Agacie, która brała udział

w niejednej wojnie, przeciwna jest każdej.

Żadna część ani całość niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, ani przetwarzana w sposób elektroniczny, mechaniczny, fotograficzny i inny, nie może być użyta do innej publikacji oraz przechowywana w jakiejkolwiek bazie danych bez pisemnej zgody wydawcy, z wyłączeniem zdjęć objętych licencjami Creative Commons i znajdujących się w domenie publicznej.

© Copyright by Magdalena Pilor, 2014

© Copyright by Trzecia Strona, 2014

Trzecia Strona

03–978 Warszawa, ul. Ateńska 6/93

www.trzeciastrona.pl

e-mail: wydawnictwo@trzeciastrona.pl

Autor tekstu: Magdalena Pilor

Redakcja: Beata Jankowiak-Konik

Projekt okładki: Szymon Baranowski

Skład i łamanie: Jarosław Talacha

ISBN: 978-83-64526-02-2 (epub)

Wydanie I.

Od autorki

Wiedziałam, że ta książka powstanie, ale nie spodziewałam się, że tak szybko. Moim życiem rządzi przypadek, kolejne zrządzenia losu. Dzięki nim, zamiast rozwiązywać matematyczne równania, składałam zdania w artykuły prasowe, jako korespondent po raz pierwszy postawiłam stopę na afgańskiej ziemi, a po pół roku wyjechałam tam na dwanaście miesięcy. Nie byłoby to możliwe bez mojego szczęścia, szczęścia do poznawania niezwykłych ludzi.

Wśród nich znalazły się dziewczyny, z którymi spędziłam wiele godzin, rozmawiając o ich pracy, misji, Afganistanie. Na co dzień służą w Wojsku Polskim, w różnych jednostkach, w różnych miastach, na różnych stanowiskach. Są żołnierzami, ale i córkami, matkami oraz żonami. To dzięki nim powstały kolejne strony tej książki.

Nie chciałam opisywać ich historii, jedna po drugiej. Zdecydowałam się na inną formę – listy. Są bardziej intymne, prywatne. Mało kto chętnie rozbiera się, obnaża przed innymi, opowiada szczegóły ze swojego życia. Są rzeczy, o których nie chcemy, nie potrafimy mówić. Swoje sekrety zdradzamy tylko najbliższym. Bohaterka mojej książki nie może usiąść naprzeciwko przyjaciela, pisze więc do niego kolejne mejle, w których się uśmiecha, dziwi, boi i płacze.

Z premedytacją nie podałam konkretnych danych: jednostki, zmiany, stanowiska. Wspomnienia moich rozmówczyń połączyłam w historię jednej dziewczyny, dlatego jej losy mogą niekiedy wydawać się nierealne, zwłaszcza żołnierzom. Trudno tyle opowieści umieścić w życiorysie jednej osoby. Najważniejsze było dla mnie pokazanie misji z perspektywy kobiety, która z typowo męskiego środowiska, jakim jest armia, trafiła do jeszcze bardziej męskiego i brutalnego świata. Żądzą nim plotki, uprzedzenia, stereotypy oraz pociski talibów.

Żołnierze, którzy wyjeżdżają na misję, niczym nie różnią się od innych rodaków. Są tacy, z którymi można konie kraść i tacy, którym skoczyłoby się do gardła. Kontyngent to Polska w pigułce. Wszystko jednak widać znaczne wyraźniej, bo to nie kraj, w którym żyje ponad 38 milionów ludzi, a zaledwie kilka baz i maksymalnie 2500 osób. Przez sześć miesięcy mają tylko siebie i aż siebie.

Dlaczego Jej Afganistan? Bo to miejsce zostaje w nas na zawsze. Afganistan to kraj, góry, ludzie, to wojna, misja, ale to również radość i smutek, adrenalina i nuda, szczęście i pech, życie i śmierć.

Dziękuję dziewczynom oraz każdej osobie, która przyczyniła się do powstania tej książki.

Książka była inspirowana autentycznymi wydarzeniami.

Magdalena Pilor

*

Nie uwierzysz! Lepiej usiądź. Za dwa tygodnie lecę do Afganistanu.

