Druga strona recepty

Zofia Sokołowska

www.wydawnictwosol.pl

Copyright © by Zofia Sokołowska, 2009

Projekt okładki: Anna Lenartowicz

Redakcja: Mariola Będkowska, Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-62405-54-1

Wydawnictwo SOL
Monika Szwaja • Mariusz Krzyżanowski
05-600 Grójec, Duży Dół 2a
wydawnictwo@wydawnictwosol.pl

ePub créé par l'Atelier Du Châteux
atelier@duchateaux.pl

Druga strona recepty

Ledwo zdążyłam na pociąg. Wtaszczyłam ciężką walizkę na półkę. Szósta rano. Wagon puściuteńki. Rozsiadłam się w przedziale, zdjęłam buty i nieelegancko, ale za to wygodnie, położyłam nogi na sąsiednim fotelu. Przede mną czterogodzinna podróż do Wrocławia.

Kiedy miesiąc temu dawna przyjaciółka Grażyna zawiadomiła mnie, że organizuje spotkanie koleżeńskie, bardzo się ucieszyłam.

– To będzie kameralna impreza, jakieś dwanaście osób. Przygotuj się na wieczór w lokalu i ewentualną wycieczkę w góry drugiego dnia – poinformowała mnie. – Ale pamiętaj, pełny luz!

Łatwo jej powiedzieć: „pełny luz”. Dla mnie, byłej mieszkanki Wrocławia, a obecnie prowincjuszki, nie było żadnego luzu. Miałam swoje kompleksy, do tego zżerała mnie zazdrość i wstyd, zwłaszcza że wiele osób, pamiętających mnie jako Agatę Pilską, na pewno miało zupełnie inne wyobrażenie na temat mojego życia. „Cóż, córka takiego ojca na pewno jest dobrze urządzona, jakże mogło być inaczej, miała takie warunki”.

Mogę sobie pogratulować. Dobrze się kamuflowałam. Nikt oprócz Doroty nie znał prawdy o mojej sytuacji rodzinnej.

Przestań, bo zwariujesz. Grunt to pozytywne nastawienie, skarciłam się w myślach. Ale nic to nie dało. Nigdy nic nie dawało.

Dłonie automatycznie zacisnęły się w pięści. Natrętne myśli i obrazy nie dawały spokoju:

Koniec roku szkolnego, chyba szósta klasa. Położyłam matce na biurku piątkowe świadectwo. Wzruszyła ramionami.

– I co w tym nadzwyczajnego? – zapytała sucho. Spojrzała na mnie bez cienia sympatii.

– Gdzie ty się wybierasz? Popatrz w lustro. Jak ty się ubrałaś? Czy ty nie masz za grosz gustu?

Chwyciła mnie za ramię i poprowadziła do dużego lustra w przedpokoju.

– Zielona sukienka i niebieskie podkolanówki. Jak ty śmiesznie wyglądasz – roześmiała się szyderczo.

Z płaczem zamknęłam się w pokoju. I nie poszłam na spotkanie z okazji końca roku szkolnego, które co roku urządzała Dorota w swoim ogródku.

Zamknęłam oczy. Czy ja muszę się tak maltretować? To bez sensu. Ale pamięć nie chce dać za wygraną.

Wyjęłam książkę. Próbowałam czytać. Nic z tego. Nie mogłam się skupić. To, co chciałam od siebie odsunąć, uparcie powracało.

Nie służą mi wyjazdy do Wrocławia.

•

Przez te lata kilka razy spotkałam się z Grażyną, ale innych znajomych unikałam.

Kiedyś wpadłam na Dorotę w ogrodzie botanicznym. Była moją przyjaciółką jeszcze ze szkoły. Ponad dziesięć lat w jednej ławce. A potem... Potem cała przyjaźń się rozpadła. W jednej chwili.

Przed maturą Dorota poznała chłopaka. To był taki „hipis”, filozof od siedmiu boleści. Wiadomo. Długie włosy, obcisłe spodnie. Typ „besserwissera”. Wszystko wiedział lepiej. Nie znosiliśmy się, rzecz jasna. Niestety, Dorota wybrała jego. Zostałam na lodzie, bo była moją jedyną przyjaciółką. Szkoda. Miałyśmy takie ambitne plany: skończyć medycynę, wyjechać gdzieś w Bieszczady, pracować w skrajnych warunkach, pomagać ludziom... Słowem – dwie doktor Ewy na froncie walki o zdrowie i życie ludu polskiego.

Tymczasem Dorota padła na pierwszym roku. Potem poszła na biologię. Zresztą też jej nie skończyła. Wkrótce wyszła za mąż i zaczęła rodzić dzieci.

Właśnie z dziećmi spotkałam ją w tym nieszczęsnym ogrodzie. Była z trójką. Najmłodsze w wózku miało nie więcej niż pół roku. Wiedziałam, że ma jeszcze dwójkę starszych. W sumie pięcioro. Na litość boską, przecież ma prawie czterdziestkę! – myślałam. I do tego jest gruba, bardzo gruba – poczułam niezdrową satysfakcję. Ja byłam szczupła i ładnie wyglądałam.

– Witaj, kopę lat! To wszystkie twoje? – Zajrzałam do wózka.

– Jak ty dajesz sobie radę? Mam nadzieję, że zdrowe. Późne macierzyństwo... rozumiesz... niesie ryzyko (że mnie piorun nie trafił za te słowa!). Pracujesz?

– Skądże, jestem na wychowawczym. – Była wyraźnie zmieszana.

Kompletnie nie wiedziała, jak zareagować na moje słowa.

A może miała wyrzuty sumienia, że mnie olewała tyle lat? Może też chodziło jej o to, że nie udało jej się uniknąć spotkania, na które zupełnie nie miała ochoty?

Co do ochoty – to właśnie miałam wielką ochotę jej dokuczyć.

– A twój mąż? – spytałam, wiedząc, że Dorota wyszła za tego swojego „hipisa”.

