KATARZYNA TRZPIOŁA

Polityka

doktor nauk ekonomicznych, adiunkt na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu War-szawskiego, praktyk, wieloletni szkoleniowiec i dydaktyk, autorka wielu publikacji rachunkowości

z zakresu rachunkowości finansowej, podatkowej, MSSF i rachunkowości zarządczej.

Od kilkunastu lat współpracuje z „Wiedzą i Praktyką”.

NGO

POLIT

SŁAWOMIR LIŻEWSKI

Y

prawnik, publicysta prawniczy. Wiele lat pracował w organach kontroli skarbowej, KA R

a następnie w kilku redakcjach prawniczych. Doradca organizacji pozarządowych 2024

A

w ramach projektów unijnych. Autor licznych publikacji z zakresu prawa gospodarcze-CHUNK

go, organizacji pozarządowych i instytucji kultury, w tym publikacji książkowych. Od ponad 10 lat związany z „Wiedzą i Praktyką” oraz innymi wiodącymi wydawnictwami O

w Polsce.

WOŚCI NGO 2024

Publikację polecają:

ISBN 978-83-8344-370-6

Publikacje i prenumerata wydawnictw:

tel.: 22 518 29 29 • faks: 22 617 60 10

e-mail: cok@wip. pl

9 7 8 8 3 8 3 4 4 3 7 0 6

UOM 245

Cena: 130,00 zł brutto

Najszybszy sposób na bezbłędne

PRZETESTUJ BEZPŁATNIE PRZEZ 24 GODZINY!

rozliczenia VAT

Jedyny portal, w którym uzyskasz

odpowiedzi na swoje pytania

od najlepszych ekspertów

Korzystając z Portalu FK, otrzymujesz:

Prawo do indywidualnego

Nielimitowany dostęp

Codziennie nowości

kontaktu z ekspertami

do PORADNI, czyli stale

z zakresu rachunkowości,

i zadawania im pytań

powiększającej się

podatków, kadr, płac i ZUS

i codziennie aktualizowanej

z praktycznym komentarzem

bazy porad

Dostęp do szkoleń

Dostęp do ponad 2 400

Wyselekcjonowane treści

online i materiałów video

aktualnych narzędzi dla

dla firm, dla sektora

NAJNOWSZE

na temat zmian

księgowych i kadrowych

publicznego i NGO

w prawie

– największa baza

OBOWIĄZUJĄCE

ZASADY ROZLICZEŃ

Przetestuj Portal FK BEZPŁATNIE

W każdym wydaniu:

3 proste kroki do uzyskania 24-godzinnego bezpłatnego dostępu:

• Najnowsze zmiany w VAT

1 Wejdź na stronę www.portalfk.pl/test

• Praktyczne skutki wprowadzanych zmian

• Gotowe rozwiązania rzeczywistych problemów

2 Wypełnij formularz rejestracyjny

3 Odbierz wiadomość z linkiem aktywującym bezpłatny dostęp

ZAMÓW BEZPŁATNY EGZEMPLARZ:

tel.: 22 518 29 29, e-mail: cok@wip.pl

www.portalfk.pl/test

Korzystaj BEZPŁATNIE z Portalu VAT

Propozycja dotyczy

www.portalvat.pl

NOWYCH użytkowników

dr Katarzyna Trzpioła

Polityka

rachunkowości

2024

z komentarzem

do planu kont

dla organizacji pozarządowych

Stan prawny na 1 listopada 2023 r.

2

Autor:

dr Katarzyna Trzpioła

Wydawca:

Barbara Plucińska

Redakcja:

Katarzyna Brzozowska

Koordynator produkcji:

Magdalena Huta

Korekta:

Bożena Hałuszczyńska

Skład, łamanie:

IGAWA

Druk:

MillerDruk, ul. Jagiellońska 82, 03-301 Warszawa

ISBN 978-83-8344-3710-6

BDO: 000008579

Wiedza i Praktyka sp. z .o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

Tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10,

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy

XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy. Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2023

Publikacja „Polityka rachunkowości 2024 z komentarzem do planu kont dla organizacji pozarządowych”

chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w niniejszej publikacji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło.

Publikacja „Polityka rachunkowości 2024 z komentarzem do planu kont dla organizacji pozarządowych”

została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji porady i interpre-tacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako ofic-jalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów.