Jestem w szoku. Dowiedziałam się kilka godzin temu. Zadzwonił do mnie dowódca i zapytał, czy chcę jechać na kolejną zmianę. Musiałam odpowiedzieć od razu. Zgodziłam się. Chyba dopiero teraz, gdy piszę do ciebie, docierają do mnie słowa, które wypowiedziałam.

Pamiętasz, że planowałam lecieć na jedną z wcześniejszych zmian? To było rok temu. Nawet byłam na rozmowie, którą przeprowadza się z żołnierzami chętnymi na wyjazd do Afganu. Wtedy mnie zapytali, która to moja misja.

– Pierwsza.

– Odezwiemy się – usłyszałam.

Podobnie jak na cywilnych rozmowach kwalifikacyjnych znaczy to, że nie masz szans. Wpisali mnie na listę rezerwową. Pomyślałam sobie wtedy: jak mnie nie chcecie, to nie.

Teraz okazuje się, że w ostatniej chwili jeden z żołnierzy zrezygnował, bo ma problemy w domu i potrzebują kogoś na jego miejsce, na już.

Istne szaleństwo. Jutro w jednostce mamy oficjalne pożegnanie osób, które wyjeżdżają do Afganistanu. Będę wśród nich, a nawet nie mam wymaganego munduru. Na misje dostajemy dodatkowe, między innymi w piaskowym kolorze. Dowódca wydał rozkaz, że to w nich mamy być na uroczystości. Dobrze, że znajoma, weteranka misji – to jej trzeci wylot – pożyczy mi jeden ze swoich piaskowych mundurów. Ten problem mam więc z głowy. Jeszcze badania, przekazanie obowiązków w jednostce, pakowanie, no i chyba najtrudniejsza rzecz – trzeba powiedzieć rodzinie. Szybki wylot będzie tu atutem. Nie ma czasu na wizytę w domu, na rozmowy i odradzanie mi wyjazdu na wojnę.

Trudniej jest w pracy. Staremu, to znaczy dowódcy, nie podoba się podjęta przeze mnie decyzja i na każdym kroku mi to okazuje. Przed wylotem mam różne szkolenia, na których powinnam być. Za każdym razem szef podkreśla, że mam swoje obowiązki, że w pierwszej kolejności muszę się rozliczyć, a potem mogę się szkolić. Mam nadzieję, że na kilka dni przed wylotem odpuści, a ja do tego czasu pozamykam wszystkie sprawy w jednostce.

Czy się boję? Trochę. Nie chodzi nawet o ostrzały czy wyjazdy poza bazę, ale o robactwo. Nasłuchałam się, zwłaszcza od osób, które były w Iraku, o pająkach i skorpionach w butach. Mam nadzieję, że nic mnie tam nie ugryzie i że nie przywiozę ze sobą żadnej choroby. Głupio byłoby wrócić z wojny w plastikowym worku z powodu robaka. Zwłaszcza że w każdej chwili, podczas każdego patrolu, na którym będę, może oberwać mój wóz, może wybuchnąć pod nim ładunek. Brzmi to śmiesznie, ale tak, robaków boję się najbardziej.

Przez to zamieszanie lecę jako jedna z ostatnich. Część moich chłopaków jest już w Bagram. Co ja bym bez nich zrobiła? Taki mój prywatny, misyjny rekonesans. To będzie moja pierwsza misja i nie wiem, co powinnam zabrać, a czego nie ma sensu pakować do plecaka. O wiele spraw pytałam dziewczyny, jednak idealnie sprawdzili się w tej sytuacji kumple. Mówią mi nie tylko z własnego doświadczenia, co jest niezbędne, ale chodzą po bazie, zaczepiają kobiety i pytają, co powinna zabrać ich koleżanka. Dodatkowo zrobili wstępne rozeznanie we wszystkich możliwych sklepach, sprawdzając, co mogę tam kupić. Wiem na przykład, że są kosmetyki, jak szampony, balsamy i żele pod prysznic, więc nie muszę brać zapasu na pół roku. Wystarczy tyle, ile zużyję w trakcie podróży do Ghazni. Ostrzegli mnie, że sama podróż może być długa. Oni, zanim trafili do wyznaczonej bazy, dwa tygodnie spędzili w innych, czekając na samolot lub śmigłowce, które miały przetransportować ich dalej.