– Ma firmę.

– To chyba dobrze. Mam nadzieję, że firma funkcjonuje w zgodzie z naturą. Ale chyba zdradził swoje ideały. Rodzina, mała stabilizacja. Jeśli dobrze pamiętam, chciał czegoś innego, na przykład małej rewolucyjki – drwiłam. – No cóż, większość ideowców kończy jako przykładna głowa rodziny. Proza życia.

– Starałam się mówić składnie i płynnie, mimo że byłam potwornie zdenerwowana.

Patrząc na nią, w istocie czułam złość. Zdradziła mnie. Z dnia na dzień zostawiła samą. Ona jedna wiedziała, jaką miałam sytuację w domu. Była moim oparciem przez długie lata i zostawiła mnie z powodu chłopaka, do tego – takiego chłopaka! Wściekłość ogarniała mnie coraz bardziej. Cieszyłam się, że źle wygląda; że jest gruba, zmęczona; że ma parodontozę.

Jestem wredna, pomyślałam wreszcie.

– A co u Krzysztofa? – niewinnie zapytała Dorota.

Aha, teraz ona wysila się na złośliwość. Na pewno wiedziała, że moje małżeństwo trwało tylko trzy lata i od dawna jestem po rozwodzie. Nie znała Krzyśka, widziała go może raz w życiu. Nie należał do mojego tutejszego życia.

Poznałam go w Belsku. Biedny chłopak. Spokojny, zrównoważony. Chciał mieć rodzinę. Po prostu. Dom, dzieci. Spokój. Nie poradził sobie z kobietą, która żyła przeszłością i nic innego się dla niej nie liczyło. Ja rzeczywiście mówiłam, myślałam tylko o niej, analizowałam swoje dzieciństwo bez przerwy. Na pewno trudno było to wytrzymać.

Krzysiek robił radiologię, ja pediatrię. Narzekał: „Będziesz miała dyżury, będziesz przyjmować setki dzieci. Wykończysz się. I nie znajdziesz wcale czasu dla mnie”.

Miał rację, ale ja się uparłam. Pediatria miała być wszystkim na złość. To był mój pomysł. Głupi pomysł, o czym szybko się przekonałam. Później nie potrafiłam już tego zmienić – marna praca, marna płaca, wielka odpowiedzialność...

Krzyś związał się z asystentką z radiologii, zrobił jej dziecko i opuścił mnie. Poczułam się upokorzona, ale nie umierałam z rozpaczy.

Tak z perspektywy czasu – myślałam – to małżeństwo tak jakoś wyszło trochę z przypadku. Poznaliśmy się, potem kilka randek, wycieczek w góry. Miałam już dwadzieścia osiem lat i zdecydowałam zbyt pochopnie. W łóżku też było nijako. Rozwiedliśmy się i miałam spokój. Widywałam czasem mojego eks, zawsze uprzejmie się kłaniał i szybko znikał.

Wzruszyłam ramionami.

– Śmieszne pytanie. Przecież dawno jesteśmy po rozwodzie. Doskonale o tym wiesz. A co u niego? Nie mam pojęcia. I, prawdę powiedziawszy, niewiele mnie to obchodzi.

Usiadłyśmy z Dorotą na ławce. Jej pociechy hałasowały, ciągle o coś prosiły. Denerwowały mnie. Lata pracy z dziećmi zrobiły swoje. Brakuje mi cierpliwości. Jeszcze mocniej uświadomiłam sobie, że wcale nie chcę z nią gadać. Bo właściwie o czym?

O moich pretensjach? O jej bachorach? Co było, minęło. Wymyśliłam więc jakiś pretekst i uciekłam.

Dowiedziałam się później od Grażyny, że Dorota została katechetką, co niezmiernie mnie rozśmieszyło.

•

Z Grażyną zaprzyjaźniłam się na studiach. Właściwie to chodziłyśmy do jednej klasy, ale nasza znajomość nie przekroczyła rytualnego „cześć”. Na uczelni zbliżyłyśmy się. I tak już zostało. Mam jednak wrażenie, że to ja zabiegam o naszą znajomość, telefonuję, przyjeżdżam, a ona... Cóż, ona ma własne życie i pewnie nie zauważyłaby, gdyby mnie w nim zabrakło.

Grażyna została we Wrocławiu. Skończyła dermatologię, otworzyła prywatny gabinet i świetnie sobie radzi. Jest rozwódką jak ja i ma dorosłą, zamężną córkę. Otacza ją liczne grono wielbicieli.

Po telefonie Grażyny zaczęłam się przygotowywać: poszłam do fryzjera, podcięłam i ufarbowałam włosy. Kupiłam też komplet na wieczór: niebieską spódnicę wyciętą u dołu w trójkąty i górę w tym samym kolorze ozdobioną drobnymi kwiatkami.

Czy to nie będzie zbyt infantylne? – zastanawiałam się. – W moim wieku... Może wydam się śmieszna? Ale dlaczego w sklepie mi się podobała? Pamiętam, jak ekspedientka usilnie przekonywała mnie, że świetnie wyglądam! Dlaczego dałam się na to nabrać?

Tupnęłam nogą ze złości. A jeszcze kilka dni temu nie miałam wątpliwości. Wręcz widziałam w marzeniach, jak wkraczam do restauracji w tej sukni, wszyscy na mnie patrzą i zazdroszczą.

•

Pociąg zahamował. Stanęliśmy gdzieś w szczerym polu. Spóźni się – spojrzałam na zegarek.

Wyjrzałam przez okno. Pola zieleniły się świeżą, wiosenną zielenią. Słońce grzało coraz mocniej. Niebo mieniło się błękitem. Zanosiło się na piękny dzień. Wstałam, popatrzyłam w lustro.