Spis treści

Wykaz skrótów............................................................................................................................................. 7

Wstęp ............................................................................................................................................................. 9

Rozdział 1. Polityka rachunkowości w organizacji pozarządowej .................................................... 13

1. Zakres zagadnień przyjętych w niniejszym dokumencie .................................................. 14

2. Księgi rachunkowe ................................................................................................................. 15

2.1. Miejsce, czas oraz technika prowadzenia ksiąg rachunkowych ............................. 15

2.2. Podstawa zapisów w księgach rachunkowych i korekta błędów ............................. 15

2.3. Dowody księgowe ......................................................................................................... 17

2.3.1. Cechy dowodu księgowego ............................................................................. 17

2.3.2. Kontrola dowodów księgowych ...................................................................... 18

2.3.3. Dekretacja dowodów księgowych .................................................................. 19

3. Zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych i sprawozdawczości ....................................... 19

3.1. Nadrzędne zasady rachunkowości .............................................................................. 19

3.2. Błąd wpływający na jakość sprawozdania finansowego........................................... 23

4. Sprawozdanie finansowe ........................................................................................................ 24

5. Opis stosowanych metod wyceny aktywów i pasywów ..................................................... 24

6. Zasady ochrony i archiwizowania dokumentacji systemu rachunkowości .................... 26

6.1. System przetwarzania danych .................................................................................... 26

6.2. Ochrona dokumentów i ksiąg rachunkowych .......................................................... 27

6.3. Ochrona danych wprowadzonych do programu finansowo-księgowego .............. 28

6.4. Czas przechowywania dokumentacji ......................................................................... 30

7. Metody inwentaryzacji ........................................................................................................... 31

8. Termin i częstotliwość inwentaryzacji ................................................................................. 33

Rozdział 2. Ogólna charakterystyka kont zespołu 0 ............................................................................ 35

1. Aktywa trwałe ......................................................................................................................... 35

2. Konto 01 „Środki trwałe” ....................................................................................................... 36

2.1. Kwalifikacja środków trwałych ................................................................................... 36

2.2. Wycena środków trwałych ........................................................................................... 39

2.3. Koszt wytworzenia środka trwałego ........................................................................... 40

4

Spis treści

2.4. Obniżenie wartości środków trwałych ...................................................................... 41

3. Konto 02 „Wartości niematerialne i prawne” ...................................................................... 45

3.1. Kwalifikacja wartości niematerialnych i prawnych .................................................. 45

3.2. Koszty zakończonych prac rozwojowych .................................................................. 46

3.3. Wartość firmy jednostki .............................................................................................. 48

3.4. Inne wartości niematerialne i prawne ....................................................................... 48

4. Konto 03 „Długoterminowe aktywa fnansowe ................................................................... 50

4.1. Inwestycje długoterminowe ......................................................................................... 50

4.2. Długoterminowe aktywa finansowe .......................................................................... 51

4.3. Wycena inwestycji długoterminowych ...................................................................... 51

4.4. Konto 03-5 „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe” ............... 55

5. Konto 04 „Inwestycje w nieruchomości i prawa” i inne .................................................... 58

5.1. Kwalifkacja inwestycji ..................................................................................................... 58

5.2. Ewidencja księgowa inwestycji .................................................................................... 61

6. Konto 07 „Odpisy umorzeniowe środków trwałych, wartości niematerialnych

i prawnych oraz inwestycji w nieruchomości i prawa” ...................................................... 64

7. Konto 08 „Środki trwałe w budowie”................................................................................... 68

8. Konto 09-0 „Obce środki trwałe” ......................................................................................... 73

9. Konto 09-1 „Środki trwałe w likwidacji” ............................................................................. 75

Rozdział 3. Ogólna charakterystyka kont zespołu 1 ............................................................................ 77

1. Kwalifikacja aktywów finansowych ...................................................................................... 77

2. Konto 10 „Kasa” ...................................................................................................................... 80

3. Konto 13 „Rachunki i kredyty bankowe” – zasady ogólne................................................ 82

4. Konto 13-0 „Rachunek bieżący” ........................................................................................... 83

5. Konto 13-1 „Rachunek walutowy” ....................................................................................... 86

6. Konto 13-4 „Kredyty bankowe” ........................................................................................... 88

7. Konto 13-5 „Inne rachunki bankowe” ................................................................................. 89

8. Rachunki VAT – podzielona płatność ................................................................................. 91

9. Konto 13-9 „Środki pieniężne w drodze” ............................................................................ 102

10. Konto 14 „Krótkoterminowe aktywa finansowe” ............................................................... 103

11. Konto 14-5 „Odpisy aktualizujące krótkoterminowe aktywa finansowe” ....................... 108

Rozdział 4. Ogólna charakterystyka kont zespołu 2 ............................................................................ 111

