwoSQN
 Sprzedaż internetowa labotiga.pl
 E-booki
 Zrównoważona gospodarka leśna

Poznaj wcześniejsze losy bohaterów