Hm, włosy wyszły zbyt rude, a twarz... Za szerokie kości policzkowe, duże brązowe oczy, osadzone zbyt blisko. Brwi niewyregulowane. Prawie nie miałam zmarszczek, ale cera pozostawiała wiele do życzenia. Tak to jest, jak się oszczędza na kosmetykach. Jedynym atutem była niezła figura. No, może piersi mogłyby być trochę większe.

Palcami zwichrzyłam włosy.

„W makijażu będzie lepiej” – westchnęłam. Naprawdę zależało mi na tym, żeby zrobić wrażenie. Zaczęłam się denerwować. To spotkanie miało być wydarzeniem w moim nieciekawym życiu. Chciałam, żeby się udało, żeby było miło, żebym się nie zdołowała, jak zwykle po podróży do Wrocławia. Serce biło coraz mocniej. Poczułam znajomy ucisk w gardle. Spojrzałam na torebkę. Nie, nie powinnam. Po kilku sekundach nie wytrzymałam. Sięgnęłam do bocznej kieszonki. Wyjęłam tabletki. Zażyłam jedną.

To był mój sekret – tabletki na uspokojenie.

Brałam je od dawna. Pierwszy raz lata temu. Miałam kolokwium „z czaszki”, pierwsze kolokwium, potwornie się zdenerwowałam. Ojciec podał mi małą, żółtą pigułkę i wszystko stało się proste. Potem brałam od czasu do czasu. Lepiej spałam, byłam ogólnie spokojniejsza. Uważałam, że nie ma problemu, że mogę w każdej chwili przestać.

Typowe.

Biorę nadal, nawet nie szukam pretekstów. Po prostu muszę. Ale nigdy nie przekraczam dawki, którą sobie sama narzuciłam.

Spojrzałam przez okno. Dojeżdżałam. Wyjęłam komórkę i zadzwoniłam. Grażyna obiecała odebrać mnie z dworca.

– Dojeżdżam – oświadczyłam.

– Pospiesz się. Stoję na zakazie koło CPN-u! – krzyczała do telefonu.

Wyskoczyłam z pociągu. Biegłam szybko przez dworzec. Kółka walizki stukotały nieprzyjemnie o bruk.

Grażyna wysiadła, żeby otworzyć bagażnik swojej toyoty. Wyglądała świetnie. Mocno opalona, uśmiechnięta. Miała na sobie lniany kostium ze spodniami, do tego białą bluzkę i dużo grubej, ciężkiej biżuterii: srebro i bursztyn. Okulary przeciwsłoneczne przytrzymywały włosy do ramion, proste, farbowane henną. Wsiadłam do wozu. Rozżalona, zastanawiałam się, co jest ze mną nie tak. Szary kostium, który miałam w podróży, wydał mi się pospolity. Tylko perły były dobre. Machinalnie dotknęłam naszyjnika. Kupiłam go sobie pod choinkę.

Perły zawsze mają klasę i do wszystkiego pasują.

Grażyna ostro ruszyła i zręcznie manewrowała autem. Ruch był ogromny, miasto rozkopane, wszędzie objazdy. Nowe budynki o wymyślnej architekturze wyrastały wokoło. Reklamy krzyczały z billboardów.

– Odwiozę cię do domu i muszę wracać do gabinetu. Mam jeszcze kilku pacjentów.

– Nie ma sprawy. A w ogóle dzięki za wszystko. Nie miałabym gdzie nocować, gdyby nie ty.

Po śmierci matki sprzedałam mieszkanie, choć namawiano mnie na wynajęcie. Pomysł był dobry, zawsze te parę złotych by było, ale mieszkanie wymagało kapitalnego remontu, a na to nie było mnie stać. Próbowałam się przeprowadzić. Dałam ogłoszenie w gazecie. Nie było żadnych propozycji. Może powinnam była bardziej się zaangażować? Niestety. Taką już miałam naturę. Bierną.

Sprzedałam więc mieszkanie, pieniądze umieściłam na koncie i od czasu do czasu z nich korzystałam, zwykle w czasie wakacji.

– Jakie są plany? – zapytałam.

– Dziś mamy czas na ploty. Jutro wieczorem kolacja w „Renesansie”, pojutrze pojedziemy do Górki. Adam ma tam mały domek letniskowy. Pospacerujemy, zrobimy ognisko.

– A kto będzie?

– Jola, Asia i Ewa. Oczywiście Adam, Tomek, Misiek i być może Stefan, ale to nie jest pewne – wyliczała Grażyna.

Weszłyśmy do mieszkania. Grażyna zakręciła się jak fryga. Potem szybko wybiegła. Zdążyła tylko krzyknąć przez drzwi:

– Pa, Agatko. Buźka! Będę około trzeciej. I nie zwracaj uwagi na bałagan. U mnie tak zawsze.

Rozejrzałam się po mieszkaniu. Byłam już tu co prawda kilka razy, ale zawsze mogło być coś nowego. I było. Na ścianie. Duża, oprawiona fotografia.

Akt!

Na nim Grażyna, spowita w przezroczystą szatę, stojąca na skraju urwiska. Całość w szaro-białej tonacji. Grażyna miała odchyloną do tyłu głowę, lekko przymknięte oczy i zamglony wzrok. W sumie fajna ta fotografia, w stylu retro.

A poza tym nic się nie zmieniło. Zdumiewający, metrowej wysokości kielich z fioletowego szkła był na swoim miejscu tak jak i pomarańczowo-złoty wazon pełen suszonych traw i zbóż. No i te świecidełka wiszące pod sufitem: szklane sople, serduszka i gwiazdki, delikatnie dźwięczące przy najlżejszym dotknięciu. Odpustowa dekoracja.

Na regale Grażyna zrobiła wystawę swoich pamiątek z podróży: były muszle, fragmenty rafy koralowej, wysuszone rozgwiazdy i jeżowce, przeróżne kamienie. To chyba kawałek lawy wulkanicznej – zastanawiałam się, trzymając w ręku czarny, porowaty kamyk.