1. Klasyfikacja rozrachunków i roszczeń ................................................................................. 111

2. Wycena należności i zobowiązań ......................................................................................... 115

3. Konto 20 „Rozrachunki z odbiorcami” ................................................................................ 121

4. Konto 21 „Rozrachunki z dostawcami” ............................................................................... 124

5. Konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne” ........................................................................ 126

6. Roczna korekta VAT ............................................................................................................... 130

7. Konto 22-0 „Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu VAT” .................................... 131

8. Konto 22-1 „VAT naliczony i jego rozliczenie” ................................................................... 132

9. Konto 22-2 „Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu VAT należnego”.................. 134

10. Konta 22-3 „Rozrachunki publicznoprawne z urzędem skarbowym” i 22-4

Spis treści

5

„Rozrachunki publicznoprawne z urzędem miasta lub gminy” ....................................... 138

11. Konto 22-6 „Rozrachunki publicznoprawne z ZUS” ........................................................ 140

12. Konto 22-7 „Rozrachunki publicznoprawne z PFRON” .................................................. 141

13. Konto 23-0 „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” ............................................................. 142

14. Konto 23-4 „Pozostałe rozrachunki z pracownikami i zleceniobiorcami” ..................... 146

15. Konto 24 „Pozostałe rozrachunki” ....................................................................................... 148

15.1. Charakterystyka pozostałych rozrachunków ............................................................ 148

15.2. Konto 24-1 „Rozliczenie niedoborów i nadwyżek” .................................................. 149

15.3. Konto 24-5 „Rozrachunki między oddziałami” ........................................................ 152

15.4. Konto 24-6 „Należności dochodzone na drodze sądowej” ...................................... 154

15.5. Konto 24-9 „Pozostałe rozrachunki” .......................................................................... 156

16. Konto 28 „Odpisy aktualizujące wartość należności” ........................................................ 159

17. Konto 29-0 „Należności warunkowe” .................................................................................. 161

18. Konto 29-1 „Zobowiązania warunkowe” ............................................................................ 162

Rozdział 5. Ogólna charakterystyka kont zespołu 3 ............................................................................ 165

1. Kwalifikacja zapasów .............................................................................................................. 165

2. Konto 30 „Rozliczenie zakupu” ............................................................................................ 168

3. Konto 31 „Materiały i opakowania” ..................................................................................... 170

4. Konto 33 „Towary” ................................................................................................................. 173

5. Konto 34 „Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów i towarów” ........................... 175

Rozdział 6. Ogólna charakterystyka kont zespołu 4 ............................................................................ 181

1. Kwalifikacja kosztów rodzajowych ....................................................................................... 181

2. Konto 40-0 „Amortyzacja” .................................................................................................... 185

3. Konto 40-1 „Zużycie materiałów i energii” ......................................................................... 186

4. Konto 40-2 „Usługi obce” ...................................................................................................... 188

5. Konto 40-3 „Podatki i opłaty” ............................................................................................... 190

6. Konto 40-4 „Wynagrodzenia” ................................................................................................ 191

7. Konto 40-5 „Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia” .............................................. 192

8. Konto 40-9 „Pozostałe koszty rodzajowe” ........................................................................... 194

9. Konto 49 „Rozliczenie kosztów” ........................................................................................... 195

Rozdział 7. Ogólna charakterystyka kont zespołu 5 ............................................................................ 199

1. Kwalifikacja kosztów według typów działalności i ich rozliczenie .................................. 199

2. Konto 50 „Koszty działalności statutowej”, w tym konto 501 „Koszty działalności

statutowej – nieodpłatnej” i konto 502 „Koszty działalności statutowej – odpłatnej” ..... 202

3. Konto 51 „Koszty działalności gospodarczej” ..................................................................... 205

4. Konto 52 „Koszty wydziałowe” ............................................................................................. 206

5. Konto 54 „Koszty sprzedaży” ................................................................................................ 208

6. Konto 55 „Koszty zarządu (ogólnoadministracyjne, administracyjne,

ogólnego zarządu)” ................................................................................................................. 210

7. Konto 58 „Rozliczenie kosztów działalności” ..................................................................... 211

6

Spis treści

Rozdział 8. Ogólna charakterystyka kont zespołu 6 ............................................................................ 215