Oczywiście nie ma nic za darmo. Przed wylotem dostałam od chłopaków mejla z listą zakupów. Na pierwszym miejscu – zupki chińskie. Podobno robią furorę w Afganistanie. Na wszelki wypadek wzięłam kilka dla siebie, choć właściwie nie wiem, po co. Czy tam aż tak źle karmią, że tęskni się za zupą w proszku?

Przekonam się za kilkanaście dni.

*

Chyba dociera do mnie, że jadę. Zwłaszcza kiedy patrzę na moje mieszkanie. Wszędzie porozkładane rzeczy, o których nie mogę zapomnieć i te, które mogą się przydać. I tu znów pojawia się pytanie, co właściwie trzeba zabrać na wojnę? Co jest niezbędne, a co niepotrzebnie zajmuje miejsce w lockerze1? Mundury i sprzęt wojskowy spakowałam w pierwszej kolejności. To rozwiązało wiele problemów, dwie trzecie miejsca zostało wykorzystane.

Gorzej poszło z cywilnymi ciuchami, które – jak mówiła koleżanka – warto zabrać ze sobą. Segregowanie, przekładanie z kupki na kupkę. Bez sensu zabierać kilkanaście koszulek, a kilka może nie wystarczyć. Zawsze mnie zastanawiało, że przed pakowaniem walizka wydaje się wielka, a w trakcie okazuje się za mała. Rzeczywistość znów mnie zaskoczyła i to nie tylko w kwestii układania rzeczy w lockerze.

Wszystko miało być inaczej. Decyzja podjęta. Planowałam się przenieść do innej jednostki. To miał być nowy początek: stanowisko, miasto, wyzwania, tylko ON miał być ten sam. Fuck…. Wiem, Afganistan to dla mnie szansa: na awans, kupno własnego mieszkania, przeżycie czegoś nowego, ale jeśli jest tak dobrze, to dlaczego jest mi tak źle?

Miałeś kiedyś tak, że bardzo czegoś nie chciałeś, ale wiedziałeś, że inaczej się nie da, że nie można nic zrobić, nic zmienić? Na pewno. Wiem, że niezależnie od tego, czy zmieniłabym decyzję, czy nie i tak go stracę. Chyba to się już stało... Jednak wyjeżdżając, sama, własnymi rękami przybijam ostatni gwóźdź do trumny.

Jeszcze dwa miesiące temu rozmawialiśmy o zamieszkaniu razem. Miał być wspólny materac, wielkie okna, poranna niedzielna kawa na tarasie i zapach rosołu dochodzący z kuchni. Nasz świat. Został pusty kubek po moich ulubionych lodach, które ON kupił ostatniego wspólnego wieczoru i pościel pachnąca jego perfumami. Nasz związek rozsypał się kilka tygodni temu. Nie wyobrażałam sobie jednak wyjazdu do Afganistanu bez pożegnania. On chyba też. Wczoraj była ostatnia noc, nasza noc. Było jak dawniej. Trzymał moją twarz w dłoniach, patrzył w oczy i mówił, że nie da się mnie nie kochać. Dotykał tak jak dawniej, był jak dawniej. Nie wytłumaczę ci, co się stało, dlaczego się rozstaliśmy. Sama tego nie rozumiem.

I co, jego też mam spakować? Na którą kupkę go położyć – przydatne? A może wśród rzeczy, które będą mi niezbędne w Afganistanie, 4,5 tys. kilometrów od domu? Rozum podpowiada, że powinien zostać w Polsce, razem z przedmiotami oznaczonymi jako niepotrzebne. Zaczynam nowy rozdział w życiu i to teraz dla mnie najlepsze. Nie powinnam rozmyślać nad czymś, czego już nie ma. Choć rzut oka na mieszkanie, w którym tyle się działo, moment przekręcenia klucza w drzwiach uświadomił mi, że to koniec mojego starego świata.

OK. ON zostaje, a ja? Jadę. Choć będę tysiące kilometrów od domu, przed sobą nie ucieknę.