Na kanapie leżały rozrzucone ciuchy. Wzięłam do ręki sukienkę – prześliczna, z miękkiej tkaniny zadrukowanej złoto-brązowymi wzorami, fantazyjnie uszyta: góra bez ramion, spódnica lejąca, do ziemi. Wspaniały strój wyjściowy. Gdzie ona kupuje takie rzeczy?

Zrobiłam kawę. Przy okazji zajrzałam do szafek kuchennych, nie było nic do jedzenia ani nawet cukru do kawy. Z podróży zostało mi tylko kilka herbatników. Za mało, żeby zaspokoić głód.

Pewnie pójdziemy coś zjeść na miasto, skoro lodówka pusta – domyślałam się.

Przygotowałam sobie strój na popołudnie: brązowa spódnica i beżowa bluzka z angielskiego haftu, sznurowana na plecach. Powinno być w porządku.

Zmęczenie dawało się we znaki, zamarzyłam o drzemce. Już miałam się położyć, gdy zadzwonił telefon. Odebrać czy nie? Na szczęście włączyła się automatyczna sekretarka: „Grażynko, tu Robert. Odbierz lub oddzwoń. To ważne. Kocham”.

Jak widać, romans trwa w najlepsze.

O Robercie niewiele wiedziałam. Biznesmen z Krakowa. Chyba sama Grażyna nie wiedziała tak do końca, czym się zajmuje. Na pewno miał kasę. To jemu zawdzięczała niejedne wakacje: Egipt, Meksyk, Bali. Czasem organizował weekendy w Paryżu czy Rzymie, niekiedy w Polsce. Oczywiście w lux hotelach. Ostatnio, w majowy weekend, byli w Kliczkowie w zamku: konie, baseny, spa. Takie tam bajery. Zawsze kwiaty, eleganckie kolacje. Raz nawet wynajął cały lokal. Byli tylko we dwoje. Orkiestra grała, oni tańczyli. Romantyczna kolacja, jak w bajce.

Był jednak problem. Facet miał żonę i nic nie wskazywało na to, aby chciał się rozwieść. Grażyna cierpiała i czekała. Od czasu do czasu zjawiał się jakiś pocieszyciel, ale na krótko. Potem wszystko wracało do normy.

Grażyna zjawiła się jakiś kwadrans po trzeciej.

– Robert ci się nagrał – powitałam ją.

Poszła do sypialni. Dobiegły mnie strzępki rozmowy:

– Nie mogę... Koleżanka... Spotkanie... Na pewno... Hm, coś jednak zakłóciłam.

Ale Grażyna była wesolutka jak skowronek.

– To co, idziemy coś zjeść? A potem... zobaczymy. Może ogród? Najlepiej to chodźmy do tej restauracji koło ogrodu. Usiądziemy na tarasie. Bardzo lubię to miejsce.

Wyjęła kolejne spodnie, tym razem zielone, lniane. Do nich dopasowała bluzkę koszulową wiązaną w pasie. Na rękę włożyła grubą, kutą ze srebra bransoletę ze sporym turkusem w kształcie skarabeusza.

– Czy ty w ogóle nosisz spódnice? – zapytałam.

– Prawie nigdy. Spodnie są wygodniejsze, a poza tym... Spójrz. – Uniosła nogawkę i zobaczyłam niewielkie, ale jednak... Żylaki.

– Ojej – wyjąkałam.

Tym razem to ja mogłam się pochwalić szczupłymi nogami bez śladu naczynek czy żylaków (cellulit się nie liczy).

– Idziemy czy jedziemy?

– Idziemy. To niedaleko. Poza tym będę mogła coś wypić – podjęła decyzję.

Restauracja była elegancka. Zajęłyśmy stolik na tarasie. Większość gości stanowili turyści. Obok nas siedzieli Niemcy, a dalej chyba Włosi. Przed oczyma rozpościerał się widok ogrodu – kwitły bzy, irysy, tulipany. Pachniały akacje. Iglaste krzewy przystrzyżone w różne figury geometryczne mieniły się jasną i ciemną zielenią.

Podszedł kelner. Młody, przystojny chłopak. Podał menu.

– Ja poproszę piwo żywiec, duże – zaznaczyła Grażyna. – A ty?

– Ja poproszę mojito.

– Proszę bardzo. – Kelner był ujmująco grzeczny.

– Resztę zamówimy później. Chcemy się zastanowić.

– Oczywiście. – I odszedł. Kartkowałyśmy menu.

– To czysta rozpusta, spójrz na te ceny – wyszeptałam.

– Pamiętaj, raz się żyje. To co bierzemy?

– Muszę pamiętać o diecie. Chyba wezmę warzywa na parze i filet z kurczaka z grilla. – Zamknęłam kartę.

– A ja – Grażyna jeszcze zerknęła w menu – francuską zupę cebulową i polędwiczki z gruszkami.

Kelner przyniósł napoje i odebrał zamówienia.

– Mojito? Co to za drink? – spytała Grażyna.

– Kubański. Rok temu chciałam pojechać na Kubę. Ale po pierwsze była za droga, po drugie straszliwie długi lot. Wiesz, był tam znajomy znajomej. Wrócił zachwycony. Też chciałam pojechać, ale nie wyszło. Niemniej czytałam sporo o Kubie, między innymi o drinkach. Jak mam okazję, to zamawiam właśnie mojito. To w końcu kultowy drink. Podobno uwielbiał go Hemingway.

– I ty to nazywasz dietą. – Pokręciła głową.

– Raz się żyje, prawda? – Spojrzałam na nią z góry.

Na taras padał już cień, ale ciągle czuło się przyjemne ciepło. Fotele były bardzo wygodne. Gdy zjadłyśmy, nie chciało nam się nigdzie ruszać. Za to zamówiłyśmy deser. Sernik. Przepyszny.

– Pójdziemy do ogrodu? – Wstałam, odsuwając fotel.