1. Kwalifikacja produktów i rozliczeń międzyokresowych .................................................... 215

2. Konto 60 „Produkty gotowe i półprodukty” ....................................................................... 220

3. Konto 62 „Odchylenia od cen ewidencyjnych produktów” .............................................. 225

4. Konto 64 „Rozliczenia międzyokresowe kosztów” ............................................................ 229

5. Konto 65 „Pozostałe rozliczenia międzyokresowe”............................................................ 233

Rozdział 9. Ogólna charakterystyka kont zespołu 7 ............................................................................ 237

1. Kwalifikacja przychodów i kosztów związanych z ich osiągnięciem ............................... 237

2. Konta 70-0 „Przychody z działalności statutowej odpłatnej” i 71-0 „Przychody

z działalności nieodpłatnej”, 72-0 „Przychody ze sprzedaży produktów w ramach

działalności gospodarczej” ........................................................................................................... 240

3. Konto 70-1 „Koszt sprzedanych produktów – działalność odpłatna”, konto 71-1

„Koszt sprzedanych produktów – działalność nieodpłatna”, konto 72-1

„Koszt sprzedanych produktów – działalność gospodarcza” ............................................ 243

4. Konto 73-0 „Sprzedaż towarów” ........................................................................................... 245

5. Konto 73-1 „Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)” ..................... 246

6. Konto 74-0 „Inne przychody określone statutem”, w tym konta 74-1 „Przychody z 1%”,

74-2 „Przychody ze składek”, 74-3 „Przychody ze zbiórek publicznych” ........................ 248

7. Konto 75-0 „Przychody finansowe” ..................................................................................... 249

8. Konto 75-1 „Koszty finansowe” ............................................................................................ 251

9. Konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne” .................................................................. 254

10. Konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne” .......................................................................... 259

11. Konto 79-0 „Obroty wewnętrzne” ........................................................................................ 264

12. Konto 79-1 „Koszty obrotów wewnętrznych” ..................................................................... 266

Rozdział 10. Ogólna charakterystyka kont zespołu 8 .......................................................................... 268

1. Kwalifikacja funduszy, rezerw i wyniku finansowego ........................................................ 268

2. Konto 80 „Fundusz statutowy” ............................................................................................. 269

3. Konto 802 „Kapitał (fundusz) rezerwowy” ......................................................................... 270

4. Konto 803 „Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny” ....................................................... 271

5. Konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego” ..................................................................... 273

6. Konto 83 „Rezerwy” ............................................................................................................... 274

7. Konto 84 „Rozliczenia międzyokresowe przychodów” ..................................................... 277

8. Konto 85 „Fundusze specjalne” ............................................................................................ 279

9. Konto 86 „Wynik finansowy” ................................................................................................ 282

10. Konto 87 „Podatek dochodowy i inne obowiązkowe obciążenia wyniku

finansowego”............................................................................................................................ 286

Rozdział 11. Zasady składania sprawozdań finansowych ................................................................... 287

Zmiany w sprawozdawczości ..................................................................................................... 291

Wzór sprawozdania finansowego według załącznika nr 6 do UoR ................................................. 293

Wzór sprawozdania finansowego według załącznika nr 1 do UoR ................................................. 297

WYKAZ SKRÓTÓW

art. – artykuł

BHP – bezpieczeństwo i higiena pracy

Dz.U. – dziennik ustaw

FGŚP – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

FP – Fundusz Pracy

kc – Kodeks cywilny

kp – Kodeks pracy

KSR – Krajowy Standard Rachunkowości

KŚT – Klasyfikacja Środków Trwałych

MSR – międzynarodowe standardy rachunkowości

NBP – Narodowy Bank Polski

NGO – ang. non-government organization – organizacja pozarządowa

NSA – Naczelny Sąd Administracyjny

OPP – organizacja pożytku publicznego

par. – paragraf

pb – prawo bankowe

PFRON – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

pp – prawo przedsiębiorców

RMB – rozliczenia międzyokresowe bierne

RMK – rozliczenia międzyokresowe kosztów

udpp – ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

UE – Unia Europejska

uor – ustawa o rachunkowości

updof – ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

updop – ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

uptu – ustawa o podatku od towarów i usług

VAT – podatek od towarów i usług

WDT – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

8

Wykaz skrótów

WNIP – wartości niematerialne i prawne

WNT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów

WSA – wojewódzki sąd administracyjny

ZFRON – zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych

ZFŚP – zakładowy fundusz świadczeń pracowniczych

ZFŚS – zakładowy fundusz świadczeń socjalnych

ZPK – zakładowy plan kont

ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

WSTĘP

W publikacji zawarto najważniejsze wskazówki związane z elementem dokumen-

tacji polityki rachunkowości, którym jest zakładowy plan kont. Opracowanie to może być przydatne zwłaszcza przy przygotowywaniu, wdrażaniu, aktualizowaniu oraz sprawdzaniu poprawności stosowanych w poszczególnych jednostkach rozwiązań w zakresie całości lub określonych fragmentów zakładowego planu kont.