*

Po kilku godzinach lotu wygodnym rejsowym samolotem wylądowałam w Manas, w Kirgistanie. Baza jest spora. Pełno tu wielkich namiotów, w każdym z nich mieści się kilkuset żołnierzy. Jedni wracają z wojny, a inni, tak jak ja, się na nią wybierają, czyli krótko mówiąc – rotacja.

Wielkie pole namiotowe podzielone jest na część damską i męską. Zero koedukacji – pilnują tego zwłaszcza Amerykanie. Chciałam rozejrzeć się po bazie, jednak tu pojawił się problem. Co mam zrobić z bronią?

W Manas nie mogę jej mieć przy sobie, a przecież nie zostawię jej w namiocie. Zgubienie broni oznacza poważne konsekwencje, nie chcę tak zaczynać misji. W bazie obecnie są tylko dwie Polki – ja i jeszcze jedna dziewczyna. Któraś z nas musiałaby zostać w namiocie i pilnować sprzętu, żeby ta druga mogła wyjść. Chłopakom jest łatwiej, po prostu jest ich więcej. Zawsze znajdzie się ktoś, kto zaopiekuje się bronią. Poza tym w ich namiotach stoją zamykane szafki. Nam takich nie dali.

Przy papierosie pożaliłam się jednemu żołnierzowi. Zaproponował, że przechowa broń. Z duszą na ramieniu dałam mu swojego wista2. Za kilka godzin wylatujemy. Mam nadzieję, że w tym czasie nic złego się nie stanie.

Jaki tu spokój. Wcale nie czuję, że jadę na wojnę. Otwarte sklepy, kawiarnia, salon kosmetyczny. Można nawet kupić alkohol: piwo, wino i drinki. Na jeden paszport przypadają dwie sztuki – butelki, kieliszki lub szklanki – procentowych napojów na dzień. Przepis ten jednak spokojnie można obejść, co, jak się możesz domyślić, robią Polacy. Ci, którzy mają ochotę na kilka drinków więcej, po prostu pożyczają paszporty od niepijących kolegów. Miałam ochotę na piwo, ale wolałam nie zionąć alkoholem, wsiadając do samolotu.

Lecę dalej. Kolejny przystanek – Bagram.

*

Doleciałam. Od razu po wyjściu z samolotu uderzyła mnie fala gorąca. W ustach zrobiło się sucho. Straszny upał. Jednak to i tak miła odmiana po polskiej jesiennej szarudze. Zamykasz oczy i wystawiasz twarz w stronę słońca. Przyjemnie grzeje policzki.

W osłupienie wprawiła mnie liczba maszyn. Nie jesteś w stanie ogarnąć masy śmigłowców: chinooków, black hawków, apache’ów czy „kajouek”3. Obok nich samoloty: wielkie transportowce i małe maszyny, mieszczące może kilkanaście osób. Hałas ani na moment nie cichnie. Wyją wirniki helikopterów, silniki odrzutowców. Płyta lotniska w ogóle nie pustoszeje. Cały czas coś startuje i ląduje. Wysiadają i wsiadają ludzie. Rozładowywane i załadowywane są palety z amunicją, żywnością, częściami do maszyn. A wszystko to rozgrywa się w niemal magicznej scenerii. Lotnisko, podobnie jak całe Bagram, otoczone jest górami. Są odmienne od naszych. Mają kolor gliny. Widzisz każde załamanie terenu, dolinę i wzniesienie, jakby ktoś na kartce papieru namalował je brązową kredką. Kiedy przyjechałam, słońce akurat zaczęło zachodzić. Piękny widok.

Fot. Spc. Ken Scar/Flickr/U.S Army (public domain)

1. Plastikowa skrzynia, która służy żołnierzowi za walizkę.

2. Wist – polski pistolet samopowtarzalny na nabój 9 x 19 mm Parabellum skonstruowany w latach 90. Jego nazwa miała nawiązywać do przedwojennego pistoletu Vis.

3. OH-58 Kiowa (od nazwy plemienia Indian amerykańskich) – amerykański lekki śmigłowiec rozpoznawczy.