– Za późno. Jest po szóstej, nie wpuszczą nas. – Grażyna spojrzała na zegarek.

– Szkoda. – Byłam rozczarowana.

– Ale pójdziemy przez Ostrów, potem nad Odrę w stronę rynku. Zobaczymy, co tam się dzieje. Może będzie orkiestra z opery?

Nagle Grażyna znieruchomiała. Wyglądała, jakby zobaczyła ducha. Sztywno skinęła głową w ukłonie. Obejrzałam się, kilka stolików dalej siedziało kilku mężczyzn. Jeden z nich patrzył na Grażynę... Facet w średnim wieku o dość przyjemnym wyglądzie.

– Kto to? – szeptem zapytałam.

– To Henryk.

– Ten Henryk? Ten? – dopytywałam się.

– Tak, ten – zdenerwowała się. – No, chodźmy już.

Henryk, wielka miłość i wielkie rozczarowanie. Przed laty doprowadził małżeństwo Grażyny do upadku. Poznała go na jakimś medycznym zebraniu. Od razu zaczął z nią flirtować. Miał opinię kobieciarza. Do tego był żonaty i miał dzieci. Grażyna, wówczas mężatka z kilkuletnią córką, zakochała się na śmierć. Co też ona wyprawiała! Nachodziła go w szpitalu, w pogotowiu, wydzwaniała do domu. Żadne argumenty do niej nie trafiały. W końcu Henio dał się poderwać na coś więcej niż jednorazowy seks. Zawiązał się romans. Były weekendy w górach, romantyczne spacery i kąpiele w pianie z szampanem. I tak to trwało parę lat. W końcu mąż Grażyny zorientował się w sytuacji i postawił ultimatum – on albo ja. Grażyna dokonała wyboru. Liczyła na to, że Henryk zdecyduje się na rozwód. Ale się przeliczyła. Kiedyś przypadkowo poznała jego żonę, ta o wszystkim wiedziała i nawet dała jej do zrozumienia, że nie była ani pierwszą, ani ostatnią i że ona, żona, to przetrwa. W końcu bomba wybuchła. Henio zrobił dziecko swojej pielęgniarce. Tego nie wytrzymała już ani żona (po prostu go wyrzuciła), ani Grażyna (zerwała z nim).

Henio ożenił się z pielęgniarką, były kolejne dzieci, mieszkali u teściów i nie było mu lekko. Jeszcze jakiś czas nachodził Grażynę. To zostawiał jej wiadomości za wycieraczką samochodu, to kwiaty pod drzwiami. Na szczęście nie dała się na nic nabrać, niemniej została rozwódką z małoletnią córką.

– Jakie to miasto jest małe – ironicznie zauważyła Grażyna.

– Lepiej powiedz, co u twojej wspaniałej córki. – Chciałam zmienić temat rozmowy, aby zatrzeć w pamięci niemiłe spotkanie.

Córka Grażyny była naprawdę wspaniała: ładna, grzeczna, zaradna. Nigdy nie sprawiała żadnych problemów. Czasem żartowałam, że gdybym naprawdę chciała mieć dziecko, to chyba porwałabym jej Danusię.

Grażyna rozjaśniła się.

– Wszystko dobrze, pracuje, nieźle zarabia. A wiesz, jest w piątym miesiącu ciąży.

– O, to świetnie!

– Tylko ten jej mąż – skrzywiła się.

Byłam zaskoczona. O mężu Danusi Grażyna zawsze mówiła w superlatywach: zaradny chłopak, przystojny i dobry.

– Jak wiesz, jest alpinistą i ciągle gdzieś wyjeżdża, do tego to jest niebezpieczne. Teraz, kiedy Danka jest w ciąży, chciałaby, żeby zrezygnował, ale on nie chce o tym słyszeć.

– To będzie trudne. Przecież uprawiał wspinaczkę, zanim się związali. Zresztą, o ile pamiętam, to właśnie na skałkach się poznali, prawda? I twoja córka jeździła z nim czasem na wyprawy?

– Tak, ale wszystko się zmieniło, dziecko w drodze i Danusia

nie chce martwić się o niego, nie chce zostać sama. Przecież już raz była taka sytuacja, że przez kilka dni nie wiadomo było, co się z nim dzieje. Mówiono, że zaginął, że nie żyje, a po prostu nawaliła łączność, ale co ona wtedy przeżyła!

– Trudna sytuacja – powtórzyłam, bo właściwie nie wiedziałam, co powiedzieć. Pewne jest, że facet nie zrezygnuje z pasji, a dla Danusi dziecko będzie zawsze najważniejsze. Muszą pójść na kompromis. Ale jaki? Marnie to widzę. A właściwie dlaczego? Przecież przed laty był ktoś, kto zrezygnował ze swojej pasji dla kobiety. Dla mnie! Mój były mąż, Krzysztof, uprawiał lotniarstwo. Pamiętam, postawiłam ultimatum – ja albo lotnie. Wybrał mnie i nigdy nie dał odczuć, że coś stracił. Naprawdę musiał mnie kochać. To był fatalny okres w moim życiu, jak teraz wspominam. Żaden kompromis nie wchodził w rachubę. Trwałam w permanentnej depresji. On stanowił wówczas jedyny łącznik z rzeczywistością. Uczepiłam się go jak tonący brzytwy. I nie odpłaciłam uczuciem. Zbyt byłam zajęta sobą. To tylko lęk przed kolejną możliwą stratą sprawił, że zażądałam, by zrezygnował z ulubionego sportu. Czy mi się to opłaciło? Trudno powiedzieć. Małżeństwo nie przetrwało, choć zupełnie z innego powodu. Ciekawe, czy wrócił do lotniarstwa po rozwodzie?

A co do Danusi? Może się jakoś dogadają? Ale to nie moja sprawa.