W opracowaniu – poza typowymi tematami, które są regulowane w zasadach

polityki rachunkowości – zostały zamieszczone stosowne komentarze objaśniające sposób dokonywania zapisów w obrębie poszczególnych kont.

Przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych wszystkie jednostki są zobowiązane prze-strzegać zasad określonych w ustawie o rachunkowości (dalej: uor) oraz w innych obowiązujących je przepisach prawa. W konkretnej organizacji bezpośrednią

podstawą prowadzenia rachunkowości nie może być jedynie uor, lecz akt prawny, którego przepisy są wprost do tej jednostki adresowane. W szczególności są to następujące regulacje:

• ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,

• ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach,

• ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach,

• statuty jednostek.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście wymogów związanych z wyodrębnianiem działalności statutowej – odpłatnej i nieodpłatnej oraz działalności gospodarczej prowadzonej przez organizacje pozarządowe.

W każdej jednostce musi być też dokument opisujący jej zindywidualizowaną

politykę rachunkowości. Powinien on uwzględniać jej uwarunkowania oraz potrzeby,

10

Polityka rachunkowości 2024 z komentarzem do planu kont dla organizacji pozarządowych a równocześnie nie pozostawać w sprzeczności zarówno z przepisami uor, jak i z innymi przepisami prawa znajdującymi się na styku z rachunkowością, np. ustawami podatko-wymi. Takim aktem normatywnym, zgodnie z art. 10 uor, jest dokumentacja opisująca przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, którą powinna posiadać każda jednostka zobowiązana do stosowania przepisów uor.

Przypomnijmy, że dokumentacja polityki rachunkowości powinna obejmować

głównie zasady dotyczące:

• określenia roku obrotowego i wchodzących w jego skład okresów sprawozdawczych;

• przyjętych metod wyceny aktywów i pasywów, a także ustalania wyniku finansowego w ramach przewidzianego dla jednostki w ustawie prawa wyboru;

• sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych, w tym zwłaszcza:

a) zakładowego planu kont (dalej: ZPK), określającego:

– wykaz syntetycznych kont księgi głównej,

– przyjęte zasady klasyfikacji zdarzeń, w tym np. komentarz do zapisów

typowych operacji, korespondencję kont itp.,

– zasady prowadzenia kont ksiąg pomocniczych oraz ich powiązania z syn-

tetycznymi kontami księgi głównej;

b) wykazu ksiąg rachunkowych, a przy prowadzeniu tych ksiąg z zastosowaniem techniki komputerowej – wykazu zbiorów danych tworzących księgi rachunkowe na komputerowych nośnikach danych, z określeniem ich struktury, wzajemnych powiązań oraz ich funkcji w organizacji całości ksiąg rachunkowych w procesie przetwarzania danych;

c) opisu systemu przetwarzania danych, a przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych z zastosowaniem komputerów – opisu systemu lub podsystemu informatycznego, zawierającego wykaz programów, procedur lub funkcji, zależnie od struktury oprogramowania, wraz z opisem algorytmów i parametrów oraz programowych

zasad ochrony danych, a zwłaszcza metod zabezpieczenia dostępu do danych

i systemu ich przetwarzania, jak również określenie wersji oprogramowania

i dat rozpoczęcia ich eksploatacji;

• opisu systemu służącego ochronie danych i ich zbiorów, w tym ksiąg rachunkowych, dowodów księgowych oraz innych dokumentów będących podstawą

dokonanych zapisów w tych księgach.

Dokumentację opisującą przyjęte zasady (politykę) rachunkowości ustala w formie pisemnej i aktualizuje – w miarę potrzeby – kierownik jednostki, co wynika z art. 10 ust. 3 uor.

Budując ZPK, należy pamiętać o trzech bardzo istotnych przepisach uor. Muszą one być zawsze wzięte pod uwagę przy planowaniu technicznych rozwiązań księgowych.

Po pierwsze, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 11 uor, ilekroć w ustawie jest mowa o przyjętych zasadach (polityce) rachunkowości – tylekroć rozumie się przez to wybrane