Szłyśmy wzdłuż Odry. Z przystani odpływał stateczek wycieczkowy. Mijały nas grupy studentów, pary trzymające się za ręce, turyści. Towarzyszyła nam specyficzna atmosfera, charakterystyczna dla dużego miasta. Miało się wrażenie, że jest się w centrum czegoś ważnego. Może świata? Nie wiem. Ale czułam się dobrze.

Wędrowałyśmy wąskimi uliczkami Starego Miasta, pośród wiekowych kamieniczek. Liczne knajpki były zajęte do ostatniego miejsca. Z ogródków dobiegały dźwięki muzyki, a także gwar rozmów i śmiech. Odetchnęłam głęboko.

– Ja jednak strasznie tęsknię za Wrocławiem – szepnęłam.

– To czemu nie wrócisz? – zapytała Grażyna.

– Po pierwsze, to nierealne. A po drugie, nie ma powrotów po dwudziestu latach. To jakby na nowo zacząć. Przyznaj sama, czy byłoby miejsce dla mnie w twoim życiu? A inni? Dawno już o mnie zapomnieli.

– Ależ Agatko, oczywiście, że byłoby. Zawsze – zapewniała Grażyna.

Ty cholerna krowo, pyskowałam w myślach, przecież ty nigdy do mnie nawet nie zadzwoniłaś, tak po prostu, bez powodu. Zawsze tylko ja... Nawet nie pomyślałaś, jak ja się czuję, tak ciągle się napraszając, zabiegając...

Ale milczałam, bo co by mi przyszło teraz ze sporu? Swoje i tak wiedziałam!

– Co z Robertem? Słyszałam, że znowu dzwonił. – Chciałam zmienić temat.

– Właściwie to dobrze, ale ostatnio jest jakby inny. Zaczęło się tak jakoś po powrocie z Kliczkowa – ciągnęła.

– Co, problemy w raju? W interesach? – przerwałam jej.

– Nie, chyba nie. Mam wrażenie, że coś ze zdrowiem. – Sprawiała wrażenie przybitej.

– Nie powiedziałby ci? Przecież jesteś lekarzem – zdziwiłam się.

– No właśnie, ale mówi ostatnio takie rzeczy: że ze mną przeżył najlepsze chwile, że nasza miłość przetrwa nawet śmierć i takie tam... I wydaje mi się, że jest jakiś blady, bez życia, że schudł...

– A pytałaś?

– Tak, ale mnie zbywa. Jak ostatni raz był u mnie, to nawet się nie kochaliśmy – ściszyła głos. – A ty? – Tym razem to Grażyna zmieniła temat. – Poznałaś kogoś? Coś się zmieniło?

– Nie, nic. Ale ja nie jestem osobą rodzinną. Robię, co chcę i kiedy chcę, nie muszę przejmować się czyimiś humorami i nie muszę walczyć o pilota. – Zaśmiałam się. – Czasem zastanawiam się, co będzie później, ale tyle moich znajomych tkwi w nieudanych małżeństwach... nie... tak jak jest, jest dobrze. Mam kilka koleżanek, czasem spotykamy się, jedziemy gdzieś, na wakacje też mam z kim pojechać.

– Ej, Agata, Agata, tak się tylko mówi. – Grażyna nie była przekonana, ja chyba zresztą też.

– Masz już jakieś plany wakacyjne? – zainteresowała się Grażyna.

– Tak, wybieram się z koleżanką na Kretę.

– Nie byłam nigdy na Krecie. Podobno jest piękna. Ja myślę o Portugalii, lubię zwiedzać, nie wytrzymałabym dwóch tygodni na plaży.

– Ja też nie. Będziemy jeździć na wycieczki, chociaż Ala, ta koleżanka, z którą jadę, to leń, mogłaby leżeć na plaży całe wczasy.

– Ale, ale! W zeszłym roku był taki okropny wypadek na Krecie. Na jakiejś ekstremalnej trasie w górach auto spadło w przepaść, wszyscy zginęli. To była rodzina Hanki, pamiętasz Hankę z grupy B?

– Hankę?

– No Hankę, tę damę... Zawsze buty na obcasach, spódnice, włosy rozpuszczone do pasa – denerwowała się Grażyna.

Już wiedziałam, o kogo chodziło. Jasne spódnice, kolorowe bluzki i to w czasach, gdy reszta chodziła jak umundurowana: czarne spodnie i golfy. No i te włosy. Nie przypominałam sobie, żeby kiedykolwiek miała je upięte czy związane.

– Pamiętam, pamiętam. Ale to co mówisz, jest straszne.

– Wzdrygnęłam się. – My nie wypożyczymy auta, bo żadna z nas nie prowadzi, choć właściwie to szkoda, bo ciekawe miejsca są poza zasięgiem. Ach – rozmarzyłam się – już bym chciała tam być.

Zrobiło się ciemno. Rynek pięknie oświetlony, zwłaszcza ratusz. Kilka konnych dorożek krążyło z turystami. Nikt się nie spieszył. Orkiestry, niestety, nie było, tylko mała grupka Cyganów krążyła, przygrywając po knajpkach. Powiał chłodniejszy wiaterek.

– Wracajmy do domu, późno już – zatrzęsłam się.

– Dobrze, tylko musimy zajść do sklepu. Kupię jakieś wino, albo wódkę i sok do drinków. – Spojrzała pytająco.

– OK. I kup coś do jedzenia, bo lodówkę masz pustą.

– Agata! To ty wymyśl i kup coś do żarcia, ja idę po alkohol! – zadecydowała Grażyna.

Buszowałam po półkach w markecie. Co tu kupić? Przecież nie będziemy robić wystawnej kolacji. Wzięłam w końcu kawałek sera żółtego, oliwki, marynowane grzybki, kawałeczek łososia i duże pudełko krakersów. Zrobię koreczki, pokroję łososia w cieniutkie plastry, do tego krakersy i wystarczy. Od strony monopolowego nadchodziła Grażyna z butelką wódki i dużym kartonem soku pomarańczowego.

Hura! Będziemy robić drinki!

– Wyjmuj album – zażądałam.

Grażyna miała fantastyczny album ze zdjęciami z lat szkolnych i ze studiów. Były tam fotografie, oczywiście czarno-białe, z imprez, wycieczek, prywatek. Słowem: kronika wydarzeń.

– Czekaj, czekaj. Muszę zrobić drinki – znęcała się nade mną.

Usiadłyśmy wygodnie na kanapie. Grażyna przysunęła jedną ze swoich fikuśnych lamp i zaczęłyśmy wspominki.

– Patrz, to przecież Lilka! Wygląda jak dziecko z tym warkoczem. To chyba była impreza u Artura w trzeciej klasie?

– Tak, to jego ogród. – Zmrużyłam oczy. – Nie do wiary, jak my wyglądałyśmy w porównaniu z dzisiejszymi nastolatkami. Istne dziewczyneczki skromne i niewinne.

– No, z tą niewinnością to było różnie – śmiała się Grażyna.

Z fotografii uśmiechała się Lileczka. Stała z innymi koleżankami, pozując do zdjęcia. Miała na sobie białą sukienkę w grochy i białą kokardę we włosach.

Nie mogłam oprzeć się nostalgii.

Oj, Lilka, Lilka, gdzie ty się teraz podziewasz? To dzięki tobie chodziłam do filharmonii, do teatru, czytałam ambitną literaturę. Dziewczyno – gdybyś ty nie chciała poprawiać świata!

Lilka związała się z grupą młodych ludzi o nieco hipisowskich zwyczajach, chciała być bliżej natury, została wegetarianką, ubierała się w stylu country, zawzięcie dyskutowała o ekologii, która wtedy nas nie interesowała. I gdzieś tam po drodze się zagubiła. Zmieniała kierunki studiów, nie mogła znaleźć sobie miejsca, a w końcu rzuciła wszystko i zamieszkała z nawiedzonym socjologiem-ekologiem-poetą. Mówiono, że mieszka w Poznaniu albo wyjechała za granicę. Od matury jej nie widziałam. Zrobiło mi się smutno.

– Nalewaj – powiedziałam do Grażyny. – I przysuń koreczki.

– A to zdjęcia z wagarów. Pamiętasz, jak uciekliśmy całą klasą i pojechaliśmy do... – Zawiesiłam głos. – Zaraz, zaraz. Gdzie my to jechałyśmy wtedy?

– „Wsiąść do pociągu byle jakiego” – zanuciła Grażyna.

– To był numer! – Patrzyłam na zdjęcia naszej klasy, wędrującej beztrosko po jakichś łąkach. – Pamiętasz, jak wojsko nas tam zwinęło i straszyło, że każą nam czyścić latryny, jeśli się szybko nie wyniesiemy? A ja spytałam, co to są te „latryny”. Wojacy myśleli, że sobie kpię, a ja naprawdę nie wiedziałam.

– A pamiętasz, jak wylałyśmy chłopakom wino do zlewu? Omal nas nie pobili – chichotała Grażyna.

– A pamiętasz, jak powiedziałam, że umiem grać w brydża i zaprosili mnie na partyjkę, a ja miałam osiemnaście punktów i spasowałam? Cała szkoła o tym gadała, a Marek się do mnie nie odzywał przez rok, a patrzył, jakby chciał mnie zabić. – Ze śmiechu tarzałam się po kanapie.

Na zdjęciu Marta w dresie, rzuca piłkę do kosza.

Poczułam ucisk w gardle. Marta. Nie ma jej już na świecie, zmarła wiele lat temu. Rak piersi. Miała tylko trzydzieści lat! Operacja, chemia, naświetlania. Wydawało się, że sytuacja jest opanowana. Ale ona uparła się na rekonstrukcję piersi. Wszyscy jej to odradzali. Bez skutku. Wystąpiła wznowa i po roku walki o życie Marta zmarła.

Chwila milczenia.

Jakie to niesprawiedliwe, pomyślałam. Była taka młoda. Grażyna, jakby czytając w moich myślach, szepnęła:

– Patrz, wszystko jest takie kruche na tym świecie. Dziś jesteś, jutro cię nie ma. I nic się nie zmienia. Świat toczy się dalej już bez ciebie. Czy to ma sens? – roztrząsała. – Zabijamy się o pieniądze, walczymy o facetów, usiłujemy przedłużyć młodość... – ciągnęła.

– Mnie nie pytaj. Nie wiem. Może ważne jest tylko to, co tu i teraz? żyć chwilą i za wiele nie myśleć.

– I ty tak żyjesz? – Pokiwała ironicznie głową.

Zamilkłam.

Pewnie, że nie. Ja w ogóle nie żyję. Ja wegetuję. Ale inaczej nie potrafię. Walka o faceta, o związek, o miłość – to nie dla mnie. Zabieganie o utrzymanie kruchych przyjaźni, znajomości raczej – i owszem. Może wszystko wyglądałoby inaczej, gdyby rodzice... – rozżaliłam się nad sobą, a procenty też swoje zrobiły.

I w tym momencie poczułam (czyżby omamy alkoholowe?) leciutki, ledwie uchwytny zapach lawendy. Pomyślałam o matce. To ona używała mydła lawendowego. Było drogie i trudne do zdobycia. Nie wolno mi było go ruszać.

– Wiesz, Agata, niedawno spotkałam Artura. Pytał o ciebie – Grażyna zmieniła temat.

– O mnie? Artur? – Miałam kłopoty z koncentracją. Poza tym Artur budził we mnie mieszane uczucia.

– Twierdzi, że się w tobie kochał w szkole.

– Kochał? We mnie? Coś mu się pokręciło. On się kochał w Dorocie. Koło niej się kręcił. Nawet jak rzuciła studia, to jeszcze mnie o nią wypytywał. To niemożliwe!

– A jednak. Mówił coś o tej wielkiej prywatce z trzeciej klasy – upierała się Grażyna.

– Ano właśnie! To ja się w nim podkochiwałam, ale on wolał Dorotę, więc na tej prywatce trochę obściskiwałam się z jego kuzynem. To było głupie, a najgorsze to, że jego kuzyn był palantem – wybuchnęłam.

Na samo wspomnienie paliłam się ze wstydu. Facet był od nas starszy, siedziałam mu na kolanach, a on wsadził mi rękę pod bluzkę i ściskał piersi, nie pieścił, tylko właśnie ściskał, mocno, do bólu. A ja nic, tylko zerkałam, czy Artur widzi. Widział. Zrobiłam z siebie idiotkę. Potem unikałam Artura przez lata.

– Został szefem kliniki.

– Wiem, widziałam go w telewizji, w którymś z tych programów, hm, zaangażowanych społecznie. Gdzieś nie chcieli przyjąć pacjenta. Media szukały winnych.

Talerze były puste, alkohol wypity. Oczy się nam zamykały. Ocknęłam się nad ranem, w ubraniu, na kanapie, z Grażyną na waleta. Próbowałam ją obudzić.

– Idź do łóżka. – Usiłowałam zrzucić ją z kanapy. Coś burknęła nieprzytomnie.

Wstałam, poszłam do sypialni, rozłożyłam się wygodnie, ale nie mogłam już zasnąć, bolała mnie głowa, było mi niedobrze. Może wziąć tabletkę? Nie, będę za bardzo osłabiona. Liczenie imion żeńskich na A lub E dawało rezultaty.

Kiedy się obudziłam, promienie słoneczne uderzały w okna. Była jedenasta rano. Głowa nadal rwała, w ustach sucho. Kac.

– Grażyna – jęknęłam. – Śpisz?

Cisza. Zwlokłam się z łóżka. Grażyny nie było. Tylko kartka.

„Muszę iść do gabinetu, będę około trzeciej”. Boże, po takiej popijawie? Ona ma zdrowie! Zrobiłam kawę, wzięłam prysznic i znowu się położyłam...

– Wstawaj. Przyniosłam obiad – zawołała wesoło Grażyna, świeżutka jak poranek.

•

Jechałyśmy taksówką. Zamyśliłam się. Dlaczego zawsze tak jest, że gdy patrzę w lustro, zamiast baby po czterdziestce widzę dwudziestolatkę, szczupłą, o dobrej cerze. Nie widzę cieni pod oczami ani zmarszczek. Dlaczego kupuję takie rzeczy? Suknia jest za jasna na wieczór, wszystkie na pewno będą na czarno – medytowałam. Ja w czerni wyglądam fatalnie i dlatego nigdy jej nie noszę. Ale mogłam kupić coś w zieleni czy brązie, czy nawet czerwieni, a mnie zachciało się błękitów. Z zazdrością zerknęłam na strój Grażyny – czarne jedwabne spodnie i top na ramiączkach, wyszywany cekinami. Ona zawsze wiedziała, jak należy się ubrać!

Restauracja była niedaleko Rynku.

Szłam ostrożnie, jak na szczudłach, w nowych pantoflach na wysokich obcasach, wpatrzona w trotuar i modliłam się, aby cało dojść do celu.

– Mamy zarezerwowany stół, chyba na dole. – Grażyna rozglądała się po holu restauracji. Kelner dyskretnie wskazał drogę.

– Wszyscy już są! – zawołała.

– Czyli mamy entrée – roześmiałam się.

Schodziłyśmy po schodach. Widziałam twarze Ewy, Asi, Joli i chłopaków, Adama i Tomka. Dwa puste krzesła czekały.

Zbliżając się, doznałam zawodu: ci faceci w średnim wieku to moi koledzy? Niemożliwe! Dziewczyny prezentowały się znacznie lepiej. No, ale miały za sobą cały przemysł kosmetyczny! Przyjrzałam się lepiej.

Adam trzymał się w formie. Nie utył, a jego kręcone włosy, obecnie krótko przystrzyżone, zachowały swój dawny kolor. Zresztą był typem sportowca: pływał, grał w piłkę, jeździł na nartach. Miał wielkie powodzenie u dziewczyn, ale zawsze kręcił się koło Grażyny. Wszyscy sądzili, że to będzie para, bo byli ze sobą naprawdę blisko. Ale on się ożenił, ona wyszła za mąż. Adam skończył architekturę i wyjechał do Gdańska. Od Grażyny wiedziałam, że utrzymują ze sobą stały kontakt telefoniczny i że żona Adama alergicznie reaguje na samo imię Grażyny, utrudniając im kontakty.

Z Adamem przed laty miałam dziwny incydent – to chyba dobre określenie – ciekawe, czy go pamięta?

Obok Adama siedział Tomek. Kiedyś był szczupły, wysoki, nieśmiały. Dziś czarne włosy się przerzedziły, wyblakły. Oczy nie były już tak niebieskie i nie przykrywały ich długaśne rzęsy, będące przedmiotem zazdrości koleżanek. Tomek sporo przytył, zgarbił się, szyja wpadła gdzieś między ramiona. Marynarka garnituru z trudem opinała jego sylwetkę. W szkole Tomek startował do Doroty, ale był zbyt nieśmiały, aby coś z tego wyszło. A byliby ładną parą – ona wtedy szczupła, naturalna blondynka, on niebieskooki brunet.

Tomek skończył medycynę jakiś rok po mnie. Był wziętym ginekologiem. Osiągnął sukces i było to po nim widać. Pewność siebie biła od niego na kilometr.

Sąsiednie krzesło zajmowała Asia.

Asia skończyła prawo w czasach, kiedy ten kierunek był całkowicie niemodny. Potem założyła butik i prowadziła go w okresie trudnym dla prywatnej inicjatywy: ciągłe braki w zaopatrzeniu, konieczność…

.

.

.

(fragment)